Aeneid

Non pudet obsidione iterum valloque teneri,

bis capti Phryges, et morti praetendere muros?

En qui nostra sibi bello conubia poscunt!

Quis deus Italiam, quae vos dementia adegit

Non hic Atridae nec fandi fictor Ulixes:

durum a stirpe genus natos ad flumina primum

deferimus saevoque gelu duramus et undis,

venatu invigilant pueri silvasque fatigant,

flectere ludus equos et spicula tendere cornu.

At patiens operum parvoque adsueta iuventus

aut rastris terram domat aut quatit oppida bello.

Omne aevum ferro teritur, versaque iuvencum

terga fatigamus hasta; nec tarda senectus

debilitat vires animi mutatque vigorem:

canitiem galea premimus, semperque recentis

comportare iuvat praedas et vivere rapto.

Vobis picta croco et fulgenti murice vestis,

desidiae cordi, iuvat indulgere choreis,

et tunicae manicas et habent redimicula mitrae.

O vere Phrygiae, neque enim Phryges, ite per alta

Dindyma ubi adsuetis biforem dat tibia cantum!

Tympana vos buxusque vocat Berecyntia Matris

Idaeae sinite arma viris et cedite ferro.

Talia iactantem dictis ac dira canentem

non tulit Ascanius nervoque obversus equino

contendit telum diversaque bracchia ducens

constitit, ante Iovem supplex per vota precatus:

Iuppiter omnipotens, audacibus adnue coeptis.

Ipse tibi ad tua templa feram sollemnia dona

et statuam ante aras aurata fronte iuvencum

candentem pariterque caput cum matre ferentem,

iam cornu petat et pedibus qui spargat harenam.

Audiit et caeli Genitor de parte serena

intonuit laevum, sonat una fatifer arcus:

effugit horrendum stridens adducta sagitta

perque caput Remuli venit et cava tempora ferro

traicit. I, verbis virtutem inlude superbis!

His capti Phryges haec Rutulis responsa remittunt.

Hoc tantum Ascanius. Teucri clamore sequuntur

laetitiaque fremunt animosque ad sidera tollunt.

Aetheria tum forte plaga crinitus Apollo

desuper Ausonias acies urbemque videbat,

nube sedens, atque his victorem adfatur Iulum:

Macte nova virtute, puer: sic itur ad astra,

dis genite et geniture deos. Iure omnia bella

gente sub Assaraci fato ventura resident,

nec te Troia capit. Simul haec effatus ab alto

aethere se misit, spirantis dimovet auras

Ascaniumque petit. Forma tum vertitur oris

antiquum in Buten; hic Dardanio Anchisae

armiger ante fuit fidusque ad limina custos,

tum comitem Ascanio pater addidit. Ibat Apollo

omnia longaevo similis, vocemque coloremque

et crinis albos et saeva sonoribus arma,

atque his ardentem dictis adfatur Iulum:

Sit satis, Aenide, telis impune Numanum

oppetiisse tuis; primam hanc tibi magnus, Apollo

concedit laudem et paribus non invidet armis:

cetera parce, puer, bello. Sic orsus Apollo

mortalis medio aspectus sermone reliquit

et procul in tenuem ex oculis evanuit auram.

Agnovere deum proceres divinaque tela

Dardanidae pharetramque fuga sensere sonantem.

Ergo avidum pugnae dictis ac numine Phoebi

Ascanium prohibent, ipsi in certamina rursus

succedunt animasque in aperta pericula mittunt.

It clamor totis per propugnacula muris,

intendunt acris arcus amentaque torquent.

Sternitur omne solum telis, tum scuta cavaeque

dant sonitum flictu galeae, pugna aspera surgit:

quantus ab occasu veniens pluvialibus Haedis

verberat imber humum, quam multa grandine nimbi

in vada praecipitant, cum Iuppiter horridus austris

torquet aquosam hiemem et caelo cava nubila rumpit.

Pandarus et Bitias, Idaeo Alcanore creti,

quos Iovis eduxit luco silvestris Iaera

abietibus iuvenes patriis et montibus aequos,

portam, quae ducis imperio commissa, recludunt,

freti animis, ultroque invitant moenibus hostem.

Ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant,

armati ferro et cristis capita alta corusci:

quales aëriae liquentia flumina circum,

sive Padi ripis Athesim seu propter amoenum,

consurgunt geminae quercus intonsaque caelo

attollunt capita et sublimi vertice nutant.

inrumpunt aditus Rutuli ut videre patentis

continuo Quercens et pulcher Aquiculus armis

et praeceps animi Tmarus et Mavortius Haemon

agminibus totis: at versi terga dedere

aut ipso portae posuere in limine vitam.

Tum magis increscunt animis discordibus irae;

et iam collecti Troes glomerantur eodem

et conferre manum et procurrere longius audent.

Ductori Turno diversa in parte furenti

turbantique viros perfertur nuntius, hostem

fervere caede nova et portas praebere patentis.

Deserit inceptum atque immani concitus ira

Dardaniam ruit ad portam fratresque superbos.

Et primum Antiphaten, is enim se primus agebat,

Thebana de matre nothum Sarpedonis alti,