Antibarb

Latin Library (medieval and later) · Erasmus · The Latin Library · 1,451 sections

101
[47,99] Pietas fide nititur, eruditio uestigat argumentis et rem in quaestionem uocat.
102
[47,100] Postremo fit nescio quo pacto, ut minus tractabiles sint eruditi quam idiotae.
103
[47,101] Atque hinc est quod abbatum uulgus hodie nihil magis cauet quam ne monachi altius penetrent ad bonas disciplinas.
104
[47,102] Malunt enim ouibus quam hominibus imperare nec ob aliud malunt nisi quia facilius est.
105
[47,103] His rebus factum est ut neque studiis suus honos haberetur, et optimi quique libri unici literarum custodes aut data opera perderentur aut neglecti interirent.
106
[47,104] Mox eo deducta res, ut turpe etiam sibi ducerent principes ac praesules scire literas.
107
[47,105] Ne tamen omnino caeca esset hominum uita, si nulla extaret eruditio, omnis cura professioque literarum in monachos est relegata, a quibus aliquandiu non omnino pessime tractatae sunt.
108
[47,106] Mox cum hi quoque supercilio turgidi ad luxum sese uerterent, neglectis linguis, neglecta antiquitate, nata est nescio quae perturbata doctrina et prorsus inerudita eruditio qua non solum humanae disciplinae, uerumetiam ipsa theologia miseris modis uitiata fuit.
109
[47,107] Haec aliaque in hanc sententiam cum disseruisset consul, Guilhelmus tum plurimis coniecturis, tum grauissimorum scriptorum autoritate sese moueri dicebat, ut omnium rerum senium quoddam esse crederet.
110
[48,108] Mundum uniuersum et quicquid hic gignit mundus sua quadam iuuenta subolescere, ac rursum posteaquam ad summum uigorem suis auctibus peruenerit, tandem ad senium uergere ac sensim in deterius prolabi; Cybelen illam deorum parentem iam sterilescere et quae olim iuuenes deos gignebat, nunc longo pariendi usu effoetam, uix homines producere: huc enim referebat aenigma huius fabulae.
111
[48,109] Non pauca in hanc sententiam et e priscis illis theologis, nostratibus tamen, adferebat, sed quae ad rem non admodum pertinent, ut hic uerbosa oratione recenseam.
112
[48,110] Breuiter eo euasit, ut nostri temporis homines ingenio minus ualere diceret quam ueteres illi ualuissent, naturamque quasi senescentem, quae olim non corpora modo praestantiora uerumetiam ingenia magis (ut ita dicam) mascula felicioraque producebat, nunc homunciones ut pusillis corporibus, ita ingeniis non paulo deterioribus generare.
113
[48,111] Itaque demum fieri, ut quae ueteres inuenire potuerunt, nos ne percipere quidem possemus inuenta.
114
[48,112] Cumque illi mirabilem doctrinae uim cum eloquentia pari coniunxerint, nos alterum etiam horum parum feliciter tentare.
115
[48,113] Quae cum admirarer quadam quasi declamatoria ratione adeo scite a singulis disputata, ut mihi nemo non confessa dixisse uideretur, Battum meum iamdudum dicturientem animaduerti ac nescio quid secum parturientem.
116
[49,114] Erat enim ut ingenua quadam dicendi libertate non sine dicaci uehementia praeditus, ita non secus ipse barbaris quam illi literis infensus, adeo ut ad occursus horum frequenter aut nausearet aut incandesceret, nonnunquam uelut omen infaustum mutata uia declinaret.
117
[49,115] Hunc igitur caeteris expectantibus intuitus : Dormis, inquam, Batte, et iam Battus non es.
118
[49,116] Vides ne iamdudum equum in planitiem suam prouocari?
119
[49,117] Arrisit ille et mouit caput.
120
[49,118] Mox ut magis etiam hominem excitarem, rogabam, ecquid ista probarentur.
121
[49,119] Tum ille uultu quo solet faceto: Per quam magnifice quidem dixistis omnes, inquit, uerum interim promissa non praestatur fides.
122
[49,120] Conuenerat ne quid praeter nugas ageretur, et in mediam philosophiam repente incidimus; quanquam uestra ista uel iratum me nonnihil delectarunt.
123
[49,121] Verum quid nostrae cessatiunculae cum istis tam impeditis, ut uix Chrysippus etiam ipse aut Carneades et ieiunus et elleboro purgatus expediuerit?
124
[49,122] Nam tu quidem, Iodoce, ita philosophum domi reliquisti, ut astrologum nobis attuleris, et tu ita consulem posuisti, ut philosophum (si superis placet) indueris, Dionysium opinor illum Syracusanum imitatus.
