Snorra Edda: Skaaldskaparmaal

Old Norse · Prose Edda · 344 sections

1
Nú hykk slíðrhugaðs segja, síð léttir mér stríða, þýtr Alföður, ýtum jarls kostu, brim hrosta. Hér kallar hann ok skáldskapinn hrostabrim Alföður. Hávarðr halti kvað svá:
2
Nú er jódraugum ægis arnar flaug of hauga; hygg ek, at heimboð þiggi Hangagoðs af vangi. Svá kvað Víga-Glúmr:
3
Lattisk herr með höttu Hangatýs at ganga, þóttit þeim at hætta þekkiligt, fyrir brekku. Svá kvað Refr:
4
Oft kom, jarðar leiftra er Baldr hniginn skaldi, hollr at helgu fulli Hrafnásar mér, stafna. Svá kvað Eyvindr skáldaspillir:
5
Ok Sigurð hinn er svönum veitti hróka bjór Haddingja vals Farmatýs, fjörvi næmðu jarðráðendr á Öglói. Svá kvað Glúmr Geirason:
6
Þar var, þrafna byrjar þeim stýrðu goð Beima sjalfr í sæki-alfi Sigtýr Atals dýra. Svá kvað Eyvindr enn:
7
Göndul ok Skögul sendi Gautatýr at kjósa of konunga, hverr Yngva ættar skyldi með Óðni fara ok í Valhöllu vera. Svá kvað Úlfr Uggason:
8
Ríðr at vilgi víðu víðfrægr, en mér líða, Hroftatýr, of hváfta hróðrmál, sonar báli. Svá kvað Þjóðólfr inn hvinverski:
9
Valr lá þar á sandi, vitinn inum eineygja Friggjar faðmbyggvi, fögnuðum dáð slíkri. Þat kvað Hallfreðr:
10
Sannyrðum spenr sverða snarr þiggjandi viggjar barrhaddaða byrjar biðkván und sik Þriðja. Hér er þess dæmi, at jörð er kölluð kona Óðins í skáldskap. Svá er hér sagt, at Eyvindr kvað:
11
Hermóðr ok Bragi, kvað Hroftatýr, gangið í gögn grami, því at konungr ferr, sá er kappi þykkir, til hallar hinig. Svá kvað Kormákr:
12
Eykr með ennidúki jarðhljótr día fjarðar breyti, hún sá er, beinan, bindr. Seið Yggr til Rindar. Svá kvað Steinþórr:
13
Forngörvan á ek firnum farms Gunnlaðar arma horna fors at hrósa hlítstyggs ok þó lítinn. Svá kvað Úlfr Uggason:
14
Þar hykk sigrunni svinnum sylgs valkyrjur fylgja heilags tafns ok hrafna. Hlaut innan svá minnum. Svá kvað Egill Skalla-Grímsson:
15
Blætk eigi af því bróður Vílis, goðjaðar, at ek gjarn séa; þó hefr Míms vinr mér of fengit bölva bætr, er it betra telk.
16
Gafumk íþrótt ulfs of bági, vígi vanr, vammi firrða. Hér er hann kallaðr goðjaðarr ok Míms vinr ok úlfs bági. Svá kvað Refr:
17
Þér eigu vér veigar, Valgautr, salar brautar, Fals, hrannvala fannar, framr, valdi tamr, gjalda. Svá kvað Einarr skálaglamm:
18
Hljóta mun ek, né hlítir, Hertýs, of þat frýju, fyrir örþeysi at ausa austr víngnóðar flausta. Svá kvað Úlfr Uggason:
19
Kostigr ríðr at kesti, kynfróðs, þeim er goð hlóðu, Hrafnfreistaðar, hesti Heimdallr, at mög fallinn. Svá er sagt í Eiríksmálum:
20
Hvat er þat drauma, kvað Óðinn, ek hugðumk fyrir dag rísa, Valhöll ryðja fyrir vegnu fólki, vekða ek Einherja, bæða ek upp rísa, bekki at strá, bjórker leyðra, valkyrjur vín bera, sem vísi kæmi. Þat kvað Kormákr:
21
Algildan bið ek aldar allvald of mér halda ýs bifvangi Yngva ungr. Fór Hroftr með Gungni. Þat kvað Þórálfr:
22
Sagði hitt, er hugði, Hliðskjalfar gramr sjalfum, hlífar-styggs þar er höggnir Háreks liðar váru. Svá kvað Eyvindr:
23
Hinn, er Surts ór sökkdölum farmögnuðr fljúgandi bar. Svá kvað Bragi:
24
Þat erumk sýnt, at snimma sonr Aldaföðrs vildi afls við úri þafðan jarðar reist of freista. Svá kvað Einarr:
25
Því at fjölkostigr flestu flestr ræðr við son Bestlu, tekit hefk morðs til mærðar, mæringr en þú færa. Svá kvað Þorvaldr blönduskáld:
26
Nú hef ek margt í miði greipat burar Bors, Búra arfa. 10. Skáldskaparkenningar. Hér skal heyra, hvé skáldin hafa kennt skáldskapinn eftir þessum heitum, er áðr eru rituð, svá sem er at kalla Kvasis dreyra ok dverga skip, dverga mjöð, jötna mjöð, Suttunga mjöð, Óðins mjöð, ása mjöð, föðurgjöld jötna, lögr Óðreris ok Boðnar ok Sónar ok fyllr, lögr Hnitbjarga, fengr ok fundr ok farmr ok gjöf Óðins, svá sem hér er kveðit, er orti Einarr skálaglamm:
27
Hugstóran bið ek heyra, heyr, jarl, Kvasis dreyra, foldar vörð á fyrða fjarðleggjar brim dreggjar. Ok sem kvað Einarr enn skálaglamm:
28
Ullar gengr of alla asksögn þess, er hvöt magnar byrgis böðvar sorgar, bergs geymi-lá dverga. Svá sem kvað Ormr Steinþórsson:
29
