Aeneid

Ergo inter medias sese haud ignara nocendi

conicit, et faciemque deae vestemque reponit;

fit Beroë, Tmarii coniunx longaeva Dorycli,

cui genus et quondam nomen natique fuissent;

ac sic Dardanidum mediam se matribus infert:

O miserae, quas non manus inquit Achaïca bello

traxerit ad letum patriae sub moenibus! O gens

infelix, cui te exitio Fortuna reservat?

Septuma post Troiae exscidium iam vertitur aestas,

cum freta, cum terras omnes, tot inhospita saxa

sideraque emensae ferimur, dum per mare magnum

Italiam sequimur fugientem, et volvimur undis.

Hic Erycis fines fraterni, atque hospes Acestes:

quis prohibet muros iacere et dare civibus urbem?

O patria et rapti nequiquam ex hoste Penates,

nullane iam Troiae dicentur moenia? Nusquam

Hectoreos amnes, Xanthum et Simoenta, videbo?

Quin agite et mecum infaustas exurite puppes.

Nam mihi Cassandrae per somnum vatis imago

ardentes dare visa faces: Hic quaerite Troiam;

hic domus est inquit vobis. Iam tempus agi res,

nec tantis mora prodigiis. En quattuor arae

Neptuno; deus ipse faces animumque ministrat.

Haec memorans, prima infensum vi corripit ignem,

sublataque procul dextra conixa coruscat,

et iacit: arrectae mentes stupefactaque corda

Iliadum. Hic una e multis, quae maxima natu,

Pyrgo, tot Priami natorum regia nutrix:

Non Beroë vobis, non haec Rhoeteïa, matres,

est Dorycli coniunx; divini signa decoris

ardentesque notate oculos; qui spiritus illi,

qui voltus, vocisque sonus, vel gressus eunti.

Ipsa egomet dudum Beroen digressa reliqui

aegram, indignantem, tali quod sola careret

munere, nec meritos Anchisae inferet honores.

Haec effata.

At matres primo ancipites oculisque malignis

ambiguae spectare rates miserum inter amorem

praesentis terrae fatisque vocantia regna,

cum dea se paribus per caelum sustulit alis,

ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum.

Tum vero attonitae monstris actaeque furore

conclamant, rapiuntque focis penetralibus ignem;

pars spoliant aras, frondem ac virgulta facesque

coniciunt. Furit immissis Volcanus habenis

transtra per et remos et pictas abiete puppes.

Nuntius Anchisae ad tumulum cuneosque theatri

incensas perfert naves Eumelus, et ipsi

respiciunt atram in nimbo volitare favillam.

Primus et Ascanius, cursus ut laetus equestres

ducebat, sic acer equo turbata petivit

castra, nec exanimes possunt retinere magistri.

Quis furor iste novus? Quo nunc, quo tenditis inquit,

heu, miserae cives? Non hostem inimicaque castra

Argivum, vestras spes uritis. En, ego vester

Ascanius! Galeam ante pedes proiecit inanem,

qua ludo indutus belli simulacra ciebat;

accelerat simul Aeneas, simul agmina Teucrum.

Ast illae diversa metu per litora passim

diffugiunt, silvasque et sicubi concava furtim

saxa petunt; piget incepti lucisque, suosque

mutatae adgnoscunt, excussaque pectore Iuno est.

Sed non idcirco flammae atque incendia vires

indomitas posuere; udo sub robore vivit

stuppa vomens tardum fumum, lentusque carinas

est vapor, et toto descendit corpore pestis,

nec vires heroum infusaque flumina prosunt.

Tum pius Aeneas umeris abscindere vestem,

auxilioque vocare deos, et tendere palmas:

Iuppiter omnipotens, si nondum exosus ad unum

Troianos, si quid pietas antiqua labores

respicit humanos, da flammam evadere classi

nunc, Pater, et tenues Teucrum res eripe leto.

Vel tu, quod superest infesto fulmine morti,

si mereor, demitte, tuaque hic obrue dextra.

Vix haec ediderat, cum effusis imbribus atra

tempestas sine more furit, tonitruque tremescunt

ardua terrarum et campi; ruit aethere toto

turbidus imber aqua densisque nigerrimus austris;

implenturque super puppes; semiusta madescunt

robora; restinctus donec vapor omnis, et omnes,

quattuor amissis, servatae a peste carinae.

At pater Aeneas, casu concussus acerbo,

nunc huc ingentes, nunc illuc pectore curas

mutabat versans, Siculisne resideret arvis,

oblitus fatorum, Italasne capesseret oras.

Tum senior Nautes, unum Tritonia Pallas

quem docuit multaque insignem reddidit arte,

haec responsa dabat, vel quae portenderet ira

magna deum, vel quae fatorum posceret ordo;

isque his Aenean solatus vocibus infit:

Nate dea, quo fata trahunt retrahuntque, sequamur;

quidquid erit, superanda omnis fortuna ferendo est.

Est tibi Dardanius divinae stirpis Acestes:

hunc cape consiliis socium et coniunge volentem;

huic trade, amissis superant qui navibus, et quos

pertaesum magni incepti rerumque tuarum est;

longaevosque senes ac fessas aequore matres,

et quidquid tecum invalidum metuensque pericli est,

delige, et his habeant terris sine moenia fessi: