In Hieremiam Prophetam Libri Sex

Quasi ad speciosam mulierem loquitur. cui supra dixerat: castigabo te in iudicio, ut non tibi uidearis innoxius siue innoxia; et per μεταϕορὰν loquitur ad Hierusalem, quod dei iudicio pessime uulnerata sit et nequaquam alio nisi ipso. qui percusserat, possit curante sanari — non est, ait, qui iudicet iudicium tuum — nec altissimo uulneri cutem cicatricis obdacere. (quocumque te conuerteris, utilitas non est tibi, quia offendisti eum, qui uerus et solus est medicus.

omnes amatores tui obliti sunt tui, uel sacerdotes uel principes aut certe angelorum praesidia, quibus, priusquam offenderes dominum, uallabaris. te non quaerent facientes contra apostolum, qui quaerebat credentes et non ea, quae erant credentium; plaga enim inimici percussi te castigatione crudeli.\' aliter amicus, aliter inimicus percutit;

aliter pater, aliter hostis. ille caedit, ut corrigat, iste percutit, ut occidat; unde et propheta lacrimabiliter dicit: domine, ne in furore tuo arguas me neque in ira tua corripias me! hoc autem factum est, quia propter multitudinem iniquitatis tuae dura facta sunt peccata tua.

quodque sequitur: quid clamas super contritione tua? insanabilis est dolor tuus propter multitudinem iniquitatis tuae, in LXX non habetur, uidelicet quia secundo dicitur: propter multitudinem iniquitatis tuae et dura peccata tua et, qui scribebant, a principio additum putauerunt.

et est sensus: *ut inimici te plaga percuterem, ut caederem castigatione crudeli, fecit multitudo iniquitatis tuae et dura peccata tua, quae sanari non poterant nisi mordacissimo puluere et ardente cauterio et ferro acutissimo, quo putridas carnes et insanabiles amputarem. et tamen propter multitudinem iniquitatis tuae et dura peccata tua feci hoc tibi non mea uoluntate, sed medicinae ratione cogente\'.

Propterea omnes, qui comedent te, deuourabuntur et uniuersi hostes tui in captiuitatem ducentur et, qui te uastant, uastabuntur cunctosque praedatores tuos dabo in praedam. obducam enim cicatricem tibi et a uulneribus tuis sanabo te, dicit dominus. quia eiectam — siue dispersam — uocauerunt te, Sion, haec est, quae non habebat requirentem. Et sub Zorobabel haec facta cognoscimus.

quando Assyrios, hoc est Nineuen, uastauere Babylonii atque Chaldaei et rursum Babylonios et Chaldaeos Medi Persaeque ceperunt et Babylon destructa est, tunc Sion coepit habere dominum requirentem et obducta est cicatrix uulneri illius et sanata est a plagis suis, quod plenius atque perfectius conpletur in Christo.

Haec dicit dominus: ecce ego conuertam conuersionem tabernaculorum Iacob et tectis — siue captiuitati — eorum miserebor et aedificabitur ciuitas in excelso suo et templum iuxta ordinem suum fundabitur. et egredietur de eis laus noxque ludentium et multiplicabo eos et non minuentur; quodque sequitur: et glorificabo eos et non attenuabo eos, in LXX non habetur.

e t erunt, inquit, filii eius sicuti a principio et coetus eius coram me permanebit et uisitabo aduersum omnes, qui tribulant eum. et erit dux eius ex eo et princeps de medio eius producetur et applicabo eum et accedet ad me; quis enim iste est, qui applicet cor suum, ut appropinquet ait mihi?, a it dominus; rursumque quod in Hebraico (sequitur, in Graeco) non habetur: et eritis mihi, ait, in populum et ego ero uobis deum.

