Digest2

Sive de eo paciscantur, quod cum ipsis, sive de eo, quod cum patre dominove contractum est,

Dig. 2.14.19pr.

Paulus 3 ad ed.

Adquirent exceptionem. idem est et in his, qui bona fide serviunt.

Dig. 2.14.19.1

Paulus 3 ad ed.

Item si filius familias pactus fuerit ne a se petatur, proderit ei, et patri quoque, si de peculio conveniatur.

Dig. 2.14.20

Gaius 1 ad ed. provinc.

Vel de in rem verso, vel si quasi defensor filii, si hoc maluerit conveniatur,

Dig. 2.14.21pr.

Paulus 3 ad ed.

Et heredi patris vivo filio: post mortem vero filii nec patri nec heredi eius, quia personale pactum est.

Dig. 2.14.21.1

Paulus 3 ad ed.

Quod si servus, ne a se peteretur, pactus fuerit, nihil valebit pactum: de doli exceptione videamus. et si in rem paciscatur, proderit domino et heredi eius pacti conventi exceptio: quod si in personam pactum conceptum est, tunc domino doli superest exceptio.

Dig. 2.14.21.2

Paulus 3 ad ed.

Nos autem his, qui in nostra potestate sunt, paciscendo prodesse non possumus: sed nobis id profuturum, si nomine eorum conveniamur, proculus ait: quod ita recte dicitur, si in paciscendo id actum sit. ceterum si paciscar, ne a titio petas, deinde actionem adversus me nomine eius instituas, non est danda pacti conventi exceptio: nam quod ipsi inutile est, nec defensori competit. iulianus quoque scribit, si pater pactus sit, ne a se neve a filio petatur, magis est ut pacti exceptio filio familias danda non sit, sed doli prosit.

Dig. 2.14.21.3

Paulus 3 ad ed.

Filia familias pacisci potest, ne de dote agat, cum sui iuris esse coeperit.

Dig. 2.14.21.4

Paulus 3 ad ed.

Item filius familias de eo, quod sub condicione legatum est, recte paciscetur.

Dig. 2.14.21.5

Paulus 3 ad ed.

In his, qui eiusdem pecuniae exactionem habent in solidum, vel qui eiusdem pecuniae debitores sunt, quatenus alii quoque prosit vel noceat pacti exceptio, quaeritur. et in rem pacta omnibus prosunt, quorum obligationem dissolutam esse eius qui paciscebatur interfuit. itaque debitoris conventio fideiussoribus proficiet,

Dig. 2.14.22

Ulpianus 4 ad ed.

Nisi hoc actum est, ut dumtaxat a reo non petatur, a fideiussore petatur: tunc enim fideiussor exceptione non utetur.

Dig. 2.14.23pr.

Paulus 3 ad ed.

Fideiussoris autem conventio nihil proderit reo, quia nihil eius interest a debitore pecuniam non peti. immo nec confideiussoribus proderit.

Dig. 2.14.23.1

Paulus 3 ad ed.

Neque enim quoquo modo cuiusque interest, cum alii conventio facta prodest, sed tunc demum, cum per eum, cui exceptio datur, principaliter ei qui pactus est proficiat: sicut in reo promittendi et his qui pro reo obligati sunt.

Dig. 2.14.24

Paulus 3 ad plaut.

Sed si fideiussor in rem suam spopondit, hoc casu fideiussor pro reo accipiendus est et pactum cum eo factum cum reo factum esse videtur.

Dig. 2.14.25pr.

Paulus 3 ad ed.

Idem in duobus reis promittendi et duobus argentariis sociis.

Dig. 2.14.25.1

Paulus 3 ad ed.

Personale pactum ad alium non pertinere, quemadmodum nec ad heredem, labeo ait.

Dig. 2.14.25.2

Paulus 3 ad ed.

