← Library

Alanus2

Latin Library (medieval and later) · Alanus · The Latin Library · 261 sections

1. 101

   [1-69]

2. 102

   Ultima subsequitur uirgo, que prima decore, Cultu prima, gerit primam sub pectore mentem; Non morbo, non tristicia, non mente magistra Degenerat caput in terram, sed uultus in astris Heret et archanum celi causasque fugaces Venatur uisus, mentis preambulus, illi Nunciat et crebro mentem docet asecla mentis. Ori fulgor adest, qui facto fulgure nostrum Verberat intuitum, dum uisus fulgur adultum Deuitans, oculi tunicas exire ueretur. Implet spera manum, spere tamen umbra uideri Hec melius posset, que solam suscipit umbram, Nec proprium spere retinens consurgit in altum, Sed iacet in piano, nullo promota tumore. Vestis inardescit gemmis auroque superbit Et splendore suo Stellas equare uidetur. Hic uiget, hie loquitur, hie instruit, hie docet, immo Dat precepta suis picture dote facultas Que docet astrorum leges, loca, tempora, motus, Signa, potestates, discursus, nomina, causas. Hic legitur que sit celestis spera, quis axis In partes speram distingat, quis polus axem Terminet, aut sursum tendens, aut mersus in imo; Cur mundi sit forma teres mundusque ligetur, Quinque parallelis cinctus zonisque quibusdam Sectus, in extremis rigeat, medio tenus estu Torreat atque duas laterales temperet harum, Excessu dupplici castigans frigore flammam; Cur decurtatus concludat utrumque colurum Circulus et neuter ad puncta priora redire Possit, sed nomen abscisio donet utrique; Cur obliqua means, decliui limite ducta Linea signiferi duodeno sydere celum Pinguat et hospicium peregrino grata planete Donet et ipsius proprium communicet illi; Qua racione meant stelle, qua lege planeta Directum metitur iter, qua lege retrorsum Aut fugit aut certa fluxus stacione moratur; Qua racione meant obliquo signa meatu, Cur signum proprios directius exit in ortus Opposite, furans nascendi tempora, tempus Perdit in occasu quod plus expendit in ortu; Quis lune motus, que solis spera, quis orbis Mercurii Venerisque semita, que uia Martis, Que mora Saturnum retinet; quo limite currit Stella Iovis motusque uagos quis circulus equat; Quis sursum tendens egressa cuspide terram Exit et in terra nescit defigere centrum. Ergo puella gerens tanti sollempnia cultus, Non animum sepelit nec pigra per ocia sese Distrahit aut animi uires effeminat, immo Exercet studiis totam cum corpore mentem. Exit spera manum, quoniam manus ipsa uocatur Ad noua, que cudens fabri sibi uendicat artem. Dum manus excudit aurum massamque figurat, Nascitur ex auro rota quarta, decoris honore Hec comites uincens, primas facit esse secundas. Illi scripture facies applaudit et illos Colligit in scripto, qui, ducti remige mentis, In superas abiere domos secretaque celi Scrutati, meruere sibi deitatis honorem. Illic astra, polos, celum septemque planetas Consulit Albimasar terrisque reportat eorum Consilium, terras armans flrmansque caduca Contra celestes iras superumque furorem; Astraque sustentat, dum sustentatur ab astris Athlantis uirtus, celi sine pondere pondus Gestat, fert celum, dum fertur dumque ferendo Syderibus cedit, cedenti sidera cedunt.

3. 103

   [70-94]

4. 104

   Has igitur currus partes, ut norma requirit, Ordo petit, poscit racio, Prudencia dictat, Cudit et excudit, facit immo perficit, ornat Exornatque simul lima meliore sororum Pretaxata cohors, nullumque relinquit in istis Enormis forme uultum maculeue querelam, Apponensque manum supremam, fine beato Concludens operam, sparsas Concordia partes Ordine, lege, loco confederat, unit, adequat. Ergo iunctura, clauis gumfisque ligate Partes effigiant currum qui luce decoris Preradians, facie propria demonstrat in ipso Diuinam sudasse manum superumque Mineruam. Tunc Racio monitu Nature docta docentis, Quinque sibi presentat equos, quos federat illa Federe complacito, concordi pace, fideli Connexu, cogitque iugo seruire iugales Indomitos, primis quos enutriuit ab annis Gracia Nature, que sic construxit equinos Mores, mis animi quedam uestigia donans, Vt, quamuis bruti, tamen hii uenerentur alumpnam. Insuper, in quantum patitur Natura, iugalis Horum quisque sue nature munera iactat: Nil cultus formeque nihil peregrinat ab illis Quod plene possit speciem cumulare iugalis.

5. 105

   [95-116]

6. 106

   Primus equs cultu, forma cursuque sodales Preuenit et reliquos proprio summitit honori. Cultus, forma, color, species, audacia, cursus Ditat eum nec in hec patitur sibi damna, quod illum Respersus candore color subrufus inaurat. Non meat, immo uolat nec enim discrimine passus Inscribit terram nec gramen curuat eundo, Sed celeri cursu terram delibat euntis Passus et in terra uestigia nulla relinquit, Sed leuis aura suos stupet inuenisse volatus Miraturque sui Boreas torpescere cursum. Aura cadit, lentescit auis, uolucrisque sagite Cursus hebescit, equi lentescunt omnia cursu. Anticipat monitum calcaris, sponte meatum Aggreditur facilique tamen frenatur habena. Preterea dotes natiuas aggerat ipsa Nobilitas generis, Pyroum namque parentem Iactat et in speculo prolis pater ipse resultat. Hunc dedit in munus Iouialis gracia matri Nature, cuius grates dantisque fauorem Accumulat doni meritum, quo munere maius Nil potuit tantus tante conferre parenti.

7. 107

   [117-137]

8. 108

   His igitur, uelud ipsius natura requirit, Nobilitatur equi species, infraque secundus Pollet equs specieque minor cultuque minori Cultus et inferior, cursuque remissior illo. Et quamuis minor a primo formaque secundus, Est tamen in reliquis maior primusque decoris Munere, sed reliquos superans, superatur ab uno; Et si non equo passu contendere primo Possit equo, non aura tamen fugitiua secundum Preuenit, immo pari cursu contendit eidem. Se uarians nullo prescribitur ille colore, Sed uultum proprii mentitur sepe coloris. Intonat ille fremens, hinnitibus aera crebris Verberat et tenuem sine uulnere uulnerat auram. A collo suspensa sonos crepitacula dulces Reddunt et multo perfundunt aera cantu. In uultu gerit ille patrem, dum reddit Eoum Gestibus huncque suum forma probat esse parentem. Muneribus prelarga suis, hoc munere uiuo Nature cumulauit opes meruitque fauorem Numinis et proprium dono descripsit amorem.

9. 109

   [138-158]

10. 110

    Tercius a tanta speciei luce parumper Obliquatur equs nec enim sibi dona priorum Vendicat, immo minus retinens suspirat ad illos. Et quamuis species huius tenebrescat eorum Respectu, tamen ad reliquos collata nitorem Exerit et proprio non est fraudata decore. Et quamuis agili cursu uincatur ab illis De quibus exiuit sermo, tamen ipse triumphans In reliquis uictor gaudet reliquosque uolatu Vincit et in proprio motu concludit eisdem. Subtilis respergit eum mixtura coloris, Sed fugiens oculos, uisum color ille recusat. Conserti floris series quasi ueste decenti Induit hunc et ei proprios inspirat odores. Flos uiole perfundit eum, rosa debriat auras Affines naresque thimi saciantur odore. Nescia natiui choitus, equa flamine solo Edidit hunc, ignara maris, contenta mariti Aeris afflatu, Zephiro gravidata marito. Hoc dono Zephyrus Nature matris amorem Mercatus, proprium uectigal soluit eidem.