Quorum typus praecessit in Zorobabel et Ezra, quando reuersus est populus et coepta aedificari ciuitas in excelso suo templique obseruari religio et cetera, quae ipsius Ezrae uolumine continentur; plenius autem atque perfectius in domino saluatore apostolisque conpletum est, quando aedificata est ciuitas in excelso suo — de qua scriptum est: non potest abscondi ciuitas, quae in monte sita est — et templum iuxta ordinem suum ceremoniasque fundatum, ut, quicquid in priore populo fiebat carnaliter, in ecclesia spiritaliter conpleretur.

tunc egressa est laus siue gratiarum actio — hoc enim significat \'thoda\' —. ut omnes apostoli dicerent: gratia. uobis et pax, uoxque ludentium non illo luso, quo manducauit populus et bibit et surrexit, ut luderet. sed eo, quo coram area domini lusit Dauid. et multiplicati sunt et non inminuti, ut totus orbis crederet in deum saluatorem, et glorificati sunt, ut impleretur, quod scriptum est: gloriosa dicta sunt de te, ciuitas dei! fueruntque filii eius, hoc est apostoli, sicut fuerunt a principio Abraham, Isaac et Iacob, principes generis Israhelitici.

tunc uisitauit dominus aduersum omnes, qui tribulauerunt populum dei, aduersarias uidelicet potestates. et fuit dux eius exeo — hau dubium quin dominus et saluator secundum carnem ex genere Israhel — et princeps de medio eius productus est. applicauit eum pater ad se et accessit ad eum, ut diceret filius: ego in patre et pater in me, quia nullus potest sic suum cor applicare domino nec ita ut filius patri esse coniunctus.

quodque dicit iuxta (Hebraicum tantum, sed non iuxta) LXX: et eritis mihi in populum et ego ero uobis in deum, cernimus opere conpletum ex parte in Israhel et ex toto in gentium multitudine.

Ecce turbo domini, furor egrediens, procella ruens in capite impiorum conquiescet non auertet iram indignationis dominus, donec faciat et conpleat cogitationem cordis sui; in nouissimo die- rum intellegetis ea.

Turbo furoris domini et procella ruens atque tempestas requiescet in capite impiorum, uel daemonum uel eorum, qui dei filium blasphemarunt; et non auertet iram indignationis suae, donec faciat et conpleat cogitationem cordis sui et circumdetur exercitu Hierusalem et penitus deleatur. quomodo autem artifex non potest intellegi nisi opere conpleto nec medicinae industria nisi, postquam fuerit sanitas consecuta, ita, cum euersio fuerit Hierusalem et prioris populi abiectio, tunc intellegent credentes, quod repulsio Iudaeorum nostrae salutis occasio sit.

In tempore illo, dicit dominus, ero deus uniuersis cognationibus Israhel — siue generi Israhel — et ipsi erunt mihi in populum. Nisi cogitatio domini fuerit impleta et furor eius requieuerit super impiorum caput, uniuersitatis dominus cognationibus Israhel deus esse non poterit; hoc autem dicit reliquiis, quae saluae factae sunt.

quodsi opponitur nobis id, quod dictum est: ero deus generi Israhel siue uniuersis cognationibus Israhel, assumamus exemplum: (si filii essetis Abraham, faceretis opera patris uestri\'; et apostolus scribit: uidete Israhel iuxta carnem. ex quo docet esse alium Israhel iuxta spiritum. ille est igitur Israhel, qui mente cernit deum siue rectissimus domini est, et huiuscemodi Israhel erit populus dei.

Haec dicit dominus: inuenit gratiam in deserto populus, qui remanserat gladio; uadet ad requiem suam Israhel. LXX: sic dixit dominus: inueni calidum in deserto cum his, q ui perierant gladio; ite et nolite interficere Israhel!

Ridicule in hoc loco Latini codices ambiguitate uerbi Graeci pro \'calido\' \'lupinos\' interpretati sunt; Graecum enim OEPMON utrumque significat, quod et ipsum non habetur in Hebraeo. est enim scriptum \'hen\', quod Aquila, Symmachus et Theodotio λάριν, hoc est \'gratiam\', interpretati sunt; soli LXX posuere \'calidum\' putantes ultimam litteram m esse. si enim legamus \'hen\' per litteram \'n\', \'gratia\' dicitur: si per \'m\', \'calor\' interpretatur.

est autem sensus iuxta Hebraicum: populus Iudaeorum, qui Romano remanserat gladio uel certe iram furoris domini potuerat euitare, inuenit gratiam in deserto gentium, ut inter turbam nationum in ecclesia saluetur; unde uadet et inueniet requiem suam Israhel quam semper sperauerat, quam ei prophetarum promiserant uaticinia.

