In Hieremiam Prophetam Libri Sex

longius, quam commentariorum breuitas patitur, de hoc capitulo diximus, quod Graeci forsitan Latinique fastidient, quia in suis codicibus non habetur. sed quid proderit, cum in consequentibus hic ipse propheta dicat: quomodo capta est Sesach et conprehensa est inclyta uniuersae terrae, quomodo facta est in stuporem Babylon inter gentes?

allegorici interpretes istum omnem locum ad cunctas referunt nationes, quas inebriauerit diabolus calice peccatorum meracissimo; nouissimum enim etiam ipsum bibiturum supplicia atque cruciatus, de quo scribat apostolus: quem dominus Iesus interficiet spiritu oris sui. unde et in alio loco dicat: nouissimus autem inimicus destruetur mors. quod magnarum uirium est posse diuersarum uocabula nationum transferre sub ἐτυμολογίαις suis et singula uitia singulis nominibus coaptare.

Et dices ad eos: haec dicit dominus exercituum deus Israhel: bibite et inebriamini et uomite et cadite et nolite consurgere a facie gladii, quem ego mittam in uos! \'Postquam\', inquit, \'cunctis gentibus propinaris et impleueris praeceptum domini, rursum haec uerbis domini imperabis et dices: bibite et inebriamini et uomite et cadite et nolite consurgere!\' si \'bibere.

inebriari, uomere et cadere\' salutis indicium est, ut instar catharticae potionis noxia quaeque pellantur, quomodo sequitur: et nolite consurgere? quae sit autem potio, quae eos cadere faciat in aeternum, ponit manifestius, id est: a facie gladii. quem ego mittam inter uos.

Cumque noluerint accipere calicem de manu, ut bibant, dices ad eos: haec dicit dominus exercituum: bibentes bibetis, quia ecce in ciuitate, in qua inuocatum est nomen meum, ego incipio affligere; et uos quasi innocentes immunes eritis — siue et uos munditia mundi eritis —? non eritis immunes siue non eritis mundi.

Latenter ostendit praeceptum dei. qui uoluntate facere noluerint, suscepturos necessitate et audituros: bibentes bibetis. \'uelitis\'. inquit. \'nolitis, dei conplenda sententia est. si enim ciuitas Hierusalem, in qua notum fuit nomen dei dicente propheta: notus in Iudaea deus: in Israhel magnum nomen eius, bibit meracum calicem furorisque, quanto magis uos non eritis mundi. qui pro dei nomine idola colitis!1

Gladium enim ego uoco super omnes habitatores terrae, dicit dominus exercituum. Ista est potio meracissima, iste calix furoris domini, qui non super solam Hierusalem, sed super omnem uocatur terram et cunctas in circuitu nationes; de quo supra dixerat: et mittam ad Nabuchodonosor, regem Babylonis, seruum meum, et adducam eos super terram istam et super habitatores eius et super omnes nationesquae in circuitu illius sunt.\'

Et tu prophetabis ad eos omnia uerba haec et dices ad illos: dominus de excelso rugiet — sine responsum dabit — et de habitaculo sancto suo dabit uocem suam; rugiens rugiet super decorem suum — siue respondebit super locum suum —, celeuma quasi calcantium concinetur aduersum omnes habitatores terrae. peruenit sonitus — sine interitus — usque ad extrema — siue super partem — terrae, quia iudicium domino cum gentibus; iudicatur ipse cum omni carne; impios tradidit gladio, dicit dominus.

Primum dicamus, ut se interpretationis ueritas habet. \'cunctis\', inquit, \'gentibus prophetabis et dices, quod dominus de excelso rugiat, hoc est: det sui furoris indicium iuxta illud, quod scriptum est: leo rugiet, et quis non timebit? dominus locutus est, et quis non prophetabit?\' et de habitaculo sancto suo dabit uocem suam. ut cunctos terreat audientes.

rugiet autem super decorem suum, hoc est super templum. cumque ille rugierit. instar calcantium in torcularibus celeuma cantabitur et in effusione sanguinis mutui carmen lugubre concinetur, quod Symmachus xατάλεγμα,Aquila ἰασμὀν uocat, cuius celeumatis et carminis sonitus usque ad terrae extrema perueniet, quia iudicium domini cum gentibus.