At væri borit bjórs bríkar ok mitt lík, rekkar nemi dauðs drykk Dvalins, í einn sal. Ok sem Refr kvað:
30
Grjót-aldar ték gildi geðreinar Þórsteini; berg-Mæra glymr bára, bið ek lýða kyn hlýða. Svá sem kvað Egill:
31
Buðumk hilmir löð, þar á ek hróðrs of kvöð, bar ek Óðins mjöð á Engla bjöð. Ok sem kvað Glúmr Geirason:
32
Hlýði, hafta beiðis hefk, mildingar, gildi; því biðjum vér þagnar, þegna tjón at fregnum. Ok sem kvað Eyvindr:
33
Vilja ek hljóð at Hárs líði, meðan Gillings gjöldum yppik, meðan hans ætt í hverlegi galgafarms til goða teljum. Svá sem Einarr kvað skálaglamm:
34
Eisar vágr fyr vísa, verk Rögnis mér hagna, þýtr Óðreris alda, aldrhafs, við fles galdra. Ok enn sem hann kvað:
35
Nú er þats Boðnar bára, berg-Saxa, tér vaxa, gervi í höll ok hlýði hljóð fley jöfurs þjóðir. Ok sem kvað Eilífr Guðrúnarson:
36
Verðið ér, alls orða oss grær of kon mæran á sefreinu Sónar sáð, vingjöfum ráða. Svá sem kvað Völu-Steinn:
37
Heyr Míms vinar mína, mér er fundr gefinn Þundar, við góma sker glymja glaumbergs, Egill, strauma. Svá kvað Ormr Steinþórsson:
38
Seggir þurfut ala ugg, engu sný ek í Viðurs feng háði, kunnum hróðrsmíð haga, of mínn brag. Svá kvað Úlfr Uggason:
39
Haldrgegnis ték Hildar hugreifum Áleifi, hann vil ek at gjöf Grímnis, geðfjarðar lá, kveðja. Skáldskapr er kallaðr sjár eða lögr dverganna, fyrir því at Kvasis blóð var lögr í Óðreri, áðr mjöðrinn væri gerr, ok þar gerðist hann í katlinum, ok er hann kallaðr fyrir því hverlögr Óðins, svá sem kvað Eyvindr ok fyrr var ritat:
40
Meðan hans ætt í hverlegi galgafarms til goða teljum. Enn er kallaðr skáldskaprinn far eða líð dverganna. Líð heitir öl, ok líð heitir skip. Svá er tekit til dæma, at skáldskapr er nú kallaðr fyrir því skip dverga, svá sem hér segir:
41
Bæði á ek til brúðar bergjarls ok skip dverga sollinn vind at senda seinfyrnd götu eina. 11. Þórskenningar. Hvernig skal kenna Þór? Svá, at kalla hann son Óðins ok Jarðar, faðir Magna ok Móða ok Þrúðar, verr Sifjar, stjúpfaðir Ullar, stýrandi ok eigandi Mjöllnis ok megingjarða, Bilskirrnis, verjandi Ásgarðs, Miðgarðs, dólgr ok bani jötna ok trollkvinna, vegandi Hrungnis, Geirröðar, Þrívalda, dróttinn Þjálfa ok Rösku, dólgr Miðgarðsorms, fóstri Vingnis ok Hlóru. Svá kvað Bragi skáld:
42
Vaðr lá Viðris arfa vilgi slakr, er rakðisk, á Eynæfis öndri, Jörmungandr at sandi. Svá kvað Ölvir hnúfa:
43
Æstisk allra landa umbgjörð ok sonr Jarðar. Svá kvað Eilífr:
44
Vreiðr stóð Vrösku bróðir, vá gagn faðir Magna; skelfra Þórs né Þjalfa þróttar steinn við ótta. Ok sem kvað Eysteinn Valdason:
45
Leit á brattrar brautar baug hvassligum augum, æstisk áðr at flausti öggs búð, faðir Þrúðar. Enn kvað Eysteinn:
46
Sín bjó Sifjar rúni snarla fram með karli, hornstraum getum Hrímnis hræra, veiðarfæri. Ok enn kvað hann:
47
Svá brá viðr, at, sýjur, seiðr, renndu fram breiðar, jarðar, út af borði Ulls mágs hnefar skullu. Svá kvað Bragi:
48
Hamri fórsk í hægri hönd, þá er allra landa, ægir öflugbarða, endiseiðs of kenndi. Svá kvað Gamli:
49
Þá er gramr, hinn er svik samðit, snart Bilskirrnis hjarta, grundar fisk með grandi gljúfrskeljungs nam rjúfa. Svá kvað Þorbjörn dísarskáld:
50
Þórr hefir Yggs með árum Ásgarð af þrek varðan. Svá kvað Bragi:
51
Ok borðróins barða brautar hringr inn ljóti á haussprengi Hrungnis harðgeðr neðan starði. Enn kvað Bragi:
52
Vel hafið yðrum eykjum aftr, Þrívalda, haldit simbli sumbls of mærum, sundrkljúfr níu höfða. Svá kvað Eilífr:
53
Þröngvir gein við þungum þangs rauðbita tangar kveldrunninna kvinna kunnleggs alinmunni. Svá kvað Úlfr Uggason:
54
Þjokkvöxnum kvaðsk þykkja þikling firinmikla hafra njóts at höfgum hætting megindrætti. Ok enn þetta:
55
Fullöflugr lét fellir fjall-Gauts hnefa skjalla, rammt mein var þat, reyni reyrar leggs við eyra. (56.) Víðgymnir laust Vimrar vaðs af fránum naðri hlusta grunn við hrönnum. Hlaut innan svá minnum. Hér er hann kallaðr jötunn Vimrar vaðs. Á heitir Vimur, er Þórr óð, þá er hann sótti til Geirröðargarða. Ok svá kvað Vetrliði skáld:
57
