Explanatio Psalmorum XII

quis est in rubo usus Moysi nisi primogenitus dei filius, qui ait: ego sum deus patrum tuorum, deus Abraham, deus Isaac, deus Iacob? ideo se demonstrauit humanis aspectibus, quia uenturus erat, ut ab omnibus uideretur. ideo rubus urebatur et non exurebatur, quia terram istam, quae nobis spinas germinabat et sentes, disponebat urere per continentiae disciplinam. quam consumere per mortis aerumnam. unde dicit propheta: ure m.

reuelauit ergo futurum quoddam corporei spiendons mdicium, quo per resurrectionem caro ista fulgeret. quid enim significabat ignis innoxius nisi lumina resurgentium ? unde praesumpsit apostolus dicere, quia, sicut stella a stella differt in claritate, ita et resurrectio mortuorum. hic ergo, inquit, ueniat super caput tribus Ioseph, ut exaltet caput populi sui, ueniat etiam super uerticem, ut uerticem capilli perambulet amputaturus superflua delictorum, sanctificaturus ornamenta uirtutum.

Hic est glorificatus inter fratres suos, sicut ipse dicit: n a rrabo nomen tu.um fratribus meis. quae maior est gloria quam pectoribus nationum cognitionem diuinitatis infundere ? quem in uisione uidit Ioseph, quod manipulum eius adorarent fratrum manipuli, adoraret eum sol et luna cum stellis. manipulus ille in figura carnis accipitur; omnis enim caro faenum. -

num suscepit hoc nostrum, ut suum triticum germinaret et fructum resurrectionis afferret. quaeris testimonium? audi de se dicentem: nisi granum tritici cadens in terram moriatur, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum afferet. denique ut scias, quia de dei filio dicit Moyses, ait: glorificatus inter fratres suos primogenitus. utique non Ioseph erat primogenitus inter filios Iacob, sed Ruben; nam Ioseph post plurimos erat. sed primogenitus dicitur qui uenturus erat, ut nationum populos congregaret.

Unde pulchre ait scriptura: tauri decus eius. sicut enim taurus ducit armentum, ita Christus plebem gentium duxit ad ecclesiam, induxit ad pascua, ut posset dicere: in locum pascuae, ibi me conlocauit; Super aquam refectionis constituit me. huius tauri decorem pro captu nostrae fragilitatis armenta secuta sunt praecedentem, ut uitam adipiscerentur aeternam. mugiuit hic taurus et mors refugit.

uere maxima taurus uictima, ut ab aduersariis assumamus testimonia; quae maior enim uictima quam quae mundi totius peccatum suo cruore mundauit ? audi, quia ipsum taurum dicit etiam sanctus propheta Iacob, cum reuelaret domini passionem, quem Iudaei postea persecuti sunt: in furore , inquit, suo taurum.et ut aperiret, quia de Iudaeis dicebat, addidit: diuidam eos in Iacob et dispergam in Israel.

hicest homo qui luctatus est cum Iacob et femur eius tetigit, quo tactu patriarchae neruus obstupuit, significans ex eius successione secundum carnem se esse uenturum, qui subneruandus esset a populo Iudaeorum in sui corporis passione. quod non intellegentes mysterium statuerunt, ne neruum manducarent filii Israel.

et ideo sacri sanguinis se redemptione fraudarunt, salutiferae quoque passionis se beneficiis abdicauerunt, ne uitam mereantur aeternam, quia scriptum est: nisi manducaueritis carnem filii hominis et biberitis eius sanguinem, non habebitis uitam in uobis ipsis. qui autem manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habebit uitam aeternam. accipe aliud.

quid est neruus nisi quo corpus omne constringitur ? corpus Christi ecclesia est, quae uinculo stringitur caritatis. quid aliud in Christo Iudaei nisi caritatis uinculum omne soluerunt ? merito Petrus sacerdos eligitur, qui spiritu caritatis diuinae triplici se ligauit.

