Fasti

fallit et in nympha Sagaritide desinit esse

quod fuit: hinc poenas exigit ira deae.

Naida volneribus succidit in arbore factis,

illa perit: fatum Naidos arbor erat.

hic furit et credens thalami procumbere tectum

effugit et cursu Dindyma summa petit

et modo tolle faces! remove modo verbera! clamat;

saepe Palaestinas iurat adesse deas.

ille etiam saxo corpus laniavit acuto,

longaque in immundo pulvere tracta coma est,

voxque fuit ‘merui! meritas do sanguine poenas.

a! pereant partes, quae nocuere mihi!

a! pereant’ dicebat adhuc, onus inguinis aufert,

nullaque sunt subito signa relicta viri.

venit in exemplum furor hic, mollesque ministri

caedunt iactatis vilia membra comis.’

talibus Aoniae facunda voce Camenae

reddita quaesiti causa furoris erat.

‘hoc quoque, dux operis, moneas, precor, unde petita

venerit, an nostra semper in urbe fuit?’

‘Dindymon et Cybelen et amoenam fontibus Iden

semper et Iliacas Mater amavit opes:

cum Troiam Aeneas Italos portaret in agros,

est dea sacriferas paene secuta rates,

sed nondum fatis Latio sua numina posci

senserat, adsuetis substiteratque locis.

post, ut Roma potens opibus iam saecula quinque

vidit et edomito sustulit orbe caput,

carminis Euboici fatalia verba sacerdos

inspicit; inspectum tale fuisse ferunt:

‘mater abest: matrem iubeo, Romane, requiras.

cum veniet, casta est accipienda manu.

‘obscurae sortis patres ambagibus errant,

quaeve parens absit, quove petenda loco.

consulitur Paean,’ divum que arcessite Matrem,

inquit in Idaeo est invenienda iugo.

mittuntur proceres. Phrygiae tunc sceptra tenebat

Attalus: Ausoniis rem negat ille viris,

mira canam, longo tremuit cum murmure tellus,

et sic est adytis diva locuta suis:

ipsa peti volui, nec sit mora, mitte volentem.

dignus Roma locus, quo deus omnis eat.’

ille soni terrore pavens proficiscere, dixit

nostra eris: in Phrygios Roma refertur avos.

protinus innumerae caedunt pineta secures

illa, quibus fugiens Phryx pius usus erat:

mille manus coeunt, et picta coloribus ustis

caelestum Matrem concava puppis habet,

illa sui per aquas fertur tutissima nati

longaque Phrixeae stagna sororis adit

Rhoeteumque rapax Sigeaque litora transit

et Tenedum et veteres Eetionis opes.

Cyclades excipiunt, Lesbo post terga relicta,

quaeque Carysteis frangitur unda vadis.

transit et Icarium, lapsas ubi perdidit alas

Icarus et vastae nomina fecit aquae.

tum laeva Creten, dextra Pelopeidas undas

deserit et Veneris sacra Cythera petit,

hinc mare Trinacrium, candens ubi tinguere ferrum

Brontes et Steropes Acmonidesque solent,

aequoraque Afra legit Sardoaque regna sinistris

respicit a remis Ausoniamque tenet.

Ostia contigerat, qua se Tiberinus in altum

dividit et campo liberiore natat:

omnis eques mixtaque gravis cum plebe senatus

obvius ad Tusci fluminis ora venit.

procedunt pariter matres nataeque nurusque

quaeque colunt sanctos virginitate focos,

sedula fune viri contento brachia lassant:

vix subit adversas hospita navis aquas,

sicca diu fuerat tellus, sitis usserat herbas:

sedit limoso pressa carina vado.

quisquis adest operi, plus quam pro parte laborat,

adiuvat et fortis voce sonante manus,

illa velut medio stabilis sedet insula ponto:

attoniti monstro stantque paventque viri.

Claudia Quinta genus Clauso referebat ab alto,

nec facies impar nobilitate fuit:

casta quidem, sed non et credita: rumor iniquus

laeserat, et falsi criminis acta rea est;

cultus et ornatis varie prodisse capillis

obfuit, ad rigidos promptaque lingua senes,

conscia mens recti famae mendacia risit,

sed nos in vitium credula turba sumus,

haec ubi castarum processit ab agmine matrum

et manibus puram fluminis hausit aquam,

ter caput inrorat, ter tollit in aethera palmas (

quicumque aspiciunt, mente carere putant)

summissoque genu voltus in imagine divae

figit et hos edit crine iacente sonos:

‘supplicis, alma, tuae, genetrix fecunda deorum,

accipe sub certa condicione preces.

casta negor. si tu damnas, meruisse fatebor;

morte luam poenas iudice victa dea.

sed si crimen abest, tu nostrae pignora vitae

re dabis et castas casta sequere manus.’

dixit et exiguo funem conamine traxit (

mira, sed et scaena testificata loquar):

mota dea est sequiturque ducem laudatque sequendo:

index laetitiae fertur ad astra sonus,