11. 111

    [159-189]

12. 112

    Degenerat polletque minus, lentescit abunde Quartus equs formaque jacet cursuque tepescit, Predictis famulans, illos quasi pronus adorat. Ancillatur eis nec se negat esse clientem Horum, sed tanquam dominis ut uerna ministrat. Non tamen omnino Naturam sentit auaram, Immo dote sua qua se tueatur habundat, In nullo paciens eclipsim muneris huius, Quo de more solet Natura beare iugalem. Nec uiole marcent, quamuis rosa floris honore Splendeat aut cultus componat lilia candor. Non omnis delirus erit cui sensus Vlixis Defficit, aut mutus quem nescit musa Maronis. Non nitor argenti liuet, si fulgurat aurum, Non minus arma rapit Hector, si plenius Aiax Fulminat: a simili non omnis gloria quarto Absentatur equo, quamuis gradus ille negetur Emphatice laudis, in qua Natura priores Sistit equos. Non iste tamen deiectus ab omni Munere Nature queritur, sed gaudet in illa Fortuna qua diues eum Natura beauit. Glaucus ei color arridet, respergit eundem Imber et irriguo ros compluit imbre iugalem. Hoc speciale sibi retinet propriumque reseruat, Quod celer ad potum non obliuiscitur escam. Potibus indulget, pre cunctis solus ad esum Currit et in potus deffectus supplet equorum. Hunc genuit Tritonis equs iurisque paterni Heredem statuens, sese descripsit in illo: Nature Triton dans intersigna fauoris Contulit hoc munus, donans cum munere mentem.

13. 113

    [190-212]

14. 114

    Vix speciem deffendet equi formamque tenebit Quintus equs, si quis temptet conferre priores Isti, nam deponet equm laruaque iugalis Vestitus sapiet asinum, deiectus eadem Segnicie, plene mores exutus equinos. Si tamen ad primos collatio nulla redundet Huius equi, sed eum proprio scrutemur in esse, Non erit a propriis exclusus dotibus eius Cultus et in nullo forme pacietur abusum. Quintus equs quartum redolet partimque figurat, Sed tamen in modico quintus demittitur, in quo Parcius arrisit predicto forma iugali, Qui magis in terram sese demittit eundo. Nec satis ad plenum caput erigit, immo caduco Declinans uultu, uisus descendit in imum. Vestit eum color obscurus quem possidet ipsa Nigredo, nullum passura colorem, Nec plebeia uiget generis fortuna, sed Ethon Hunc genuit, qui Solis eqos se gaudet habere Fratres et fratrum sese deffendit honore. Ops, superum genitrix, in signum federis isto Naturam donauit equo, quo nodus amoris Firmior effectus illarum uota ligauit.

15. 115

    [213-270]

16. 116

    Predictos Racio, propria racione magistra, Sub iuga cogit eqos, themoni federat, urget Effrenes, ligat indomitos frenatque uagantes. Primum sternit equm, stratum conscendit, habenis Corrigit excursus, in uirga uisitat, instat Verbere, uoce, minis; ilium uix illa quietum Reddit, sed tandem superatus uincitur, illi Paret et ad nutum Racionis fessus anhelat. Sic primum componit eqos auriga Sophye, Ne, si quadrigam Fronesis conscendat, eisdem Indomitis, spacientur equi normamque relinquant, Deuia sectentur, laxent iuga, uincula soluant, Cuncta fluant, nutet currus, compago uacillet, Cingula soluantur, laxetur nexus, habene Depereant et tota labet substancia currus. Postquam compositus ordo, per singula currens, Singula composuit, Fronesis conscendere currum Disponens, talem sese componit in usum: Assidet; applaudit, congaudet, complacet illi Curia tota simul multoque fauore recessum Virginis exhylarat, reditus felicius omen Orat et euentus reditu meliore serenos. Oscula multiplicat repetens et in ore sigillans Imprimit expresse; complexu brachia nectens, Colla ligans animoque simul cum uoce salutans, Illam congeminans iterat repetitque salutem. Tunc monitu Racionis adest Prudencia; currum Conscendit currusque decor cumulatus habundat Plenius et roseo flammatur sidere uultus. Instat equis Racio; uirga dictante, iugales Aggrediuntur iter. Currus subtollitur, exit Terras et tenuem currens euadit in auram. Aeris aggrediens tractus Prudencia caute Singula disquirit animo que uendicat aer Ipse sibi, scrutatur eum penetratque fugacem. Inquirit que materies, que nubis origo, Quomodo terra madens proprio sudore resudat In nubes celoque suos componit amictus; Cur Phebus sitiens estuque caloris hanelus, Haurit ab Oceano potus, sua pocula uertit In nubes, crasso suspendit in aere nimbi Vasa, cyphos ymbris uarii pluuieque lagenas; Qualiter ignis hebet moriens in nube paritque Fulmina, dum moritur, sic morte nocencior instat Quam uita, uiuusque nequit quod mortuus infert; Vnde trahunt ortum uenti, que semina rerum Inspirent motum uentis causasque mouendi; Cur Auster pluuias, pluuie pincerna, propinat Terris et plene largitur pocula mundo; Qualiter austrinos Boree sitis ebibit imbres Emundatque uias pluuiis quasi scopa uiarum; Qualiter agricola Zephyrus sine uomere terram Excolit et florum segetes extollit in ortus; Cur uolucris celeri pennarum remige tuta, Plumas in remos, alas in carbasa fingens, Transmeat aerium pelagus quasi nauis ymago Et sine naufragio talem pertransit abyssum Tuta, nec in tali pelago timet illa Caribdim.

17. 117

    [271-331]

18. 118

    Aeris occultos aditus, secreta, latebras Altius inquirit Fronesis sensuque profundo Vestigans, uidet intuitu meliore uagantes Aerios ciues, quibus aer carcer, abyssus Pena, dolor risus, mors uiuere, culpa triumphus. Quorum mens, humili liuoris lesa ueneno, In genus humanum uirus transfundit, ut ipsum Consimili sanie morboque laboret eodem. Hii sunt qui semper in nos armantur, inhermes Deiciunt, uincunt armatos, rarius ipsi Cedunt, sed uicti nequeunt iterare duellum, Qui, uelud aerio uestiti corpore, nostram Mentiti speciem, multo phantasmate brutos Deludunt homines, falsi uerique sophyste. In tenebris lucem simulant, in lite quietem, Abscondunt sub pace dolos, in felle figurant Dulcia, sub specie recti uiciata propinant. Hos Deus esse deos fecit, quos lumine uero Vera dies fudit et quos ab origine prima Vestiuit deitatis honos; qui luce relicta In tenebras adiere suas; qui fonte relicto Inferni petiere lacus; qui, ueste decoris Exuti, uestem gemitus saccumque doloris Iniecere sibi; qui, maiestate superna Deiecta, sine fine sibi meruere ruinam. O grauis euentus, casus miser, unica pestis! Iam seruit qui liber erat, mendicat habundans Qui fuit, exilium patitur qui primus in aula Regnabat, patitur penas a rege secundus. Hoc casu fit gemma lutum, fit purpura saccus, Lux tenebre, species confusio, gloria casus, Risus tristicies, requies labor, alga iacinctus. Celestis sic stella cadit, sic Lucifer, ortus Nescius, occasu premitur, sic ciuis Olimpi Exulat eiectus nec temperat exulis omen. Spes reditus, spes omnis abest ceditque timori. O fastus uitanda lues, fugienda Caribdis, Culpa grauis, morbus communis, publica pestis, Ianua peccati, viciorum mater, origo Nequicie, semen odii, uenacio pugne! Que cadit ascendens, elata perit, peritura Erigitur, promota ruit, ruitura tumescit. Que se ferre nequit, supra se lata, ruinam Infra se patitur nec sese sustinet, immo Mole sua premitur, proprio sub pondere lapsa. Extra se cogit hominem se querere, de se Exit homo, factusque sibi contrarius a se Discrepat oblitusque sui se nescit et ultra Transgrediens euadit adhuc, plus esse laborans Quam sit, nec propria contentus origine, sese Esse cupit maior et se superare laborat; Quod petit amitens, perdens quod postulat, optans Quod sibi mentitur, falsum uenatur honorem. Hec pestis rectum uiciat, deturpat honestum, Fermentat mores, iustum fugat, utile perdit. Hec saliunca rosas, hec nubes nubilat astra Virtutum, cuius tenebris paciuntur eclipsim. Hac lue celestis regni proscriptus ab aula, Delictum luit exilio penaque reatum Angelus, a propria deiectus sede, tumore Fractus, deiectus fastu, liuore solutus.

19. 119

    [332-368]

20. 120

    Aeris excurso spacio, quo nubila celi Nocte sua texunt tenebras, quo pendula nubes In se cogit aquas, quo grandinis ingruit imber, Quo uenti certant, quo fulminis ira tumescit, Ethera transgreditur Fronesis, quo gracia pacis Summa uiget, quo grata quies, quo gracior aura Cuncta fouet, quo cuncta silent, quo purior ether Ridet et expellit fletum, quo nubilus aer Ingemit et totus archano lumine floret. Etheree lucis superatis tractibus, illa Alcius ingreditur spacium, quo splendor et ignis Iura tenent, lux grata micat, sed coniuga luci Lucis blandicias retrahit uis ipsa caloris. Hic rerum nouitas, rerum decus, unica rerum Forma, decor mundi uisum demulcet euntis Virginis et cantus species noua debriat aurem, Sed parco tamen auditu sonituque minore Concipit illa sonum, certa tamen imbibit aure, Qualiter iste sonus cythare celestis obesis Vocibus expirat, ubi lune spera remisso Suspirat cantu, rauce sonat, immo sonando Pene silet, languetque sonans, neruique iacentis Inferius gerit illa uicem, cordamque minorem Reddit et in cythara sedere uix illa meretur. Hic uidet explicito uisu Prudencia lune Detrimenta, uices, cursus, momenta, labores, Quomodo iunctus ei Phebus depauperat illam Luce, uel econtra Phebo furatur honorem Luminis et populos fallaci nocte timere Cogit et effigiem noctis sine nocte figurat; Humores cur luna parit, cur equora lune Detrimenta luunt uel eadem diuite gaudent; Quid notet in luna lune nota quidue notando Signet, nec tenuem possit delere lituram Splendoris cumulus, dum fonti luminis instat Parua lues, nec ei dignatur cedere, cum quo Litigat et radio lucis magis umbra diescit.

21. 121

    [369-392]

22. 122

    Alcius euadens, uirgo conscendit in altum, Sol ubi iura tenet, ubi solis cereus ardet Et lucis scaturit fons uiuus, uena caloris Manat splendorisque noui thesaurus habundat. Illic uirgo uidet que sit uia, semita, cursus Solis et unde sibi sumat fomenta uigoris Etheree lucis genitor, fons, mater, origo; Qualiter in stellis regnans artansque planetas Imperio seruire suo, nunc stare meantes Cogit, nunc tumidos sectari deuia sola Maiestate iubet, nunc libertate meandi Concessa motus, reddit sua iura planetis; Qualiter alternans uultus erroris in ortu Fit puer inque die medio iuueneseit adultus, Mentiturque uirum tandem totusque senescit Vespere: sic uarias species etatis ad horam Sol prefert unusque dies complectitur euum. Iam lune sonitum fastidit uirginis auris Quam dulcis meliorque sonus seducit, inescans Aurem, nec cantus memorem sinit esse prioris. Hunc cantum Syrena parit, que solis adheret Motibus et cytharam uocis dulcore fatetur. Vox omnis miratur eam, ueneratur adorans, Tociusque sonus cythare suspirat ad illam.

23. 123

    [393-413]

24. 124

    Egrediens solis regnum maturat in altum Gressus uirgo suos, sed gressus impedit ipse Limitis anfractus anceps, multeque uiarum Ambages; tandem superato calle, laboris Pondere, cautele studio, regione potitur Qua Venus et Stilbons complexis nexibus herent. Illic, precursor solis precoque diei, Lucifer exultat, terris solacia lucis Presignans, ortuque suo preludit ad ortum Solis et auroram proprio predicit in ortu. Gressibus hiis Stilbons comes indiuisus adheret, Tanquam uerna sui comitans uestigia solis, Obnubensque comas radiis solaribus, ignes Temperat et solis obnubilat astra galero. Speraque Luciferi motu leuis, ocior aura, Motu parturiens sonitum, lasciuit acuta Voce, nec in cythara Veneris plebea putatur Musa, sed auditis assensum iure meretur. Voce pari similique modo cantuque propinquo Mercurii Syrena canit Venerisque camenam Reddit et ex equo sonitu citarizat amico.

25. 125

    [414-462]

26. 126

    Progreditur Fronesis, flammata palacia Martis Ingrediens, stupet insultus irasque caloris Quem parit ille locus qui, totus in igne uaporans, Nil nouit nisi feruores ignisque procellas. Non ibi luget hyems, non ueris gracia ridet, Non tumet autompnus, sed tantum fulminat estas. Imperat hic Mars igne calens, fecundus in ira, Bella serens siciensque lites nostrique sititor Sanguinis, excuciens pacem fedusque recidens, Qui regni uiolare fidem, mutare potentes Gaudet, flammantis uestitus crine comete, Qui parat arma uiris, cogit sperare furentes, Seminat insultus, parit iras, laxat amores. Quid gerat interius facies docet ipsa, rubore Predicat interni rabiem pestemque furoris; Tabe sua uiciat comitem, sociumque planetam Vel seuum seuire docet, uel forte benignum Nequicia docet esse trucem leditque ueneno. Cuius spera ruens tonantis more tonando Clamat et altisonos resonat clamore boatus. Alcius exclamat reliquis Syrena tonantis Martis, sed cantus dulcedo remittitur ipsa Tempestate soni langens, minuitque fauorem Asperitas, uocisque rigor fert damna fauori.

27. 127

    [438-462]

28. 128

    Et jam Lemniacos uomitus ignisque uapores Virgineus labor euadit nec flamma uiantem Contigit aut eius ausa est contingere crinem. Tunc Iouis ignocuos ignes, lucisque serene Leticiam, risusque poli pertemptat eundo. Hic regio stelle Iouialis lampade tota Splendet et eterno letatur uere beata. Hic sydus Iouiale micat mundoque salutem Nunciat et Martis iram Martisque furorem Sistit et occurit tranquilla pace furenti. Cui si stella mali prenuncia, preuia casus Iungitur, ille tamen inimicum sidus amicat, Alternansque uices, in risus tristia, planctum In plausus, fletusque graues in gaudia mutat; Vel si forte Ioui societur stella salutis Nuncia, stella Iouis uultu meliore salutem Auget et euentus melioris dupplicat omen, Fedus amans pacisque sator, nutritor amoris, Extirpans iras, proscribens bella, furores Compescens, delens lites Martemque refrenans. Qui motu generans sonitum, non uerberat auram Obtuso cantu, sed dulcibus allicit aures Cantibus et dulcem Philomenam reddit amenans Musa Iouis, tantoque sono letatur alumpno Musica que proprie thesauros aggerat artis.

29. 129

    [463-483]

30. 130

    Vlterius progressa suos Prudencia gressus Dirigit ad superos, superans Iouis atria cursu, Saturnique domos tractu maiore iacentes Intrat et algores hyemis brumeque pruinas Horret et ignauum frigus miratur in estu. Illic feruet hyems, estas algescit et estus Friget, delirat splendor, dum flamma tepescit. Hie tenebre lucent, hie lux tenebrescit et illic Nox cum luce nitet et lux cum nocte diescit. Illic Saturnus spacium percurrit auaro Motu progressuque graui longaque dieta. Hie algore suo predatur gaudia ueris Furaturque decus pratis et sidera florum, Algescitque calens, frigens feruescit, inundat Aridus, obscurus lucet iuuenisque senescit. Nec tamen a cantu sonus eius degener errat, Sed comitum uoces uox preuenit eius adulto Concentu, quem non cantus obtusio reddit Insipidum, cui dat uocis dulcedo saporem. Hie dolor et gemitus, lacrime, discordia, terror, Tristicies, pallor, planctus, iniuria regnant.

31. 131

    LIBER QUINTUS

32. 132

    [1-39]

33. 133

    Lucis inoffense spacium fontemque nitoris, Quo radiant stelle, quo certant fulgure multo Astra poli propriumque diem sine fine perhennant, Quo celi faciem depingunt sidera, uirgo Exhilarata subit, hausto pro parte laboris Pondere, letaturque poli perflata sereno. In stellis ibi preradiant celoque fruuntur Quos uel fama deos facto, uel fabula uerbo Effinxit, retinentque sibi sine munere nomen. Hic nouus Alcides celo summittitur, illic Perseus ardentis gladio metit ora Meduse; Illic ense carens, ensem mentitur Orion, Sub pugne facie sine bello bella minatur Emoniusque senex, archu dictante, sagitam Excitat ad motum, nullo tamen illa uolatu Effugit, aut monitus arcus euadit eundo. Hic proles Ledea micat nec pignus amoris, Quem prius in terris gessit, deponit in astris. Vertitur in sidus, stellatus sidere fame, Hic cuius dono medicine stella caducis Illuxit, contra morbos dans arma salutis. Ablatos redimit uultus et damna pudoris Parrasis in celum translata; repensat eidem Iupiter ablatum florem, pro flore pudoris Eterno largitus ei florere nitore. Preterea uariis stellis inscribitur aula Celi, quas uario titulauit nomine quondam Musa poetarum, ueri sub ymagine ludens. Signorum duodena cohors prefulget in astris, Ex quo fulgore nitens infraque relinquit Stellarum uulgus reliquasque superuenit astro. Hic ardet Cancer, urit Leo, Virgo resultat. Equat Libra diem, crudescit Scorpius, alget Chyron, Capra riget, diffunditur Vrna, madescunt Pisces, exultat Aries, vexilla gerendo Veris, preradiat Taurus Geminique Latones. Hanc celi speciem Fronesis delibat ocellus, Quam penetrare nequit uisus notamque requirit Materiem tanteque stupet miracula lucis.

