Explanatio Psalmorum XII

Quid est etiam \'ampliauit\' ? Graecus dixit, hoc est \'magnificauit\'. utrumque nobis exposuit dominus quod mouere nos posset, dicens in euangelio: qui manducat mecum panem leuauit super me calcaneum. unde assumptus hic sermo sit, consideremus: fuimus, inquit, increduli , errantes, seruientes desideriis et uoluptatibus. fateamur errorem, ut diluamur. et ego uidi aliquem puer athletam, cum elisisset aduersarium, frontem ei percussisse calcaneo, quod signi fuit, eo quod insultauerit uicto.

hoc est quod ait: magnificauit super me subplantationem, quo uerbo insultantis iactantiam declarauit. leuauit ergo et ludas super Christum calcaneum suum, cum proderet eum, sed non leuauit inpune. adhuc Adam calcaneum leuat quod a serpente est uulneratum. et utique ei pedes lauerat Christus, audierat dicentem: qui lotus est non indiget nisi ut pedes lauet, sed est mundus totus. sed quod lauit gratia, inquinauerat perfidia. ludas ergo calcaneum leuauit ad uulnus. uere non tenuit caput qui calcaneum super Christum leuauit.

-Adam super se leuauit, hic super Christum , et ideo eum serpens grauius quam ceteros uulnerauit. leuauit calcaneum suum qui fraudulentum osculum porrigebat, quo subplantaret auctorem, ideoque scriptum est in propheta: ampliauit super me subplantationem. Esau quoque ait de fratre siro: bis me iam subplantauit. qui subplantat, dolum facit, quo aduersarium elidit aut uulnerat. ideo et ludas subplantasse dicitur, quia osculo suo uulnus infixit, quo inuadendi saluatoris signum persecutoribus demonstrauit.

subplantauit ergo quasi serpens, qui suo ore uenenum infundit et uulnerat dente calcaneum; et hic enim non diuinitatem Christi, sed corporis extremum calcaneum uulnerauit. leuauit etiam ludas calcaneum quasi luctator insolens et superbus, in quo caput percuteret saluatoris. sed caput Christi ferire non potuit, quia caputChristi deus. suum sane caput informis laquei nodo ligauit.ut. remedium sibi salutis auferret.

Uide si pie potes illud aptare, quod in Genesi dixit sanctus patriarcha Iacob, cum de filiis prophetaret: Dan iudicabit populum suum tamquam unam in Israel, et: fiat Dan sicut serpens sedens in uia et in semita, mordens calcaneum equi, et

cadet eques retrorsum salutem expectans a domino. legimus quidem, quod Samson de tribu Dan iudex fuerit in Israel, sed alius hic significatur futurus, qui ex ea tribu progressus populum suppliciis sacrilegae impietatis affliget, antichristus ille

qui sedebit in templo tamquam sit deus, uere iudicium, quod habet interpretatio; Dan enim iudicium significatur. et pulchre dixit, quia populum suum iudicabit, qui perpetuae poenae fiet obnoxius; qui enim non credit iam iudicatus est, qui autem credit non iudicabitur, quia credit in dei filium suae animae redemptorem. et ideo tamquam iudicii liber dicit: qui diiudicat me dominus est. indicaturus est ergo populum impietatis, non plebem fidei; illi enim iudicantur qui cadunt ruina perfidiae, non qui resurgunt fidei libertate.

Sedebit igitur in uia et insidiabitur in semita sicut serpens, ut uulneret transeuntes et mordeat equi nostri calcaneum; animam enim fidelium non poterit uulnerare. in qua autem uia sedebit et in qua semita nisi ex quibus Christus dominus, ut legimus, nationum populum uocauit ad cenam suam dicens: exi in uias et circa saepes et compelle ut intrent, ut im-30 pleatur domus mea?

et quia similiter ludas amplificasse super Christum legitur subplantationem, uidetur hoc loco ipse signari, quod mordere haberet calcaneum equi quo Christus dominus uehebatur. unde dictum est: equitatus tuus salus, quod caro eius mundi totius erat susceptura peccatum, ut salus pro exitio et uita aeterna pro morte succederet.