Leggi brauzt þú Leiknar, lamðir Þrívalda, steypðir Starkeði, stéttu of Gjalp dauða. Ok svá kvað Þorbjörn dísarskáld:
58
Ball í Keilu kolli, Kjallandi brauzt þú alla, áðr draptu Lút ok Leiða, léztu dreyra Búseyru; heftir þú Hengjankjöftu, Hyrrokkin dó fyrri; þó var snemr in sáma Svívör numin lífi. 12. Baldrskenningar. Hvernig skal kenna Baldr? Svá, at kalla hann son Óðins ok Friggjar, ver Nönnu, faðir Forseta, eigandi Hringhorna ok Draupnis, dólgr Haðar, Heljar sinni, Gráta-goð. Úlfr Uggason hefir kveðit eftir sögu Baldrs langt skeið í Húsdrápu, ok ritat er áðr dæmi til þess, er Baldr er svá kenndr. 13. Njarðarkenningar. Hvernig skal kenna Njörd? Svá, at kalla hann Vanaguð eða Vananið eða Van ok föður Freys ok Freyju, fégjafa guð. Svá segir Þórðr Sjáreksson:
59
Varð sjalf suna, nama snotr una, Kjalarr of tamði, kváðut Hamði, Goðrún bani, goðbrúðr Vani, heldr vel mara, hjörleik spara. Hér er þess getit, er Skaði gekk frá Nirði, sem fyrr er ritat. 14. Freyskenningar. Hvernig skal kenna Frey? Svá, at kalla hann son Njarðar, bróður Freyju ok enn Vanaguð ok Vananið ok Vanr ok árguð ok fégjafa. Svá kvað Egill Skalla-Grímsson:
60
Því at Grjótbjörn of gæddan hefir Freyr ok Njörðr at féarafli. Freyr er kallaðr Belja dólgr, svá sem kvað Eyvindr skáldaspillir:
61
Þá er útröst jarla bági Belja dolgs byggja vildi. Hann er eigandi Skíðblaðnis ok galtar þess, er Gullinbursti heitir, svá sem hér er sagt:
62
Ívalda synir gengu í árdaga Skíðblaðni at skapa, skipa bazt, skírum Frey, nýtum Njarðar bur. Svá segir Úlfr Uggason:
63
Ríðr á börg til borgar böðfróðr sonar Óðins Freyr ok folkum stýrir fyrstr inum gulli byrsta. Hann heitir ok Slíðrugtanni. 15. Heimdallarkenningar. Hvernig skal Heimdall kenna? Svá, at kalla hann son níu mæðra eða vörð goða, svá sem fyrr er ritat, eða hvíta ás, Loka dólg mensækir Freyju. Heimdallar höfuð heitir sverð. Svá er sagt, at hann var lostinn mannshöfði í gegnum. Um þat er kveðit í Heimdallar galdri, ok er síðan kallat höfuð mjötuðr Heimdallar. Sverð heitir manns mjötuðr. Heimdallr er eigandi Gulltopps. Hann er ok tilsækir Vágaskers ok Singasteins. Þá deilði hann við Loka um Brísingamen. Hann heitir ok Vindlér. Úlfr Uggason kvað í Húsdrápu langa stund eftir þeiri frásögu, ok er þess þar getit, at þeir váru í selalíkjum. Hann er ok sonr Óðins. 16. Týskenningar. Hvernig skal kenna Tý? Svá, at kalla hann einhenda ás ok úlfs fóstra, víga guð, son Óðins. 17. Bragakenningar. Hvernig skal kenna Braga? Svá, at kalla hann Iðunnar ver, frumsmið bragar ok inn síðskeggja ás - af hans nafni er sá kallaðr skeggbragi, er mikit skegg hefir - ok sonr Óðins. 18. Víðarskenningar. Hvernig skal kenna Víðar? Hann má kalla inn þögla ás, eiganda járnskós, dólg ok bana Fenrisúlfs, hefniás goðanna, byggviás föðurtófta ok son Óðins, bróður ásanna. 19. Válakenningar. Hvernig skal kenna Vála? Svá, at kalla hann son Óðins ok Rindar, stjúpson Friggjar, bróður ásanna, hefniás Baldrs, dólg Haðar ok bana hans, byggvanda föðurtófta. 20. Haðarkenningar. Hvernig skal kenna Höð? Svá, at kalla hann blinda ás, Baldrs bana, skjótanda Mistilteins, son Óðins, Heljar sinna, Vála dólg. 21. Ullarkenningar. Hvernig skal kenna Ull? Svá, at kalla hann son Sifjar, stjúp Þórs, öndurás, bogaás, veiðiás, skjaldarás. 22. Hæniskenningar. Hvernig skal kenna Hæni? Svá, at kalla hann sessa eða sinna eða mála Óðins ok inn skjóta ás ok inn langa fót ok aurkonung. 23. Lokakenningar. Hvernig skal kenna Loka? Svá, at kalla hann son Fárbauta ok Laufeyjar, Nálar, bróður Býleists ok Helblinda, föður Vánargands, þat er Fenrisúlfr, ok Jörmundgands, þat er Miðgarðsormr, ok Heljar ok Nara ok Ála, frænda ok föðurbróður, vársinna ok sessa Óðins ok ása, heimsæki ok kistuskrúð Geirröðar, þjóf jötna, hafrs ok Brísingamens ok Iðunnar epla, Sleipnis frænda, ver Sigynjar, goða dólgr, hárskaði Sifjar, bölvasmiðr, inn slægi áss, rægjandi ok vélandi goðanna, ráðbani Baldrs, inn bundni áss, þrætudólgr Heimdallar ok Skaða. Svá sem hér segir Úlfr Uggason:
64
