Aeneid

urbem appellabunt permisso nomine Acestam.

Talibus incensus dictis senioris amici,

tum vero in curas animo diducitur omnes.

Et nox atra polum bigis subvecta tenebat:

visa dehinc caelo facies delapsa parentis

Anchisae subito tales effundere voces:

Nate, mihi vita quondam, dum vita manebat,

care magis, nate, Iliacis exercite fatis,

imperio Iovis huc venio, qui classibus ignem

depulit, et caelo tandem miseratus ab alto est.

Consiliis pare, quae nunc pulcherrima Nautes

dat senior; lectos iuvenes, fortissima corda,

defer in Italiam; gens dura atque aspera cultu

debellanda tibi Latio est. Ditis tamen ante

infernas accede domos, et Averna per alta

congressus pete, nate, meos. Non me impia namque

Tartara habent, tristes umbrae, sed amoena piorum

concilia Elysiumque colo. Huc casta Sibylla

nigrarum multo pecudum te sanguine ducet:

tum genus omne tuum, et quae dentur moenia, disces.

Iamque vale: torquet medios Nox humida cursus,

et me saevus equis Oriens adflavit anhelis.

Dixerat, et tenuis fugit, ceu fumus, in auras.

Aeneas, Quo deinde ruis, quo proripis? inquit,

Quem fugis, aut quis te nostris complexibus arcet?

Haec memorans cinerem et sopitos suscitat ignes,

Pergameumque Larem et canae penetralia Vestae

farre pio et plena supplex veneratur acerra.

Extemplo socios primumque arcessit Acesten,

et Iovis imperium et cari praecepta parentis

edocet, et quae nunc animo sententia constet.

Haud mora consiliis, nec iussa recusat Acestes.

Transcribunt urbi matres, populumque volentem

deponunt, animos nil magnae laudis egentes.

Ipsi transtra novant, flammisque ambesa reponunt

robora navigiis, aptant remosque rudentesque,

exigui numero, sed bello vivida virtus.

Interea Aeneas urbem designat aratro

sortiturque domos; hoc Ilium et haec loca Troiam

esse iubet. Gaudet regno Troianus Acestes,

indicitque forum et patribus dat iura vocatis.

Tum vicina astris, Erycino in vertice sedes

fundatur Veneri Idaliae, tumuloque sacerdos

ac lucus late sacer additur Anchiseo.

Iamque dies epulata novem gens omnis, et aris

factus honos: placidi straverunt aequora venti,

creber et adspirans rursus vocat Auster in altum.

Exoritur procurva ingens per litora fletus;

complexi inter se noctemque diemque morantur.

Ipsae iam matres, ipsi, quibus aspera quondam

visa maris facies et non tolerabile nomen,

ire volunt, omnemque fugae perferre laborem.

Quos bonus Aeneas dictis solatur amicis,

et consanguineo lacrimans commendat Acestae.

Tris Eryci vitulos et Tempestatibus agnam

caedere deinde iubet, solvique ex ordine funem.

Ipse, caput tonsae foliis evinctus olivae,

stans procul in prora pateram tenet, extaque salsos

proiicit in fluctus ac vina liquentia fundit.

Prosequitur surgens a puppi ventus euntes.

Certatim socii feriunt mare et aequora verrunt.

At Venus interea Neptunum exercita curis

adloquitur, talesque effundit pectore questus:

Iunonis gravis ira nec exsaturabile pectus

cogunt me, Neptune, preces descendere in omnes;

quam nec longa dies, pietas nec mitigat ulla,

nec Iovis imperio fatisque infracta quiescit.

Non media de gente Phrygum exedisse nefandis

urbem odiis satis est, nec poenam traxe per omnem:

reliquias Troiae, cineres atque ossa peremptae

insequitur: causas tanti sciat illa furoris.

Ipse mihi nuper Libycis tu testis in undis

quam molem subito excierit: maria omnia caelo

miscuit, Aeoliis nequiquam freta procellis,

in regnis hoc ausa tuis.

Per scelus ecce etiam Troianis matribus actis

exussit foede puppes, et classe subegit

amissa socios ignotae linquere terrae.

Quod superest, oro, liceat dare tuta per undas

vela tibi, liceat Laurentem attingere Thybrim:

si concessa peto, si dant ea moenia Parcae.

Tum Saturnius haec domitor maris edidit alti:

Fas omne est, Cytherea, meis te fidere regnis,

unde genus ducis: merui quoque; saepe furores

compressi, et rabiem tantam caelique marisque.

Nec minor in terris, Xanthum Simoëntaque testor,

Aeneae mihi cura tui. Cum Troia Achilles

exanimata sequens impingeret agmina muris,

milia multa daret leto, gemerentque repleti

amnes, nec reperire viam atque evolvere posset

in mare se Xanthus, Pelidae tunc ego forti

congressum Aenean nec dis nec viribus aequis

nube cava rapui, cuperem cum vertere ab imo

structa meis manibus periurae moenia Troiae.

Nunc quoque mens eadem perstat mihi: pelle timores.

Tutus, quos optas, portus accedet Averni.

Unus erit tantum, amissum quem gurgite quaeres;

unum pro multis dabitur caput.

His ubi laeta deae permulsit pectora dictis,

iungit equos auro genitor, spumantiaque addit