uulneratus est ergo equus non mendax solus ad salutem, uulneratus est equus qui mundi totius peccata suscepit et onera nostra portauit et non fuit fatigatus, uulneratus est equus qui ad furorem concubitus adhinnire nesciuit. et ideo fortassis Iohanni euangelistae caelum apertum et albus equus est demonstratus, super quem\' sedebat habens in capite diademata et in femore suo nomen scriptum: rex regum et dominus dominantium. albus erat qui erat inmaculatus, qui nulla peccati inquinamenta cognouerat. nam si libido tenebrosa est, recte sanctimonia relucet et splendet.

hic ergo equus est uulneratus , sed non retardatus. denique cum ipso uulnere de tumulo resurrexit, cucurrit ad caelum supra omnes angelos et archangelos, uelocior omni equitatu militiae caelestis inuentus, supra equos etiam illos igneos de quibus Helias raptus est. et merito uelocior, qui super omnes caelos et supra caelum caelorum ad sedem dei omnipotentis ascendit et sedet, ut scriptura nos docuit dicens: uidebitis abhinc filium hominis sedentem ad dexteram uirtutis.

Hic itaque equus in figura et ante est demonstratus tempore Machabaeorum, quem sedebat dux ille militiae caelestis aureis armis refulgens, qui Heliodorum depeculatorem illum depositi uidualis ceterorumque, quae sacrae fuerant commendata custodiae, strauit perculit et postea exoratus Oniae precibus sacerdotis

uitali usui reformauit. unde uere in eo arma aurea refulserunt, quia solus equum hunc sedit et uicit in quo nullus culpae immunis euasit, non Enoch, qui raptus est, ne malitia mutaret cor eius, non Abraham, non Isaac, non Iacob, non Moyses. omnes enim sub peccato, omnes sub morte. denique regnauit mors ab Adam usque ad Moyse . solus iste est qui peccatum non fecit, solus est Christus qui peccatum abstulit mundi, qui dixit morti: ubi est, mors, uictoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus?

Quomodo ergo amplificauit super hunc subplantationem suam ludas et cecidit eques retrorsum ? quod in Iuda est, dolum fecit, quod in Christo, uolens passus est. saepe uidemus fortiorem uelle percuti, ut acrior lacessitus insurgat, uehementius excitetur . momordit ergo serpens calcaneum equi, uirus suae fraudis euomuit;

uolens eques se ipse deiecit, uolens cecidit, ut nos leuaret. quid est tamen quod ait scriptura: et cadet eques retrorsum? cur retrorsum nisi ut retro regeret se sequentes? retrorsum erat Petrus, cui dixit: uade retro post me, retro erant apostoli et ceteri discipuli. ideo retrorsum cecidit, quia super quos cadit saluat. omnis enim qui super hunc lapidem, inquit, ceciderit, conquassabitur, supra quem ceciderit autem, mundabit eum.

alii habent: uentilabit eum, alii: comminuet. qui enim uentilat frugem, mundat a paleis, qui comminuit aliquid, in puluerem redigit, ut mollitia pulueris uel poculo salubri uel reliquo medicinae proficiat. unde colligimus cauendum, ne quis semel per baptismum susceptus a Christo ex eius deerret corpore, hoc est excutiatur ab ecclesia;

ipsa est enim mortis ruina perpetuae. autem, qui uenit crediturus in Christum, ut eum mors eius inueniat, crux eius assumat, clauus infigat, sanguis infundat, sepultura quoque eius inuoluat,. gratia resurrectionis attollat, de somno suscitet, a morte uiuificet, illum, inquam, a saeculo liberat, a peccato mundat , sanat a uulnere, a duritia impietatis inflectit, ad mansuetudinem pietatis emollit, ut circumciso corde suauem illum et inconprehensibilem hauriat spiritum, bibat poculum salutis aeternae. cecidit ergo eques retrorsum.

Accipe et aliud, cur retrorsum cecidit. post ipsum omnes, nemo ante ipsum. cecidit ergo non sibi, sed omnibus, ut duritiam cordis nostri super nos cadendo molliret. cecidit super Adam, quem quaerebat, ut inueniret. retro eum quaesiuit, ut supra umeros suos bonus pastor inponeiet secumque paradiso in illius redemptione latronis inueheret.