34. 134

    [40-82]

35. 135

    Postquam celestes aditus celique profundum Astrorumque uagos reditus emensa reliquit, Inque supercilio mundi stetit anxia, mente Fluctuat, in uarios motus deducitur; heret Mens animusque fluit, dubitat cum mente uoluntas Ipsa nec in certo defigitur anchora mentis. Namque timet dubitatque, timens ambage locorum Seduci, quos ulterius uia porrigit anceps; Que nullos hominum gressus uolucrumque uolatus Noscit, ab incursu rerum strepituque uiantum Funditus excipitur, nullo uexata tumultu. Hic hominis gressus nutans peccaret eundo, Hebrius erraret pes ipse pedisque lucerna Occia uisus hebens ageret, pedibusque negaret Ducatum, lumenque foret sub lumine cecum, Non quod regnet ibi noctis caligo, sed illam Emphatice lucis splendor purgatus inungit. Difficilis conscensus ad hanc facilisque recessus, Accessus paucis, casus patet omnibus, in quam Vix aliquis transire ualet, ualet omnis ab illa Declinare uia, que paucis peruia multis Clauditur, arta nimis uirtuti, larga ruine: Non huc nobilitas generis, non gracia forme, Non gaze deiectus amor, non gloria rerum, Non mundanus apex, non uirtus corporis, audax Improbitas hominis, preceps audacia tendit, Sed solum uirtus animi, constancia mentis Factaque nobilitas, non nata sed insita menti, Interior species, uirtutum copia, morum Regula, paupertas mundi, contemptus honoris. Difficiles igitur aditus facilemque ruinam Cum Fronesis uideat, magno succenditur estu Sollicite mentis, uictique labore iugales Nec iuga ferre uelint nec soluere iura magistre, Ignarique uie, callem mirentur ineptum Gressibus, et pedibus gradiendi iura negantem; Non Racio sursum deflectere possit habenas, Quas retinent instanter equi domineque repugnant Effrenes, ultraque negant seruire jubenti. Dum mentem Fronesis anceps sentencia motus Distrahit in uarios nec pretemptare locorum Abdita sola potest, nisi quis premonstret eidem, Vel conducat eam, gressum moderatus euntis.

36. 136

    [83-153]

37. 137

    Ecce puella poli residens in culmine, celum Despiciens, sursum delegans lumina, quiddam Extramundanum toto cognamine uisus Vestigans, nil corporeum uenata sed ultra Transcendens, incorporei scrutata latentem Causam, principium rerum finemque requirens, Visibus offertur Fronesis, uisumque nitore Luminis offendens, mentem nouitate relaxat. Nec mirum quoniam tanto fulgore decoris Preminet ut Stellas preditet fulgure, lumen Lumine multiplicans et lucem luce, nec ipsi Lumen adoptiuum largiri censet Olimpo. Nil terrestre gerens facie, nil ore caducum Insinuans, mortale nichil genitumque puelle Demonstrat facies, tantum celeste quod offert Forma puellaris. Hanc argumenta decoris Esse deam monstrant, instancia nulla refellit Quod decor ipse probat faciesque simillima celo. Inflammat diadema caput quod, lampade multa Gemmarum radians, auro flammatur et extra Scintillans, lapidum duodeno sidere fulget. Librum dextra gerit, sceptrum regale sinistra Gestat et ad librum plerumque recurrit ocellus; Sed raro tendit ad uirgam, tandemque reuertens Circuit ille manum solers, ne leua uacillet, Succumbens honeri uirge, sceptrumque resignet. Claudit eam uestis auro perfusa, refulgens Argento, plus ueste decens habituque decenti Gracior et puro celi fulgencior astro, Quam diuina manus et solers dextra Minerue Texuit, ut forme nobis exponit honestas. Hie archana Dei, diuine mentis abyssum Subtilis describit acus formaque figurat Informem, locat immensum monstratque latentem. Incirconscriptum describit, uisibus offert Inuisum, quod lingua nequit pictura fatetur: Quomodo Nature subiectus sermo stupescit, Dum temptat diuina loqui, uiresque loquendi Perdit et ad ueterem cupit ille recurrere sensum, Mutescuntque soni, uix barbutire ualentes, Deque suo sensu deponunt uerba querelam; Qualiter ipse Deus in se capit omnia rerum Nomina, que non ipsa Dei natura recusat, Cuncta tamen, mediante tropo, dictante figura Concipit et uoces puras sine rebus adoptat. Ens iustus sine iusticia, uiuens sine uita, Principium sine principio, finis sine fine, Immensus sine mensura, sine robore fortis, Absque uigore potens, sine motu cuncta gubernans, Absque loco loca cuncta replens, sine tempore durans, Absque situ residens, habitus ignarus habendo Cuncta simul, sine uoce loquens, sine pace quietus, Absque nouo splendore nitens, sine luce choruscans. Nec solum iustus uera racione, sed ipsa Iusticia est, non solum lucidus ipse, sed ipsa Lux est nocte carens, nec solum nomine solo Dicitur immensus, uerum mensura caduca Singula describens et certis finibus aptans, Nec fortis sola dicti racione sed ipsum Robur subsistit, eterno robore nitens. Solus iure potens, qui summa potencia solus Cuncta potest, a quo procedit posse potentum, Nec solum loca cuncta replet, sed singula solus Infra se claudit, quasi meta locusque locorum. Hic legitur tamen obscure tenuique figura Qualiter una, manens, simplex, eterna potestas, Fons, splendor, species, uia, uirtus, finis, origo, Ingenitus genitor, uiuens Deus, unicus auctor, Unus in usya, personis trinus, in uno Vnicus esse manet, quem trina relacio trinum Reddit et in trino manet unus, trinus in uno.

38. 138

    [154-165]

39. 139

    Qua racione Patris speculum, lux, splendor, ymago, Filius est a Patre Deo Deus unus et idem, Principium de principio, de lumine lumen, Sol de sole micans, splendor productus ab igne, A simili similis, a uero uerus, ab uno Vnus, ab eterno nascens eternus, ab equo Equalis, bonus a summo, sublimis ab alto; Qualiter ardor, amor, concordia, forma duorum Spiritus est, in quo proprie Pater oscula proli Donat et in nato sese Pater inuenit, in quo Se uidet ipse parens, dum de se nascitur ipse Alter et in genito splendet gignentis ymago.

40. 140

    [166-177]

41. 141

    Cultibus hiis afflata poli regina caduca Deserit atque Dei secretum consulit, heret Diuinis, mentem terrenis exuit, ipsam Haurit mente Noym, diuini fluminis haustu Ebria, sed pocius dicatur sobria, namque Ebrietas nascens ex tali nectare, plena Sobrietate uiget nec mentem cogit ab usu Degenerare suo, uerum generosius ipsam Erigit, elimans nostre contagia sordis. Hanc humilis gressu, uultu submissa, modesta Gestibus assequitur Fronesis primoque salutem Delibans, tali pingit concepta loquela:

42. 142

    [178-264]

