De Rerum Natura

quando quidem vitae depactus terminus alte

tam manet haec et tam nativo corpore constant

quam genus omne, quod his generatimst rebus abundans.

Quae bene cognita si teneas, natura videtur

libera continuo, dominis privata superbis,

ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.

nam pro sancta deum tranquilla pectora pace

quae placidum degunt aevom vitamque serenam,

quis regere immensi summam, quis habere profundi

indu manu validas potis est moderanter habenas,

quis pariter caelos omnis convertere et omnis

ignibus aetheriis terras suffire feracis,

omnibus inve locis esse omni tempore praesto,

nubibus ut tenebras faciat caelique serena

concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis

saepe suas disturbet et in deserta recedens

saeviat exercens telum, quod saepe nocentes

praeterit exanimatque indignos inque merentes?

Multaque post mundi tempus genitale diemque

primigenum maris et terrae solisque coortum

addita corpora sunt extrinsecus, addita circum

semina, quae magnum iaculando contulit omne,

unde mare et terrae possent augescere et unde

appareret spatium caeli domus altaque tecta

tolleret a terris procul et consurgeret aer.

nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagis

corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt,

umor ad umorem, terreno corpore terra

crescit et ignem ignes procudunt aetheraque aether,

donique ad extremum crescendi perfica finem

omnia perduxit rerum natura creatrix;

ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intra

vitalis venas quam quod fluit atque recedit.

omnibus hic aetas debet consistere rebus,

hic natura suis refrenat viribus auctum.

nam quae cumque vides hilaro grandescere adauctu

paulatimque gradus aetatis scandere adultae,

plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,

dum facile in venas cibus omnis inditur et dum

non ita sunt late dispessa, ut multa remittant

et plus dispendi faciant quam vescitur aetas.

nam certe fluere atque recedere corpora rebus

multa manus dandum est; sed plura accedere debent,

donec alescendi summum tetigere cacumen.

inde minutatim vires et robur adultum

frangit et in partem peiorem liquitur aetas.

quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,

et quo latior est, in cunctas undique partis

plura modo dispargit et a se corpora mittit,

nec facile in venas cibus omnis diditur ei

nec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,

unde queat tantum suboriri ac subpeditare.

iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo

sunt et cum externis succumbunt omnia plagis,

quando quidem grandi cibus aevo denique defit,

nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam

corpora conficere et plagis infesta domare.

Sic igitur magni quoque circum moenia mundi

expugnata dabunt labem putrisque ruinas;

omnia debet enim cibus integrare novando

et fulcire cibus, cibus omnia sustentare,

ne quiquam, quoniam nec venae perpetiuntur

quod satis est, neque quantum opus est natura ministrat.

Iamque adeo fracta est aetas effetaque tellus

vix animalia parva creat, quae cuncta creavit

saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.

haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne

aurea de caelo demisit funis in arva

nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,

sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.

praeterea nitidas fruges vinetaque laeta

sponte sua primum mortalibus ipsa creavit,

ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;

quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore,

conterimusque boves et viris agricolarum,

conficimus ferrum vix arvis suppeditati:

usque adeo parcunt fetus augentque laborem.

iamque caput quassans grandis suspirat arator

crebrius, in cassum magnos cecidisse labores,

et cum tempora temporibus praesentia confert

praeteritis, laudat fortunas saepe parentis.

tristis item vetulae vitis sator atque vietae

temporis incusat momen saeclumque fatigat,

et crepat, antiquum genus ut pietate repletum

perfacile angustis tolerarit finibus aevom,

cum minor esset agri multo modus ante viritim;

nec tenet omnia paulatim tabescere et ire

ad capulum spatio aetatis defessa vetusto.

E tenebris tantis tam clarum extollere lumen

qui primus potuisti inlustrans commoda vitae,

te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc

ficta pedum pono pressis vestigia signis,

non ita certandi cupidus quam propter amorem

quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo

cycnis, aut quid nam tremulis facere artubus haedi

consimile in cursu possint et fortis equi vis?

tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis

suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,

floriferis ut apes in saltibus omnia libant,

omnia nos itidem depascimur aurea dicta,