Aeneid

Hos parere iubent Alpheae ab origine Pisae,

urbs Etrusca solo. Sequitur pulcherrimus Astur,

Astur equo fidens et versicoloribus armis.

Tercentum adiciunt (mens omnibus una sequendi)

qui Caerete domo, qui sunt Minionis in arvis,

et Pyrgi veteres intempestaeque Graviscae.

Non ego te, Ligurum ductor fortissime bello,

transierim, Cinyre, et paucis comitate Cupavo,

cuius olorinae surgunt de vertice pennae,

crimen, Amor, vestrum formaeque insigne paternae.

Namque ferunt luctu Cycnum Phaethontis amati,

populeas inter frondes umbramque sororum

dum canit et maestum Musa solatur amorem,

canentem molli pluma duxisse senectam,

linquentem terras et sidera voce sequentem.

Filius, aequalis comitatus classe catervas,

ingentem remis Centaurum promovet: ille

instat aquae saxumque undis immane minatur

arduus et longa sulcat maria alta carina.

Ille etiam patriis agmen ciet Ocnus ab oris,

fatidicae Mantus et Tusci filius amnis,

qui muros matrisque dedit tibi, Mantua, nomen,

Mantua, dives avis; sed non genus omnibus unum:

gens illi triplex, populi sub gente quaterni,

ipsa caput populis, Tusco de sanguine vires.

Hinc quoque quingentos in se Mezentius armat,

quos patre Benaco velatus harundine glauca

Mincius infesta ducebat in aequora pinu.

It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum

verberat adsurgens, spumant vada marmore verso.

Hunc vehit immanis Triton et caerula concha

exterrens freta, cui laterum tenus hispida nanti

frons hominem praefert, in pristim desinit alvus:

spumea semifero sub pectore murmurat unda.

Tot lecti proceres ter denis navibus ibant

subsidio Troiae et campos salis aera secabant.

Iamque dies caelo concesserat almaque curru

noctivago Phoebe medium pulsabat Olympum:

Aeneas (neque enim membris dat cura quietem)

ipse sedens clavumque regit velisque ministrat.

Atque illi medio in spatio chorus ecce suarum

occurrit comitum: nymphae, quas alma Cybebe

numen habere maris nymphasque e navibus esse

iusserat, innabant pariter fluctusque secabant,

quot prius aeratae steterant ad litora prorae.

Agnoscunt longe regem lustrantque choreis,

quarum quae fandi doctissima Cymodocea

pone sequens dextra puppim tenet ipsaque dorso

eminet ac laeva tacitis subremigat undis,

tum sic ignarum adloquitur: Vigilasne, deum gens,

Aenea? Vigila et velis immitte rudentis.

Nos sumus, Idaeae sacro de vertice pinus,

nunc pelagi nymphae, classis tua. Perfidus ut nos

praecipitis ferro Rutulus flammaque premebat,

rupimus invitae tua vincula teque per aequor

quaerimus. Hanc Genetrix faciem miserata refecit

et dedit esse deas aevumque agitare sub undis.

At puer Ascanius muro fossisque tenetur

tela inter media atque horrentis Marte Latinos.

Iam loca iussa tenent forti permixtus Etrusco

Arcas eques: medias illis opponere turmas,

ne castris iungant, certast sententia Turno.

Surge age et Aurora socios veniente vocari

primus in arma iube et clipeum cape, quem dedit ipse

invictum Ignipotens atque oras ambiit auro.

Crastina lux, mea si non inrita dicta putaris,

ingentis Rutulae spectabit caedis acervos.

Dixerat, et dextra discedens impulit altam

haud ignara modi puppim: fugit illa per undas

ocior et iaculo et ventos aequante sagitta.

Inde aliae celerant cursus. Stupet inscius ipse

Tros Anchisiades; animos tamen omine tollit.

Tum breviter super adspectans convexa precatur:

Alma parens Idaea deum, cui Dindyma cordi

turrigeraeque urbis biiugique ad frena leones,

tu mihi nunc pugnae princeps, tu rite propinques

augurium Phrygibusque adsis pede, diva, secundo.

Tantum effatus. Et interea revoluta rubebat

matura iam luce dies noctemque fugarat:

principio sociis edicit, signa sequantur

atque animos aptent armis pugnaeque parent se.

Iamque in conspectu Teucros habet et sua castra,

stans celsa in puppi; clipeum cum deinde sinistra

extulit ardentem. Clamorem ad sidera tollunt

Dardanidae e muris, spes addita suscitat iras,

tela manu iaciunt: quales sub nubibus atris

Strymoniae dant signa grues atque aethera tranant

cum sonitu fugiuntque notos clamore secundo.

At Rutulo regi ducibusque ea mira videri

Ausoniis, donec versas ad litora puppes

respiciunt totumque adlabi classibus aequor.

Ardet apex capiti cristisque a vertice flamma

funditur et vastos umbo vomit aureus ignes:

non secus ac liquida siquando nocte cometae

sanguinei lugubre rubent aut Sirius ardor,

ille sitim morbosque ferens mortalibus aegris,

nascitur et laevo contristat lumine caelum.

Haud tamen audaci Turno fiducia cessit

litora praecipere et venientis pellere terra.

ultro animos tollit dictis atque increpat ultro