43. 143

    "O regina poli, celi dea, filia summi Artificis, facies nec enim diuina caducam Te docet, aut nostri generis defflere litturam, Quam probat esse deam uultus sceptrumque fatetur Reginam natamque Deo tua gloria monstrat, Cui superum sedes, celi uia, limes Olimpi, Extramundanus orbis regioque Tonantis Tota patet, soliumque Dei fatumque quod ultra est, Me moderare uagam, stupidam rege, siste timentem Indoctamque doce, fluitantem corripe, tristem Letifica, gaudens peregrine consule, ceptum Perfice, nutantem firma, succurre cadenti; Nam uaga sum, tremebunda, stupens, indocta, laborans, Defficiens, ignara loci, peregrina, fatiscens; Que, nitens superare polos sedesque supernas Inuadens, penetrale Dei talamumque Tonantis Consiliumque Iouis nutans, uaga, sola pererrans, Aggredior, celique uias pertempto latentes. Nec tamen inconstans, preceps, improuida, casu Precipitante uias, istos inuado labores; Sed precibus cedens et tandem uelle coacta Nature monitu, Virtutum numine, nutu Precipue Racionis ad hoc ego mittor, ut ipsa Nature summo presentem uota Tonanti. In multis errare manum Natura recordans, Erratum reuocare uolens culpasque priores Tergere, uel ueteres operis nouitate beati Excusare notas, hominem formare, beatum Cudere, perfectum complere, creare modestum Temptat, quo possit ueteres uelare reatus, Erranti mundo dans de tot milibus unum, Qui rectum sibi deffendat, scrutetur honestum, Damnet avariciam, diffundat munera, curet Excessus, medium teneat, proscribat abusus. Nec sine consiliis, nutu, moderamine, uoto Virtutum discernit opus, sed tota sororum Concio conceptus assensu nutrit eodem. Sed quoniam tantum circa terrena potentis Nature uiget officium languetque potestas, In superis nil iuris habens animamque creare Nescia, quam sola pictoris dextra superni Format et in nullo Nature iura requirit, Hac racione diu nitens multumque reluctans, Huc agor et superos perquiro sola recessus, Quo possim conferre Deo quod concipit ipsa Nature racio, quod uirtus optat, ut ipsum Velle Dei nostrum confirmet uelle precesque Audiat et nostris aspiret gracia uotis: Vt diuina manus animam demittat ab alto, Que sit mente sagax, uirtute referta, pudore Predita, presignita fide, pietate refulgens, Que, carnis uestita toga, sic uisitet orbem Quod facinus redimat pietas uirtusque reatum, Incestumque pudor, fraudem ius, gloria casum, Quod superet terrena domus, uis terrea, uestis Corporee masse, corpus mortale, potentis Nature ducatur opus, sic dote beatum Multiplici, nullo fraudatum munere forme, Vt jam corporeum non dedignetur habere Spiritus hospicium nec tantus defleat hospes Hospicii tabem, sed carnis regnet in aula. Ergo mihi describe uiam qua callis ad arcem Superni Iouis erigitur, nec deuia passim Errabunda ferar, nec nostrum deuius error Propositum perdat, uiduans mercede laborem." Hiis uerbis gauisa, poli regina benigno Reddidit affatu quod se preberet eunti Consortem callisque ducem gressusque magistram. Sed soli Fronesi ducatum spondet et ipsi Consulit instanter, precepti robur eidem Consilio miscens, ut currum deserat, ipsos In celo deponat equos comitemque relinquat Inferius, que sit stabilis custodia tanti Depositi, currum sistens frenansque iugales, Ne si currus, equi, Racio nitantur in altum Tendere, nec talem dignetur habere uiantem Semita celestis, alios experta meatus, Erret equs, nutet Racio currusque uacillet. Explentur mandata dee uotisque fauetur; Stat Racio, sistuntur equi, quadriga quiescit. Omnibus exclusis, solum regina secundum Consorti concedit equm, qui parcius ipsum Admiretur iter nec multum deneget ipsos Ascensus, fractus freni melioris habena. Fertur equo Fronesis, se fert regina, uolatu Fertur equs, dea certat equo gressuque uolantem Preuenit et comiti pretemptat preuia gressum.

44. 144

    [265-277]

45. 145

    Hactenus insonuit tenui mea Musa susurro, Hactenus in fragili lusit mea pagina uersu, Phebea resonante cheli; sed parua resignans, Maiorem nunc tendo liram totumque poetam Deponens, usurpo michi noua uerba prophete. Celesti Muse terrenus cedet Apollo, Musa Ioui, uerbisque poli parencia cedent Verba soli, tellusque locum concedet Olimpo. Carminis huius ero calamus, non scriba uel actor, Es resonans, reticens scriptoris carta, canentis Fistula, sculptoris scalprum uel musa loquentis, Spina rosam gestans, calamus noua mella propinans, Nox aliunde nitens, lucteum uas, nectare manans.

46. 146

    [278-305]

47. 147

    Summe parens, eterne Deus uiuensque potestas, Vnica forma boni, recti uia, limes honesti, Fons ueri, sol iusticie, pietatis asylum, Principium finisque, modus, mensura, sigillum, Rerum causa, manens racio, noys alma, sophya Vera, dies uerus, lux nescia noctis, origo Summa, decor mundi perfectus, uita perhennis, Nata regens, uentura serens, nascencia seruans, Omnia sub numero claudens, sub pondere sistens Singula, sub stabili mensura cuncta choercens, Qui rerum species et mundi sensilis umbram Ducis ab exemplo mundi mentalis, eumdem Exterius pingens terrestris ymagine forme, Qui ueterem massam de uultus sorde querentem Inuestis meliore toga, formeque sigillo Signans, excludis nexu mediante tumultum. Efficiens causa, qui rem producis ad esse, Formalis, dum pingis eam, finalis in esse, Dum rem conseruans certo sub fine cohartas, Tu mihi preradia diuina luce meamque Plenius irrorans diuino nectare mentem, Complue, terge notas animi, tenebrasque recindens Discute meque tue lucis splendore serena. Tu repara calamum, purga rubigine linguam, Da bleso tua uerba loqui mutoque loquelam Prebe, da fontem sicienti, dirige callem Erranti, due nauta ratem portumque timenti Dona, celesti perflans mea carbasa uento.

48. 148

    [306-372]

49. 149

    Jam Fronesis, dictante dea, superauerat arces Sydereas, callemque nouum nodosque uiarum Mirans, que tante quereretur pondera molis, Ni proprios uisus rerum nouitate foueret Et proprii partem ferret regina laboris. Dum transit, miratur aquas, quas federat igni Indiuisa loci series, nec flamma liquorem Impedit, aut flamme certat liquor ille repugnans, Sed pocius sua deponunt certaminis arma. Nec iam natiuos querunt memorare tumultus Quos ligat assensus discors, discordia conchors, Pax inimica, fides fantastica, falsus amoris Nexus, amicicia fallax, umbratile fedus. Figit in hiis uisum mentemque Sophia, sagaci Perquirens animo quis pacem fecit adesse, Pax ubi nulla manet; quis Martem iussit abesse, Mars ubi iura tenet; quis fedus nexuit illic, Fedus ubi nullum; quis pacem miscuit ire, Litigio fedus, liti coniunxit amorem. Alcius inquirit Fronesis, feruencius instans, An liquor iste fluat, sibi quem uicina maritat Flamma poli flammeque truces contemperat iras; An nebule faciem gestans formamque uaporis, In speciem nubis expassus, in ethere summo Pendeat et donet sicienti pocula flamme; An glaciem gerat in specie reddatque figuram Cristalli perdatque suum liquor ipse liquorem. Sed tamen a Fronesi uiua racione probatur Quod nullos illic possit torquere recursus Humor nec proprio ualeat discurrere fluctu, Cum gremium nullus ibi prebeat alueus illi, Nec matrix terrena sinus expendat eidem, Nec centrum repetens, natiuo pondere tractus, Humor ad ima ruat, proprie grauitatis amicus, Descensum cum flamma neget, sursumque manere Cogat aquas, supraque liget quasi carcere clausas. Nam qui furtiuo lapsu quasi nesciat ignis A superis rorem descendere, sompniat ille Philosophus, racione caret falsumque prophetat, Occia sectatur, nubes et inania captat, In scirpo nodum querens, in lumine fumum, In piano scrupulum fingens, in luce tenebras. Hac eciam racione probat quod nullus ibidem Exalat uapor in nebulas, nec pendulus humor Ethera uelat aquis, ubi nullas euomit auras Terra, nec ignis ibi suspendit in ethere nubes. Ex hiis concludit Fronesis quod celicus humor Cristalli retinet speciem glaciemque figurat. Que glacies, ignara gelu nec conscia brume, Estatem magis agnoscit celique calores, Ad uultus ignis minime dignata liquari. Hoc solo magis illa stupet meliusque mouetur, Qua nexus mediante fide, quo federe pacis Frigida conueniunt calidis, fluitancia pigris. Hic ubi nullus adest pacis mediator et omne Fedus abest extrema ligans, quod pace reperta Deleat hostiles rixas pugnamque recidat, Defficit inquirens, querendo uincitur illa; Quesitu superata suo sed uicta querelis Deffectus queritur proprios; sic ista querela Questio fit, Fronesi suspiria sola relinquens. Nec mirum si cedit ad hec Prudencia, que sic Excedunt matris Nature iura, quod eius Exuperant cursus, ad que mens defficit, heret Intellectus, hebet racio, sapiencia nutat, Tullius ipse silet, mutescit musa Maronis, Languet Aristotiles, Ptholomei sensus obumbrat.

