Fasti

‘magna petis nec quae monitu tibi discere nostro

fas sit: habent finis numina nostra suos.

di sumus agrestes et qui dominemur in altis

montibus: arbitrium est in sua tela Iovi.

hunc tu non poteris per te deducere caelo,

at poteris nostra forsitan usus ope.’

dixerat haec Faunus; par est sententia Pici:

deme tamen nobis vincula, Picus ait:

‘Iuppiter huc veniet, valida perductus ab arte.

nubila promissi Styx mihi testis erit.’

emissi laqueis quid agant, quae carmina dicant,

quaque trahant superis sedibus arte Iovem,

scire nefas homini: nobis concessa canentur

quaeque pio dici vatis ab ore licet,

eliciunt caelo te, Iuppiter, unde minores

nunc quoque te celebrant Eliciumque vocant,

constat Aventinae tremuisse cacumina silvae,

terraque subsedit pondere pressa Iovis,

corda micant regis, totoque e corpore sanguis

fugit, et hirsutae deriguere comae,

ut rediit animus, da certa piamina dixit

‘fulminis, altorum rexque paterque deum,

si tua contigimus manibus donaria puris,

hoc quoque, quod petitur, si pia lingua rogat.’

adnuit oranti, sed verum ambage remota

abdidit et dubio terruit ore virum.

caede caput dixit: cui rex parebimus, inquit

caedenda est hortis eruta caepa meis.

addidit, hic hominis: sumes ait ille capillos.

postulat hic animam, cui Numa piscis ait.

risit et his inquit ‘facito mea tela procures,

o vir conloquio non abigende deum.

sed tibi, protulerit cum totum crastinus orbem

Cynthius, imperii pignora certa dabo.’

dixit et ingenti tonitru super aethera motum

fertur, adorantem destituitque Numam,

ille redit laetus memoratque Quiritibus acta:

tarda venit dictis difficilisque fides.

at certe credemur, ait ‘si verba sequetur

exitus: en audi crastina, quisquis ades.

protulerit terris cum totum Cynthius orbem,

Iuppiter imperii pignora certa dabit.’

discedunt dubii, promissaque tarda videntur,

dependetque fides a veniente die.

mollis erat tellus rorata mane pruina:

ante sui populus limina regis adest,

prodit et in solio medius consedit acerno.

innumeri circa stantque silentque viri.

ortus erat summo tantummodo margine Phoebus:

sollicitae mentes speque metuque pavent,

constitit atque caput niveo velatus amictu

iam bene dis notas sustulit ille manus,

atque ita tempus adest promissi muneris, inquit

pollicitam dictis, Iuppiter, adde fidem.

dum loquitur, totum iam sol emoverat orbem,

et gravis aetherio venit ab axe fragor.

ter tonuit sine nube deus, tria fulmina misit.

credite dicenti: mira, sed acta, loquor,

a media caelum regione dehiscere coepit;

summisere oculos cum duce turba suo.

ecce levi scutum versatum leniter aura

decidit, a populo clamor ad astra venit.

tollit humo munus caesa prius ille iuvenca,

quae dederat nulli colla premenda iugo,

idque ancile vocat, quod ab omni parte recisum est,

quemque notes oculis, angulus omnis abest,

tum, memor imperii sortem consistere in illo,

consilium multae calliditatis init.

plura iubet fieri simili caelata figura,

error ut ante oculos insidiantis eat.

Mamurius (morum fabraene exactior artis,

difficile est ulli dicere) clausit opus.

cui Numa munificus facti pete praemia, dixit;

si mea nota fides, inrita nulla petes.

iam dederat Saliis a saltu nomina dicta

armaque et ad certos verba canenda modos.

tum sic Mamurius: ‘merces mihi gloria detur,

nominaque extremo carmine nostra sonent.’

inde sacerdotes operi promissa vetusto

praemia persolvunt Mamuriumque vocant,

nubere siqua voles, quamvis properabitis ambo,

differ; habent parvae commoda magna morae.

arma movent pugnas, pugna est aliena maritis;

condita cum fuerint, aptius omen erit.

his etiam coniunx apicati sancta Dialis

lucibus inpexas debet habere comas.

Tertia nox de mense suos ubi moverit ignes,

conditus e geminis Piscibus alter erit.

nam duo sunt: austris hic est, aquilonibus ille

proximus; a vento nomen uterque tenet.

Cum croceis rorare genis Tithonia coniunx

coeperit et quintae tempora lucis aget.

sive est Arctophylax, sive est piger ille Bootes,

mergetur visus effugietque tuos.

at non effugiet Vindemitor: hoc quoque causam

unde trahat sidus, parva docere mora est.

Ampelon intonsum satyro nymphaque creatum

fertur in Ismariis Bacchus amasse iugis:

tradidit huic vitem pendentem e frondibus ulmi,

quae nunc de pueri nomine nomen habet,