porro iuxta LXX haec intellegentia est: dominus inuenit calidos atque uiuentes apostolos et socios eorum in deserto gentium inter eos, qui infidelitate sua interfecti fuerant nec habebant calorem uitae. unde praecipitur angelis et his, qui in ministerio dei sunt, ne omnes interficiant, ne Israhel penitus deleatur. diciturque eis: ite et nolite interficere Israhel; sint aliqui, qui uiuant, sint, qui caleant ardore fidei, sint, qui frigus infidelitatis et mortis effugiant, quos dominus inueniat in deserto!\'

Longe dominus apparuit mihi — siue ei —: et in caritate perpetua dilexi te; ideo attraxi te miserans. rursumque sed aed ificabo te et aedificaberis, uirgo Israhel. adhuc ornaber-is tympanis tuis — siue assumes tympana tua — et egredieris in choro ludentium. adhuc plantabis uineas in montibus Samariae; plantate plantaria et uindemiate! erit enim dies, in qua clamabunt custodes in monte Ephraim: surgite et ascendamus in Sion ad dominum deum nostrum!

Quia offenderat Israhel dominum et dixerat: non habemus regem nisi Caesarem et: uenite et interficiamus eum, et nostra erit hereditas et longe recesserat a deo, propterea dominus post multum tempus apparuit ei — non tempore Zorobabel et Ezrae, postquam rursum capti sunt —, sed in caritate perpetua dilexit eum, quae nullo fine delebitur, et attraxit eum miserans; nequaquam enim merito, sed clementia saluatus est.

rursumque, ait, aedificabo te et aedificaberis, uirgo Israhel. hoc proprie intellegamus in ecclesia; delirant enim, qui auream atque gemmatam suspirant Hierusalem suam auaritiam in mysterio urbis domini consecrantes. \'adhuc ornaberis tympanis tuis, ut canas domino in ecclesiis omni in te malorum operum carne consumta. et egredieris in choro ludentium cum gentium turbis, plantabis uineas in montibus Samariae\', nequaquam in uallibus et humilibus locis, sed in montibus Samariae, qui post captiuitatem populi Israhel ab alienigenis possessi sunt. quibus dicitur: plantate plantaria et uindemiate!

tunc fuit dies domini, in qua clamauerunt custodes — apostoli uidelicet et apostolici uiri — in monte \'Samariae\' et in monte Ephraim\', quorum alterum \'custodiam\', alterum \'ubertatem\' sonat; quid uero dicunt custodes Samariae, immo quid clamant in monte Ephraim? \'surgite, qui iacetis, humilia relinquite, uictimarum hostias spernite\' — sacrificium domino spiritus contribulatus—\',ascendamus in Sion, hoc est in ecclesiam, ubi est speculatio et intuitus dei; cumque fuerimus in Sion, immo ascenderimus ad eam, ascendemus pariter ad dominum deum nostrum\'.

Quia haec dicit dominus: exultate in laetitia, Iacob, ei hinnite contra caput gentium; personate, canite et dicite: saluum fac, domine, populum tuum, reliquias Israhel! Significanter non totus saluatur Israhel, sed reliquiae Israhel praecipiente domino atque dicente: \'exultate in laetitia, qui estis de Iacob, e t hinnite ad caput gentium cuncta referentes, quia cauda Quondam uersa est in caput; personate et canite et dicite! quid est illud, quod iubentur dicere?

saluum fac, domine, populum tuum. quem populum? utique reliquias Israhel, quae secundum electionem saluae factae sunt, de quibus et Paulus assumens testimonium Isaiae loquitur: nisi dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus.

Ecce ego adducam eos de terra aquilonis et congregabo eos ab extremis terrae; quodque sequitur: in solemnitate Phase; et generabit filios multos, in Hebraico non habetur, sed in LXX tantum legitur, pro quo apud Hebraeos scriptum est: inter quos erunt caecus et claudus et praegnans et pariens simul, ecclesia magna reuertentium huc.