50. 150

    [373-442]

51. 151

    Vlterius producit iter Prudencia, gressum Informans gressu comitis, tandemque labore Magno, multiplici nisu, cognamine multo Ascendit loca leticie, loca plena fauoris, Celesti loca grata Deo, loca grata Tonanti. Hic risus sine tristicia, sine nube serenum, Delicie sine deffectu, sine fine uoluptas, Pax expers odii, requies ignara laboris, Lux semper rutilans, sol ueri luminis, ortus Nescius occasus, gratum sine uespere mane; Hic splendor noctem, sacies fastidia nescit; Gaudia plena uigent, nullo respersa labore. Non hic ambiguo graditur Fortuna meatu, Non risum lacrimis, aduersis prospera, leta Tristibus in firmans, non mel corrumpit aceto, Aspera commiscens blandis, tenebrosa serenis, Connectens luci tenebras, funesta iocosis, Sed requies transquilla manet, quam fine carentem Fortune casus in nubila uertere nescit. Hic sua preradiat celestis regia solis, Que sordes hominum, mundi contagia spernit. Extramundanus orbis mundique beata Porcio, munda magis quam mundus, purior ipso Puro, lucidior claro, fulgencior auro, Que blando splendore micat, que fulgurat igne Innocuo, feruore carens, fulgoris habundans, Blandicias splendoris habens, feruoris haborrens Nequiciam, splendore fouet nec uerberat estu. Hic ignis minus igne calet, plus igne nitescit, Sicque manens unus minor est et maior eodem. Sed quoniam totus scintillat in igne beato Hic locus et flamme nutu blanditur amico, Censetur polus empireus cui flamma benignis Ignibus arridet aulamque nitoribus ornat. Hic habitant ciues superi proceresque Tonantis, Angelici cetus diuinaque numina, mundi Rectores, turme celestes, agmina celi, Excubie nostri, uarius quos diuidit ordo, Munus et officium, uirtus diuersa, potestas Plurima dissimilisque gradus, distancia facti. Hic ardent Seraphin, flammata calore superne Lucis et eterni solis radiata nitore. Diuini fontis Cherubin saciata liquore, Plus sapiunt mentique Dei perfectius herent, Inque Tronis censura Dei librata resultat, In quibus ipse Deus residens examina librat. Nomen ab officio Dominancia numina sumunt, Que sicut superis cedunt, sic ceditur ipsis A reliquis, pariterque iubent parentque iubenti. Princeps turma suos disponit in ordine ciues Atque suis uotis astringit uota suorum. Aeris istius rectores, immo tyrannos Turba Potestatum uincit celestibus armis. Legibus occurrunt Nature iuraque soluunt Virtutes, formisque nouis antiqua reformant. Mistica denudat, aperit secreta, reuelat Abdita queue magis latitant archangelus orbi Nunciat et celi pandit misteria terris. Maior in obsequiis sed ei uirtutibus impar, Angelice plebis exercitus omnibus istis Persoluit ius obsequii mundoque minora Predicat et uarios nobis discurrit in usus. Hic ciues habitant suppremi regis in urbe. Ciuibus hiis seruanda datur respublica celi, Inter quos hec lex sanctitur ut imperet unus, Hic operetur agens, reliquis obtemperet ille. Quilibet in libro diuine mentis agenda Discit ibique legit que sint uentura, Deumque Consulit, in speculo deitatis singula cernens: Non solul tantam sibi uendicat angelus urbem.

52. 152

    [443-470]

53. 153

    Hic habitat quem uita deum uirtusque beatum Fecit et in terris meruit sibi numen Olimpi, Corpore terrenus, celestis mente, caducus Carne, Deus uita, uiuens diuinitus, extra Terrenum sapiens, intus diuina repensans; Quem non erexit fastus, non gloria rerum, Non mundi deiectus amor, non lubrica fregit Luxuries, non luxus opum, non ardor habendi Succendit, non liuor edax, non anxia fedat Pestis auaricie, non laudis ceca cupido, Sed pocius donauit eum Prudencia, mundi Contemptus, rerum paupertas arctaque uictus Regula, despectus carnis, deiectio uite; Qui calcauit opes animo uictore, malignum Deiecit carnemque sibi seruire coegit. Cetibus angelicis tales ascribit honestas Vite, uirtutis meritum mercesque laboris, Quos uel uirgineus candor uel purpura uestit Martirii, uel doctoris sua laurea ditat, Vel quos aureole munus non excipit, omnes Laurea communi fretos mercede coronat. Cum sint diuersi merito meritique resultet Splendor inequalis, lux dispar, gaudia cunctis Equa manent risusque pares, ubi dissona merces. Nec mirum si leticie par gracia cunctos Expectat, quibus una datur pro munere uita, In quibus ipse Deus est omnibus omnia, donum Et donans, uni dans plurima, pluribus unum.

54. 154

    [471-486]

55. 155

    Hic superos ciues proprio precellit honore Virgo que proprium pariendi lege pudorem Non perdens, matris meruit cum uirgine nomen, In qua concordant duo nomina, lite sepulta, Que secum pugnare solent litesque mouere, Nec iam discordant mater uirgoque, sed ipsis Litibus exclusis, se pacis ad oscula uertunt. Hic natura silet, logice uis exulat, omnis Rethorice perit arbitrium racioque uacillat. Hec est que miro diuini muneris usu Nata patrem natumque parens concepit, honorem Virgineum retinens nec perdens iura parentis, In cuius uentris thalamo sibi summa parauit Hospicium deitas, tunicam sibi texuit ipse Filius artificis summi, nostreque salutis Induit ipse togam, nostro uestibus amictu.

56. 156

    [487-543]

57. 157

    Hec est stella maris, uite uia, porta salutis, Regula iusticie, limes pietatis, origo Virtutis, uenie mater thalamusque pudoris, Ortus conclusus, fons consignatus, oliua Fructiferans, cedrus redolens, paradisus amenans, Virgula pigmenti, uinaria cella, liquore Predita celesti, nectar celeste propinans, Nescia spineti florens rosa, nescia culpe Gracia, fons expers limi, lux nubila pellens, Spes miseris, medicina reis, tutela beatis, Proscriptis reditus, erranti semita, cecis Lumen, deiectis requies, pausacio fessis. Hec est que primos casus primeque parentis Abstersit maculas, uincens uirtute reatum, Diruta restituens, reddens ablata, rependens Perdita, restaurans amissa, fugata repensans, Post uespertinos gemitus noua gaudia donans, Post mortis tenebras uite nouitate relucens; Cuius ad aduentum redit etas aurea mundo, Post facinus pietas, post culpam gracia, uirtus Post uicium, pax post odium, post triste iocundum. Vt rosa spineti compensat flore rigorem, Vt dulcore suo fructum radicis amare Ramus adoptiuus redimit, sic crimina matris Ista luit, matrem facit sua nata renasci, Vt sic munda ream, corruptam uirgo, pudica Effrontem, miseram felix humilisque superbam Abluat et uite pariat sua filia matrem. Huius ab imperio celestis curia pendet, Huius ad imperium deuota mente parata, Cum qua celestis regni moderatur habenas, Qui pater et proles eiusdem, natus et actor Cuncta regit, sine fine regens, quo rege triumphat In celo miles, in terris militat exul. Hic est qui carnis intrans ergastula nostre, Se pena uinxit ut uinctos solueret, eger Factus ut egrotos sanaret, pauper ut ipsis Pauperibus conferret opem, deffunctus ut ipse Vita donaret deffunctos, exulis omne Passus ut exilio miseros subduceret exul. Sic liuore perit liuor, sic uulnere uulnus, Sic morbus damnat morbum, mors morte fugatur, Sic moritur uiuens ut uiuat mortuus, heres Exulat ut seruos heredes reddat, egenus Fit diues pauperque potens, ut ditet egenos. Sic liber seruit ut seruos liberet, imum Summa petunt ut sic ascendant infima summum. Vt nox splendescat, splendor tenebrescit, eclipsi Sol uerus languescit, ut astra reducat ad ortum, Egrotat medicus, ut sanet morbidus egrum. Se celum terre conformat, cedrus ysopo, Ipse gigas nano, fumo lux, diues egeno, Egroto sanus, seruo rex, purpura sacco. Hic est qui nostram sortem miseratus, ab aula Eterni patris egrediens, fastidia nostre Sustinuit sortis, sine crimine criminis in se Deffigens penas et nostri damna reatus.

