Heptateuchos

quam tamen ut seruam nequaquam emittere ius est.

quae si displiceat domino, cui uendita cessit,

reddentur nummi, fuerat taxatio quorum.

ut reuocare queat paterna ad limina sese.

quae si forte datur nato, sic conuenit ipsum

ut natam tractare suam. qui sumere iuste

si mauult, permissa sibi, quis membra teguntur,

indumenta palam faciet, nec deinde negabit,

si coitu sit nota sibi; uel, si rata non sunt

haec conmissa uiro, poterit laxare uadentem,

nec pretium reuocare datum. qui uulnere duro

aequora(uatem sternitque uirum, decumbat eodem,

quo perimet, leto; at si discrimina casu

sunt inlata magis, domino tradente nocentem

ictibus alterius, locus est qui condere possit

donandum uenia, domino indulgente salutem.

at uero qui membra dolo uiuentia ferro

disicit et studio gratatur sanguine fuso,

crimen habet mortis, nequiquam tecta requirens

sublimi sacrata deo; nam demitur inde

seiunctusque procul rigido truncabitur ense.

et qui conpellat tumide pulsatue parentes.

in crimen noxale ruit. quod morte piatur.

nec minus ad poenam petitur, qui forte doloso

perfidus ingenio paterna in plebe creatum.

cleptat et acceptis gaudet transcribere nummis.

quod si litigium fuerit per uerba paratum

pulsatusque aliquis pugno saxoque recusso

reciperet solitas uires, nil fraudis haerebit:

soluendum tamen est. sumpsit quod cura medentis.

ancillam seruumque suum qui uerbere uirgae

confestim perimit, poenam non uitat haerentem.

quod si post aliam morietur uernula lucem,

nil noxale subest, pretium quia perdidit eius.

at si forte uiris feruebit rixa duobus,

conmoto dum felle calent. nuptamque tumentem

germine concepto alius pulsarit eorum,

in plagam porrecta manu, partumque futurum

fecerit ante diem materno ex pectore trudi,

restituet pretio partum, taxante marito,

si nondum perfecta fuit expressaque forma.

si uero explicitis decessit uultibus infans,

morte cadet merita. lumen pro lumine rapto

reddet quisque nocens, dentem pro dente resignans,

proque manu dabit ille manum pedemque uicissim,

detruncat quicumque pedem; conbustaque flammis

expiat ignis edax; dabitur pro uulnere uulnus;

liuida liuenti sedantur corpore membra.

quod si quis rapto famulum de lumine priuat

ancillamue suam, missos patiatur abire,

libertas quocumque uocat: uel fragmina dentis

si fuerint decussa manu, solacia sumat

debilitas, ut dona suo pro uulnere penset.

at si praeualida gaudens ceruice his,

expers ruris adhuc curuique inmunis aratri,

cornu ferit quemquam, saxorum mole prematur,

obrutus et. nullo carpendus dente uirorum,

membra dabit terrae liquidos soluenda per artus.

insonti nulla domino discrimina linquens.

quod si consuetum lunata fronte ferire

uicinos. dudum monitus non arca excors.

decumbat pro caede bouis taurusque necetur.

si uero extincti pretium sententia mitis

exigit. et soluat, quidquid taxatio poscit.

hoc etiam pro caede sui fas poscere nati

uel natae quemcumque uirum. si seruulus ictu

decubuit tauri, ter denos pendere nummos

cura tenet dominum saeuo pereunte iuuenco.

at si quis multa puteum demittere fossa

egesto uult usque solo, mox tegmine claudat,

ne, si forte pecus fuerit per prona uolutum,

damna luat, domino pretium poscente, ruentum

empturus pecudum tenui solamine carnes.

quod si forte bouem bos cornu occiderit unco,

uendatur; pretium fiat commune duorum

diuiduaque legant mactati uiscera tauri.

quod si iam uitium fuerat testatius eius,

pro pecude pecudem dominus redhibebit amissa

innocuus, strati praesumens membra iuuenci.

qui uitulum cleptat, cogatur reddere quinque;

bis binas soluat quicumque auerterit agnam.

nocturnum furem licitum prosternere ferro.

dum penetrat postes obsaeptaque limina rumpit.

si uero exorto fuerit flumine sole prehensus.

dupliciter redhibere nocens sublata iubetur.

quae si non fuerint in censu et uiribus eius,

uendetur, manuum pensurus furta labore.

cuius forte pecus segetem uitemue uirentem

nudatis aut patulo carptim arca ore,

iugera fecundi mensuret protinus agri

prouentu spatioque pari: sic damna resoluet,

quae fuerint inlata prius. haec formula nectit

hos etiam, qui tota simul noualia uerrunt

pampineasque metunt consumpto palmite uites.

ut quae magnifica proprios habuere per agros.

amittant ratione pari. nam stridulus ignis.

fomite de modico solitus conprendere uepres.

arentem stipulam et truncos cortice nudos.

si segetem alterius uitemue absumpserit aestu.

crimen ad auctoris merita per damna recurrit.