Sed quamvis fideiussoris pactum reo non prosit, plerumque tamen doli exceptionem reo profuturam iulianus scribit,

Dig. 2.14.26

Ulpianus 4 ad ed.

Videlicet si hoc actum sit, ne a reo quoque petatur. idem et in confideiussoribus est.

Dig. 2.14.27pr.

Paulus 3 ad ed.

Si unus ex argentariis sociis cum debitore pactus sit, an etiam alteri noceat exceptio? neratius atilicinus proculus, nec si in rem pactus sit, alteri nocere: tantum enim constitutum, ut solidum alter petere possit. idem labeo: nam nec novare alium posse, quamvis ei recte solvatur: sic enim et his, qui in nostra potestate sunt, recte solvi quod crediderint, licet novare non possint. quod est verum. idemque in duobus reis stipulandi dicendum est.

Dig. 2.14.27.1

Paulus 3 ad ed.

Si cum reo ad certum tempus pactio facta sit, ultra neque reo neque fideiussori prodest. quod si sine persona sua reus pepigerit, ne a fideiussore petatur, nihil id prodesse fideiussori quidam putant, quamquam id rei intersit: quia ea demum competere ei debeat exceptio, quae et reo. ego didici prodesse fideiussori exceptionem: non sic enim illi per liberam personam adquiri, quam ipsi, qui pactus sit, consuli videmur: quo iure utimur.

Dig. 2.14.27.2

Paulus 3 ad ed.

Pactus, ne peteret, postea convenit ut peteret: prius pactum per posterius elidetur, non quidem ipso iure, sicut tollitur stipulatio per stipulationem, si hoc actum est, quia in stipulationibus ius continetur, in pactis factum versatur: et ideo replicatione exceptio elidetur. eadem ratione contingit, ne fideiussoribus prius pactum prosit. sed si pactum conventum tale fuit, quod actionem quoque tolleret, velut iniuriarum, non poterit, postea paciscendo ut agere possit, agere: quia et prima actio sublata est et posterius pactum ad actionem parandam inefficax est: non enim ex pacto iniuriarum actio nascitur, sed ex contumelia. idem dicemus et in bonae fidei contractibus, si pactum conventum totam obligationem sustulerit, veluti empti: non enim ex novo pacto prior obligatio resuscitatur, sed proficiet pactum ad novum contractum. quod si non ut totum contractum tolleret, pactum conventum intercessit, sed ut imminueret, posterius pactum potest renovare primum contractum. quod et in specie dotis actionis procedere potest. puta pactam mulierem, ut praesenti die dos redderetur, deinde pacisci, ut tempore ei legibus dato dos reddatur: incipiet dos redire ad ius suum. nec dicendum est deteriorem condicionem dotis fieri per pactum: quotiens enim ad ius, quod lex naturae eius tribuit, de dote actio redit, non fit causa dotis deterior, sed formae suae redditur. haec et scaevolae nostro placuerunt.

Dig. 2.14.27.3

Paulus 3 ad ed.

Illud nulla pactione effici potest, ne dolus praestetur: quamvis si quis paciscatur ne depositi agat, vi ipsa id pactus videatur, ne de dolo agat: quod pactum proderit.

Dig. 2.14.27.4

Paulus 3 ad ed.

Pacta, quae turpem causam continent, non sunt observanda: veluti si paciscar ne furti agam vel iniuriarum, si feceris: expedit enim timere furti vel iniuriarum poenam: sed post admissa haec pacisci possumus. item ne experiar interdicto unde vi, quatenus publicam causam contingit, pacisci non possumus. et in summa, si pactum conventum a re privata remotum sit, non est servandum: ante omnia enim animadvertendum est, ne conventio in alia re facta aut cum alia persona in alia re aliave persona noceat.

Dig. 2.14.27.5

Paulus 3 ad ed.

Si cum decem mihi deberes, pepigero, ne a te viginti petam: in decem prodesse tibi pacti conventi vel doli exceptionem placet. item si cum viginti deberes, pepigerim, ne decem petam: efficeretur per exceptionem mihi opponendam, ut tantum reliqua decem exigere debeam.