58. 158

    LIBER SEXTUS

59. 159

    [1-72]

60. 160

    Postquam uirgo Dei solium sedesque superbas Ingrediens, uoluit noua prelibare uidendo, Offendit splendor oculos mentemque stupore Percussit rerum nouitas, defecit in illis Visus et interior mens caligauit ad illas. Sic sopor inuasit uigilem, sic somnus adulter Oppressit Fronesis animum, sompnoque soporans Extasis ipsa suo, mentem dormire coegit. Et jam precipitem pateretur lapsa ruinam, Ni comes occurrens manibus complexa cadentem Sisteret, et blando complexu uirginis artus Confortans, tantos lapsus eluderet, ipsam Mittibus aggrediens uerbis mentisque stuporem Demulcens; mens plena tamen non redditur illi. Sed postquam ualuit nulla racione stuporis Extirpare malum totamque reducere mentem, Vt Fronesi ferat auxilium totumque soporem Excuciens, reddat mentem cogatque reuerti, Sollicitat precibus propriam regina sororem, Que superum solio residens, celeste profundum Scrutatur solisque Dei penetralibus heret, Cui Racio nichil affirmat, cui sufficit ipsa Credulitas et sola Fides, Racione remota. Ipsam namque Fidem Racio non prevenit, immo Ipsa Fides hanc anticipat Fideique docenti Obsequitur tandem Racio, sequiturque docentem Articulos Fidei, diuinaque simbola carnis Inserit hec, scribens animo quod arundine pingit. Purpureis clauata notis niueumque colorem Intermixta rubet uestis candore represso, Qua mulier predicta nitet, cultusque fatetur Arbitrium mentis, mens ipsa uidetur in illo. Picture cedit uestis que tota figuris Scribitur et forma pretendit scripta libelli. Hic renouat ueteres uiuens pictura magistros, Per quos nostra fides totum diffusa per orbem Claruit et laudum titulis preclara refulsit. Hic Abraham, nostre fidei pater, exuit actus Patris, dum summo Patri parere libenti Contendens animo, nato pater esse recusat, In quo discordes Natura Fidesque duellum Exercent unamque trahunt in dissona mentem; Nam Natura docet genitorem parcere nato. Econtra stat firma Fides que spernere natum Imperat, ut summo faueat Natura parenti. Quod non uult cupit ergo pater; nunc parcere temptans, Nunc offerre uolens, tandem negat ipse quod optat. Ergo succumbit Fidei Natura dolensque Cedit uictrici, quod non uult uelle coacta. In robur Fidei, uirtutum luce choruscat Petrus et ipsius uirtus splendescit in umbra. Armatus uite meritis et dote sophye, Blandiciis, racione, minis, uirtutibus instat Paulus et introitum fidei gentibus offert. Nec solum signis, uerum racione, rebelles Vincit nec satis est concesso calle meare: Plus cupit atque uiam gaudet racione parare. Illic blanda, minas, ergastula, uerbera, mortes Expugnat, clipeo Fidei protectus et armis Iusticie, superatque suos Laurencius ignes. Par pugne meritis et eisdem miles in armis Mundum deuincens, Vincencius omnia uictor Calcat et in uiuos pugnans in morte triumphat. Hunc habitum, quamuis scripture pingat honestas, Nulla tamen uestem lasciuia deprimit, immo Talis erat qualem matrone postulat etas, Que senii metas attingit plena dierum, Canicie respersa caput seniique pruina. Nec tamen illius faciem matura senectus Exarat in sulcos; facies discordat ab euo, Que iuuenile docet euum, contraque loquntur Cani, cum canis sic uultus gracia certat.

61. 161

    [73-184]

62. 162

    Hec mulier, motu proprio precibusque sororis Tacta, mouet gressus illuc ubi lesa sopore Letargi languet Fronesis mortisque figuram Exemplans, moritur uiuens et mortua uiuit. Sed postquam ueniens signis dictantibus illam Agnouit, uidit stupidam stupuitque iacentem. Hos casus miserata dolet mentisque rigorem Exuit, in gemitus erumpens, fractaque parumper Magestas animi molescere cogitur, exit Duricies et sola tenet miseracio mentem. Hec igitur magis accedit propiusque iacentem Visitat et querit languoris semina, temptat Cuncta, locum, tempus, causam, sinctomata morbi Caute disquirens, cuius uestigia tandem Inuenit et Fronesim letargi sompnia passam Noscit, ut exterius languoris signa fatentur. Inuenta racione mali morbique reperta Materie, disquirit adhuc que causa salutis Languoris causas ualeat secludere, pestem Perdere, supplantare luem morbumque fugare. Ergo minis, precibus, plausu, clamore, soporem Expugnare parat, sed talis sompnus obaudit. Nec mirum si morbus ad hec contempnit abire. Non erat iste sopor somni, sed mortis ymago, Que uite tenebrat lucem uitamque soporat Plus sompno, sed morte minus, maiorque sopore, Morte minor, sed fida tamen prefactio mortis. Cum talis nequeat medicina refellere morbum Nec tantum ualeat morbi superare uigorem, Celesti confecta manu, condita sapore, Mellifluo gustu mellita, suauis odore, Secretas redolens species, terrena repellens Condimenta, nouum celi thimiama propinans, Exquisita datur languenti pocio, totum Que corpus peragrat, uitalia circuit, intrat Venas, disquirit neruos penetratque medullas. Huius ad aduentum Fronesis sibi redditur, ad se Dum redit, et totus mentis seducitur horror. Hic stupor ipse stupet medicinam posse; fugatus Miratur talem medicine cedere morbum, Sed quamvis oculus mentis resplendeat intra, Languescit tamen exterior nec ferre nitorem Sustinet empireum nec tantum fulgur Olimpi. Ergo suam solers matrona recurrit ad artem Et presigne, decens, rutilans, immitabile, tersum, Grandi diffusum spacio scriptumque figuris Presentat Fronesi speculum, quo cuncta resultant Que locus empireus in se capit, omnia lucent, Que mundus celestis habet, sed dissona rerum Paret in hiis facies. Hic res, hic umbra uidetur, Hic ens, hic species, hic lux, ibi lucis imago. Detinet hoc speculum mentem uisumque Sophye Sistit, ne maior oculis lux obuiet, illos Offendens, uisumque simul cum mente fatiget. Hoc speculum mediator adest, ne copia lucis Empiree, radians uisum, depauperet usum. Visus in hoc speculo respirat, lumen amicum Inuenit et gaudet fulgens cum lumine lumen. Cernit in hoc speculo uisu speculante Sophia, Quicquid diuinus in se complectitur orbis. Dum noua queque uidet, miratur ad omnia, gaudet In cunctis, nouitas noua rerum gaudia gingnit; Eius cum uisu mens delectatur et omnes Eroris pellit nebulas et gaudia mentem Perfundunt; perit omne sui sintoma doloris. Si qua minus plene cognoscit, plenius illam Asistens matrona docet suppletque minorem Intuitum panditque latens aperitque reclusum. Hic uidit angelice plebis superique senatus Miliciam, palmamque simul dulcesque triumphos Sanctorum, meritum dispar fructusque laborum. Virginis illius meritum miratur, adorat Partum quod peperit, non marcescente pudoris Flore, nec atrito feruente libidinis estu. Conceptus partusque modum floremque pudoris Intactum stupet admirans, non inuenit unde Sit matri que nulla uiri commercia nouit. Confugit ad logice leges; hec ergo parentis Iura negat, cui uirginitas concedit honorem Virginis, a simili uult supplantare pudorem Virgineum matri, quam disputat esse parentem Partus, et ad matrem natiuo iure refertur. Ista tamen racio nutat, cum uirgine matrem Inuenit et logices uidet argumenta iacere. Amplius admirans, magis hesitat, amplius herens, Inquirit quo iure poli, qua lege beata Nata patrem, terrena Deum, casura manentem, Flos cedrum, sidus solem, scintilla caminum Proferat, et mellis desudet petra liquorem. Miraturque Deum nostram uestire figuram, Et nostras habitare casas flammantis Olimpi Rectorem, floremque rose latitare sub alga, Et gemmam uestire lutum, uiolamque cicuta Velari, uitamque mori, tenebrescere solem, Qui gunfi, que iuncture, quis nexus et unde Connectant humana Deo, diuina caduco Consocient hominique Deum, quis federet ordo. Singula dum Fronesis miratur et omnia temptat Vestigare sue racionis legibus, illam Asistens matrona monet, ne sompniet illic Humanas leges mundanaque federa, cursus Nature nostrasque uices, ubi nulla potestas Illius, sed cuncta silent decreta, pauescunt Leges, iura stupent, ubi regnat sola uoluntas Artificis summi, que uult a canone nostro Excipiens, ubi iura pauent et regula cedit Artifici, canonque silet, dictante magistro. Non Racio sed sola Fides ibi queritur, illic Transcendit causas celestis causa, minores Exuperat leges lex summa et federa legum. Ergo sufficiat Fides, disquirere cesset Hic Racio, sistatque Fides Racionis habenas.