si autem iudicium domini cum gentibus est, sunt et gentium merita diuersa. ad exponendum illum locum, ut quidam uolunt: qui non credit. iam iudicatus est. iudicatus quidem est in eo, quod non credidit; sed ipsi, qui non credunt inter se, diuersis afficientur suppliciis. iudicatur ipse cum omni carne, ut nullus iniudicatus abeat. impios autem — hoc est, qui domino non credunt, — tradit gladio sempiterno.

allegorici interpretes iuxta LXX hunc locum sic disserunt, ut ad bonam partem referant apertam domini comminationem. \'dominus\', inquiunt. \'de excelso responsum dabit, his uidelicet, quos saluaturus est, et de loco sancto suo dabit uocem suam respondebitque sermonem in loco suo. illi autem quasi uindemiantes pleni fructibus illius sententiae respondebunt. super omnes habitatores terrae ueniet interitus, non super uniuersam terram, sed super partem terrae, eorum uidelicet, qui non credunt; iudicium enim (domino) erit in gentibus et ipse iudicabitur cum omni carne, impii autem tradentur gladio\'.

Haec dicit dominus exercituum: ecce afflictio — siue malum — egredietur de gente in gentem et turbo magnus — siue tempestas — egredietur a summitatibus — siue extremis — terrae. et erunt interfecti domini — siue uulnerat a domino — in die illa a summo terrae usque ad summum eius; non plangentur et non colligentur neque sepelientur; in sterquilinium super faciem terrae iacebunt.

Erubescant, qui uim scripturae sanctae facere conantur in bonam partem ea, quae comminationis plena sunt, disserentes. de hoc autem loco puto dixisse et dominum: consurget gens aduersum gentem et regnum contra regnum et cetera, quae in ipsa euangelii sententia continentur. intellegamus autem haec facta iuxta historiam.

quando a rege Babylonio cunctae nationes in circuitu subiugatae sunt et imperium eius sensere crudele, uel iuxta prophetiam longo post tempore in consummatione mundi futura. dicunturque interfecti a domino, non quod dominus ipse percutiat, sed quo in interitu pessimorum uoluntas et imperium domini conpleatur.

Ululate — siue iubilate —, pastores, et clamate et aspergite uos cinere, optimates gregis siue plangite. arietes ouium —, quia conpleti sunt dies uestri. ut interficiamini, et dissipationes uestrae et cadetis quasi uasa pretiosa — siue quasi arietes electi —. et pe r ibit fuga a pastoribus et s a saluatio ab optimatibus — siue arietibus — gregis.

Notandum, quod in hoc tantum loco LXX \'iubilum\' in malam partem posuerant. pro quo alii interpretes \'ululatum\', ut in Hebraeo scriptum est, transtulere. inter pastores et arietes siue optimates gregis ista distantia est, quod pastores rationalium sunt. arietes autem et optimates referantur ad diuites, qui et ipsi pars gregis appellantur.

quodque infert: conpleti sunt dies uestri, ut interficiamini, tunc conplebuntur dies eorum, quando fuerint peccata conpleta. et dispergentur et cadent sicut uasa pretiosa, ut confracta non ualeant instaurari et, quanto ante fuere pretiosa, tanto maius eorum in confractione sit damnum; siue quasi arietes electi, ut pinguis hostia sit deuorare cupientium.

peribit, inquit, fuga a pastoribus, quando non egerint paenitentiam. denique dicitur ad Phariseos: genimina uiperarum, quis ostendit uobis fugere ab ira uentura? et in Psalmis legimus: periit fuga a me. et saluatio, inquit, ab optimatibus gregis siue arietibus; ϰοινού subauditur peribit\'.