125
[49,123] Quanquam quod attinet ad sententias, nemini uestrum prorsus accedo, atque interim ingenium et eloquentiam miratus sum potius quam iudicium.
126
[50,124] Alius enim innoxia sydera uocauit in crimen, alius optimam religionem poenae ream egit, alius naturae nescio quam senectam causatus est.
127
[50,125] Iniquissime (quantum ego quidem sentio) omnes.
128
[50,126] Quale enim est, obsecro, culpam hominum in res ipsas reiicere?
129
[50,127] Et quod nostro uitio commissum est, quouis relegare potius quam culpam nostram agnoscere?
130
[50,128] Quod si studio nobis est malorum causam, quae negari non possunt, a nobis depellere, quin quicquid in uita mortalium accidit mali in Aten Homericam reiicimus?
131
[50,129] Quemadmodum apud eum poetam facit Agamemnon et Iuppiter, utque Christianorum uulgus, quicquid sua stulticia designant, in cacodaemonem autorem et instigatorem reiiciunt.
132
[50,130] Quam fenestram si patimur aperiri, quid obstiterit quominus posthac libidinosus iuuentam, auarus ac sordidus senectam, ambitiosus fortunam, iracundus corporis temperaturam accuset?
133
[50,131] Quin ego omissis ambagibus istius rei autorem, quem coelo terraque quaeritis, uel indice si lubet, commonstrabo.
134
[50,132] Quod ut faceret flagitantibus nobis, consulem digito designans : Tute, inquit, si nescis, istius autor es mali, in tuum caput omnis haec culpa refunditur.
135
[50,133] Cui cum Res publica suas fortunas omnes, suam salutem, dignitatem, amplitudinem, denique quo nihil habet charius, suos liberos in manus dederit, tu tam pestilentes homines in ciuitate sedere, quid autem dixi sedere? imo regnare sinis impune.
136
[50,134] Cumque consul admiratus interpellasset: Quos tandem istos ais tam pestilentes?
137
[51,135] Hos, inquit ille, asellos Arcadicos, siue mauis Antronios, quos publicis in ludis in quibus optimae literae tradi debuerant, impudentia plusquam asinina passim audis non loqui sed rudere, qui magna (ut est apud Fabium) confidentia atque autoritate "stulticiam suam perdocent"; qui se ob eam rem ludo literario praefectos, imo adeo natos arbitrantur, ut nos quicquid est bonarum literarum dedoceant, ut omnibus suam inculcent inscitiam ac sui similes reddant.
138
[51,136] Simulque permultos nominabat, qui id temporis insigni stoliditate nobiles habebantur, cum quibus monstris Batto continuum et irreconciliabile bellum erat, donec publicum eius urbis ludum moderaretur (nam hinc ad secretarii munus erat ascitus); quorum ego nomina prudens supprimo, siue quod hoc ipsum famae illis inuideam, dignis qui sempiternae obliuionis tenebris sepulti iaceant, siue quod nolim meas chartas spurcissimis nominibus inquinari, praesertim cum huius generis maximus ubique sit numerus, ut semper fuit pessimarum rerum maxima foecunditas.
139
[51,137] Hiscine, inquit, beluis miseri ciues sua uiscera committunt, his clarissimi principes liberos suos credunt, his generosissimis ingeniis praediti adolescentes et iidem bonarum artium auidi committuntur, quos ex ingenuis rusticos, ex indoctis indociles, ex stultis insanos reddant?
140
[51,138] Haec, inquam, in tua Re publica fiunt, te ciue, te primate, te consule?
141
[51,139] Priuata atque adeo minimi momenti negocia mirum est quanta uigilantia curentur; haec pestis et publica et tanta, quanta in Re publica non queat ulla maior existere, negligitur, imo fouetur?
142
[52,140] In alios sontes, qui uel paulum aliquid priuati damni dederint, perquam seuere animaduertitur: hic aere mulctatur, ille uapulat; alius ob aes alienum ultra diem prolatum in carcerem detruditur, alius in exilium eiicitur, aliis ob inuolatum poculum aut nummorum pauxillulum laqueo guttur frangitur.
143
[52,141] In his et huiusmodi ualet disciplinae seueritas, ualent leges, uigilant magistratus; et eum qui liberos uestros, quibus (ut par est) nihil habetis antiquius, nihil dulcius, unicam Reipublicae spem, tam indigne corrumpit, non eiicitis, nullo supplicio dignum ducitis?
144
[52,142] Capite plectitur qui equum abduxit, et qui tot tam chara ciuitatis pignora prodidit, imo perdidit, eum non iugulatis?
145
[52,143] In eum qui equum conductum secus quam debuit habuit, ex legibus est actio, et filii male tractati nulla est actio?