Dig. 2.14.27.6

Paulus 3 ad ed.

Sed si stipulatus decem aut stichum de decem pactus sim et petam stichum aut decem: exceptionem pacti conventi in totum obstaturam: nam ut solutione et petitione et acceptilatione unius rei tota obligatio solveretur, ita pacto quoque convento de una re non petenda interposito totam obligationem summoveri. sed si id actum inter nos sit, ne decem mihi, sed stichus praestetur: possum efficaciter de sticho agere, nulla exceptione opponenda. idem est et si de sticho non petendo convenerit.

Dig. 2.14.27.7

Paulus 3 ad ed.

Sed si generaliter mihi hominem debeas et paciscar, ne stichum petam: stichum quidem petendo pacti exceptio mihi opponetur, alium autem hominem si petam, recte agam.

Dig. 2.14.27.8

Paulus 3 ad ed.

Item si pactus, ne hereditatem peterem, singulas res ut heres petam: ex eo, quod pactum erit, pacti conventi exceptio aptanda erit, quemadmodum si convenerit ne fundum peterem et usum fructum petam, aut ne navem aedificiumve peterem et dissolutis his singulas res petam: nisi specialiter aliud actum est.

Dig. 2.14.27.9

Paulus 3 ad ed.

Si acceptilatio inutilis fuit, tacita pactione id actum videtur, ne peteretur.

Dig. 2.14.27.10

Paulus 3 ad ed.

Servus hereditarius heredi post adituro nominatim pacisci non potest, quia nondum is dominus sit: sed si in rem pactum conventum factum sit, heredi adquiri potest.

Dig. 2.14.28pr.

Gaius 1 ad ed. provinc.

Contra iuris civilis regulas pacta conventa rata non habentur: veluti si pupillus sine tutoris auctoritate pactus sit ne a debitore suo peteret, aut ne intra certum tempus veluti quinquennium peteret: nam nec solvi ei sine tutoris auctoritate potest. ex diverso autem si pupillus paciscatur, ne quod debeat a se peteretur, ratum habetur pactum conventum: quia meliorem condicionem suam facere ei etiam sine tutoris auctoritate concessum est.

Dig. 2.14.28.1

Gaius 1 ad ed. provinc.

Si curator furiosi aut prodigi pactus sit, ne a furioso aut prodigo peteretur, longe utile est curatoris recipi pactiones: sed non contra.

Dig. 2.14.28.2

Gaius 1 ad ed. provinc.

Si filius aut servus pactus sit, ne ipse peteret, inutile est pactum. si vero in rem pacti sunt, id est ne ea pecunia peteretur, ita pactio eorum rata habenda erit adversus patrem dominumve, si liberam peculii administrationem habeant et ea res, de qua pacti sint, peculiaris sit. quod et ipsum non est expeditum: nam cum verum est, quod iuliano placet, etiamsi maxime quis administrationem peculii habeat concessam, donandi ius eum non habere: sequitur ut, si donandi causa de non petenda pecunia pactus sit, non debeat ratum haberi pactum conventum. quod si pro eo ut ita pacisceretur aliquid, in quo non minus vel etiam amplius esset, consecutus fuerit, rata habenda est pactio.

Dig. 2.14.29

Ulpianus 4 ad ed.

Sin autem dominicam pecuniam crediderit, quod credendi tempore pactus est valere celsus ait.

Dig. 2.14.30pr.

Gaius 1 ad ed. provinc.

In persona tamen filii familias videndum est, ne aliquando, et si pactus sit ne ageret, valeat pactio: quia ^ puis^ aliquando filius familias habet actionem, veluti iniuriarum. sed cum propter iniuriam filio factam habeat et pater actionem, quin pactio filii nocitura non sit patri agere volenti, dubitari non oportet.