Sed forte dicas: \'et persecutores ceciderunt retrorsum; sic enim scriptum est, quia principes sacerdotum, quos adduxerat proditor ludas, et ceteri, qui ad comprehendendum aduenerant dominum Iesum, abierunt retrorsum et ceciderunt in terram\'. hoc est quod et ego dico, quia super peccatores uoluit cadere, non super iustos; iustus enim medico non indiget, sed peccatores. si apostolorum umbra sanabat, quanto magis caro Christi quos tangit a morte defendit!

denique leprosum tetigit et sine dilatone mundauit. ut scias autem qui legis, quia et persecutores suos uoluit liberare, testem Christi interroga. nam cum inueheretur Petrus in Iudaeos, quod principem uitae interfecissent, remedium demonstrauit, ut agerent paenitentiam et remitti sibi peccatum quod admiserant mererentur. quid autem dubitas, quod ideo cecidit, ut resuscitaret, cum ipse dixerit: per i do met sanabo a b o ? uerborum tamen uideto distantiam.

in Genesi habet: cadet eques retrorsum salutem expectans a domino, hoc est ut oculos non auertat a deo, mentem propriam non reflectat, resurrectionis suae praerogatiuam uindicet et diuina se resuscitet potestate. hic autem habet: abierunt retrorsum et ceciderunt in terram. qui terrenus est in terram cadit, qui caelestis caelo inhaeret. etsi corpore cadit, uirtute non cadit, sed quae sursum sunt semper intendit; semper enim ad patrem respicit, ut eius circa nos impleat uoluntatem.

utinam et isti non abissent retrorsum, sed Christum excepissent, sicut excepit Ioseph et sepeliuit eum in monumento nouo! qui fidelis est in terram\' non cadit, qui infidelis cadit et descendit in inferiora terrarum, sicut scriptum est: descendant in infernum uiuentes. ergo persecutor super terram et in infernum cadit, Christus super resurrecturos, Christus super petram, Christus super ecclesiam. audi quomodo super ecclesiam cadat. retro erat

Petrus et sequebatur eum, cum a Iudaeis ad Caiphae domum synagogae principis duceretur. ipse est Petrus cui dixit: tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. ubi Petrus, ibi ergo ecclesia, ubi ecclesia, ibi nulla mors, sed uita aeterna. et ideo addidit: et portae inferi non praeualebunt ei, et tibi dabo claues regni caelorum. beatus Petrus, cui non inferorum porta praeualuit, non caeli porta se clausit, sed e contrario destruxit inferni uestibula, patefecit caelestia. in terris itaque positus caelum aperuit, inferos clausit.

Potest et illud conuenire huic loco, quod Samaritanus descendentem de Iericho hominem uulneratum illum a latronibus non praeteriuit, sed suscepit eum et uulnera eius curauit infundens oleum et uinum et imposuit supra iumentum suum et duxit ad stabulum. quid dubitas de equo bono, cum bonum et iumentum legeris, cum legeris in Hierusalem illam et equites multos et plurimos cum quadrigis et curribus introire?

nec te moueat, quod legisti: hi in curribus et hi in equis, in nomine domini dei nostri magnificabimur. ipsi obligati suntet ceciderunt. sed Helias non cecidit, qui curru introiuit; ubi enim dei nomen est, ibi nullus obligatur, sed absoluuntur uniuersi. in nomine autem dei nostri et pauper est tutus et diues et nobilis et ignobilis et infirmus et potens. fidei non praeiudicant opes, si tamen uti opibus nouerimus.

Et ideo nomen dei in se habens dicit: t u autem, domine , miserere mei et resuscita m e, et retribuam illis. quod utique non quasi de resurrectione dubitans dicit qui in potestatė habebat dicere: soluite templum hoc, et triduo resuscitabo illud, sed formam dat homini, ut misericordiam a deo et resurrectionem de deo speret. deinde non resuscitari se petit, sed resuscitari sibi postulat Mathiam in locum Iudae, ut apostolicus numerus impleatur. etenim quia necesse habebat perire filius perditionis, ut scriptura impleretur, oportebat in locum ipsius subrogari filium salutis. tertium accipe.

resuscitari se, hoc est corpus suum poscit, corpus autem Christi ecclesia est. et quia ludas figura erat infidelis populi Iudaeorum , qui pecunia uel emit uel uendidit Christum — quod faciunt qui pluris ducunt pecuniam quam religionem —, pro interitu plebis infidae significat ecclesiae sibi gratiam resurrecturam. unde et ipsa dicit in Canticis: si suscitaueritis et resuscitaueritis caritatem, cum quaereret de iuuenculis Christum, quia Christus caritas est.