Uox clamoris pastorum et ululatus optimatium gregis — siue iubilum arietum —, quia uastauit dominus pascua eorum. et conticuerunt arua — siue speciosa — pacis a facie irae furoris domini. Et hic notandum, quod apud LXX \'iubilum\' pro \'ululatu\' positum sit.

inter pastores autem et arietes ista diuersitas est, quod pastores putentur in ecclesia, qui praesunt gregi cum sapientia et eruditione atque doctrina, arietes uero, qui principes quidem uidentur in populo, sed nihil habent in se doctrinae atque sapientiae et per nimiam simplicitatem propemodum stultitiae uicini sunt.

quando autem habuerimus pacem et non intellexerimus uel bona uel speciosa pacis, sed luxuriae nos et otio et uoluptatibus dederimus, tunc conquiescent siue conticiscent bona pacis et auferentur a nobis propter iram furoris domini et implebitur illud, quod scriptum est: cum dixerint: pax et securitas, tunc repentinus eis superueniet interitus, quo ueniente omnia conticiscent.

Dereliquit quasi leo umbraculum — siue cubile — suum — et, ut uerius est, tabernaculum; hoc enim \'soccho\' Hebraicum sonat —, quia facta est terra eorum in desolationem — uel inuia — a facie irae columbae — siue a facie gladii magni — et a facie irae furoris domini.

Dominus, de quo supra dixerat: de excelso rugiet et de habitaculo sancto suo dabit uocem suam: rugiens rugiet super decorem suum, ipse derelinquet tabernaculum suum. de quo scriptum est: factus est in pace — siue in Salem — locus eius et habitatio eius in Sion, ipse deseret sedem suam et conplebit, quod per hunc eundem prophetam locutus est: dimisi domum meam, dereliqui hereditatem meam.

reliquit autem quasi leo cubile suum, ut omnes bestiae uastandi terram eius habeant potestatem. leone enim custode et praeside nullus ad eandem audet accedere. facta est, inquit, terra eorum — hau dubium quin uel populi Iudaeorum uel certe uniuersarum gentium — in desolationem et in inuium a facie irae columbae.

non mirabitur \'columbam\' domini intellegi Nabuchodonosor. qui supra eum uocari \'seruum\' domini legerit — pro quo LXX transtulerunt \'gladium magnum\' —, licet \'columbam\' et in persona Hierusalem possimus accipere, quod irascatur et tristis sit se leonis sui perdidisse custodiam et terram suam uenisse in desolationem.

In principio regis Ioiacim, filii Iosiae, regis Iuda da, factum est uerbum istud a domino dicens: haec dicit dominus: sta in atrio domus domini et loqueris ad omnes ciuitates Iuda, de quibus ueniunt, ut adorent in domo domini, uniuersossermones, quos ego mandaui tibi, ut loquaris ad eos; noli subtrahere uerbum! si forte audiant et conuertantur unusquisque a uia sua mala, et paeniteat me mali — siue quiescam a malo —. quod cogito facereeis propter malitias studiorum eorum.

Haec prophetia superior est priore, licet sub eodem rege sit facta. illa enim facta est in anno quarto Ioiacim, filii Iosiae regis Iuda, haec autem in principio eiusdem regis scriptura dicente: in principio regis Ioiacim, filii Iosiae, regis Iuda, factum.est uerbum istud a domino dicens. non igitur, ut saepe iam diximus, in prophetis historiae ordo texendus est, cum in praesentiarum sub eodem rege priora postea et posteriora ante dicantur.

qui autem uerbum dicturus est domini, debet stare cum Mosi et audire cum psalmista: qui statis in domo domini, in atriis domus dei nostri. et praecipitur illi, ut loquatur ad omnes ciuitates Iuda, licet \'ciuitates\' LXX non transtulerint, ne indecorum forte uideretur in atrio domus domini loqui ad urbes, quae coram non erant; sed quando ad populos et ad ciues loquitur, ipsis ciuitatibus loquitur. pulchre autem stat in atrio atque uestibulo templi domini, ut per occasionem orationis domin et adorandi eum sermones prophetae audire cogantur.

\'nolii, inquit, \'subtrahere uerbum; licet triste sit, licet aduersum te audientium rabies concitetur, tamen dicito, quod tibi impe ratum est, non formidans persecutiones eorum, qui aduersum te concitandi sunt, sed domini iubentis imperium!