146
[52,144] Si uillicus hic tuus, huius uicinus, felicem agrum tritici feracem zizaniis ac iuncis consereret, dic mihi, te quaeso, quid faceres?
147
[52,145] Nimirum eiiceres, in ius uocares, damni dati reum ageres; et nullo supplicio dignus uidetur, qui felicem ac generosam puerorum indolem ita imperitiae spinis ac uepribus occupauit, ut non sarculo ac ne incendio quidem repurgari queat?
148
[52,146] Qui in feriendo nomismate paulum modo aliquid fraudis admisit, horrendis exemplis poenas legibus dare cogitur; at qui pueros in suam fidem acceptos pro liberalibus et saluberrimis literis nil nisi meram stulticiam docuit, praemio dignus uidetur?
149
[53,147] Nec alia in re sunt uel oscitantiores uel infeliciores summi etiam principes.
150
[53,148] Adhibentur multi qui praegustent cibum; non adhibentur qui dispiciant, quid in animum ac pectus illorum infundatur.
151
[53,149] Periclitatur medicus aut chirurgus, si parum accurate tractauit principis corpus; et nihil est periculi istis, qui sic tractant animum tam multis imperaturum?
152
[53,150] Non temere committis equum curandum ac fingendum; nec circunspicis cui credas fingendum filium?
153
[53,151] Quasi patris officio functus sis, si modo genueris, ac non multo maxima pars sit officii paterni recte instituere quod genueris.
154
[53,152] Quid enim refert bene natum esse, nisi ad naturam accedat honesta educatio?
155
[53,153] Non cuiuis credis colendum fundum, consulis probatos agricolas longoque rerum usu probatos; et filium praeceptori traditurus ex ptochotyrannis istis quempiam in consilium adhibes, et uiam quam ille caecus tibi monstrauerit ingrederis?
156
[53,154] Ex horum sententia quemlibet scholae publicae praeficis, quorum iudicio non debebas stabularium asciscere?
157
[53,155] Nihil est similius regno quam ludi literarii moderator; et his tyrannidem permittimus in liberos, quos, si nosses, nolles imperare canibus tuis?
158
[53,156] Magno conducitur, qui iuuentutem uerberibus ac minis excarnificatam doceat et scire nihil et sibi uideri nihil nescire; quin saepenumero fit ut mores istorum nihilo sint meliores literis.
159
[53,157] Quantum autem flagitium, primam illam ac felicissimam aetatem, bonis disciplinis a natura datam, iis inficere quae aut maiore labore post dediscenda sint nobis, aut magno nostro malo tenenda.
160
[53,158] Tria sunt unde potissimum rerum publicarum salus aut etiam pestis mihi pendere uidetur: a principe recte aut secus instituto, a concionatoribus publicis, et ludi magistris.
161
[53,159] Sed huius postremi par erat potissimum curam agi, quod ludi magister primum innoxiam ac rudem aetatem curat, quae sibi nondum potest prospicere, deinde optimae spei annos, qui et fugiunt ocyssime et redeunt nunquam.
162
[53,160] Apud Rhomanos olim atrocissimo supplicio necabatur, qui non ex usu publico gessisset imperium.
163
[53,161] Vtinam extaret similis aliqua lex, quae in perniciosos pueritiae moderatores dignum aliquod exemplum statueret.
164
[53,162] Nunc honos etiam isti beluae, et sic merito, datur ex publico merces.
165
[53,163] Quin tanta pestis publicis manibus potius discerpitur?
166
[53,164] Cur non in solas terras aliquo deportatur?
167
[54,165] Cur tu consul Camillum tribunum illum militarem non imitaris ut, quemadmodum ille malae fidei magistrum nudato a tergo corpore uinctisque manibus pueris iisdem quos hostibus prodiderat flagris in Faliscorum urbem redigendum tradidit, ita pari pompa pueritiae corruptores istos ex urbe tua cures exigendos?
168
[54,166] Miraris interire literas, cum cerdones, imo caudices, ludos teneant literarios?
169
[54,167] Miramur antiquam eruditionem iam olim degenerare, cum doctoribus ipsis nihil sit indoctius?
170
[54,168] Magis equidem mirarer, ni sic eueniret.
171
[54,169] Quaeso te, quid a rudi praeceptore possit expectari nisi rudior discipulus ?
172
[54,170] Atque, ut est in uetere prouerbio : Quid a malo coruo nisi malum ouum?
173
[54,171] An hic uerum non est, quod scripsit Horatius: "Est in iuuencis, est in equis patrum Virtus, nec imbellem feroces Progenerant aquilae columbam : Fortes creantur fortibus.