Congregantur reliquiae populi Israhel per apostolos et apostolicos uiros, de quibus supra legimus: clamabunt custodes in monte et quibus praecipitur: personate et canite et dicite, ut saluae fiant reliquiae Israhel.

ipseque dominus pollicetur se reducturum eos de terra aquilonis, qui est uentus durissimus. nomine autem dexter uocatur, de incredulitate, de frigore dominicae caritatis et congregare eos ab extremis terrae non in alio tempore, sed in solemnitate Paschae, hoc est feriis dominicae passionis, quando crucifixus est dominus impletumque illud, quod ipse in euangelio repromisit: cum exaltatus fuero, omnia traham ad me. tunc generauit multum populum, ut illud impleretur Isaiae: quia nata est gens semel; uno enim die tria milia et quinque milia hominum crediderunt. quodque in Hebraico scribitur:

inter quos erunt caecus et claudus et praegnans et pariens simul, ecclesia magna reuertentium huc, quamquam et iuxta litteram impletum sit, quod caeci uiderint, claudi ambulauerint, tamen melius iuxta ἀναγωγὴν intellegi potest, quod, qui prius caeci erant perfidia, postea crediderint saluatori et, qui claudi, quibus quondam loquebatur Helias: usquequo claudicatis utroque pede?, postea ambulauerint et populus, qui sedebant in tenebris et umbra mortis, magnum lumen aspexerint claudique cucurrerint et praegnans pepererit filios, ecclesia magna reuertentium ad fidem.

Iudaei putant hoc esse conpletum, quando sub Ezra post diem Paschae egressi sunt de Babylone, ut reuerterentur Hierusalem, in quo typus fuit et non ueritas; neque enim in illo tempore uniuersa, quae legimus et lecturi sumus, fuisse conpleta poterunt approbare.

In fletu uenient — siue egredientur — et in misericordia reducam eos et adducam eos per tor- rentes aquarum in uia recta et non inpingent — sine non errabunt — in en, quia factus sum Israheli pater et Ephraim primogenitus meus est.

Si iuxta Hebraicum Iegerimus: in fletu uenient — hoc enim indicat \'iabu\' —, dicemus, quod interdum et nimii gaudii fletus indicium sit iuxta illud: lacrimo gaudio. sin autem iuxta LXX, qui dixerunt: in fletu egredientur et in misericordia — siue in consolatione — reducam eos, illum sensum ponemus, qui et in Psalmis dicitur: euntes ibant et flebant portantes semina sua; uenientes autem uenient in exultatione portantes manipulos suos.

fleuerunt enim, quando captiui ducti sunt, et consolationem maximam receperunt, quando misericordia domini sunt reducti. et adduxit eos dominus per apostolos et apostolicos uiros plenos aquarum et largissimi fluminis in uia recta, uidelicet fidei, non in perfidia Iudaeorum. et non, inquit, inpingent iii ea, quia caeci esse cessarunt, quibus quondam dictum est: si caeci essetis, non haberetis peccatum;, nunc uero dicitis, quia uidemus; peccatum uestrum manet.

possumus \'uiam rectam\' et Christum intellegere, in qua, quicumque ambulauerit, non impinget. factus sum, ait, Israheli pater, qui reductus est, et Ephraim primogenitus meus est; ubi enim quondam abundauit peccatum superabundauit gratia. Ephraim autem in typo esse populi de gentibus congregati scriptura testatur.

fuit enim posterior filius Ioseph et subripuit primogenita Manasse, qui natura primitiuus erat; sed in mysterio crucis decusatis manibus, qui stabat ad sinistram Iacob, dextrae manus eius suscepit benedictionem et, qui steterat ad dextram. sinistra benedictus in secundum redactus est gradum. et quomodo Iacob Esau, sic Ephraim Manasse rapuit primogenita omnisque populus decem tribuum uocatus est Ephraim, quia Hieroboam, filius Nabat, ex hac tribu regnum primus optinuit in Samaria.

