Fasti

et seu vomeribus seu tu pulsabere rastris,

clamato tuus est hic ager, ille suus!

est via, quae populum Laurentes ducit in agros,

quondam Dardanio regna petita duci:

illa lanigeri pecoris tibi, Termine, fibris

sacra videt fieri sextus ab urbe lapis,

gentibus est aliis tellus data limite certo:

Romanae spatium est urbis et orbis idem.

Nunc mihi dicenda est regis fuga: traxit ab illa

sextus ab extremo nomina mense dies.

ultima Tarquinius Romanae gentis habebat

regna, vir iniustus, fortis ad arma tamen,

ceperat hic alias, alias everterat urbes

et Gabios turpi fecerat arte suos.

namque trium minimus, proles manifesta Superbi,

in medios hostes nocte silente venit.

nudarant gladios: occidite dixit ‘inermem!

hoc cupiant fratres Tarquiniusque pater,

qui mea crudeli laceravit verbere terga.’

dicere ut hoc posset, verbera passus erat.

luna fuit: spectant iuvenem gladiosque recondunt

tergaque deducta veste notata vident,

flent quoque et, ut secum tueatur bella, precantur:

callidus ignaris adnuit ille viris.

iamque potens misso genitorem appellat amico,

perdendi Gabios quod sibi monstret iter.

hortus odoratis suberat cultissimus herbis

sectus humum rivo lene sonantis aquae:

illic Tarquinius mandata latentia nati

accipit et virga lilia summa metit,

nuntius ut rediit decussaque lilia dixit,

filius agnosco iussa parentis ait.

nec mora, principibus caesis ex urbe Gabina

traduntur ducibus moenia nuda suis.

ecce, nefas visu, mediis altaribus anguis

exit et extinctis ignibus exta rapit,

consulitur Phoebus: sors est ita reddita: ‘matri

qui dederit princeps oscula, victor erit.’

oscula quisque suae matri properata tulerunt,

non intellecto credula turba deo.

Brutus erat stulti sapiens imitator, ut esset

tutus ab insidiis, dire Superbe, tuis;

ille iacens pronus matri dedit oscula Terrae,

creditus offenso procubuisse pede.

cingitur interea Romanis Ardea signis

et patitur longas obsidione moras,

dum vacat et metuunt hostes committere pugnam,

luditur in castris, otia miles agit.

Tarquinius iuvenis socios dapibusque meroque

accipit; ex illis rege creatus ait:

‘dum nos sollicitos pigro tenet Ardea bello

nec sinit ad patrios arma referre deos,

cquid in officio torus est sociatis? et ecquid

coniugibus nostris mutua cura sumus?’

quisque suam laudat: studiis certamina crescunt,

et fervet multo linguaque corque mero.

surgit, cui dederat clarum Collatia nomen:

non opus est verbis, credite rebus! ait.

nox superest: tollamur equis urbemque petamus!

dicta placent, frenis impediuntur equi,

pertulerant dominos, regalia protinus illi

tecta petunt: custos in fore nullus erat.

ecce nurus regis fusis per colla coronis

inveniunt posito pervigilare mero.

inde cito passu petitur Lucretia: nebat,

ante torum calathi lanaque mollis erat.

lumen ad exiguum famulae data pensa trahebant,

inter quas tenui sic ait illa sono:

‘mittenda est domino (nunc, nunc properate, puellae!)

quam primum nostra facta lacerna manu.

quid tamen auditis? nam plura audire potestis:

quantum de bello dicitur esse super?

postmodo victa cades: melioribus, Ardea, restas,

improba, quae nostros cogis abesse viros,

sint tantum reduces! sed enim temerarius ille

est meus et stricto qualibet ense ruit.

mens abit, et morior, quotiens pugnantis imago

me subit, et gelidum pectora frigus habet.’

desinit in lacrimas intentaque fila remittit,

in gremio voltum deposuitque suum.

hoc ipsum decuit: lacrimae decuere pudicae,

et facies animo dignaque parque fuit.

pone metum, veni! coniunx ait. illa revixit

deque viri collo dulce pependit onus.

interea iuvenis furiales regius ignis

concipit et caeco raptus amore furit,

forma placet niveusque color flavique capilli,

quique aderat nulla factus ab arte decor;

verba placent et vox, et quod corrumpere non est,

quoque minor spes est, hoc magis ille cupit,

iam dederat cantus lucis praenuntius ales,

cum referunt iuvenes in sua castra pedem,

carpitur adtonitos absentis imagine sensus

ille. recordanti plura magisque placent:

‘sic sedit, sic culta fuit, sic stamina nevit,

neglectae collo sic iacuere comae,

hos habuit voltus, haec illi verba fuerunt,

hic color, haec facies, hic decor oris erat.’

ut solet a magno fluctus languescere flatu,

sed tamen a vento, qui fuit, unda tumet,