\' forsitan inquit, audiant et conuertantur. uerbum ambiguum \'forsitan\' maiestati domini non potest conuenire, sed nostro loquitur affectu. ut liberum homini seruetur arbitrium, ne ex praescientia eius quasi necessitate uel facere quid uel non facere cogatur; non enim ex eo, quod deus scit futurum aliquid, idcirco futurum est, sed quia futurum est, deus nouit quasi praescius futurorum.

et tamen sciendum iuxta hunc eundem Hieremiam, et si mala praedixerit dominus et egerit populus paenitentiam, quod et ipse acturus sit paenitentiam super his, quae facere comminatus est; et si prospera pollicitus fuerit et egerit populus neglegenter, mutet deus sententiam et pro bonis mala inferat. tale quid et illud in euangelio est: mittam filium meum, forsitan uerebuntur eum; quod utique ex persona dei omnipotentis dicitur.

denique et in praesenti ait: \'si forte audiant et conuertantur unusquisque a uia sua mala, ut. cum illi conuersi fuerint, et me meae sententiae paeniteat et non faciam, quod eis facere cogito. cogito autem facere propter malitias studiorum illorum; quae si fuerint immutatae, et mea sententia commutabitur.\' legamus historiam lonae et Nineue.

Et dices ad eos: haec dicit dominus: si non audieritis me, ut ambuletis in lege mea, quam dedi uobis, ut audiatis sermones seruorum meorum, prophetarum, quos ego misi ad uos de nocte consurgens et dirigens et non audistis, dabo domum istam sicut Silo et urbem hanc dabo in maledictionem cunctis gentibus terrae.

In nostra est ergo positum potestate uel facere quid uel non facere, ita dumtaxat, ut, quicquid boni operis uolumus, appetimus, explemus, ad dei gratiam referamus, qui iuxta apostolum dedit nobis et uelle et perficere. sin autem sufficit semel ambulare in lege. quae nobis data est per Mosen, ut stulta heresis suspicatur, quomodo addidit: ut audiatis sermones seruorum meorum, prophetarum? qui utique post legem missi sunt et non semel, sed frequenter, nec otiose et a securo, sed semper et a sollicito.

\'misi,\' inquit, \'ad uos seruos meos cotidie et de nocte consurgens; quos si audire nolueritis. dabo domum istam\' — hoc est templum dei — \'sicut Silo\', ubi fuit tabernaculum. cumque templum destructum fuerit, consequenter et ciuitas erit in maledictionem cunctis gentibus terrae.

sicut autem exstructo templo in area Ornae et in monte \'Moria\', hoc est \'uisionis\', in quo Abraham Isaac filium optulisse narratur, cessauit religio Silom nec postea ibi sunt celebrata sacrificia, sic exstructa ecclesia et spiritalibus in ea uictimis immolatis cessauerunt legis cerimoniae et data est nrbs Iudaeorum in maledictionem cunctis gentibus terrae, de qua nos dominus liberauit dicente apostolo: Christus redemit nos de maledictione legis. factus pro nobis mal maledictio.

Et audierunt sacerdotes et prophetae — siue pseudoprophetae — et omnis populus Hieremiam loquentem uerba haec in domo domini. cumque conplesset Hieremias loquens omnia, quae praeceperat ei dominus, ut loqueretur ad uniuersum populum, apprehenderunt eum sacerdotes et prophetae — siue pseudoprophetae — et omnis populus dicens: morte moriatur, quia prophetauit in nomine domini dicens: sicut Silo erit domus haec et urbs ista desolabitur eo, quod non sit habitator.

Sacerdotes et prophetae, quos \'pseudoprophetas\' LXX manifestius transtulerunt, irascuntur Hieremiae, quod uera praedicat et subuerso templo et ciuitate deserta sit peritura religio et lucra ex religione uenientia; idcirco apprehendunt eum et consentiente sibi populo morti destinant, quare dixerit in nomine domini: sicut Silo erit domus haec et urbs desolabitur eo, quod non sit habitator.

si quando igitur propter mandata domini et fidei ueritatem uel sacerdotes nobis uel pseudoprophetae uel deceptus populus irascitur, non magnopere curemus. sed exsequamur sententiam dei nequaquam praesentia mala, sed futura bona animo cogitantes.

Et congregatus est omnis populus aduer sum Hieremiam in domum domini. et audierunt principes Iuda uerba haec et ascenderunt de domo regis in domum domini et sederunt in introitu portae domini nouae.