Audite uerbum domini, gentes, et annuntiate insulis, quae procul sunt, et dicite: qui dispersit Israhel, congregabit eum et custodiet eum sicut pastor gregem suum, quia redemit dominus lacob et liberauit eum de manu potentioris — siue fortioris —. et uenient et laudabunt in monte Sion et confluent ad bona domini super frumento et uino et oleo et fetu pecorum et armentorum. erit anima eorum quasi hortus inriguus - siue quasi lignum fructiferum — et ultra non, esurient .

tunc laetabitur uirgo in choro - sine uirgines — et iuuenes ac senes simul et conuertam luctum eorum in gaudium et consolabor eos et laetificabo a dolore suo et inebriabo animam sacerdotum pinguedine — siue filiorum Leui - et populus meus bonis meis adimplebitur, ait dominus .

Perspicue uocatio gentium demonstratur dicente scnptura: audite uerbum domini, gentes, et annuntiate insulis, quae procul sunt, et dicite! quid annuntiant insulis, quae procul sitae sunt ? quod dominus, qui dispersit Israhel, ipse congregabit eum — nequaquam ergo, ut dispergerentur, potentiae fuit aduersariorum, sed domini uoluntatis — et custodiet eum sicut pastor gregem suum — pas tor enim bonus ponit animam suam pro ouibus suis —, quia redemit dominus Iacob pretio sanguinis sui et liberauit eum de manu potentioris sine fortioris.

per quae ostenduntur fortiores aduersariae potestates natura fragilitatis humanae et, quantum in utrisque uirium est, illas fortiores esse natura, sed nos fortiores fide, si tamen mereamur liberari ab eo, qui potest alligare fortem et domum eius diripere.

etuenient, inquit, — hau dubium quin liberati de manu potentium — et laudabunt liberatorem suum in monte Sion, hoc est in ecclesia, et confluent ad bona domini, rerum omnium abundantiam, quae non in frugibus et cibis carnis istius, sed in uirtutum uarietate sentitur.

super frumento, inquit, et uino et oleo — de quo conficitur panis domini et sanguinis eius impletur typus et benedictio sanctificationis ostenditur dicente scriptura: unxit te deus, deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis — et fetu pecorum, qui in ecclesia simplices sunt, et armentorum, quae cornuta sunt et aduersarios uentilant.

ut autem sciamus benedictiones has nequaquam ad corpus, sed ad animam pertinere, sequitur: eritque aonima eorum quasi hortus irriguus siue quasi lignum fructiferum, quod plantatum est secus decursus aquarum, et paradisus domini in deliciis.

et ultra, ait, non esurient; nequaquam ea esurie, de qua scriptum est: beati, qui esuriunt et sitiunt iustitiam, sed ea, quae saturitate mutatur et rerum omnium excludit paenuriam. tunc laetabitur uirgo in choro — de qua scribit apostolus: despondi enim uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo — et iuuenes — ad quos loquitur Iohannes: scribo uobis, iuuenes, quoniam uicistis malignum-et senes, ad quos idem mystico sermone testatur: scribo uobis, patres, quoniam cognouistis eum, qui ab initio est.

et conuertam, inquit, luctum eorum in gaudium — ut, quos terruerat crux, laetificet resurrectio — et consolabor eos et laetificabo a dolore suo — iuxta illud, quod dominus loquitur: beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur— et inebriabo ani mam sacerdotum, qui habent scientiam dei, de quorum ore interrogant legem domini, qui credunt in eum, ad quem propheta canit: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec.

quod autem sequitur iuxta LXX: filiorum Leui, in Hebraico non habetur et perspicuum est nequaquam hic dici de his sacerdotibus, qui sunt filii Leui, sed de his, in quorum typum praecessit Melchisedec. \'ebrietas\' autem sacerdotum et in apostolis conprobatur, quando feruebant fide et musto pleni dicebantur; unde et locus, in quo conprehensus est dominus, uocatur \'Gessemani\', quod in lingua nostra \'uallem pinguedinis\' sonat.

cumque sacerdotes pingues fuerint doctrina domini et inebriati in conuiuio Ioseph dixerint: calix tuus inebrians quam praeclarus, tunc erit et hoc, quod nunc dominus pollicetur: et populus meus bonis meis adimplebitur. quae omnia nunc ex parte tribuuntur; tunc autem dabuntur in pleno. quando uiderimus facie ad faciem et corpus humilitatis nostrae fuerit resurrectionis gloria commutatum.