Ráðgenginn bregðr ragna rein at Singasteini frægr við firnaslægjan Fárbauta mög vári; móðöflugr ræðr mæðra mögr hafnýra fögru, kynni ek, áðr ok einnar átta, mærðar þáttum. Hér er þess getit, að Heimdallr er son níu mæðra. 24. Frá Hrugni jötni. Nú skal enn segja dæmi, af hverju þær kenningar eru, er nú váru ritaðar, er áðr váru eigi dæmi til sögð, svá sem Bragi sagði Ægi, at Þórr var farinn í austrvega at berja troll, en Óðinn reið Sleipni í Jötunheima ok kom til þess jötuns, er Hrungnir hét. Þá spyrr Hrungnir, hvat manna sá er með gullhjálminn, er ríðr loft ok lög, ok segir, at hann á furðugóðan hest. Óðinn sagði, at þar vill hann veðja fyrir höfði sínu, at engi hestr skal vera jafngóðr í Jötunheimum. Hrungnir segir, at sá er góðr hestr, en hafa lézt hann mundu miklu stórfetaðra hest. Sá heitir Gullfaxi. Hrungnir varð reiðr ok hleypr upp á hest sinn ok hleypir eftir honum ok hyggr at launa honum ofrmæli. Óðinn hleypir svá mikit, at hann var á öðru leiti fyrir, en Hrungnir hafði svá mikinn jötunmóð, at hann fann eigi fyrr en hann kom inn of ásgrindr. Ok er hann kom at hallardurum, buðu æsir honum til drykkju. Hann gekk í höllina ok bað fá sér at drekka. Váru þá teknar þær skálir, er Þórr var vanr at drekka af, ok snerti Hrungnir ór hverri. En er hann gerðist drukkinn, þá skorti eigi stór orð. Hann lézt skyldu taka upp Valhöll ok færa í Jötunheima, en sökkva Ásgarði, en drepa goð öll, nema Freyju ok Sif vill hann heim hafa með sér, en Freyja ein þorir þá at skenkja honum, ok drekka lézt hann mundu allt ásaöl. En er ásum leiddust ofryrði hans, þá nefna þeir Þór. Því næst kom Þórr í höllina ok hafði á lofti hamarinn ok var allreiðr ok spyrr, hverr því ræðr, er jötnar hundvísir skulu þar drekka, eða hverr seldi Hrungni grið at vera í Valhöll eða hví Freyja skal skenkja honum sem at gildi ása. Þá svarar Hrungnir ok sér ekki vinaraugum til Þórs, sagði, at Óðinn bauð honum til drykkju ok hann var á hans griðum. Þá mælti Þórr, at þess boðs skal Hrungnir iðrast, áðr hann komi út. Hrungnir segir, at Ása-Þór er þat lítill frami at drepa hann vápnlausan. Hitt er meiri hugraun, ef hann þorir at berjast við hann at landamæri á Grjóttúnagörðum, - "ok hefir þat verit mikit fólskuverk," sagði hann, "er ek lét eftir heima skjöld minn ok hein. En ef ek hefða hér vápn mín, þá skyldum vit nú reyna hólmgönguna, en at öðrum kosti legg ek þér við níðingsskap, ef þú vill drepa mik vápnlausan." Þórr vill fyrir engan mun bila at koma til einvígis, er honum var hólmr skoraðr, því at engi hafði honum þat fyrr veitt. Fór þá Hrungnir braut leið sína ok hleypði ákafliga, þar til er hann kom í Jötunheima, ok varð ferð hans allfræg með jötnum ok þat, at stefnulag var komit á með þeim Þór. Þóttust jötnar hafa mikit í ábyrgð, hvárr sigr fengi. Þeim var ills ván af Þór, ef Hrungnir léti, fyrir því at hann var þeira sterkastr. Þá gerðu jötnar mann á Grjóttúnagörðum af leiri, ok var hann níu rasta hár, en þriggja breiðr undir hönd, en ekki fengu þeir hjarta svá mikit, at honum sómði, fyrr en þeir tóku úr meri nökkurri, ok varð honum þar eigi stöðugt, þá er Þórr kom. Hrungnir átti hjarta þat, er frægt er, af hörðum steini ok tindótt með þrimr hornum, svá sem síðan er gert ristubragð þar, er Hrungnishjarta heitir. Af steini var ok höfuð hans. Skjöldr hans var ok steinn, víðr ok þjokkr, ok hafði hann skjöldinn fyrir sér, er hann stóð á Grjóttatúnagörðum ok beið Þórs, en hein hafði hann fyrir vápn ok reiddi of öxl ok var ekki dælligr. Á aðra hlið honum stóð leirjötunninn, er nefndr er Mökkurkálfi, ok var hann allhræddr. Svá er sagt, at hann meig, er hann sá Þór. Þórr fór til hólmstefnu ok með honum Þjálfi. Þá rann Þjálfi fram at, þar er Hrungnir stóð, ok mælti til hans: "Þú stendr óvarliga, jötunn, hefir skjöldinn fyrir þér, en Þórr hefir sét þik, ok ferr hann it neðra í jörðu, ok mun hann koma neðan at þér." Þá skaut Hrungnir skildinum undir fætr sér ok stóð á, en tvíhendi heinina. Því næst sá hann eldingar ok heyrði þrumur stórar. Sá hann þá Þór í ásmóði. Fór hann ákafliga ok reiddi hamarinn ok kastaði um langa leið at Hrungni. Hrungnir færir upp heinina báðum höndum