Explanatio Psalmorum XII

Aquilas autem quare faciem tuam abscondis? posuit, sed etiam ceteri, quod uidetur conuenire cum Moysi dictis, qui ait: demonstra te mihi, quasi diceret: noli uultum tuum mihi abscondere, sed magis demonstra uidere cupienti.

Et addidit: ceris, inquit, inopiam nostram et tribulationem nostram? de qua inopia dicit sanctus propheta, quod in obliuionem uenerit dei, aut quae est ista inopia, quam excidisse deo nostro et domino conqueratur ? non otiosa est inopia nisi forte ea, quae protectorem deum et consueuerit.

si enim est inopia cui patet regnum caelorum, recte isti inopiam suam diuinis excidisse sensibus arbitrabantur, qui animam suam humiliatam in puluerem deplorabant et uentrem suum in terra haerere dicebant; qui autem in terra haerent, uidentur diuina benedictione priuari. quae sit ergo ista inopia, audi: beati enim pauperes spiritu, ipsorum enim est regnum caelorum.

si ergo beata paupertas est cui patet caelum, terrenas istas diuitias neglegamus, corporalem redundantiam declinemus. sequamur gesta apostolorum, ante quorum pedes unusquisque quod habebat pecuniae ex suorum agrorum pretio conferebat, ut pauperibus dispensaretur.

istam ergo inopiam euangelicam hi sancti uiri multo ante exercere coeperant et ideo dicebant: obliuisceris inopiam nostram? tale est hoc quale illud apostolicum: ecce nos reliquimus omnia etsecutisumuste. bona ergo paupertas quae a pietate procedit et uirtutum exercitatione suscipitur.

Nec solum inopiam, sed etiam tribulationem suam in obliuionem deo uenisse deplorant. bonae sunt et tribulationes quae sunt propriae iustorum, qui non pro meritis suis, sed pro pietate eas sustinent, quibus non atteritur, sed dilatatur, sicut sanctus propheta declarat dicens; . tribulatione d.i 1 a:t a-stimihi, et ipse dominus Iesus ait: in tribulatione in-

uocaui donnnum et exaudiuit me in latitudinem. dilatauit sancto apostolo Paulo, quando ei oculorum lumen eripuit; ita enim confessus est ChristUm quem negabat antea. ideo uas electionis esse promeruit. denique ut scias, quia dilatauit Paulo dominus Iesus, audi ipsum apostolum dicentem: os nostrum patet ad uos o Corinthii, cor no-strum dilatatum est. aperi ergo os, confitere Christum, quia plenitudo -est; ubi plenitudo, ibi etiam latitudo. et quasi bonus magister, qui discipulos habere optaret aequales, nos quoque hortatus est ut dilataremur, dicens: dilatamini et uos.

Cum autem deus alicubi in tribulatione dilatat, tunc fiet latitudo cordis sicut harena maris innumerabilis. quae sit ista latitudo, audi dicentem sanctum Salomonem, ut acciperet sapientiam a deo. non diuitias, non nobilitatem, non potestatem, sed sapientiam postulauit et in illa omnia quae.

etiam non postulauit inuenit. unde scriptura dicit, quia talis erat latitudo cordis eius sicut harena maris innumerabilis. unde hanc percipias latitudinem, ait de se ipso cognoscens: in latitudine cordis tui describe eam. et ideo qui habet sapientiam non in occulto teneat eam, non ad momentum, sed eanat eam in exitu, ubique quod sentit cum auctoritate praedicet.

Symmachus autem pro tribulatione posuit. siue tamen afflictio sit siue tribulatio, opus est ut nos maneamus in domino nec ab eodem recedamus, quoniam praesule domino et assistente nobis omne certamen fortiter possumus sustinere. si: autem dominum neglegamus et longe nos faciamus a .