Haec dicit dominus: uox in excel-so audita est lamentationis, fletus et luctus Rachel plorantis filio: suos et noluit consolari super filiis suis, quia non sunt. LXX; sic dixit dominus: uox in Rama audita est, lamentatio et fletus et luctus Rachel plorantis filios suos et noluit conquiescere, quia non sunt.

Nec iuxta Hebraicum nec iuxta LXX Mattneus sumsit testimonium; legimus enim in eo post descriptionem infantum necis: tunc impletum est, quod dictum est per Hieremiam prophetam dicentem: uox in Rama audita est. ploratusetululatus multus Rachel flentis filios suos et noluit consolari, quia non sunt. ex quo perspicuum est euangelistas et apostolos nequaquam ex Hebraeo interpretationem alicuius secutos, sed quasi Hebraeos ex Hebraeis, quod legebant Hebraice, suis sermonibus expressisse.

Rachel, mater Iosepb, cum ueniret Bethleem, subito partus dolore correpta peperit filium, quem obsetrix, quia moriebatur pariens, uocauit Benoni, hoc est filius doloris mei; pater autem Iacob mutauit uocabulum et appellauit eum Beniamin, hoc est filius dexterae.

quaeritur itaque, quomodo Mattheus euangelista testimonium prophetae ad interfectionem transtulerit paruulorum, cum perspicue de decem tribubus scriptum sit, quarum princeps fuit Ephrathae. et nequaquam sit in tribu Ephraim, sed in tribu Iuda. ipsa est enim et Bethleem διώνομος, unde et nomina utriusque concordant; \'Bethleem\' uocatur \'domus panis), \'Ephratha\' ϰαρποϕορία, quam nos \'ubertatem\' possumus dicere.

quia igitur Rachel in Ephratha, hoc est in Bethleem, condita est — sicut et scriptura sancta et titulus sepulchri eius hodieque testantur —, flere dicitur pueros, qui iuxta se et in suis regionibus interfecti sunt.

quidam Iudaeorum hunc locum sic interpretantur. quod capta Hierusalem sub Uespasiano per hanc uiam, Gazam et Alexandriam infinita milia captiuorum Romam directa sint; alii uero, quod ultima captiuitate sub Hadriano, quando et urbs subuersa est Hierusalem, innumerabilis populus diuersae aetatis et utriusque sexus in mercato Terebinthi uenundatus sit; et idcirco exsecrabile esse Iudaeis mercatum celeberrimum uisere.

dicant illi, quod uolunt, nos recte testimonium sumsisse dicemus euangelistam Mattheum pro loco, in quo Rachel condita est et uicinarum in circuitu uillarum filios quasi suos fleuerit.

Haec dicit dominus: quiescat uox tua a ploratu et oculi tui a lacrimis, quia est merces operi tuo, ait dominus, et reuertentur de terra inimici — siue inimicorum — et erit spes nouissimis tuis. ait dominus, et reuertentur filii ad terminos nos suos.

Hoc iuxta litteram necdum factum est — neque enim decem tribus, quae in ciuitatibus Medorum exsulant atque Persarum. reuersas in terram Iudaeam legimus —, sed iuxta spiritum et in passione domini completum est et hucusque completur, quando de toto orbe saluatur Israhel et Rachel dicitur: quiescat uox tua a ploratu et oculi tui a lacrimis! et est sensus: \'plorare desiste — priora enim opera tua respexit dominus — et reuertentur filii tui de terra inimici nec praesenti dolore tenearis! est enim spes in nouissimis tuis, ait dominus, et reuertentur filii tui ad terminos suos, quos habuerunt patres eorum, Abraham. Isaac et Iacob\'.

melius autem de paruulis intellegimus, quod mercedem habeant effusi pro Christo sanguinis et pro terra Herodis inimici teneant regna caelorum et reuersuri sint in sedem pristinam, quando pro corpore humilitatis corpus receperint gloriosum. ista est spes nouissima, quando iusti fulgebunt quasi sol et infantes quondam paruuli atque lactantes absque aetatum incremento et iniuriis ac labore corporeo resurgant in uirum perfectum, in mensuram plenitudinis Christi.