Quod autem ait: retribuam eis, hoc intellegimus, quia florentis ecclesiae processibus cruciabuntur et tunc cognoscent, quae poena perfidiae sit, cum , qui fidei sit splendor et gratiae. uel quia bonus dominus est, qui poterat dicere: retribuebant mihi mala pro bonis, et medium uerbum est retributionis uel in bono uel in malo, retributurum in bono esse se dicit, quia, etsi caecitas in Israel ex parte continget, tamen, cum plenitudo gentium intrauerit, tunc omnis Israel Christi miseratione saluabitur.

Et subiecit: in hoc c cognoui quoniam uoluisti me, quoniam non gaudebit inimicus meus super me. superius de passione sua locutus est quasi homo, hinc iam aperit maiestatem suam, quod solus sine peccato, solus cui peccator inequitare non potuit, solus quem pater ut unicum filium dilexerit. qua ratione ergo inimicus non est laetatus super eum? quia, etsi

mortem suscepit pro nobis, resurrexit tamen et ipse insultauit inimico, cuius uictoriam destruxit et aculeum mortis infregit. et nos, licet in saeculo maesti simus atque in maerore nostro et contritione cordis animique nostii laetetur inimicus, tamen resurgentes eius gaudium destruimus. unde et Michaeas dixit: noli super me gaudere, inimica mea, quia cecidi, sed resurgam. resurrectio est ergo qua inimici omnia uincla soluuntur, triumphus omnis oboletur.

Sequitur: propter centiam autem meam suscepisti me et con firmasti me in conspectu tuo in aeternum. b dominus deus Israel in aeternum a saeculo et in s ; fiat, fiat. innocens nulli nocet, in neminem peccat. ideo sine peccato, sine dolo Christus scripturae diuinae auctoritate signatur; hoc igitur et hic- declaratur, ubi dicit: propter innocentiam autem meam suscepisti me. quae autem susceptio significatur ? nam et alibi legimus: suscepisti me ex utero matris meae.

ergo quia ab omni concretione generationis humanae mundus est natus qui de spiritu est natus et uirgine, ideo eum pater suscepit, quia ortum eius nulla corporeae generationis concretio usitata fuscauit. suscepit eum resurgentem, quia nulla eum offensio prolapsionis aspersit. inmaculatus ad patrem rediit a quo inmaculatus exiuit, quando descendit in terras. : filius meus es tu, ego hodie genui t e, hoc est: generationis meae in te priuilegium recognosco, quem nulla macula potuit inquinare peccati.

inter peccatores uersatus es, peccata omnium suscepisti, peccatum pro omnibus factus es, maledictum pro omnibus factus es, sed nullus usus potuit ad te transire peccati. ita inter peccatores uersatus es, quasi inter angelos uersareris. fecisti terram esse quod caelum est, ut et ibi peccatum tolleres. hodie te genui in quo complacui. probasti te filium qui implesti patris in omnibus uoluntatem.

hodie te genui in quo lucem inmaculatae prolis agnosco. heri mihi et hodie ipse es et in saeculum. nox in te nulla est, quia totus es dies. bene confirmatus in conspectu patris dicitur in aeternum, quia apud patrem semper est et uere in conspectu eius, cuius splendor est gloriae et imago substantiae. sed quemadmodum complacet in filio pater, ita et filius benedicit patrem; pater enim honorificat filium et filius honorificat patrem.

