Contra Symmachum

utile prospiciat, varias agitetur ad artes,

consultet cui se domino submittat et orbis

quem putet auctorem, quem rerum summa sequatur,

at tuus hic urbis genius, dicas volo, quando

coepit adhuc parvae primum se infundere Romae?

fluxit ab uberibus nemorosa in valle lupinis

infantesque aluit, dum nascitur ipse, gemellos?

an cum vulturibus volitans ignota per auras

umbra repentinam traxit de nube figuram?

culminibus summis sedet, an penetralia servat?

instituit mores et iura forensia condit,

an castrorum etiam fossis intervenit, acres

cogit ad arma viros, lituis ciet, urget in hostem?

quae quis non videat sapientum digna cachinno?

fingamus tamen esse aliquam, quae talia curet,

umbram sive animam, per quam respublica fatum

hauserit et calidis animetur tota medullis.

cur non haec eadem de religione colenda

consultat? cur non suspectat libera caelum?

cur sibi praescriptum non commutabile fatum

ut captiva putat? genesis cur vincula fingit?

cui iam nolle licet quod tunc voluisse licebat,

erroresque abolere suos ac flectere sensus.

sic septingentis erravit circiter annis

lubricaque et semper dubitans quae forma placeret

imperii, quae regnandi foret aequa potestas.

regius exortam iam tunc habuit status urbem

non sine grandaevis curarum in parte locatis.

mox proceres de stirpe senum tractasse videmus .

clavum consilii; plebeias inde catervas

conlatas patribus mixtim dicionibus aequis

imperitasse diu belloque et pace regendis.

consule nobilitas viguit, plebs fisa tribuno est.

displicet hic subito status et bis quina creantur

summorum procerum fastigia, quos duodeni

circumstant fasces simul et sua quemque securis.

rursus se geminis reddit ductoribus omnis

publica res et consulibus dat condere fastos.

ultima sanguineus turbavit saecla triumvir.

fluctibus his olim fatum geniusve animusve

publicus erravit; tandem deprendere rectum

doctus iter caput augustum diademate cinxit

appellans patrem patriae, populi atque senatus

rectorem, qui militiae sit ductor et idem

dictator censorque bonus morumque magister,

tutor opum, vindex scelerum, largitor honorum.

quod si tot rerum gradibus totiens variatis

consiliis aegre tandem pervenit ad illud

quod probet ac sancto reverentia publica servet

foedere, quid dubitat divina agnoscere iura

ignorata prius sibimet tandemque refecta?

gratemur, iam non dubitat; nam subdita Christo

servit Roma Deo cultus exosa priores.

Romam dico viros, quos mentem credimus urbis,

non genium, cuius frustra simulatur imago,

quamquam cur genium Romae mihi fingitis unum,

cum portis, domibus, thermis, stabulis soleatis

adsignare suos genios perque omnia membra

urbis perque locos geniorum milia multa

fingere, ne propria vacet angulus ullus ab umbra?

restat ut et fatum similis dementia cunctis

aedibus inponat, paries ut quisque sub astro

fundatus structusque suo, qua sorte maneret,

quando autem rueret, primis acceperit horis,

adscribunt saxis Lachesis male fortia fila,

tectorumque trabes fusis pendere rotatis

credunt, atque ipsis tribuunt decreta tigillis,

ceu distet cuius stellae sit fraxinus ortu

eruta, quae summum conscenderet ardua culmen,

denique nulla hominum res est, nulla actio mundi,

cui non fatalem memorent incumbere sortem.

quae quia constituunt, dicant cur condita sit lex

bis sex in tabulis aut cur rubrica minetur,

quae prohibet peccare reos, quos ferrea fata

cogunt ad facinus et inevitabile mergunt.

quin et velle adigunt pravum insinuantia votum,

ne liceat miseris vetitum committere nolle.

cedite, si pudor est, gladiumque retundite vestrum,

aspera nil meritos poenis plectentia iura;

antrum carcereum dissolvite, corpora sub quo

agminis innocui fato peccante tenetis.

nemo nocens, si fata regunt quod vivitur ac fit:

immo nocens quicumque volens quod non licet audet,

alterutrum quia velle suum est nec fata reatum

inponunt homini, sed fit reus ipse suopte

arbitrio, placitumque nefas et facta rependit

inpia suppliciis merito non sorte peremptus.

quisque putat fato esse locum, sciat omniparentem

nosse Deum nulli vetitum fatalibus astris,

nec mathesis praescripto aliquo pia vota repelli.

spirat enim maiora animus seque altius effert

sideribus transitque vias et nubila fati,

et momenta premit pedibus, quaecumque putantur

figere propositam natali tempore sortem,

huc ades, omne hominum genus, huc concurrite et urbes:

lux inmensa vocat, factorem noscite vestrum!

libera secta patet: nil sunt fatalia: vel si

sunt aliqua, opposito vanescunt irrita Christo.

sed multi duxere dei per prospera Romam,

quos colit ob meritum magnis donata triumphis,