ok kastar í mót. Mætir hon hamrinum á flugi, ok brotnar sundr heinin. Fellr annarr hlutr á jörð, ok eru þar af orðin öll heinberg. Annarr hlutr brast í höfði Þór, svá at hann fell fram á jörð. En hamarrinn Mjöllnir kom í mitt höfuð Hrungni ok lamði hausinn í smán mola, ok fell hann fram yfir Þór, svá at fótr hans lá of háls Þór. En Þjálfi vá at Mökkurkálfa, ok fell hann við lítinn orðstír. Þá gekk Þjálfi til Þórs ok skyldi taka fót Hrungnis af honum ok gat hvergi valdit. Þá gengu til æsir allir, er þeir spurðu at Þórr var fallinn, ok skyldu taka fótinn af honum ok fengu hvergi komit. Þá kom til Magni, sonr Þórs ok Járnsöxu. Hann var þá þrínættr. Hann kastaði fæti Hrungnis af Þór ok mælti: "Sé þar ljótan harm, faðir, er ek kom svá síð. Ek hygg, at jötun þenna myndak hafa lostit í hel með hnefa mínum, ef ek hefða fundit hann." Þá stóð Þórr upp ok fagnaði vel syni sínum ok sagði, at hann myndi verða mikill fyrir sér, - "ok vil ek," sagði hann, "gefa þér hestinn Gullfaxa, er Hrungnir hefir átt." Þá mælti Óðinn ok sagði, at Þórr gerði rangt, er hann gaf þann inn góða hest gýgjarsyni, en eigi föður sínum. 25. Frá Gróu völu. Þórr fór heim til Þrúðvanga, ok stóð heinin í höfði honum. Þá kom til völva sú, er Gróa hét, kona Aurvandils ins frækna. Hon gól galdra sína yfir Þór, til þess er heinin losnaði. En er Þórr fann þat ok þótti þá ván, at braut myndi ná heininni, þá vildi hann launa Gró lækninguna ok gera hana fegna, sagði henni þau tíðendi, at hann hafði vaðit norðan yfir Élivága ok hafði borit í meis á baki sér Aurvandil norðan ór Jötunheimum, ok þat til jartegna, at ein tá hans hafði staðit ór meisinum, ok var sú frerin, svá at Þórr braut af ok kastaði upp á himin ok gerði af stjörnu þá, er heitir Aurvandilstá. Þórr sagði, at eigi myndi langt til, at Aurvandill myndi heim koma, en Gróa varð svá fegin, at hon mundi enga galdra, ok varð heinin eigi lausari ok stendr enn í höfði Þór, ok er þat boðit til varnanar at kasta hein of gólf þvert, því at þá hrærist heinin í höfði Þór. Eftir þessi sögu hefir ort Þjóðólfr hvinverski í Haustlöng." Þá mælti Ægir: "Mikill þótti mér Hrungnir fyrir sér. Vann Þórr meira þrekvirki nökkut, þá er hann átti við troll?" 26. För Þórs til Geirröðargarða. Þá svarar Bragi: "Mikillar frásagnar er þat vert, er Þórr fór til Geirröðargarða. Þá hafði hann eigi hamarinn Mjöllni eða megingjarðar eða járngreipr, ok olli því Loki. Hann fór með honum, því ar Loka hafði þat hent, þá er hann flaug einu sinni at skemmta sér með valsham Friggjar, at hann flaug fyrir forvitni sakar í Geirröðargarða ok sá þar höll mikla, settist ok sá inn of glugg. En Geirröðr leit í móti honum ok mælti, at taka skyldi fuglinn ok færa honum, en sendimaðr komst nauðuliga á hallarvegginn, svá var hann hár. Þat þótti Loka gott, er hann sótti erfiðliga til hans, ok ætlaði sér stund at fljúga eigi upp, fyrr en hann hafði farit allt torleiðit. En er maðrinn sótti at honum, þá beinir hann fluginn ok spyrnir við fast, ok eru þá fætrnir fastir. Var Loki tekinn þar höndum ok færðr Geirröði jötni. En er hann sá augu hans, þá grunaði hann, at maðr myndi vera, ok bað hann svara, en Loki þagði. Þá læsti Geirröðr Loka í kistu ok svelti hann þar þrjá mánuðr. En þá er Geirröðr tók hann upp ok beiddi hann orða, þá sagði Loki, hverr hann var, ok til fjörlausnar vann hann Geirröði þess eiða, at hann skyldi koma Þór í Geirröðargarða, svá at hann hefði hvárki hamarinn né megingjarðar. Þórr kom til gistingar til gýgjar þeirar, er Gríðr er kölluð. Hon var móðir Víðars ins þögla. Hon sagði Þór satt frá Geirröði, at hann var jötunn hundvíss ok illr viðreignar. Hon léði honum megingjarða ok járngreipr, er hon átti, ok staf sinn, er heitir Gríðarvölr. Þá fór Þórr til ár þeirar, er Vimur heitir, allra á mest. Þá spennti hann sik megingjörðum ok studdi forstreymis Gríðarvöl, en Loki helt undir megingjarðar. Ok þá er Þórr kom á miðja ána, þá óx svá mjök áin, at uppi braut á öxl honum. Þá kvað Þórr þetta:
65