Accipe adhuc, quia ipsum significauit Moyses.adiecit: cornua unicornui cornua ipsius; in ipsis gentes uentilabit. sed noli timere quia uentilat; dixit enim: percutiam et sanabo. bona cornua, quibus inclusit orbem terrarum; bona cornua, quibus leonem illum nostrum aduersarium uentilauit; bona cornua, quibus fecit ut cornua aduersarii timere nequeamus, quia et satanas habet cornua sua, sicut testificatus est Danihel dicens:.uidebam et cornu illud quod faciebat pugnam cum sanctis, et eis, donec uenit antiquus dierum.

hic est antiquus dierum. quis autem unicornuus nisi unigenitus dei filius et unicum dei uerbum, quod erat in principio apud patrem ? quod uerbum suis cornibus gentium populos mortificauit et uiuificauit, ut fierent in decem milia Ephraem usque ad terminos terrae et usque in milia Manasse, eo quod crediturus esset in eum populus nationum, qui totum repleret orbem terrarum, crediturus esset postea etiam populus Iudaeorum ex obliuione conuersus ad gratiam; oblitus est enim salutem suam, qui tam sero conuerteretur ad Christum. ideo Saul in milibus, Dauid in decem milibus, quia durus in paucis, mansuetus in pluribus.

Neque tamen abnuo, si quis quasi ad Ioseph dictum putat: primogenitus tauri decus eius distinguendum putat, quia dedit et sanctis suis cornua. exaltauit enim cornua populi sui, et Anna mater prophetae Samuhel dicit: exultauit cor meum in domino, exaltatum est cornu meum in deo meo. habuit utique et Ioseph in domino cornua spiritalia. accipiatur itaque Ioseph, dummodo in ipso figura sit Christi, cui dicitur:. Ioseph filius meus amplificatus, filius meus iunior; ad me reuertere.

neque enim Ioseph. ad Iacob reuertitur, sed Christus a mortuis resuscitatus ad patrem deum reuertitur, ut scriptum est: a summo caelo egressio eius eius usque ad summum eius . est tamen ut de Ioseph accipiatur: reuertere ad me, quia populus reuertitur in terram Chananaeorum, in quibus ante habitauerant patriarchae. unde dicit Isaac ad Iacob: non accipies uxorem a filiabus Chananaeorum et mittit eum in Mesopotamiam, ut ibi sibi coniugem repperiret. numquid ei insidiati sunt domini sagittarum?

numquid ipse - propter benedictionem uteri materni - in toto orbe benedictus est et non dominus Iesus, quem uirgo generauit? et ideo non solum super homines, sed etiam supra angelos et archangelos et supra omnem sublimitatem caelestium benedictus est potestatum, sicut scriptura testatur dicens qui uenit in nomine domini; deus dominus et inluxit nobis. dominus enim deus ipse est rex regum et dominus dominantium in his quae habentur in caelis.

propter haec cornua domini Iesu et Dauid in uoce tubae corneae canens auditus a Christo est et Moyses docuit sacrificiorum ritus tubae sonitu esse celebrandos, sicut scriptum est: canite-initio mensis tuba. cui hoc nisi nobis scriptum est? menses enim ab initio lunae ueteres obseruare consuerant. luna autem ecclesia est, quae spiritalibus et euangelicis praedicationibus in abundantia pacis, ut propheta dixit, extollitur. in Christo ergo uentilabimus inimicos nostros.

Et in nomine eius spe-rnemus gentes in nos. quod est nomen nisi quo proprie unusquisque significatur, quod ei non sit commune cum ceteris ? homo enim commune uocabulum est; nisi addas qui uocetur, non potest declarari. nomen ergo proprietas uniuscuiusque est, quo possit intellegi. unde arbitror quod et Moyses, uolens. dei et aliquid de eo speciale cognoscere quod non esset commune cum caelestibus potestatibus. interrogauit : quod est nomen tuum?