Titulus psalmi huius ita inscribitur: In finem; pro filiis Core, pro occultis p s almus ipsi t) . quid est \'pro occultis\'? occultorum habuisse se cognitionem per reuelationem domini Iesu in quinquagesimo quoque psalmo sanctus propheta commemorat dicens: incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi. quae autem illa sint occulta, in euangelio sancto docemur dicente dei filio, quod mysteria sapientiae abscondita sint sapientibus et paruulis reuelata.

haec sunt ilia, ni fallor, quae oculus non uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparauit dominus diligentibus eum. ergo in occulto cordis nostri occulta sapientiae , non temere aliquibus diuulgemus nisi sacramentorum consortibus, quos dominus uocauit ad gratiam- suam, qui se in abscondito uult rogari, quoniam solus est qui abscondita et occulta cognoscat.

Denique ipse dominus Iesus ad percipiendam legem solum Moysen, non absque Iesu tamen, in montem uoluit ascendere, in euangelio quoque Petro, Iohanni et Iacobo solis ex omni numero discipulorum resurrectionis suae gloriam reuelauit. ita occultum suum uoluit esse mysterium et ammonebat frequenter, ne cui facile quae uiderant annuntiarent, ne offendiculum quisquam subiret in-

firmior, qui uim sacramentorum fluctuanti ingenio haurire non posset. denique ipse Petrus nesciebat quid diceret, qui tria tabernacula domino et seruulis crederet esse facienda. deinde fulgorem gloriae domini transfigurantis se sustinere non potuit, in terram cecidit; ceciderunt et filii tonitrui Iacobus et Iohannes et nubes operuit eos nec potuerunt surgere nisi posteaquam Iesus uenit et tetigit eos et iussit, ut surgerent et formidinem sequestrarent. introierunt ergo in nubem, ut abdita et occulta cognoscerent, atque ibi audierunt uocem dei dicentis: filius meus dilectus, in quo mihi complacui; ipsum audite.

quid est \'hic est filius meus dilectus\'? hoc est: \'noli errare, Simon, ut seruulis dei filium conferendum putes. hic est filius meus; non Moyses filius, non Helias filius, quamuis alter aperuerit mare, alter clauserit caelum. in uerbo enim domini uterque naturam uicit elementi; sed illi ministerium praebuerunt, hic est qui soli-

dauit aquas, caelum siccitate clausit et quando uoluit in imbres resoluit. ubi testimonium resurrectionis adsciscitur, adstipulentur ministeria seruulorum; ubi gloria domini resurgentis ostenditur, seruulis splendor absconditur. namque ipsos stellarum globos sol exortus obducit et omnia earum lumina mundano sub sole . quomodo ergo sub aeterno sole iustitiae atque illo fulgore diuino uideri poterant stellae carnales ? ubi ergo sunt illa lumina quae uestris ante oculis quodam miraculo refulgebant? tenebrae sunt uniuersa comparatione lucis aeternae.

alii ministerns suis deo placere festinent; hic solus est uerum lumen et aeternum, in quo pater complacet uel in quo bene placitum est mihi, ut meum sit quicquid hic fecit et quicquid ego feci filii opus esse iure credatur. ipsum audite dicentem: ego et pater unum sumus. non dixit: \'ego et Moyses unum sumus\', non dixit sibi et Heliae ullum diuinae gloriae esse consortium. quid tria tabernacula praeparatis ? non in terris habet iste tabernaculum, sed in caelo\'. audierunt . apostoli et ceciderunt pauore turbati. uenit dominus et leuauit eos et iussit, ne cui dicerent quod uidissent.

Huic ergo tua occulta seruato, cui Dauid sua occulta mandabat dicens: ab occultis meis munda me, domine; munda enim debent esse receptacula in quibus sunt pietatis occulta mysteria. et ideo tibi dicitur: detuisuasis et de puteorum tuorum fontibus, et in plateis superfluant aquae tuae, ut inriguo fonte munderis. ideo tibi dicitur:

uino torcularia tua redundent, ideo dicitur: in tribulatione inuocasti me et liberaui te et exaudiui te in abscondito tempestatis, probaui te in aqua contradictionis. est enim quaedam in tribulationibus interna pectorum saeua tempestas, quando sunt foris pugnae, intus timores. est aqua contradictionis, quando uelut quodam maritimi sali aestu fluctuant nostrae cogitationes nec ulla in profundo mentium definitionis stabilitate placidantur.

tunc tempestas in abscondito, tunc aqua contradictionis, quae solo potest Christi sermone sedari, quo peccata nobis nostra dimittit, secundum quod ipse dignatus est dicere: iam uos mundi estis propter-sermonem quem locutus sum uobis. loquere, domine Iesu: uerbum tuum medicina est, uerbum tuum lumen est, uerbum tuum nostrae conluuionis ablutio est, uerbum tuum fons est; tu loqueris et culpa lauatur.