174
[54,172] Atqui fieri uidemus ut filii non semper referant corporum uitia quae erant in parentibus.
175
[54,173] Noui ipse fratres aliquot caeco patre matre clauda natos, quorum nemo tamen caecus esset aut claudus.
176
[54,174] Caeterum ubi animus in animum transfunditur et ingenium ab ingenio formatur, fieri non potest quin discipulus referat praeceptorem, uelut animi parentem.
177
[54,175] Quid hic sydera et coelum innoxium criminamur?
178
[55,176] Quid immerentem naturam incusamus?
179
[55,177] Quid salutifera commeruit religio, ut in tantam inuidiam adducatur?
180
[55,178] Tu modo aduigila, ut parentur idonei praeceptores; dent operam principes, ut sit honos bonis literis: uidebis nimirum neque sydera neque ingenia nostris seculis, imo nec regionibus, adeo defuisse, tametsi non inficior uix aliam reperiri crassiorem, quod ad literas duntaxat attinet.
181
[55,179] Quod si ipsi nobis (ut facimus) defuerimus, frustra uel uniuersum arrideat coelum; apud nos fatales illi cometae sunt, qui suo afflatu pestem inuehunt optimis studiis.
182
[55,180] Nihil itaque miror extingui literas, quas certatim omnes contendunt extinguere, uindicare perpauci.
183
[55,181] Vere dictum est "Honos alit artes", et illud: "Sint Maecenates: non deerunt, Flacce, Marones".
184
[55,182] Vbi nunc honos literis debitus?
185
[55,183] Vbi locus expolito ingenio dignus?
186
[55,184] Vbi fructus quem longos egregiosque labores consequi par fuit?
187
[55,185] Qui hodie professione religionis sese uenditant, consummatam pietatem arbitrantur nihil scire, ac maxima ex parte aut quaestui seruiunt aut uentri; ecclesiae proceres Epicurum fere quam Ciceronem malunt imitari.
188
[55,186] Principes, quorum liberalitate studia literarum et prouocari solent et foueri, non Platones iam sed Gnathones sibi asciscunt.
189
[56,187] Munera ferunt moriones, palpones, uoluptatum architecti.
190
[56,188] Pluris est qui canem bellum adducat quam qui librum eruditum porrigat.
191
[56,189] Sacerdotiorum ampli census aut uenalia sunt aut malorum obsequiorum praemia.
192
[56,190] Ad abbatias caeterasque dignitates stupidissimi quique potissimum irrumpunt.
193
[56,191] Queritur Satyrographus, quod diuites "tantum admirentur laudentque disertos, ut pueri Iunonis auem".
194
[56,192] At hodie probro est scire literas.
195
[56,193] Nusquam magis regnat quam apud nos pestilens hoc hominum genus, quos merito ptochotyrannos dixeris: hi rerum omnium censuram sibi uindicant praesertim apud stultas atque etiam impudicas mulierculas, et apud imperitam multitudinem; his persuadent egregii sycophantae haeresim esse scire Graecas literas, haeresim esse loqui quo more locutus est Cicero.
196
[56,194] Et quis tandem sani capitis cupiat sese tam diuturnis macerare laboribus, sine quibus nec mediocris literatura paratur, odium denique summamque inuidiam praemii uice reportaturus?
197
[56,195] Iam porro fac citra conatum eruditionem dormienti contingere, quis non malit uel in ultimas Indiae solitudines profugere quam hos literatorum simios ferre?
198
[56,196] Equidem priscorum hominum more, quos e truncis arborum natos finxit antiquitas, non paulo malim inter pecora uitam transigere quam inter hoc brutorum omnium brutissimum genus, quibus apud nos mihi differta uidentur omnia, qui pari stoliditate et suam rusticitatem admirantur et alienam doctrinam contemnunt.
199
[57,197] Sed inter has beluas uerius quam homines, nullum odiosius aut pestilentius aut Musis omnibus infensius quam isti quidam religionis larua personati, de quibus modo dicere coeperam, qui uenerando cultu simulataeque sanctimoniae specie non mediocrem autoritatem sibi pararunt apud idiotas, praesertim apud mulierculas, quarum et stulticia abutuntur et libidini fortiter succurrunt, tauri egregie obesi neque uulgariter mutoniati: hos adhibent in consilium, et si non adhibeant, ipsi qua sunt impudentia ultro semet ingerunt, uolentibus nolentibus.
200
[57,198] Consulitur igitur camelus de saltatione, de cantione asinus.

The Latin Library (thelatinlibrary.com), via CLTK's latin_text_latin_library mirror. Public Domain Mark 1.0: no copyright. Licence: Public Domain Mark 1.0. Source.