Hieremias in templo uerba domini prophetabat et dixerat: dabo domum istam sicut Silo et urbem hanc in maledictionem cunctis gentibus terrae statimque a sacerdotibus et prophetis et populo seditione commota omne uulgus aduersum prophetam congregatur in templum, ubi erat propheta et sacerdotum ac prophetarum uulgique manibus tenebatur.

quod cum audissent principes ciuitatis, qui in domo regia uersabantur, transierunt siue ascenderunt de domo regis in domum domini. notandumque, quod ire ad domum domini semper ascensus sit. sederuntque in introitu portae domini nouae. principum enim erat officii sedere in porta domus domini et ibi negotii et seditionis cognoscere ueritatem. \'noua\' autem porta dicitur, quia, qui sedebant in ea et iudicio praeerant, sacerdotum et pseudoprophetarum calumniae resistebant.

Et locuti sunt sacerdotes et prophetae ad principes et ad omnem populum dicentes: iudicium mortis est uiro huic, quia prophetauit aduersum ciuitate m istam, sicut audistis auribus uestris.

Sedentibus urbis principibus in porta templi et in porta noua, qui de regis palatio ad templum cucurrerant, ut seditio populi sedaretur, et contione populi congregata accusant sacerdotes et pseudoprophetae perieratque propheta, quantum fuit in sacerdotibus et prophetis. si accusatores ipsi habuissent iudicii potestatem. ex quo intellegimus crudeliores fuisse in prophetam per inuidiam sanctitatis, qui religioni uidebantur dediti quam qui necessitatibus publicis praeerant.

Et ait Hieremias ad omnes principes et ad uniuer sum populum dicens: dominus m misit m e. ut prophetarem ad domum — siue super domum — istam et ad ciuitatem — sine super ciuitatem — hanc omnia uerba, quae audistis. nunc ergo bonas facite uiasuestras et st studia uestra et audite uocem domini dei uestri, et paenitebit nitebit dominum mali. quod locutus est aduersum uos — siue et quiescet domi inus a mali, quae locutus est contra uos —.

ego autem ecce in manibus uestris sum; facite mihi, ut bonum et rectum est in oculis uestris — siue ut expedit uobis — ! uer umtamen scitote et cognoscite, quod, si occideritis me, sanguinem innocentem tradetis contra uosmet ipsos et contra ciuitatem istam et habitatores eius; in ueritate enim misit me dominus a d uos, u t loquerer in auribus uestris omnia uerba haec.

Cum praesente populo sederent in porta principes ciuitatis et accusarent sacerdotes et prophetae Hieremiam prophetam et mortis crimen intenderent, Hieremias ad principes loquitur et ad uniuersum populum, quos sacerdotum et pseudoprophetarum factio concitauerat, prudenter pariter et humiliter atque constanter.

prudenter, quod a domino missum esse se diceret, ut contra templum et ciuitatem loqueretur daretque consilium, quod, si uellent eius audire consilium et agere paenitentiam, dominus quoque suam sententiam commutaret. humiliter autem in eo, quod ait: ecce in manibus uestris sum; facite mihi, ut bonum et rectum est in oculis uestris! porro constanter: in ueritate misit me dominus ad uos, ut loquerer in auribus uestris omnia uerba haec.

aliisque sermonibus loquitur: \'si irascimmi, cur contra templum et urbem domini sim locutus, et curae nobis est salus urbis et templi, cur augetis peccata peccatis et sanguinis mei tam urbem quam habitatores eius reos facitis?

\' si quando igitur et nobis pro necessitatis angustiis humilitate opus est, sic eam assumamus, ne ueritatem et constantiam deseramus; aliud est enim superbe contumeliam facere iudicanti, quod signum stultitiae est, aliud sic inpendens uitare discrimen. ut de ueritate nil subtrahas.

Et dixerunt principes et omnis populus ad sacerdotes et prophetas: non est uiro huic iudici-um mortis, quia in nomine domini dei nostri locutus est ad nos.