Vax-at-tu nú, Vimur, alls mik þik vaða tíðir jötna garða í; veiztu, ef þú, vex, at þá vex mér ásmegin jafnhátt upp sem himinn. Þá sér Þórr uppi í gljúfrum nökkurum, at Gjálp, dóttir Geirröðar stóð þar tveim megin árinnar, ok gerði hon árvöxtinn. Þá tók Þórr upp ór ánni stein mikinn ok kastaði at henni ok mælti svá: "At ósi skal á stemma." Eigi missti hann, þar er hann kastaði til. Ok í því bili bar hann at landi ok fekk tekit reynirunn nökkurn ok steig svá ór ánni. Því er það orðtak haft, at reynir er björg Þórs. En er Þórr kom til Geirröðar, þá var þeim félögum vísat fyrst í geitahús til herbergis, ok var þar einn stóll til sætis, ok sat Þórr þar. Þá varð hann þess varr, at stóllinn fór undir honum upp at ræfri. Hann stakk Gríðarveli upp í raftana ok lét sígast fast á stólinn. Varð þá brestr mikill, ok fylgði skrækr. Þar höfðu verit undir stólinum dætr Geirröðar, Gjálp ok Greip, ok hafði hann brotit hrygginn í báðum. Þá lét Geirröðr kalla Þór í höllina til leika. Þar váru eldar stórir eftir endilangri höll. En er Þórr kom gagnvart Geirröði, þá tók Geirröðr með töng járnsíu glóandi ok kastar at Þór, en Þórr tók í móti með járngreipum ok færir á loft síuna, en Geirröðr hljóp undir járnsúlu at forða sér. Þórr kastaði síunni ok laust gegnum súluna ok gegnum Geirröð ok gegnum vegginn ok svá fyrir útan í jörðina." Eftir þessi sögu hefir ort Eilífr Guðrúnarson í Þórsdrápu. 27. Friggjarkenningar. Hvernig skal kenna Frigg? Svá, at kalla hana dóttur Fjörgyns, kona Óðins, móður Baldrs, elju Jarðar ok Rindar ok Gunnlaðar ok Gerðar, sværa Nönnu, dróttning ása ok ásynja, Fullu ok valshams ok Fensala. 28. Freyjukenningar. Hvernig skal Freyju kenna? Svá, at kalla hana dóttur Njarðar, systur Freys, konu Óðs, móður Hnossar, eigandi valfalls ok Sessrúmnis ok fressa, Brisíngamens, Vanagoð, Vanadís, it grátfagra goð, ástaguð. - Svá má kenna allar ásynjur at nefna annarrar nafni ok kenna við eign eða verk sín eða ættir. 29. Sifjarkenningar. Hvernig skal kenna Sif? Svá, at kalla hana konu Þórs, móður Ullar, it hárfagra goð, elja Járnsöxu, móður Þrúðar. 30. Iðunnarkenningar. Hvernig skal kenna Iðunni? Svá, at kalla hana konu Braga ok gætandi eplanna, en eplin ellilyf ásanna. Hon er ok ránfengr Þjaza jötuns, svá sem fyrr er sagt, at hann tók hana braut frá ásum. Eftir þeiri sögu orti Þjóðólfr inn hvinverski í Haustlöng. Ásu er svá rétt at kenna at kalla einn hvern annars nafni ok kenna við verk sín eða eign eða ættir. 31. Himinskenningar. Hvernig skal kenna himin? Svá, at kalla hann Ymis haus ok þar af jötuns haus ok erfiði eða byrði dverganna eða hjálm Vestra ok Austra, Suðra, Norðra, land sólar ok tungls ok himintungla, vagna ok veðra, hjálmr eða hús lofts ok jarðar ok sólar. Svá kvað Arnórr jarlaskáld:
66
Ungr skjöldungr stígr aldri jafnmildr á við skildan þess var grams, und gömlum, gnóg rausn, Ymis hausi. Ok enn sem hann kvað:
67
Björt verðr sól at svartri, sökkr fold í mar dökkvan, brestr erfiði Austra, allr glymr sjár á fjöllum. Svá kvað Böðvarr balti:
68
Alls engi verðr Inga undir sólar grundu böðvar hvatr né betri bræðr landreki æðri. Ok sem kvað Þjóðólfr inn hvinverski:
69
Ók at ísarnleiki Jarðar sunr, en dunði, móðr svall Meila blóða, mána vegr und hánum. Svá sem kvað Ormr Barreyjarskáld:
70
Hvégi er, Draupnis drógar dís, ramman spyr ek vísa, sá ræðr, valdr, fyr veldi, vagnbrautar mér fagnar. Svá sem kvað Bragi skáld:
71
Hinn er varp á víða vinda Öndurdísar of manna sjöt margra mundlaug föður augum. Ok sem Markús kvað:
72
Fjarri hefir, at fæðisk dýrri flotna vörðr á élkers botni, háva leyfir hverr maðr ævi hringvarpaðar, gjalfri kringðum. Svá sem kvað Steinn Herdísarson:
73
Hás kveð ek helgan ræsi heimtjalds at drag þeima, mærð tésk fram, en fyrða fyrr, því at hann er dyrri. Ok sem kvað Arnórr jarlaskáld:
74
Hjalp þú, dýrr konungr, dýrum, dags grundar, Hermundi. Ok enn kvað Arnórr:
75
Saðr stillir, hjalp þú snjöllum, sóltjalda, Rögnvaldi. Ok sem kvað Hallvarðr:
76
Knútr verr jörð sem ítran alls dróttinn sal fjalla. Sem Arnórr kvað:
77