Et quia de abscondito tempestatis et de aqua contradictionis ductus est sermo, omnia nobis factum est dei uerbum. caro factum est, ut carnem seruaret, aqua factum est, ut aquam contradictionis sua gratia temperaret et amaritudines impietatis auferret. ideoque scriptum est: aqua alta uerbum in corde uiri; alibi \'uerbum\', alibi iterum \'consilium\';

ibi enim bonum consilium ubi bonum est dei uerbum. et ideo tibi lex dicit: attende tibi, ne fiat tibi uerbum malum in corde tuo, et dicat Iesus:. quid cogitat mala in cordibus uestris? misit enim deus uerbum suum, ut sanaret hominem, non ut perderet. hoc uerbum medicina, non poena est. hoc uerbum in corde tuo et in ore sit tuo, hoc uerbum sit in occultis, ubi dia bolus insidiatur; intret uerbum, exeat diabolus. nam si inrepserit

diabolus, Christus recedit, quomodo recessit a Iuda, postquam se diabolus in. cor eius inmersit, : ab occultis meis munda , domine, ne diabolus insidietur in occultis, sicut leo in cubili suo. quodsi Christi occulta pie fideliterque seruaueris, insidiandi diabolo locus esse non poterit. ideoque in psalmo nono Dauid de occultis scribens domini sacramentis, quod est conuersio peccatorum, uocatio gentium, dei regnum, praeparatio cordis, iudicium pauperum, refectio inopum, ante de occultis pectoris tui

atque secretis exterminandum aduersarium dicit, ne sedeat in occultis interficere cupiens innocentem . ideoque tibi dicitur : intra in cubiculum tuum et clauso ostio ora patrem tuum in abscondito. illo tua descendat oratio, ubi eam audiat qui scrutatur abscondita, ibi tuam patientiam deprehendat uel tegendae iniuriae uel iactantiae declinandae; occultat enim sapiens iniuriam suam. ibi est latibulum sapientiae; p osuit enim tenebras latibulum suum; quaerent me mali et non inuenient.

Ideo Abraham puteum fodit, ut aquam qui quaereret inueniret, ideo puteum fodit Isaac, ideo Iesus dominus sedebat ad puteum — erat autem ibi fons Iacob —, sedebat ad puteum, ut quaereres. fons ibi erat tibi Chiistus.\' fons est, ut aquae superfluant requirentibus, quo et uniuersa carnis uel flagitia diluantur uel exstinguantur incendia. haec ergo est altitudo sapientiae et scientiae dei, ut mali eam non inueniant, boni quaerant atque in eius adquirendae studio et meditatione uersentur. uis scire quam uerum sit ? audi Sapientiae ipsius uerba: petite, et dabitur uobis; quaerite, et inuenietis; pulsate, et aperietur uobis.

-pulsa ergo lanuam, quia Chnstus est ianua , pulsa ostium uerbi, ut aperiatur tibi ad eloquendum mysterium Christi et absconditos in Christo sapientiae possis inuenire thesauros. in ipso nobis sapientia, in ipso uita nostra abscondita est, sicut Paulus asseruit qui usque ad tertium raptus est caelum, ut audiret ea quae homini non licet loqui. quanta occultorum est disciplina! licet scire homini et non licet loqui. scire uita est, loqui mors est.

Cognoscentes ergo, quia finis occultorum, qui Graece OXOTZOQ dicitur, hic est atque ea summa, ut et indigni non apprehendant sapientiae disciplinam et, qui desiderium habent, uitae tamen et fidei meritis suffragantibus, cognitionem diuinorum capere sacramentorumlaborant et cotidianis exercitationibus desudant, intentionis sitae fractum mereantur adipisci, nonum psalmum et quadragesimum quintum diligentius legamus, ut absconditam in mysterio sapientiam fideli possimus mente conprehendere; soli enim isti de occultis titulum praetulerunt . sed adoriamur.

