Fasti

Pan erat armenti, Pan illic numen equarum;

munus ob incolumes ille ferebat oves.

transtulit Evander silvestria numina secum;

hic, ubi nunc urbs est, tum locus urbis erat.

inde deum colimus, devectaque sacra Pelasgis

flamen adhuc prisco more Dialis obit.1

cur igitur currant, et cur (sic currere mos est)

nuda ferant posita corpora veste, rogas?

ipse deus velox discurrere gaudet in altis

montibus et subitas concipit ipse fugas;

ipse deus nudus nudos iubet ire ministros,

nec satis ad cursus commoda vestis erat.

ante Iovem genitum terras habuisse feruntur

Arcades, et luna gens prior illa fuit.

vita feris similis, nullos agitata per usus:

artis adhuc expers et rude volgus erat.

pro domibus frondes norant, pro frugibus herbas,

nectar erat palmis hausta duabus aqua.

nullus anhelabat sub adunco vomere taurus,

nulla sub imperio terra colentis erat:

nullus adhuc erat usus equi, se quisque ferebat:

ibat ovis lana corpus amicta sua.

sub Iove durabant et corpora nuda gerebant

docta graves imbres et tolerare Notos.

nunc quoque detecti referunt monumenta vetusti

moris et antiquas testificantur opes.

sed cur praecipue fugiat velamina Faunus,

traditur antiqui fabula plena ioci.

forte comes dominae iuvenis Tirynthius ibat:

vidit ab excelso Faunus utrumque iugo.

vidit et incaluit, montana que numina, dixit

nil mihi vobiscum est: hic meus ardor erit.

ibat odoratis humeros perfusa capillis

Maeonis aurato conspicienda sinu:

aurea pellebant tepidos umbracula soles,

quae tamen Herculeae sustinuere manus,

iam Bacchi nemus et Tmoli vineta tenebat,

Hesperos et fusco roscidus ibat equo.

antra subit tofis laqueata et pumice vivo;

garrulus in primo limine rivus erat.

dumque parant epulas potandaque vina ministri,

cultibus Alciden instruit illa suis.

dat tenuis tunicas Gaetulo murice tinctas,

dat teretem zonam, qua modo cincta fuit.

ventre minor zona est; tunicarum vincla relaxat,

ut posset magnas exeruisse manus,

fregerat armillas non illa ad brachia factas,

scindebant magni vincula parva pedes.

ipsa capit clavamque gravem spoliumque leonis

conditaque in pharetra tela minora sua.

sic epulis functi sic dant sua corpora somno,

et positis iuxta secubuere toris;

causa, repertori vitis quia sacra parabant,

quae facerent pure, cum foret orta dies.

noctis erat medium, quid non amor improbus audet?

roscida per tenebras Faunus ad antra venit,

utque videt comites somno vinoque solutos,

spem capit in dominis esse soporis idem.

intrat, et huc illuc temerarius errat adulter

et praefert cautas subsequiturque manus,

venerat ad strati captata cubilia lecti

et felix prima sorte futurus erat.

ut tetigit fulvi saetis hirsuta leonis

vellera, pertimuit sustinuitque manum

attonitusque metu rediit, ut saepe viator

turbatus viso rettulit angue pedem,

inde tori, qui iunctus erat, velamina tangit

mollia, mendaci decipiturque nota.

ascendit spondaque sibi propiore recumbit,

et tumidum cornu durius inguen erat.

interea tunicas ora subducit ab ima:

horrebant densis aspera crura pilis,

cetera temptantem subito Tirynthius heros

reppulit: e summo decidit ille toro.

fit sonus, inclamat comites et lumina poscit

Maeonis: inlatis ignibus acta patent.

ille gemit lecto graviter deiectus ab alto,

membraque de dura vix sua tollit humo.

ridet et Alcides et qui videre iacentem,

ridet amatorem Lyda puella suum.

veste deus lusus fallentes lumina vestes

non amat et nudos ad sua sacra vocat,

adde peregrinis causas, mea Musa, Latinas,

inque suo noster pulvere currat equus,

cornipedi Fauno caesa de more capella

venit ad exiguas turba vocata dapes,

dumque sacerdotes veribus transuta salignis

exta parant, medias sole tenente vias,

Romulus et frater pastoralisque iuventus

solibus et campo corpora nuda dabant;

caestibus et iaculis et misso pondere saxi

brachia per lusus experienda dabant:

pastor ab excelso ‘per devia rura iuvencos,

Romule, praedones, et Reme,’ dixit agunt.

longum erat armari: diversis exit uterque

partibus; occursu praeda recepta Remi.

ut rediit, veribus stridentia detrahit exta

atque ait haec certe non nisi victor edet.

dicta facit Fabiique simul, venit inritus illuc

Romulus et mensas ossaque nuda videt;