denique cognoscens mentem eius deus non respondit nomen, sed negotium, hoc est rem expressit, non appellationem dicens: ego sum qui sum, quia nihil tam proprium dei quam semper esse. qui ergo negant Christum coaeternum patri, uideant quia deum negant, cuius est semper esse nec aliquando non fuisse. hac ergo cognitione proprietatis diuinae Moyses insurgentes in se uolebat spernere uel, ut Aquilas aut Symmachus dixerunt, calcare resistentes sibi tamquam serpentes et scorpiones, quos etiam dominus dicit in -

gelio esse spiritalibus uestigiis proterendos, ut uiam nostram impedire non possint, quae ducit ad secreta paradisi. habemus ergo in nobis studium diuinae cognitionis, habemus dei uerbum, quod est nomen patris. haec uere proprietas dei, quia pater Christi est, et ideo in nomine patris uenit qui uenit ut patris faceret uoluntatem. et ideo ait: in nomine patris ueni et non me suscepistis; si alius uenerit in nomine suo, i 11 um suscipietis, significans Iudaeos in antichristum credituros, qui in Christum credere noluerunt. ergo qui in Christum credit, non in arcu suo nec gladio suo sperat, sed in nomine eius spem uictoriae locat.

Et ideo ait: non enim in arcu meo sperabo et gladius meus non s me, etsi in arcu sperandum est, sed in dei arcu quem posuit in nube, ut a diluuio genus humanum timere desineret. isto arcu nos protegit, quo arcu et iaculatur sagittas, quibus percutiat inimicos et aduersarios nostros.

Unde et ait: liberasti enim nos ex affligentibus nos et eos qui o derunt nos confudisti; in deo laudabimur tota die et in nomine tuo confit in saecula l a. audi quomodo nos liberet, quia sagittis quas iaculatur e caelo terrae nostrae interiora penetrantur, ut motus omnis terrenus intereat et quiescat, sicut in posterioribus ait: de caelo iaculatus es iudicium, terra tremuit et quieuit.

sic igitur libeiamur, dum confunduntur inimicae et aduersariae potestates uel sapientia carnis istius retunsa caelestibus imperatis in suis criminibus erubescit et flagitiorum suorum pudore confunditur: adulter in libidinis suae flammis et uaesani amoris incendio, auarus in inmodicae cupiditatis ardore, qui aliena rapiendo, quo plura inuaserit, eo maiora desiderat, ebriosus in temulentia, facinorosus in scelere.

qui et hic confunduntur grauissime, sed multo amplius confundentur, cum uiderint sanctos domini resurgentes et euangelicum illud impleri, quod ait dominus: multi dormientium in terrae monumentis resurgent, isti in uitam aeternam et hi in obprobrium et perpetuam confusionem.

Cum coeperint ergo illi resuscitari in confusionem perpetuam, sanctus domini dicet: in deo laudabimur tota die et in nomine tuo confitebimur in saecula. opulentus in diuitiis laudatur, luxuriosus in conuiuiis, scortator in nocte, potens in hac uita quae habet noctes; sanctus autem non in hac uita, sed in deo laudabitur, qui domino per omnia placere gestiuit, qui potest dicere: fortitudo et laudatio mea dominus. laudabitur tota die, quia honeste egit et opera sua non abscondit et crimina, sed regi patefecit aeterno, in die ambulans, non in tenebris et occultis.

unde et apostolus: sicut in die honeste ambulemus, hoc est non in ganeis atque gurgustiis, non in cubilibus et inpudicitiis, in quibus flagitiosus putat parietibus se esse tectum, ut possit dei scientiam praeterire, cum inuelata apud deum uniuersorum flagitia sint et occulta diuinae cognitioni peccata hominum esse non possint. ergo sanctus laudabitur in futurum, quia non quaesiuit praesentium laudem, sed gratiam futurorum.