Deus noster r et uirtus. quid est \'? hoc est: qui in te credimus. sic et alibi: d , refugium factus es nobis; \'nobis\', inquit, credentibus. non incredulis, nobis quaerentibus, non refugientibus ueritatem. ille enim hoc potest dicere, qui in solius dei praesidio suae constituit\' spem salutis.

nobis ergo refugium factus es et nostrum refugium et uirtus, qui sumus ex populis nationum. Iudaei te negauerunt, Iudaei non receperunt et ideo es conuersus ad gentes, uocasti nos et refugium factus es nostrum et uirtus es nobis. uis scire, quam de nobis qui sumus ex gentibus dictum sit? crux domini Iudaeis offendiculum, Graecis stultitia, nobis autem uirtus dei atque sapientia est, et infra: ex ipso autem uos estis in Christo Iesu, qui factus est sapientia nobis a deo.

utique Paulus non de Iudaeis nec de gentibus dixit, sed de his qui conuersi ad dominum Iesum suae praedicarent salutis auctorem. confugisti ergo ad Christum: non deseras fundamentum, confirmatorem tuum non derelinquas, ut te qui suscepit ipse tueatur et mercem suam pius animarum nostrarum negotiator agnoscat.

in tribulationibus quae inuenerunt nos nimis. bene \'nimis\' ad utrumque respondet, ut et \'in tribulationibus quae nos nimis inuenerunt\' et \'adhitor nimis\' possit intellegi. quanto enim maiores tribulationes fuerint, tanto maiora nobis et uehementiora adiumenta sunt necessaria. et ideo plerumque fit, ut in grauioribus et asperioribus certaminibus coronemur, quia lacrimis et gemitibus et orationibus frequentioribus aeternae opem nobis diuinitatis adsciscimus.

Quo fit ut non timeamus, cum terra nostra turbatur et transferuntur montes, quia si tu pro nobis, quis contra nos? timere non possumus fragilitates istius carnis, quae timore ac metu frangitur, inflammatur cupiditatibus, luxuria mollitur, deliciis eneruatur, uaporatur febribus, dolore uexatur, exanimatur angustiis.

uel cum transferuntur illi montes in cor maris, de quibus dixit sal- \': si habueritis fidem sicut granum sinapis, non solum de ficulnea facietis, sed etiam si monti huic dixeritis: tollere et iactar-e in mare, nihil inpossibile erit uobis. misit se hic mons in cor Iudae et mentem eius graui tempestate turbauit diuersarum exagitans fluctibus passionum.

sicut enim terrarum fertilitati fecunda bonis operibus et deuotionis ac fidei fructibus anima comparatur, ut odor Iacob sicut odor agri pleni, ita etiam procellosi maris inquietudine figuratur anima eius, qui quietus esse non nouit et amaris cogitationibus excitat graues fluctus. denique nec osculo dominus Iesus Iudae proditoris amaritudinem temperauit. suscepit osculum proditor, infudit uenenum, mortem inrogauit, cuius aculeum quidem Christus obtudit, sed solus proditor non euasit.

et ut euidenter montem huiusmodi nobis manifestaret, alibi quoque, cum daemonium ab homine iussisset exire, apostolis interrogantibus, qua causa illud ipsi eicere nequiuissent, ait: non eicitur hoc genus nisi in oratione et ieiunio, et addidit: si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti: transi hinc illo, manu significans, quis ille mons esset quem posset perfecta transferre fides. perfecta enim fides grano sinapis comparata est dicente apostolo: si habeam omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest.