Audiens audiui Ephraim transmigrantem — siue la mentantem — : castigasti me et eruditus s sum sicut iuuencus indomitus— siue sicut uitulus et non didici — ; conuerte me, et conuertar. quia tu dominus deus meus. postquam enim con- uertisti me-siue captus sum —; egi paenitentiam et, postquam cognoui — siue ostendisti mihi —, percussi femur meum — sine ingemui — ; confusus sum et erubui — siue ex die con fusionis et ostendi te —, quoniam sustinui opprobrium adulescentiae meae.

Loquitur deus, quid Ephraim dicentem audierit et lamentantem. nulli autem dubium. quin decem tribus significet, quibus primus imperauit Hieroboam, filius Nabat, qui et uitulos aureos fecit in Dan et Bethel, ut hoc populus errore seductus deum Israhel colere et adorare desisteret. castigasti me, inquit, et castigatus sum. omnis correptio proficit in salutem, quae ad praesens uidetur esse tristitiae et postea fructus affert pacificos.

quodque ait: quasi iuuencus indomitus siue uitulus et non didici, hoc significat, quod multo labore atque uerberibus eruditus sit, ut ad paenitentiam uerteretur, et non profecerit. \'conuerte,\' inquit. \'me, et conuertar\' — ergo et ipsum, quod agimus paenitentiam, nisi dei nitamur auxilio, implere non possumus —; \'postquam enim conuerteris me et ad te conuersus fuero, tunc cognoscam, quia tu dominus deus meus es et nequaquam errores mei atque peccata. et postquam conuertisti me.

egi paenitentiam\'. uide, quantum sit auxilium dei et quam fragilis humana condicio, ut hoc ipsum, quod agimus paenitentiam, nisi dominus nos ante conuerterit, nequaquam implere ualeamus. <et postquam\', ait, \'ostendisti mihi uel ipsam paenitentiam uel tui notitiam siue cognoui te, percussi femur meum.\' quod dolentis et plangentis et super errore pristino plorantis indicium est, ut femur manu percutiat et stultum se ante fuisse fateatur.

confusus sum, inQuit, et erubui siue ex die confusionis. quod enim tempus non est confusionis nostrae. si recordemur antiqua peccata et omnium, quae male egimus, capiamus memoriam? quodque dixere LXX: et ostendi te, significat, quod, postquam ingemuit et sua delicta cognouit, tunc in tantum profectum uenerit, ut etiam aliis ignorantibus deum ostenderit iuxta illud, quod et Dauid paenitens loquitur: docebo iniquos uias tuas et impii ad te conuertentur. quoniam sustinui.

inquit, opprobrium adulescentiae meae. per aetatis ignorantiam peccasse se dicit, ut facilius ueniam consequatur iuxta illud. quod et Dauid canit: delicta iuuentutis meae et ignorantias meas memineris! unde et in consequentibus dominus \'paruulum\' eum uocat et \'deliciis afluentem\'; hoc autem dicit propter diuitiarum magnitudinem et terrae fertilitatem, qua Ephraim tribus hucusque luxuriat.

Si filius h onorabilis — siue dilectus — mihi Ephraim, si puer delicatus? quia, ex quo o locutus sum de eo — siue uerba mea in eo —, recordabor eius adhuc; idcirco conturbata sunt uiscera mea super eo, miserans miserebor eius, ait dominus. Paenitentiam agente Ephraim et dicente in principio:

erudisti me et eruditus sum quasi iuuencus indomitus et in fine: quoniam sustinui opprobrium adulescentiae meae, respondet dominus et plena ad se mente conuersum tali sustentat oraculo: \'filius dilectus mihi Ephraim, quem in tantum dilexi ab initio, ut fratri praeferrem Manasse.\'

filius honorabilis, qui contra naturae ordinem honorem primogeniti domini dignatione suscepit; puer delicatus, de quo scribit: filii Ephraim intendentes et mittentes arcum conuersi sunt in die belli, contra quem et ad quem totus Osee prophetae liber est, cui benedicit Iacob. delicias\' autem in hoc loco iuxta illud accipiamus, quod in psalmo dicitur: delectare in domino, et dabit tibi petitiones cordis tui, pro quo in Graeco et in Hebraico habet: deliciis aflue; unde et paradisus in Eden \'deliciarum̕̕̕̕̕̕̕\' paradisus appellatur.