Uide tamen distantiam. hic dum est, in domino gloriatur, illic in domino laudabitur, pro breui tempore mercedem aeternitatis accipiet. Aquilas tamen posuit: in domino gloriabimur tota die, Symmachus ait: deo hymnum d per omnem diem. concordat omnium sensus, ut non desinamus circa dei laudes siue hymnum dicendo siue diuinam per omnia momenta gloriam concinendo. qui enim hymnum dicit, puro corde et spiritaliter dicit et omne genus passionis excludit humanae, ut nullo maerore, nullius doloris acerbitate impediatur eius officium, exasperetur eius affectus, sed hymnum deo dicendo immobilis atque inreuocabilis perseueret sicut ipse Dauid, qui ait: benedicam dominum in omni tempore, semper laus eius in ore meo, sicut Iob, qui amissis filiis, interemptis omnibus p.uis, direptis facultatibus ait: dominus dedit, dominus abstulit; sit nomen domini benedictum.

Nunc autem reppulisti et non f no s, , deus, in uirtutibus nostris. cum ipse sanctus Dauid alio loco dixerit: quia o n repellet dominus plebem suam, quomodo hoc loco ait: reppulisti nos, praesertim cum hoc de plebe dicat, cui non mediocria insignia propriae uirtutis enumeret? neque enim mediocre est dicere, quod tempestates et uariae temptationes super se uenerint

et obliti non sint dominum deum suum et inique non egerint in testamentum eius et cetera quae secuntur. unde etiam apostolus sanctus inteipretatur et dicit, quod eo usque non reppulerit plebem suam dominus, ut posuerit eum loquentem: tota die expandi manus meas ad plebem non credentem et contradicentem. cuius sermonis auctoritate subnixus ait: dico igitur: numquid reppulit deus hereditatem suam? absit; nam et ego Israelita sum ex semine Abraham, tribuBeniamin. non reppulit deus plebem suam quam praesciuit. sed potest hoc loco dici, quoniam ideo non reppulit plebem, quia reliquiae secundum electionem gratiae saluae factae sunt.

et uidetur in paucis non reppulisse quidem populum, tamen, etsi non totum populum, sed ex eo plurimos reppulisse. unde addidit ponendo responsum dei, quod non solum in paucis seruauerit plebem, sed etiam septem milia uirorum sibi reliquerit, qui non curuauerunt genua ante Baal. uerum fuerit hoc dictum ab apostolo secundum euangelium, quoniam dominus transierat ad gentes, responsi autem diuini tempus referatur ad zelum adhuc fidei feruentem, quando etiam prophetarum gratia redundabat populo Iudaeorum. unde si Heliae tempore negauit dominus a se plebem repulsam, multo ma;is tempore Dauid uel filiorum Core, quo adhuc fides electi populi praenitebat.

Tamen [ ut et ipsum sanctum Dauid interrogemus, (ut), quomodo dominus plebem suam non reppulerit, colligamus. nam cum sit deus appropinquans, non elonginquans: sicut habet scriptura ueteris testamenti, utique qui appropiat non repellit. est enim misericordiae diuinae, ut nulli causa sit mortis et omnes putet esse redimendos. sed uide ne ille repellatur, qui se elongat a domino, sicut dicit Dauid: quoniam ecce qui se elongant a te peribunt; perdidisti omnes qui fornicantur abs te. quid est \'abs te fornicantur\' ? quia turpitudinis

suae ludibriis te relinquunt et a te recedunt et a piueceptis tuis deuii sunt. denique alibi habes scriptum: adulteros autem iudicat deus disperdens eos a se, hoc est: alienando abs te perdidisti eos. ergo qui se a domino separat, ipse a domino separatur et qui non cognoscit dominum, a domino non cognoscitur et qui ignorat, ignoratur, sicut ipse dominus dixit: discedite a me omn.es operarii iniquitatis. nescio ucs, non enim scire dignatur iniustitiae ministros et iniquitatis auctores. peccator ergo non repellitur, quia ipse se repellit. hoc igitur genere dicit: nunc autem reppulisti et confudisti nos.