Benedictus, inquit, dominus deus Israel, hoc est populi deum uidentis, qui et dominum suum et deum 30 credit, et in saeculum ; fiat, fiat. in Hebraeo habet amen, amen, ut asseruerunt qui librum legerunt in Hebraicis litteris scriptum. Graecus hoc loco , ) dixit, quod est \'fiat, fiat . quod uerbum diuersas signi-

ficationes habet, ut sit interdum imperantis, interdum precantis, interdum confirmantis aliquid. imperantis est, cum superior inferiori statuit quid faciendum sit uel sequendum. precantis est sicut illud: fiat uoluntas tua; non enim deo quis imperat, sed precem fundit. confirmantis est, cum benedicit propheta uel sacerdos uel sanctus aliquis et populus respondet: \'fiat, fiat\'. hic ergo magis confirmatio mihi uidetur benedictionis quam oratio uel deprecatio, maxime quia repetitio ipsius facta sermonis est.

I et uidetur Hebraeus quidem sermo mutatus, sed idem sensus expressus. sicut enim, cum sacerdos benedicit, populus respondet amen\', confirmans benedictionem sibi quam plebi sacerdos a domino deprecatur, ita in psalmo responsum est \'fiat> fiat\' quasi \'amen, amen\'. amen autem confirmationis uerbum euidenter ostenditur in euangelio, ubi dominus confirmans sermonem suum dicit:

amen dico uobis. maior autem uis est, ubi repetitus est sermo, quod in libro euangelii secundum Iohannem frequentius inuenimus, quia ipse maxime de caelestibus et profundis mysteriis est locutus, sicut scriptum est: amen amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non potest introire dei, et alibi: amen amen dico uobis, si quid petieritis a patre in nomine meo dabit uobis. abundant duo exempla; reliqua uero, si quis quaerit, inueniet.

Indicium quoque est libri finiti \'fiat, fiat\'. nam in quinque libros diuisum uidetur esse psalterium. primus liber hoc psalmo finitur, hoc est quadragesimo. et pulchre usque ad passionem saluatoris quadragesimus psalmus est comprehensus qui finem libro daret, quoniam passio domini finis est quadragesimae, ut E\'ecundus liber a mysteriis renouationis inciperet, qui liber, utpote quadragesimae, perfectiora sacramenta complectitur.

nam et baptismatis praenuntiat sacramenta, cum dicit: sicut ceruus desiderat ad fontes aquarum, et requiem sanctorum, qui ad tabernaculum caeleste peruenerint, et spiritus sancti descensionem, quando effusa est gratia spiritalis in quadam uoce caelestium cataractarum, quia uirtute magna spiritus ferebatur, ut legimus in Actibus apostolorum, et ingressum renouati hominis ad altare et saluatoris ascensum et sanctificationem propositi uirginalis .

qui liber finitur in psalmo septuagesimo primo, quo regnum Christi pacificum toto orbe diffusum prophetico sermone annuntiatur remissioque peccatorum; ubi, cum benedictionem domini praemisisset, subtexuit: et replebitur eius omnis terra. fiat, fiat. tertius quoque liber finitur octuagesimo octauo psalmo, et ibi habet: benedictus dominus in aeternum. fiat, fiat. quartus liber finitur centesimo quinto psalmo, et ibi habet: benedictus domi n.us deus Israel a saeculo et usque in saeculum; et dicet populus: fiat, fiat. quintus liber usque ad finem est, ubi pro hoc uerbo propheta dicit: omnis spiritus laudet dominum.

Sed iterum forsitan moueat, quomodo libros quinque af\'seram, cum unum psalterium sit. sed etiam euangelium unum est et quattuor libros esse negare non possumus. unum autem euangelium esse et alibi, ni fallor, intimauimus et, si iterum exigitur, facile possumus edocere, cum saluator dixerit: amen dico uobis, ubicumque praedicatum fuerit euangelium, et apostolus: miror quod sic tam cito transferimini in aliud euangelium quod non est aliud, nisi aliqui sunt qui uos peruertunt, et alibi: notum enim facio uobis, fratres, euangelium, nec usquam habes aliter de corpore isto quattuor librorum nisi euangelium significatum. denique quia unum corpus est etiam psalmorum, scriptura dixit: in decachordo psalterio cum cantico in cithara. sed iterum quia quinque libri sunt, dixit alibi: in uasis psalmorum.