Sunt etiam qui ita distingunt: e t tran.s f montes, ut sequatur: in cor dibus maris sonuerunt et tu atae sunt aquae eius, conturbati sunt montes in f eius. non bonae aquae, quae sonant atque turbantur, et potum praebere non possunt; meliores sunt quae pertranseunt, sicut scriptum est: inter medios montes pertransibunt aquae et potabunt omnes bestiae agri, suscipient onagri in sitim suam.

denique ubi legio daemoniorum petiit et accepit potestatem, ut introiret in porcos, et magno impetu se praecipitauit in mare et aquae illae gregis sui praecipitatione turbatae sunt. alibi quoque idem Dauid.propheta sic posuit: uiderunt te aquae, deus, uiderunt te aquae et timuerunt, hoc est bonae uirtutes, quae uerbi caelestis cognitione sunt placidae, non sonitu et fragore terribiles. de malis autem uirtutibus quid dicit? et conturbatae sunt abyssi;

multitudo sonitus aquarum. abyssi deum non uident et ideo semper obnoxiae sunt. et exposuit quid essent abyssi: multitudo, inquit, sonitus aquarum. nam et bestia illa antichristus ex abysso ascendit, ut aduersus Heliam atque Henpch atque Iohannem, qui propter testimonium domini Iesu terris sunt redditi, proeliaretur, ut legimus in Iohannis Apocalypsi. cui datum est os loquendi magna, ut aduersus deum plena furoris conuicia et sacrilegii personaret.

Sonuerunt ergo aquae, id est inmundi spiritus, cum turbarentur uidentes opera dei, in domini salutaris aduentu appropinquare sibi iudicium pertimescentes. sonuerunt et turbatae sunt aquae in domini passione. unde et dictum est: quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania?

et alibi scnptura dicit: pernt memoria eorum cum strepitu. diabolus sonum quaerit, Christus silentium. denique sicut agnus coram tondente se, sic non aperuit os suum, et alibi: non clamabit neque contendet nec quisquam audiet in platea uocem eius, donec eiciat in uiotoria iudic.i u m. quae est ista nisi de serpente uictoria?

in hac fortitudine filii dei conturbati sunt montes, cum diabolus et ministri eius uiderent mortuos resurgentes. isti sunt montes qui turbantur, illi montes qui transferuntur in paradisum, quibus dicitur: hodie mecum eris in paradiso, et alius, cui dicitur: s i uolo eum manere donec ueniam, quid ad te? tu me sequere, et Henoch qui raptus est, ne malitia saeculi mutaretur.

Post passionem domini quid aliud sequi debuit, nisi quia de corpore domini flumen exiuit, quando de latere eius aqua fluxit et sanguis, quo laetificauit animas uniuersorum, quia illo flumine lauit peccatum totius mundi? est et fluuius qui de Eden exit et circuit uniuersam terram, uerbum dei quo paradisus intellegibilis inrigatur et omnis anima uocatur ad gratiam Christi dicente ipso dei uerbo: si quis sitit, ueniat ad me et bibat.

cui ego dedero aquam, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. enim unico uerbo dei quattuor fluuiorum prudentiae et fortitudinis, quoque et iustitiae fluenta manarunt. alii enin; per spiritum datur sermo sapientiae, alii fides in eodem spiritu, alii gratia curationum in uno spiritu, alii operatio uirtutum. haec enim omnia operatur unus atque idem spiritus, diuidens singulis prout uult. hi sunt impetus fluminis, cum se in gratiam ministeriorum operationis atque uirtutis spontanea diuisione transfundit.

His igitur fluminis superni meatibus ciuitas illa in qua deus inhabitat inrigatur et sanctificatur altissimi tabernaculum, omnis anima quae inhabitatur a Christo uel corpus illud quod uirgo generauit, de quo Gabriel angelus dixit: et quod nascetur ex te sanctum uocabitur filius dei uiui. bonum tabernaculum, quod nulla potuerunt obumbrare peccata, admirabile templum dei et aula caelestis, quod solutum corrumpi

non potuit, sed intra triduum resurrexit resuscitatum ab ipso qui mortuus uidebatur. nec mirum, quando deus in medio ciuitatis eius erat nec commotus est, siue quia nullius peccati prolapsione commotus est dei filius nec alicuius erroris offensione titubauit aut corporalis inlecebrae nutauit inpulsu, siue quia non reliquit animam eius dei gratia, sed inseparabilis in ea mansit, quod ab omni conluuione delicti inmaculata durauerit. unde et ad patrem dei filius dixit:

nec derelinques animam meam in inferno. ergo quia suberat ei nec in carne peccare, diuine ait: ego in patre et pater in me est, : traditus sum et non egrediebar. abeo utique non egrediebatur, cui dixit postea: exsurrexi, et adhuc tecum sum. ubi autem aliquis peccat, commouetur in eo -deus, ut ab eo transeat. unde et Adae peccanti deambulare uisus est et Stephano stare, quia ille in praeuaricatione lapsus est, hic in martyrio coronatus.