Quomodo tamen repellat deus, qui sequitur uersiculus exponit, quia non progredieris, inquit, deus. in nostris. deus quando non adiuuat, repellere uidetur; unusquisque enim, qui adiumenta non sentit diuinitatis sibi opitulatione conferri, repulsum se putat atque desertum. quid est autem quod ait: non progredieris, deus, et quid sibi uulc, quod

deus interdum aut progredi dicitur aut egredi aut exurgere aut descendere? non enim corporaliter deus mouetur aut de aliquo loco exit aut ad alterum transit, qui supra omnia est, aut uere exurgit, quasi in aliquo iaceat cubili uel in aliqua sede corporaliter sedeat, sed haec dicuntur, ut tu intellegas, quando et ad quem ; legimus enim in hoc ipso :

exurge; quare obdormis, domine? . ne quando nostris improbabilibus actibus obdormire uideatur. ut in euangelio legimus, cum adhuc inperfecti essent apostoli, quod his Iesus Christus dormiebat. uerum ubi metu naufragii et timore percussi sunt, Christum excitauerunt dormientem. perfidis ergo dormit dominus Iesus, fidelibus uigilat.

Denique et qui fidelia est intrat ad deum et a neglegente deus uidetur exire atque discedere. certe inperfectos et adhuc infirmos attrahit ad se dominus, sicut legisti dicentes iuuenculas: attrahe nos; post odorem unguentorum tuorum curramus. at uero Moyses, qui iam fortior erat et electus a domino, et ascendere legitur et intrare ad dominum deum suum, sicut scriptum est: quia ascendit Moyses in montem et circumdedit lux montem. et descendit maiestas domini in montem Sina et cooperuit eum nubes sex diebus; et uocauit dominus Moysen die septimo de media nube. aspectus autem maiestatis domini tamquam ignis ardens super uerticem montis coram filiis Israel. et intrauit Moyses in mediam nubem.

sicut ergo hic Moyses intrabat in nubem, ubi primum ad montem uocatus a domino est, ita in posterioribus perfectior cum ipse intraret in tabernaculum suum, descendebat ad eum columna nubis et stabat in ostio tabernaculi. et stans totus populus adorauerunt unusquisque ad ostium tabernaculi. in nube autem dominus; posuit enim tenebras latibulum suum. ut scias autem, quia de domino dicit: et locutus e s t, inquit, dominus ad Moysen. quod autem extra castra tabernaculum Moysi positum esse commemoratur, ut occurreret deo, non uidetur esse contrarium; qui enim deum quaerit quasi ad deum intiat et tota mente ad cognitionem eius ingreditur

Iustus ergo intrat ad dominum, sicut intrabat in nubem; in nube aut em deus. denique ecce uenit dominus in nube leuietin euangelio habes scriptum: autem oras, intra in cubiculum tuum clauso ostio ora patrem tuum in abscondito; et pater tuus qui uidet in abscondito reddet tibi.

ergo intus quasi in cubiculo tuo deus est. audi etiam alibi quia intus est deus: ecce, inquit, dominus procedet de loco suo et descendet et ascendet super excelsa terrae et mouebuntur montes sub eo etualles liquescent. scriptura hoc dicit et iam tunc significabat, quod desereret populum Iudaeorum et transiret ad gentes. denique et in psalmo hoc inuenimus expressum, cum dicit Dauid: et ipse tamquam sponsus procedens de thalamo suo, exultauit tamquam gigans ad currendam ui .

His igitur generibus repperimus egressum dei aut eius ingressum, sicut et dominus dicit Iesus, quia ad uirum timentem ueniat: ecce, inquit, sto ad ianuam et pulso; et si quis audierit uocem meam et-aperuerit ianuam, intrabo ad eum et cenabo cum illo et ipse mecum. haec igitur diximus propterea, quod ait propheta: reppulisti nos et non progredieris, deus, in uirtutibus nostris.

Similiter autem et illud accipiamus, quia deus progressus est in uirtutibus Iudaeorum, quando Iesus Naue ducem militiae caelestis adorauit et ideo sine ferro uicit et sine ulla obsidione destruxit urbem Iericho, quae habebat ualidissimos muros. quando enim progressus est in uirtutibus seruorum suorum deus, uictoria consecuta est; nam progressus est angelus ad Ezechiae preces et strauit innumeras copias Assyriorum.

sed interdum et quos uult in certamine coronari dominus ueluti derelinquit ad tempus, ut fide uinnant nec rebus secundis et prosperis deuotio remittatur. denique saepe, qui prosperorum cursu et secundorum usurpatione ceciderunt, corriguntur aduersis. ideo frequenter inuenimus Iudaeos post uictoriam lapsos, post seruitium correctos, quia precibus et deplorationibus deum ad se redire fecerunt.