Pulchre autem quinque libri et unum psalterium, quoniam quinque sensibus homo exterior uiuificatur et rursus quinque spiritalibus sensibus ille absconditus cordis homo noster consummatur interior, qui solus ante deum locuples Petri apostoli testimonio repperitur. qui habet, inquit, aures audiendi audiat. habes unum sensum.

et sicut sunt qui oculos habent et non uident, ita sunt qui oculis non uidentibus plus uidere creduntur. unde et prophetae dicebantur \'uidentes\', etiam qui oculis non uiderent. bonus etiam ille odor de quo apostolus dixit: bonus odor Christi sumus deo, unde et Iob : et spiritus diuinus qui est in naribus meis. idem ergo odor Christi et spiritus sancti est deo, quia unus odor est trinitatis. est et interior cibus, de quo dixit dominus: meus cibus est ut

faciam uoluntatem patris mei qui in caelo est. est et interior tactus, quo Christum tetigit illa in euangelio, quae per duodecim annos sanguinem profluebat nec a medicis acceperat sanitatem, sed accepit a Christo. fidei tactus est quo tangitur Christus. denique eum homines non uidebant, sed uidebat Iesus et se uidisse testatus est dicens: tetigit me aliquis; nam et ego cognoui uirtutem de me exisse. cognitio Christi conlatio sanitatis est. ergo quoniam decem sensus homini inesse manifestum est, ideo Dauid, qui et foris et intus canebat, foris corpore, intus corde, dicit in psalmo: in decachordo psalterio psallam tibi.

Psalterium ergo est homo consummatus in Christo, in quo, sicut arte concinentium fila chordarum, ita conuenientium resonant opera canora uirtutum, ut possit dicere: psallam tibi, deus, in cithara, sanctus Israel . gaudebunt labia mea cum cantauero tibi, et anima mea quam redemisti. Paulus ait de se: foris pugnae, intus timores.

hic et intus et foris gaudet, sed ille adhuc in certamine, iste in remissione, quia redemptionem animae suae se meruisse cognouerat. qui psallit, in laetitia est, qui luctatur, in sollicitudine. uerum et Paulus sciebat psallere, sed adhuc se processibus reseruabat, cum foret plenius comprobatus, ut psalleret. et ideo dixit: orabo spiritu, orabo et mente; psallam spiritu, psallam et mente.

Et quia geminum psallendi officium demonstrauit, geminam quoque uocem esse scriptura edocuit propheta dicente: uoce mea ad dominum clamaui et uox mea ad deum, et intendit mihi. quid est \'mea\'? potuit enim dicere: \'clamaui ad dominum\'. sed quae nostra est uox nisi ista quae melior est, quae nescit ? nam ex multiloquio peccatum incurrimus et uitare non possumus.

illa uox prophetae est quae ad deum peruenit, quae tacente Moyse clamauit ad dominum, qua 30 etiam in orationibus suis Anna clapiabat, cum oris sui labia non moueret, et impetrauit filium quem ante diu non impetrauerat, cum corporis uoce clamasset. de hac uoce dixit dominus: tu autem cum oras, intra in cubiculum tuum et clauso ostio ora patrem tuum qui est in abscondito; et pater tuus qui uidet in abscondito reddet tibi. quid est \'reddet\' ? hoc est quod deprecatus es, quod orasti.

sicut enim peccatores de manu domini recipiunt peccata sua duplicia, ita e contrario iusti recipiunt cum effectu propria postulata. audi quomodo recipiant. ascendit oratio tua ad deum et descendit ad . unde et in psalmo legimus: et oratio mea in sinum meum conuertetur, ut fructum scilicet referat postulanti. benedictus dominus deus Israel, qui tanta nobis aperuit mysteria, a saeculo et in saeculum, id est ex infinito in infinitum. fiat, fiat.

