Contra Symmachum

ergo age, bellatrix, quae vis subiecerit, ede,

Europam Libyamque tibi; dic nomina divum.

Iuppiter ut Cretae domineris, Pallas ut Argis,

Cynthius ut Delphis, tribuerunt omine dextro.

Isis Nilicolas, Rhodios Cytherea reliquit,

venatrix Ephesum virgo, Mars dedidit Hebrum,

destituit Thebas Bromius, concessit et ipsa

Iuno suos Phrygiis servire nepotibus Afros,

et quam subiectis dominam dea gentibus esse,

si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque

iussit Romuleis addictam vivere frenis.

perfidiane deum indigenum cecidere tot urbes,

destructaeque iacent ipsis prodentibus arae?

o pietas, o sancta fides! traduxit alumnos

maiestas infida locos, et creditur istis

numinibus quae transfugio meruere sacrari!

an voluit servare suos luctataque multum

religio infestas temptavit pellere turmas

Romanis obnixa globis, sed fortior illam

virtus luctifico camporum in pulvere fregit?

immo ita est, armis et viribus indiga veri

victa superstitio est et inanem gloria fugit.

sed nec difficilis fuit aut satis ardua genti

natae ad procinctus victoria frangere inertes

molliaque omnigenum colla inclinare deorum.

num cum Dictaeis bellum Corybantibus asper

Samnitis Marsusque levi sudore gerebat?

num mastigophoris oleoque et gymnadis arte

unctis pugilibus miles pugnabat Etruscus?

nec petaso insignis poterat Lacedaemone capta

Mercurius servare suas de clade palaestras.

Appenninicolam peditem Cybeleius hostis

congressu excipiens Asiam defendere et Idam

qui potuit cogente acies in proelia Gallo?

Idalias nisi forte rosas, laurum citharoedi

vatis, silvicolae calamos arcumque puellae

dedere servitio calcataque sacra domare

difficilis operis fuit inmensique laboris.

fluctibus Actiacis signum symphonia belli

Aegypto dederat, clangebat bucina contra.

institerant tenues cumbae fragilesque phaseli

inter turritas Memphitica rostra Liburnas:

nil potuit Serapis deus et latrator Anubis.

stirpis Iuleae ductore exercitus ardens

praevaluit, gelido quem miserat Algidus axe.

non armata Venus, non tunc clipeata Minerva

venere auxilio, non divum degener ordo

et patria extorris Romanis adfuit armis,

victus et ipse prius inimica nec agmina iuvit,

si tamen antiquum norat retinere dolorem.

sed dicis legisse deos ubi sanctior usus

templorum cultu celebri sine fine maneret,

Aeneadumque ultro victricia signa virorum

regis amore Numae nullo cogente secutos.

num Diomedis item tentoria et acris Ulixi

castra volens Pallas caesis custodibus arcis

legit, ubi umenti sudaret maesta sigillo?

aut quotiens ductor Macetum fortissimus altos

templorum cineres victis cumulavit Amyclis,

optarunt praedis domini se numina capta

misceri Assyriaeque vehi Babylonis ad arcem?

non fero Romanum nomen sudataque bella

et titulos tanto quaesitos sanguine carpi,

detrahit invictis legionibus et sua Romae

praemia deminuit, qui, quidquid fortiter actum est,

adscribit veneri, palmam victoribus aufert.

frustra igitur currus summo miramur in arcu

quadriiugos stantesque duces in curribus altis

Fabricios, Curios, hinc Drusos, inde Camillos,

sub pedibusque ducum captivos poplite flexo

ad iuga depressos manibusque in terga retortis

et suspensa gravi telorum fragmina trunco,

si Brennum, Antiochum, Persen, Pyrrhum, Mithridatem

Flora, Matuta, Ceres et Larentina subegit.

‘his tamen auspicibus successus dextra dederunt

omina laetificos et felix adfuit ales.’

quid sibi vult virtus, quid gloria, si Corvinum

corvus Apollineus pinna vel gutture iuvit?

sed tamen hic corvus cur defuit exitiali

forte die, infaustas tegerent cum funera Cannas

oppeteretque super congesta cadavera consul?

cur Cremerae in campis cornice vel oscine parra

nemo deum monuit perituros Marte sinistro

tercentum Fabios vix stirpe superstite in uno?

nullane tristificis Tritonia noctua Carrhis

advolitans praesto esse deam praenuntia Crasso

prodidit, aut Paphiam niveae vexere columbae,

cuius inauratum tremeret gens Persica limbum?

sed video quae te moveant exempla vetustae

virtutis: dicis domitum terraque marique

orbem, res laetas et prospera quaeque retexis,

mille triumphorum memoras ex ordine pompas

ductaque per mediam spoliorum fercula Romam,

vis dicam quae causa tuos, Romane, labores

in tantum extulerit, quis gloria fotibus aucta

sic cluat inpositis ut mundum frenet habenis?

discordes linguis populos et dissona cultu

regna volens sociare Deus subiungier uni

imperio, quidquid tractabile moribus esset,

concordique iugo retinacula mollia ferre