U"lld" et illud, quod secundum hominem dictum est et hominis affectum, huic sententiae non repugnat. quia dixit dominus: deus deus meus, respice me; quare me dereliquisti? non quod derelictus sit dominus, qui ait alibi: q u solus non sum, quia pater mecum est, sed quia secundum carnem hominis et affectum, qui in certamine gru.ui est constitutus, derelictus uidetur a domino. denique non otiose ait scriptura, quia post temptationem primam discessit ab eo diabolus usque ad tempus, hoc est usque ad certamen; ubi enim magnum certamen sacrae passionis aduenit, iterum aduersarius ad temptamenta successit.

homo autem, quando uelut in ambiguo constitutus est, putat se a suo deo esse desertum . sed quemadmodum hoc secundum carnis affectum accipimus, quia sibi homo uisus est derelictus, cuius processum operatus est Christus in corpore suo, ita etiam diuinitate sciebat se numquam derelinqui a patre, quia ipse dixit: ego in patre et pater in me et solum non esse signauit.

Substituit etiam uersiculum isium: auertisti nos retrorsum prae inimicis nostris. non est bene qui retrorsum auertitur, quia nemo mittens manum in aratrum respiciens retro habilis est regno d e i. denique uxor Loth, quia retro respexit, ad uerticem montis, hoc est ad superiora peruenire non potuit, sed in salem conuersa est, quae species cito soluitur nec potest usum habere diuturnum. sic sunt qui temporalia secuntur et non secuntur aeterna: et hic infatuantur a stultitia sua et futurorum gratiam habere non possunt.

sunt tamen qui retio positi obliuiscuntur superiorum et ad priora se extendunt, ut ad brauium ualeant peruenire. et Petro dicitur: uade retro me, satana, ut melius prouocetur, et in numeris prior est qui post Christum est. ideo ergo \'prae inimicis\', quia illi nos et illi insectantur, retrorsum nos esse uoluisti, ut extendamus nos ad superiora, ut semper ante nos attendamus, persequentes inimicos nostros et eorum locum transire cupientes.

Denique Theodotion sic habet quomodo Septuaginta uiri, hoc est quomodo iste expositus est. Aquilas habet: auertisti nos retro ab , Symmachus: ordinasti nos nouissimos ab omni aduersario. contraria nobis quae sunt nisi uoluptaria istius saeculi et plena deliciarum atque lasciuiae et quae sunt incentiua luxuriae? uxor Loth decepta est, quia post se habebat luxuriam Sodomitanorum et eius regionis inlecebras. unde decepta est ? quia post se respexit.

et tu ergo ne ad inimicos tuos respicias, posuit te deus nouissimum in saeculo; uel: qui humilitate se ultimum facit, non conuertitur retro, sed semper ante respicit. ut scias autem, qui sint inimici tui, audi dicentem: audi, Israel; quid est quod in terra es inimicorum? pollutus es in mortuis. quis tamen tam inimicus et hostis tuus quam princeps istius mundi et eius socii, qui persecuti sunt usque ad crucem dominum Iesum, eius potentiam nescientes? si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis crucifixissent.

ergo tu, etsi nouissimus es, noli inimicos tuos sequi, sed sequere dominum Iesum et crucem eius leua et insiste uestigiis eius. qui enim Christum sequitur , post se non respicit, id est ad luxurias atque inlecebras peccatorum, et ideo. potest dicere cum sanctis: non recessit retro cor nostrum. unde intellegitur, quod et is, qui ante inimicos suos est, corde fit nouissimus atque postremus, si ad illos respiciat et carnalibus potius quam spiritalibus affectu mentis intendat.

potest etiam, qui nouissimus est, corde prior esse, si ea quae in caelo sunt consideret et non quae in terris. audi, quia nouissimus in saeculo inter primos sit apud Christum: puto quia deus nos apostolos nouissimos ostendit sicut morti destinatos, ut spectaculum simus huic mundo et angelis et hominibus. nouissimum se dixit et idem tamen quod primus esset ostendit, cum dicit: nostra autem conuersatio in caelis est.