Míkáll vegr þat er misgért þykkir mannvits fróðr ok allt it góða; tyggi skiptir síðan seggjum sólar hjalms á dæmistóli. 32. Jarðarkenningar. Hvernig skal jörð kenna? Svá, at kalla hana Ymis hold ok móður Þórs, dóttur Ónars, brúði Óðins, elju Friggjar ok Rindar ok Gunnlaðar, sværu Sifjar, gólf ok botn veðra hallar, sjár dýranna, dóttir Náttar, systir Auðs ok Dags. Svá sem kvað Eyvindr skáldaspillir:
78
Nú er alfröðull elfar jötna dolgs of folginn, ráð eru rammrar þjóðar rík, í móður líki. Sem kvað Hallfreðr vandræðskáld:
79
Ráð lukusk, at sá, síðan, snjallráðr konungs spjalli átti einga-dóttur Ónars viði gróna. Ok enn sagði hann:
80
Breiðleita gat brúði Báleygs at sér teygða stefnir stöðvar hrafna stála ríkismálum. Svá sem kvað Þjóðólfr:
81
Útan bindr við enda elgvers glöðuðr hersa hreins við, húfi rónum, hafs botni far gotna. Sem Hallfreðr kvað:
82
Því hygg fleygjanda frægjan, ferr jörð und menþverri ítran, eina at láta Auðs systur mjök trauðan. Svá kvað Þjóðólfr:
83
Dolgljóss, hefir dási darrlatr staðit fjarri, endr þá er elju Rindar ómynda tók skyndir. 33. Sjávarkenningar. Hvernig skal sæ kenna? Svá, at kalla hann Ymis blóð, heimsækir goðanna, verr Ránar, faðir Ægisdætra, þeira er svá heita Himinglæva, Dúfa, Blóðughadda, Hefring, Uðr, Hrönn, Bylgja, Bára, Kólga, land Ránar ok Ægisdætra ok skipa ok sæskips heita, kjalar, stála, súða, sýju, fiska, ísa, sækonunga leið ok brautir, eigi síðr hringr eyjanna, hús sanda ok þangs ok skerja, dorgar land ok sæfugla, byrjar. Svá sem kvað Ormr Barreyjarskáld:
84
Útan gnýr á eyri Ymis blóð fara góðra. Svá kvað Refr:
85
Vágþeysta berr vestan, vætti ek lands fyr brandi, hvalmæni skefr, húna hógdýr of lög bógu. Svá sem kvað Sveinn:
86
Þá er élreifar ófu Ægis dætr ok tættu föls, við frost of alnar, fjallgarðs rokur harðar. Ok sem kvað Refr:
87
Færir björn, þar er bára brestr, undinna festa oft í Ægis kjafta úrsvöl Gymis völva. Hér er sagt, at allt er eitt Ægir ok Hlér ok Gymir. Ok enn kvað hann:
88
En sægnípu Sleipnir slítr úrdrifinn hvítrar Ránar, rauðum steini runnit, brjóst ór munni. Sem kvað Einarr Skúlason:
89
Harðr hefir ört frá jörðu élvindr, svana strindar blakkr lætr í sog sökkva snægrund, skipi hrundit. Ok enn sem hann kvað:
90
Margr ríss, en drífr dorgar dynströnd í svig löndum, spend verða stög stundum, stirðr keipr, fira greipum. Ok enn kvað hann:
91
Grams bera gollna spánu, göfug ferð er sú jöfri, skýtr holmfjöturr Heita hrafni, snekkju stafnar. Enn sem hann kvað:
92
Haustköld skotar hélðum holmrönd varar öndri. Ok enn svá:
93
Sundr springr svalra landa sverrigjörð fyr börðum. Sem Snæbjörn kvað:
94
Hvatt kveða hræra Grótta hergrimmastan skerja út fyrir jarðar skauti eylúðrs níu brúðir, þær er, lungs, fyrir löngu, líðmeldr, skipa hlíðar baugskerðir rístr barði ból, Amlóða mólu. Hér er kallat hafit Amlóða kvern. - Enn sem kvað Einarr Skúlason:
95
Viknar ramr í, Rakna, reksaumr fluga-straumi, dúks hrindr böl, Þar er bleikir bifgrund, á stag rifjum. 34. Sólarkenningar. Hvernig skal kenna sól? Svá, at kalla hana dóttur Mundilfara, systur Mána, kona Glens, eldr himins ok lofts. Svá sem kvað Skúli Þorsteinsson:
96
Glens beðja veðr gyðju goðblíð í vé, síðan ljós kemr gótt með geislum gránserks ofan Mána. Svá kvað Einarr Skúlason:
97
Hvargi er Beita borgar bálgrimmustum skála hár of hnossvin órum heims vafrlogi sveimar. 35. Vindskenningar. Hvernig skal kenna vind? Svá, at kalla hann son Fornjóts, bróður Ægis ok elds, brjót viðar, skaði ok bani eða hundr eð vargr viðar eða segls eða seglreiða. Svá sagði Sveinn í Norðrsetudrápu:
98
Tóku fyrst til fjúka Fornjóts synir ljótir. 36. Eldskenningar. Hvernig skal kenna eld? Svá, at kalla hann bróður vinds ok Ægis, bana ok grand viðar ok húsa, Hálfs bani, sól húsanna. 37. Vetrarkenningar. Hvernig skal kenna vetr? Svá, at kalla hann son Vindsvals ok bana orma, hríðmál. Svá kvað Ormr Steinþórsson:
99
Ræð ek þenna mög manni Vindvals unað blindum. Svá kvað Ásgrímr:
100
Sigrgæðir var síðan seimörr í Þrándheimi, þjóð veit þínar íðir, þann orms-trega, sannar. 38. Sumarkenningar. Hvernig skal kenna sumar? Svá, at kalla son Svásaðar ok líkn ormanna ok gróðr manna. Svá sem kvað Egill Skalla-Grímsson:
101
Upp skulum órum sverðum, ulfs tannlituðr, glitra, eigum dáð at drýgja í dalmiskunn fiska. 39. Mannkenningar ok kvenkenningar. Hvernig skal kenna manninn? Mann skal kenna við verk sín, þat er hann veitir eða þiggr eða gerir. Hann má ok kenna til eignar sinnar, þeirar er hann á, ok svá ef hann gaf, svá ok við ættir þær, er hann kom af, svá þær, er frá honum kómu. Hvernig skal hann kenna við þessa hluti? Svá, at kalla hann vinnanda eða fremjanda fara sinna eða athafnar, víga eða sæfara eða veiða eða vápna eða skipa. Ok fyrir því at hann er reynir vápnanna ok viðr víganna, allt eitt ok vinnandi. Viðr heitir tré. Reynir heitir ok tré. Af þessum heitum hafa skáldin kallat manninn ask eða hlyn, lund eða öðrum viðarheitum karlkenndum ok kennt til víga eða skipa eða fjár. Mann er ok rétt at kenna til allra ásaheita. Kennt er ok við jötnaheiti, ok er þat flest háð eða lastmæli. Vel þykkir kennt til álfa. Konu skal kenna til alls kvenbúnaðar, gulls ok gimsteina, öls eða víns eða annars drykkjar, þess er hon selr eða gefr, svá ok til ölgagna ok allra þeira hluta, er henni samir at vinna eða veita. Rétt er at kenna hana svá at kalla hana selju eða lág þess, er hon miðlar, en selja eða lág, þat eru tré. Fyrir því er kona kölluð til kenningar öllum kvenkenndum viðarheitum. En fyrir því er kona kennd til gimsteina eða glersteina, at þat var í forneskju kvinnabúnaðr, er kallat var steinasörvi, er þær höfðu á hálsi sér. Nú er svá fært til kenningar, at konan er nú kennd við stein ok við öll steinsheiti. Kona er ok kennd við allar ásynjur eða valkyrjur eða nornir eða dísir. Konu er ok rétt at kenna við alla athöfn sína eða við eign eða ætt. 40. Gullskenningar. Hvernig skal kenna gull? Svá, at kalla þat eld Ægis ok barr Glasis, haddr Sifjar, höfuðband Fullu, grátr Freyju, munntal ok rödd ok orð jötna, dropa Draupnis ok regn eða skúr Draupnis eða augna Freyju, otrgjöld, nauðgjald ásanna, sáð Fýrisvalla, haugþak Hölga, eldr allra vatna ok handar, grjót ok sker eða blik handar. 41. Æsir þágu veizlu at Ægis. Fyrir hví er gull kallat eldr Ægis? Þessi saga er til þess, er fyrr er getit, at Ægir sótti heimboð til Ásgarðs, en er hann var búinn til heimferðar, þá bauð hann til sín Óðni ok öllum ásum á þriggja mánaða fresti. Til þeirar ferðar varð fyrst Óðinn ok Njörðr, Freyr, Týr, Bragi, Viðarr, Loki, svá ok ásynjur Frigg, Freyja, Gefjun, Skaði, Iðunn, Sif. Þórr var eigi þar. Hann var farinn í austrveg at drepa troll. En er goðin höfðu setzt í sæti, þá lét Ægir bera inn á hallargólf lýsigull, þat er birti ok lýsti höllina sem eldr, ok þat var þar haft fyrir ljós at hans veizlu, sem í Valhöllu váru sverðin fyrir eld. Þá sennti Loki þar við öll goð ok drap þræl Ægis, þann er Fimafengr hét. Annarr þræll hans er nefndr Eldir. Rán er nefnd kona hans, en níu dætr þeira, svá sem fyrr er ritat. At þeiri veizlu vannst allt sjálft, bæði vist ok öl ok öll reiða, er til veizlunnar þurfti. Þá urðu æsir þessir varir, at Rán átti net þat, er hon veiddi í menn alla, þá er á sæ kómu. Nú er þessi saga til þess, hvaðan af þat er, at gull er kallat eldr eða ljós eða birti Ægis, Ránar eða Ægis dætra. Ok af þeim kenningum er nú svá sett, at gull er kallat eldr sævar ok allra hans heita, svá sem Ægir eða Rán eigu heiti við sæinn, ok þaðan af er nú gull kallat eldr vatna eða á ok allra árheita. En þessi heiti hafa svá farit sem önnur ok kenningar, at in yngri skáld hafa ort eftir dæmum inna gömlu skálda, svá sem stóð í þeira kvæðum, en sett síðan út í hálfur þær, er þeim þóttu líkar við þat, er fyrr var ort, svá sem vatnit er sænum, en áin vatninu, en bekkr ánni. Því er þat kallat nýgervingar allt, er út er sett heiti lengra en fyrr finnst, ok þykkir þat vel allt, er með líkendum ferr ok eðli. Svá kvað Bragi skáld:

Editions by Guðni Jónsson, from heimskringla.no, via CLTK's old_norse_texts_heimskringla mirror. The texts are public domain by age; heimskringla.no asks to be credited and is. Licence: Public domain (by age). Source.