Populus, qui prius a sacerdotibus et pseudoprophetis fuerat supplantatus, iuogitur principibus ciuitatis et pro Hieremia loquitur, quod nequaquam reus mortis sit, sed in nomine domini et ex ore illius prophetarit; cito enim uulgus indoctum accepta ratione mutat sententiam. dolor autem accusantium, praecipue sacerdotum et pseudoprophetarum, non potest immutari; et ideo illis accusantibus et in accusatione perseuerantibus populus commutatur, quod spem eis dederat indulgentiae domini, si bonas facerent uias suas et audirent uocem domini dei sui, ut et dominus suam sententiam flecteret.

Surrexeruntque uiri de senioribus terrae et dixerunt ad omnem coetum populi loquentes: Micheas de Morasthi fuit propheta in diebus Exechiae, regis Iuda, et ait ad omnem populum Iudae dicens: haec dicit dominus exercituum : Sion quasi ager arabitur et Hierusalem in aceruum lapidum erit et mons domus in excelsa siluarum.

numquid morte condemnauit eum Exechias, rex Iudae, et omnis Iuda? numquid non timuerunt dominum et deprecati sunt faciem domini et paenituit dominum mali, quod locutus erat aduersum eos? itaque nos facimus malum grande contra animas nostras.

Principes ciuitatis et populus intellegunt iudicii ueritatem; senes autem, quorum proprie erat nosse uetera, replicant historiam et prophetiam Micheae de Morasthi, qui prophetauit sub rege Ezechia, conparant prophetiae Hieremiae. pro qua ei mortis crimen intenditur, ostenduntque illum dixisse 25 grauiora et tamen a iusto rege Ezechia nihil esse perpessum, sed conuersos ad paenitentiam domini in bonam partem uertisse sententiam.

Micheas enim dixit: Sion quasi agerarabitur et Hierusalem in aceruum lapidum erit et mons domus in excelsa siluarum: porro Hieremias: dabo. inquit, domum istam sicut Silo et urbem hanc dabo in maledictionem cunctis gentibus terrae.

dantque consilium putantes nequaquam futurum, quod Micheas praedixerat, quia multo tempore non sit factum propter populi paenitentiam. et hoc quoque, quod Hieremias locutus est, nequaquam fore, si iuxta consilium eius bonas faciant uias suas et studia sua et audiant uocem domini dei sui, ut dominus non inferat malum, quod eis fuerat comminatus.

simulque frangunt accusatorum rabiem et se miscent cum eis dicentes: itaque nos facimus malum grande contra animas nostras, non quo facere debeant, sed quia, si fecerint, nequaquam noceant accusato, sed animabus suis, quas mutatione sententiae potuerint liberare.

Fuit quoque uir prophetans in nomine domini, Urias, filius Semei de Cariathiarim, et prophetauit aduersum ciuitatem istam et aduersum terram hanc iuxta uniuersa uerba Hieremiae. et audiuit rex Ioiacim et omnes potentes et principes eius uerba haec et quaesiuit rex interficere eum; et audiuit Urias et timuit fugitque et ingressus est Aegyptum.

quodque sequitur: et misit rex Ioiacim uiros in Aegyptum, Elnathan, filium Achobor, et uiros cum eo in Aegyptum, in LXX non habetur. dein iungitur: et eduxerunt Uriam de Aegypto et adduxerunt eum ad regem Ioiacim; et percussit eum gladio et proiecit cadauer eius in sepulchris uulgi ignobilis lis. uerumtamen manus Achicam, filii Saphan, erat cum Hieremia, ut non traderetur in manu populi et interficeret eum.

Quaeritur, cur, cum Urias, filius Semei de oppido Cariathiarim, eadem quae Hieremias propbetarit, timore perterritus fugerit Aegyptum et inde retractus occisus sit, Hieremias potuerit euadere, qui certe non fugerat, sed audacter in priore sententia perseuerans liberatus sit tam uulgi principumque iudicio quam consilio seniorum aduersum accusatores, sacerdotes et pseudoprophetas.