Sequitur: et qui oderant nos sibi; dedisti nos tamquam oues escarum et in nationes dispersisti nos. miraris forsitan, quod, cum in posterioribus, ut diximus, summam habeant fidei constantiam qui locuntur, hic dicant, quod ab his qui oderant eos diripiebantur; sed non te ista perterreant; multi enim hic diripiuntur et tamen menta eorum a Christo non queunt separari.

rapiebantur apostoli, caedebantur uirgis, in carcerem trudebantur, separabantur a se, et tamen cum Christo manebant, immo hoc ipso, quod rapiebantur a perfidis, eorum merita crescebant et gratia in caelestibus augebatur; non enim statim, qui ab hominibus diripitur, etiam uincitur. uide apostolum Paulum gratulatum in periculis suis, uide gloriantem, quod per fenestram in demissus sit. uide quemadmodum sanctus Hieremias, sanctus Ezechiel, sanctus Danihel in captiuitatem deducti et ab Assyriis direpti nullam tamen captiuitatem propriae fidei pertulerunt nec in testamentum domini deliquere, qui seruarunt in captiuitate etiam legis praecepta diuinae nec de interdictis cibis putauerunt contra institutionem maiorum aliquid usurpandum.

Unde bene Theodotion dixit: et qui oderant nos exultabant super er nos; insultatio enim inimicorum non affert praeiudicium bonis mentibus, sed nec direptio inimicorum. ideoque sanctus dicit, qui certus est quod direptio sibi non possit: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio an angustia? et cetera. sed in his omnibus superamus et superuincimus per eum qui dilexit nos, scientes quod neque mors neque uita neque angelus neque potestates neque praesentia neque futura separare nos

possint a caritate dei quae est in Christo Iesu domino nostro. ergo, qui talis est, non separatur a Christo. unde, etiamsi corporaliter diripiatur, spiritaliter tamen liber est et non solum direptioni obnoxius non est, sed etiam rapinam sibi laudabilem quaerit, sicut illi, de quibus scriptum est: lohannis Baptistae regnum caelorum cogitur et cogentes diripiunt illud. uictor est itaque, qui in terrenis positus captiuus perfidiae es?e non nouit; nec solum ei non diripitur quod praeclarum est, sed magis ipse diripit quod aeternum est.

Sunt etiam qui fiant oues escarum. bonus dominus noster Iesus Christus, quia factus est ouis epulationis nostrae. quaeris, quomodo factus sit ? audi dicentem: pascha nostrum immolatus est Christus et con?idera, quemadmodum parentes nostri in figura diripientes agnum manducabant , significantes domini Iesu passionem, cuius cotidie uescimur sacramento.

per ipRam jgitur ouem facti sunt greges escarum, sicut Aquilas dixit, uel greges in escas, sicut Theodotion locutus est, uel pascua edentium, sicut Symmachus dixit. sed bona epulatio non solum non est metuenda sanctis, sed etiam concupiscerda. aliter enim ad regnum caelorum non potest perueniri, : nisi manducaueritis carnem meam, non habebitis uitam aeternam. probatum dst igitur, quod dominus noster sit epulatio uel alimentum edentium, sicut ipse ait: ego sum panis uiuus qui de caelo descendi.

Et ut scias, quia haec omnia propter nos facta sunt, ex quo ille descendit, ex illo sanctus ait: nos omnes unus panis sumus. non ergo timeamus, quia facti sumus oues escarum. sicut enim domini caro et sanguis ipsius nos redemit, ita etiam Petrus pro ecclesia multa tolerauit; multa etiam sanctus apostolus Paulus et ceteri apostoli pertulerunt, cum caederentur uirgis, cum lapidarentur, cum in carcerem truderentur.