Psalmi titulus est: 1 n finem; filiis C or e intellectus . ubi passionis dominicae et baptismatis et ingressionis ad altare sacrosanctum decursa mysteria sunt, docet sanctus propheta Dauid, quemadmodum athletam suum, cuius nomen teneatur in agone sanctorum, Christus exerceat. sicut enim sine labore nostro non ex operibus, sed ex fide per gratiam suam nobis peccata donauit et ad coronae petitionem indulgentissimus nos et benignus admisit nec superiora nobis fecit obesse flagitia, quibus tanto certamine iudicaremur indigni — quaeritur enim etiam in his, qui lustrale certamen hoc subeunt, etiam disciplina uiuendi —, ita rursus, ne tanta peccatorum donatione resoluti in superiora flagitia uel desidiam reuertamur, psalmus iste nos ammonet multa nobis et grauia certamina esse proposita, ut nemo nisi qui legitime certauerit coronetur.

luctandum est igitur aduersus carnis huius inlecebras er, feruorem sanguinis, luctandum est aduersus nequitias spiritales. nemo grauior domestico aduersario, nemo nocentior eo hoste cui caelestis substantiae potentia suffragatur. cum dico \'nemo\', diuini memento sermonis, quo dixit dominus, quia maior ex natis mulieris Iohanne Baptista nemo; nam qui natus est ex uirgine, ipse super omnes est. et ideo neminem uereamur qui Christum habemus, quoniam, si Christus pro nobis, quis contra nos?

certemus ergo usque ad finem, ut euacuatis omnibus, quae aduersum Iesum et domini uoluntatem in nostro ante corpore militabant, uerae exercitiis uirtutis intenti soli deo nostro et domino seruiamus. hic enim finis, ut scriptum est: primitiae Christus, deinde finis, cum tradiderit regnum deo et patri, cum euacuauerit omnem principatum et potestatem et uirtutem, ut mors nouissima destruatur et incipiamus deo esse subiecti regnum in nobis caeleste seruantes, ubi erat ante conluuio peccatorum.

Merito ergo in finem; filiisCore intellectus inscribitur, ut in eo cognoscendo non uulgaris auditus, ? sed intellectus spiritalis operetur. denique Aquilas \'psalmum disciplinae\' posuit. et ideo tibi dicit scriptura: da in disciplinam cor tuum, aures autem tuas praepara sermonibus intel- 1 e c t u s, et alibi sapientiam et disciplinam.

sapientia est quae sensu scaturit, disciplina in habitudinem quandam naturae coalita forma uirtutum et mentis confirmata sententia scientiae disciplinis. intellegere quoque obscurum sermonem atque dictionum prudentiam et aenigmata Prouerbiorum scriptura nos docuit, cuius auctoritate colligimus has prudentiae principales esse uirtutes, eo quod sapientia semper quasi mater fecunda parturiat, disciplina quasi seuerior magistra distringat, intellectus quasi diligens quaesitor inueniat et ueram iustitiam iudiciumque rimetur.

Doceamus haec sacrae testimoniis lectionis. Sapientia dicit: ego quasi fons a paradiso dixi: rigabo meum hortum et adhuc doctrinam quasi prophetiam effundam; nam generationes suas menti hominis et bonos sensus quasi pia mater infundit. accipe etiam testimonia disciplinae: fili, ne negle.xeris disciplinam dei nec defeceris ab eo correptus;

quem enim diligit deus corripit. seuera quidem in corripiendo, sed dulcis in corrigendo est disciplina, ne fluitemus et uagemur errantes, sed recipiamur a Christo; disciplina enim non examinata uagatur, ut scriptum est. sed pro conuersatione hic posuit disciplinam. tamen sicut sapientia, ita et disciplina: et perfecta et inperfecta eodem nomine nuncupatur;

sed ubi sine adiectione uel disciplina uel sapientia nuncupantur, definitionem perfectionis accipiunt. inexaminata ergo fluitat disciplina, sed examinata non fluitat. de intellectu quoque eadem scriptura definit, quia intellectus bonus omnibus qui eum faciunt. intellectus autem cum in se et sapientiae gratiam habeat et ordinem disciplinae, utique docemur quod et sapientia et disciplina bonae sint eis, qui earum instituta suis ministeriis execuntur. diximus de titulo, psalmum adoriamur.

Deus, auribus nostris audiuimus. sic Symmachus. Theodotion in auribus nostris dixit, sicut et Septuaginta uiri. quid est quod ait \'nostris auribus\'? quodsi non satis esset \'audiuimus\', certe, si hoc placuerat, \'auribus audiuimus\' plenum erat. cum ergo additum est \'nostris\', quid sibi hoc uult, nisi ut intellegas illa esse nostra quae mentis sunt et ea esse meliora quam quae istius corporis?