ad quod breuiter respondendum nequaquam dei sciri posse iudicium, dum eadem causa eademque sententia alius punitur et alius liberatur; nisi forte hoc respondere possimus, quod Urias in condemnationem et accusatorum et populi trucidatus sit. Hieremias autem reseruatus iudicio dei, ut reliquiis infelicis populi praedicaret et eos retraheret ad paenitudinem. quod quidem et in apostolorum Actibus legimus Iacobum apostolum statim Herodis pertulisse sententiam et martyrio coronatum. Petrum autem et ceteros apostolos doctrinae domini reseruatos.

et animaduertenda constantia prophetalis, quod ne de Aegypto quem retractus Urias mutauerit sententiam, sed uidens sibi intentari mortem nihilominus sit locutus, quae praeceperat dominus. quodque timuit et fugit et ingressus est Aegyptum. non infidelitatis: sed prudentiae indicium est, ne frustra nos offeramus periculis. alioquin et dominum saluatorem de manibus persequentium lapsum legimus et praecipientem apostolis: cum uos persecuti fuerint in hac ciuitate, fugite ad aliam!

quaeritur quoque, quomodo Ioiaeim, rex Iuda, parui imperii et debilitati et iam iamque perituri, mittendi in Aegyptum habuerit potestatem et inde Uriam educere. quod facile soluitur, si consideremus eum a rege Aegypti Nechao principem constitutum. tutum et hanc prophetiam factam esse in principio regni eius.

quamquam autem Hieremias domini adiutorio liberatus sit, tamen et illi reputatur in mercedem, per quem prophetam suum dominus liberauit, Achicam uidelicet, filio Saphan, quod in posterioribus lecturi sumus, quando de cisterna luti Abdamelech spadonis consilio atque praesidio Hieremias de mortis periculo liberatur.

In principio regni Ioiacim, filii Iosiae. regis Iuda, factum est uerbum hoc ad Hieremiam n domino dicens. Hoc in editione LXX non habetur et multi putant sequentis capituli esse principium, quod nequaquam ita est, sed iungendum superiori, ut, quicquid dictum refertur et factum, in principio regni Ioiacim factum esse credamus; unde et mittendi in Aegyptum quasi ad amicum regem habuit potestatem.

uidentur autem mihi LAA tituium istum hac ratione siluisse, ne secundo dicere uiderentur; iam enim in principio posuerant: in principio regis Ioiacim, filii Iosiae, regis Iuda. factum est uerbum istud a domino dicens.

Haec dicit dominus ad me: fac tibi uincu-la et catenas — siue ϰλοιούς, qui Hebraice appellantur ‛mutoth’ et sermone uulgari \'boias\' uocant — ponesque eas in collo tuo et mittes ad regam Edom et ad regem Moab et ad regem filiorum Ammon et ad regem tyri et ad regem Sidonis per manum nuntiorum, qui uenerunt Hierusalem ad Sedeciam, regem Iuda. et praecipies eis, ut ad dominos suos loquantur: haec dicit dominus exercituum deus Israhel: haec dicetis ad dominos uestros.

Praeterita uisio in principio facta est ad prophetam regni Ioiacim, filii Iosiae, regis Iuda, haec autem sub Sedecia, qui extremus regnauit in Hierusalem et sub quo urbs capta est atque subuersa.

praecipiturque Hieremiae, ut catenas siue furcas ligneas, quae, ut diximus, Hebraice appellantur ‛mutoth’, inponat collo suo et mittat eas ad reges Edom, Moab, filiorum Ammon, Tyri, Sidonis per legatos, qui uenerant ad Sedeciam. et praecipiat suis dominis nuntiare, quod regi Nabuchodonosor seruire debeant et audire. quae sequens prophetae sermo prosequitur. ac ne forsitan legati et reges istarum gentium responderent: cur hoc tuo populo non praecipis?\', Sedeciae quoque regi similia loquitur et sacerdotibus ac prophetis.

hunc locum allegoricus semper interpres et historiae fugiens ueritatem interpretatur de caelesti Hierusalem, quod debeant habitatores eius sponte assumere corpora et descendere in ‛Babylonem’, id est \'confusionem\' mundi istius, qui in maligno positus est, et seruire regi Babylonio, hau dubium quin diabolo. quodsi * hoc facere noluerint, nequaquam eos grauia corpora portaturos. sed perituros gladio et fame et peste et nequaquam homines futuros, sed daemones.