et in Zachariae libro ita scriptum est: ambulabit in commotione irae suae dominus. simile et in euangelio dictum est Iudaeis: ecce derelinquetur uobis domus uestra deserta; dereliquit enim dominus Iudaeos et statim secuta est ruina synagogam. quodsi eam Christus non deseruisset, numquam eam supremum secutum esset excidium. aperuimus ergo quod dictum est: deus in medio eius, non commouebitur.

Sequitur: adiuuabit eam deus diluculo, quo significatur, quia resurrectio matutina adiumentorum nobis caelestium subsidia confert, quae noctem reppulit, diem refudit dicente scriptura surge qui dormis et exurge a mortuis, (31 inlucescet tibi Christus. uide autem mysterium. uespere passus est Christus; ideo et secundum legem ad uesperam agnus occiditui. mane resurrexit; sic enim scriptum est: una autem sabbati uenit Maria Magdalene prima luce ad monumentum, cum adhuc esset obscurum, et uidit lapidem amotum ab ostio.

ad uesperam mundi occiditur deficiente iam luce, quia in tenebris erat hic totus mundus et maioribus fuisset tenebrarum squaloribus inuolutus, nisi Christus nobis e caelo lux aeterna uenisset innocentiae tempora generi refusurus humano. passus est ergo dominus Iesus et sanguine suo nostra peccata donauit, lux refulsit consoientiae purioris et dies resplenduit gratiae spiritalis;

unde et apostolus ait: nox praecessit, dies appropinquauit. euigilauimus igitur, iam non dormiamus; uestem lucis induimus, non in amictus tenebrosae conuersationis atque exuuias reuertamur; comessationibus atque deliciis, quae nocturni sunt temporis, uale diximus, sobrietatem elegimus, cuius gratia Iacob primatus quos non habebat inuenit.

In aliis quoque codicibus inuenitur: adiuuat eam deus uultu. quid hoc quoque significet, ipse propheta nos doceat; namque ipse in posterioribus dixit: ostende faciem tuam, et salui erimus. aspectus ergo dei salus nostra est atque in eius uultu nostrum est adiumentum. in quo quanta uis sit, diuina scriptura declarat, quae non otiose adtexuit, quod respexit deus super , super Cain autem non respexit;

et ideo contristatus e?t Cain, quod sacrificium suum deo displicuisse cognouit, placuisse germani. unde et illud, quod hodie in psalmi responsorio decantatum est, plurimum nostrae conducit : expectans expectaui dominum, et respexit m e. quem dominus respicit saluat. denique in domini passione cum titubaret Petrus sermone, non mente -licet ipse Petri sermo fidelior sit quam doctrina multorum —, respexit eum Christus et Petrus fleuit, quo proprium lauit errorem. ita quem uoce uisus est denegare, lacrimis fatebatur.

Conturbatae sunt gentes, inclinata sunt regna; dedit uocem suam altissimus et mota est terra. aduentu domini saluatoris aduersariae potestates cum sua legione turbatae sunt iussae ab humanis exire corporibus et precatae, ut mitterentur in porcos. turbatis nequissimis potestatibus necesse fuit turbari cultores simulacrorum, inclinari quoque regna peccati. erat enim graue regnum, quod sibi in graue seruitium subiugauerat omnium animos peccatorum; qui enim peccatum facit seruus est peccati.

regnum autem peccati mortis est regnum, quod diu toto orbe praeualuit. unde et apostolus ait: sed regnauit mors ab Adam usque ad Moysen etiam in eos qui non peccauerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri. uenit ueritas, figura cessauit; uenit uita, regnum mortis euanuit; uenit remissio peccatorum et peccati uincla resoluta sunt. ante etiam leuiora delicta mortis nexibus stringebantur, post aduentum autem domini salutaris etiam giauiora flagitia sunt remissa.

inclinata sunt ergo regna spintahum nequitiarum quae sunt in caelestibus, quia cultus simulacrorum et inlecebra peccati coepit inminui euangelicae praedicatione doctrinae. inclinata est perfidia, postea quam fides coepit in nationum regnare pectoribus. inclinantur regna peccati, cum legitur: non regnet peccatum in uestro mortali corpore. inclinauit omnia regna perfidiae uoce sua dominus dicens: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam.

