Aeneid

coniecto sternit iaculo; volat Itala cornus

aëra per tenerum stomachoque infixa sub altum

pectus abit: reddit specus atri volneris undam

spumantem, et fixo ferrum in pulmone tepescit.

Tum Meropem atque Erymanta manu, tum sternit Aphidnum,

tum Bitian ardentem oculis animisque frementem

non iaculo, neque enim iaculo vitam ille dedisset,

sed magnum stridens contorta phalarica venit,

fulminis acta modo, quam nec duo taurea terga

nec duplici squama lorica fidelis et auro

sustinuit: conlapsa ruunt immania membra.

Dat tellus gemitum, et clipeum super intonat ingens.

Talis in Euboico Baiarum litore quondam

saxea pila cadit, magnis quam molibus ante

constructam ponto iaciunt; sic illa ruinam

prona trahit penitusque vadis inlisa recumbit:

miscent se maria, et nigrae attolluntur harenae;

tum sonitu Prochyta alta tremit durumque cubile

Inarime Iovis imperiis imposta Typhoeo.

Hic Mars armipotens animum viresque Latinis

addidit et stimulos acris sub pectore vertit

immisitque Fugam Teucris atrumque Timorem.

Undique conveniunt, quoniam data copia pugnae

bellatorque animo deus incidit.

Pandarus ut fuso germanum corpore cernit

et quo sit fortuna loco, qui casus agat res,

portam vi magna converso cardine torquet,

obnixus latis umeris, multosque suorum

moenibus exclusos duro in certamine linquit;

ast alios secum includit recipitque ruentis,

demens, qui Rutulum in medio non agmine regem

viderit inrumpentem ultroque incluserit urbi,

immanem veluti pecora inter inertia tigrim.

Continuo nova lux oculis effulsit, et arma

horrendum sonuere; tremunt in vertice cristae

sanguineae, clipeoque micantia fulmina mittit:

agnoscunt faciem invisam atque immania membra

turbati subito Aeneadae. Tum Pandarus ingens

emicat et mortis fraternae fervidus ira

effatur: Non haec dotalis regia Amatae,

nec muris cohibet patriis media Ardea Turnum.

Castra inimica vides; nulla hinc exire potestas.

Olli subridens sedato pectore Turnus:

Incipe, siqua animo virtus, et consere dextram:

hic etiam inventum Priamo narrabis Achillem.

Dixerat. Ille rudem nodis et cortice crudo

intorquet summis adnixus viribus hastam:

excepere aurae volnus; Saturnia Iuno

detorsit veniens, portaeque infigitur hasta.

At non hoc telum, mea quod vi dextera versat,

effugies; neque enim is teli nec volneris auctor.

Sic ait et sublatum alte consurgit in ensem

et mediam ferro gemina inter tempora frontem

dividit inpubesque immani volnere malas.

Fit sonus, ingenti concussa est pondere tellus:

conlapsos artus atque arma cruenta cerebro

sternit humi moriens, atque illi partibus aequis

huc caput atque illuc umero ex utroque pependit.

Diffugiunt versi trepida formidine Troes:

et si continuo victorem ea cura subisset,

rumpere claustra manu sociosque immittere portis,

ultimus ille dies bello gentique fuisset;

sed furor ardentem caedisque insana cupido

egit in adversos.

Principio Phalerim et succiso poplite Gygen

excipit; hinc raptas fugientibus ingerit hastas

in tergum, Iuno vires animumque ministrat;

addit Halym comitem et confixa Phegea parma,

ignaros deinde in muris Martemque cientis

Alcandrumque Haliumque Noemonaque Prytanimque.

Lyncea tendentem contra sociosque vocantem

vibranti gladio conixus ab aggere dexter

occupat; huic uno desectum comminus ictu

cum galea longe iacuit caput. Inde ferarum

vastatorem Amycum, quo non felicior alter

ungere tela manu ferrumque armare veneno,

et Clytium Aeoliden et amicum Crethea Musis,

Crethea Musarum comitem, cui carmina semper

et citharae cordi numerosque intendere nervis.

Semper equos atque arma virum pugnasque canebat.

Tandem ductores audita caede suorum

conveniunt Teucri, Mnestheus acerque Serestus,

palantisque vident socios hostemque receptum.

Et Mnestheus: Quo deinde fugam, quo tenditis? inquit.

Quos alios muros, quae iam ultra moenia habetis?

Unus homo et vestris, o cives, undique saeptus

aggeribus tantas strages inpune per urbem

ediderit, iuvenum primos tot miserit Orco?

Non infelicis patriae veterumque deorum

et magni Aeneae, segnes, miseretque pudetque?

Talibus accensi firmantur et agmine denso

consistunt. Turnus paulatim excedere pugna

et fluvium petere ac partem, quae cingitur unda;

acrius hoc Teucri clamore incumbere magno

et glomerare manum. Ceu saevum turba leonem

cum telis premit infensis, at territus ille,

asper, acerba tuens, retro redit, et neque terga

ira dare aut virtus patitur, nec tendere contra

ille quidem hoc cupiens potis est per tela virosque:

haud aliter retro dubius vestigia Turnus