Hanc uocem dedit altissimus et omnes secuti sunt populi nationum, dura peccati regna fugientes et perpetuae mortis atrocitatem atque intolerabilem flagitiorum omnium seruitutem, cum polliceretur fessis requiem, captiuis remissionem, seruientibus libertatem et decusso iugo ferreo Babylonii regis iugum suum suaue ceruicibus fidelium subrogaret, ne uacua colla gentilium rursus inimicus catenis suae iniquitatis adstringeret. Christus enim quos alligat liberat et quos adstringit absoluit.

denique, qui seruus uocatus a domino est, domini, et qui liber uocatus, seruus Christi e s t. ideoque Paulus in suis uinculis gloriatur dicens: Paulus uinctus Iesu. quod sub aliis contumelia, sub Christo gloria est. dedit uocem suam in passione dominus et uniuersa elementa tremuerunt, omnis terra commota est, ut ritus gentilium solueretur, fieret terra domini et plenitudo eius, ut scriptum

est, cessarent auguria perfidorum, sacrificium impietatis cognitio fidei et studium deuotionis abolerent. dat uocem suam dominus cotidie et resultat in cordibus singulorum, ut terrenum omne decidat eius qui bene credit affectu atque omnis interiorum sensus animorum ab errore, a corruptione luxuriae et dissolutione ad cognitionem caelestium sacramentorum et studium castitatis, a nequitia ad uirtutem pia confessione moueatur.

Motos ergo eos dicit qui in terra sunt, uel quia terra erant omnes homines in quibus erat terrena corruptio, quia oculos mentium ad sublime gratiae caelestis eleuare atque attollere nesciebant nec poterant dicere:

deus uirtutum nobiscum, cum quibus non erat nisi prolapsionis incentor et auctor erroris.. sed posteaquam uox domini in euangelio resultauit , audet propheta dicere: deus uirtutum nobiscum. bene dicit: deus uirtutum nobiscum, qui credidit quod uirgo in -utero accepit et peperit. audemus et nos dicere: deus uirtutum nobiscum, posteaquam Emmanuel, hoc est deus coepit esse nobiscum. ubi ergo Emmanuel, ibi deus uirtutum nobiscum.

S us noster deus I . imitemur ergo patriarcham Iacob, odorem eius, uirtutem eius, laborem eius. sicut enim Abrahae opera facere debemus, ut filii eius appellari iure mereamur, ita etiam exercitia atque certamina sancti Iacob subire debemus, ut deus Iacob deus noster esse credatur. nam si opera Iacob uel, quia illum aequare non possumus, studia operis eius ac fidei non agnoscat in nobis, quomodo quasi deus Iacob nos iuuare dignabitur?

Cum haec dicit, ecce per spiritum sanctum praesens imago ei infusa est futurorum et uidens ex graui perturbatione bellorum pacem toto orbe diffusam in aduentu domini salutaris clamat ad uniuersos dicens: uenite et uidete opera domini, quae posuit prodigia super terram. \'uenite\' ad congregationem spectat, \'uidete\' ad intentionem et cognoscendae studium ueritatis. uidete, inquit, opera domini plena miraculis, in quibus magnarum sunt signa uirtutum. denique Graece admiranda dicuntur Latine. non ergo quasi prodigialis horroris accipias opera domini, sed quasi plena admirationis. praeclare \'posuit super terram\', id est in terram.

Auferens bella usque ad fines terrae arcum conteret et confringet arma et scuta e t igni. et uere, antequam Romanum diffunderetur imperium, non solum singularum urbium reges aduersum se proeliabantur, sed etiam ipsi Romani bellis frequenter ciuilibus atterebantur. pugnauit Marius aduersus Cinnam, in utraque parte Romanus fusus est sanguis. Sylla insurrexit et Mario uictori rursus ciuilia bella commouit.