63. 163

    [185-272]

64. 164

    His monitis fert assensum Prudencia, cedit Doctrine, sequiturque Fidem totumque superno Deputat aetori quod nostram uincere legem Cernit et excepti iuris racione moueri. Hiis edocta uiam maturius arripit, eius Informat regina gradum gressumque sigillat Incessu proprio, ne locus abditus, anceps Callis, distortus limes, uia dissona gressus Virginis impediat, comitem sibi destinat illam, Que Fronesi mentem proscriptam reddidit, eius Resiituens uisum, cui cessit abusio morbi, Quam uia nulla latet, nullus locus abditur illi, Non delirus obest limes, non semita fallit. Hiis comitata uie Fronesis securius instat Ancipitesque uias transit, loca dissona, calles Ignotos; nec iam posset superare locorum Anfractus; sed nutanti soror utraque uires Suppeditat, firmatque gradum, gressusque recidit Pondus, et extenuans penam fastidia tollit. Oblatum Fronesi uisum deffendit ab omni Luminis occursu speculum, ne debriet illam Celestis splendor oculosque reuerberet ignis. Tandem fessa, tremens, admirans, uirgo dietam Explet et eterni supprema palacia regis Intrat et expleti superata mole laboris Letatur; sed cuncta stupet que nuncius offert In speculo uisus, ubi nil mortale, caducum, Defficiens, terrestre micat, solumque refulget Eternum, celeste, manens, immobile, certum. Hic uidet ingenitas species, speculatur ydeas Celestes, hominum formas, primordia rerum, Causarum causas, racionum semina, leges Parcarum, fati seriem mentemque Tonantis, Cur Deus hos reprobat, illos predestinat, istum Preparat ad uitam, sua munera substrahit illi; Cur alios humiles paupertas cogit, egenos Opprimit et solum lacrimis saciatur egestas; Cur aliis prediues opum pluit alueus omnes Diuicias diuesque natat fecundus in auro; Cur istos ditat sapiencia, nubilat illos Sensus inops, animus pauper, mendica uoluntas; Cur forme species purgata serenat Adonim, Dauus abusiuam speciem gerit, Hector in armis Fulgurat, ingenii radio scintillat Vlixes; Cur Cicero rethor, cur Tiphis nauita, pictor Milo, pugil Pollux, rigidus Cato, Naso poeta. Nec hec sola fauent Fronesis conspectibus; ultra Progrediens uisus alia nouitate uidentem Demulcet, redituque suo miranda reportat. Hic uidet irrigui fontis radiare nitorem Qui prediues aquis, reliquo conspectior anne, Sidera luce domat, precellit mella sapore. Cuius deliciis cedit paradisus, odore Balsama uincuntur, nardus summittitur illi. A quo procedens riuus non immemor horum Que fons ille gerit, totum sibi fontis honorem Assumit, fontique pari respondet honore; Non tamen irriguum minor afflat gratia fontem. Ergo fons riuum, riuus cum fonte fluentum Producit, retinens fontis riuique saporem. Cum sint diuersi, fons, riuus, flumen in unum Conueniunt eademque trium substancia, simplex Esse, sapor similis, color unus, splendor in illis Vnicus et uultus horum conformis et idem Ad speciem fontis sol uincens lumine solem. Hic radium fundit quem sol mundanus adorat, Cui celum stelleque fauent et supplicat orbis. Occasum nunquam patitur sol iste, nec ullam Sustinet eclipsim, nec nubis nubila sentit, A quo procedens radius Solaris adequat Luce patrem loquiturque suo splendore parentem: Idem sol, species eadem, lux una, coeuus Splendor, nequaquam proprio decliuus ab ortu, Sol alius sed non aliud, sol unus et unum Cum gignente manens, lux luci consona, fulgor Fulgori splendorque sui non immemor ignis. De se producit radius cum sole calorem Qui mulcens urit, urendo mulcebris et ardens Mitigat, incendens demulcet, temperat urens. Iste calor siccat uiciorum flumina, sordes Purgat et a uicio uirtutis decoquit aurum. Iste calor perimit peccati frigora, flammas Ire, torporis hyemes Venerisque calorem. Sic calor expugnat ignem, sic flamma repellit Flammam, sic estus estum splendorque caminum. Pullulat in flores mens isto tacta calore, Et terram mentis uirtutum flore beato Purpurat iste calor, dum uer celeste reducit.

65. 165

    [273-295]

66. 166

    Hec mirata diu Fronesis multumque retractans Singula, que uisus pregustat, freta sororum Ducatu, summi regis conscendit in arcem Qua residet rex ipse poli, qui cuncta cohercet Legibus imperii, qui numine numina celi Constringit, cuius nutu celestia nutant. Hec igitur uicina Deo uix sustinet eius Immortale iubar, ius magestatis inundans, Expectat lumen, sed eam deffendit ab isto Fulgure planicies speculi, quam uisibus offert Illa suis, lucem speculo mediante retardans. Tunc uirgo, genibus flexis et supplice uultu, Submisse uocis modulo gestuque timentis Supplicat eterno regi, uerbumque salutis Prelibat, mixtaque tremunt formidine uerba. Sed superum genitor, reddens sua iura saluti, Erigit hanc et stare iubet motusque timoris Sistere, ne terror animum uocemque retardet. Erigitur mentemque regit, partimque retardat Virgo metum, stat mens cum corpore, corporis equat Mens erecta situm. Sic mens submissa resumit Vires, erectam mentem sua uerba sequntur. Exit in has uoces animus uerbumque redundat:

67. 167

    [296-381]

68. 168

    "Si nostros gemitus et nostre tedia sortis, Mundanos casus mundanaque fata, caducos Ortus, instantes obitus uiteque propinquos Lapsus et nostre pensemus originis omen, Que nostrum tantos fastus inuadat ut ante Conspectum faciemque Dei presumat habere Colloquium noctisque lues cum luce loquatur, Conueniat regem seruus pauperque potentem, Factorique suo moueat factura querelam? Sed quia te fontem pietatis nouimus, a quo Liuoris stimulum bonitas innata relegat, Cuius iusticie pietas adiuncta rigorem Temperat et multum discurrere non sinit illam, Ad te confugimus proscripte quas fugat orbis, Persequitur mundus, homo respuit, improbat omnis Viuens, sicque tuis, si fas est dicere, mundus Legibus excipitur, dum nostri jura nefandis Actibus expugnat, etiam tibi bella minatur, Nam tua res agitur, paries cum proximus ardet. Hos casus Natura uidet lapsusque cadentis Mundi, uirtutem uicio succumbere, fraudi Fedus, amiciciam liti pacemque furori. Hos gemit excessus, errores luget, abusus Deplorat mundumque dolet sub nocte iacere. In multis etiam damnat sua fata, reatus Excusare uolens facto meliore nouisque Artibus, atque noua medicina tergere morbum. Qualiter ergo malum superet morbumque recidat, Putrida membra secet, ne pars sincera trahatur, Occurrat uicio, ne totum diruat orbem, Vix cognoscit adhuc, sed tandem freta sororum Colloquio, meliore uia procedit, in istud Consilium ueniens, ut totum uiribus unum Cudat opus, per quod proprio succurat honori. Quo ueteres hominum possit pensare ruinas, Vult hominem formare nouum, qui sidere forme Et morum forma reliquos transcendat, et omnes Excessus resecans, regali limite gressum Perducat, mediumque tenens extrema relinquat, Vt saltem mundo sydus prefulguret unum Qui iacet errorum tenebrosa nocte sepultus, Vt sic respiret uirtus, excuset in isto Erores Natura suos, et conferat uni Quod multis conferre nequit meritumque fauoris Et laudum titulos saltem lucretur in uno. Que iacet in multis dampnata suumque decorem Amittit, dum sola sui jam restat ymago, Sed nullo firmata manent concepta tenore, Ni tua conceptis applaudat gracia, ceptum Roboret atque suo confirmet munere uotum. Nature langueret opus penitusque iaceret Incultum, ueteris retinens fastidia masse, Ni tua mature firmaret dextera factum Infirmamque manum regeret, conduceret huius Scribentis calamum, lapsum suppleret euntis. Corporis effigiem sibi deputat, exigit a te Quod superest Natura bonum munusque quod ipse Solus habes, animamque petit que sola superni Postulat artificis sensum limamque requirit. Nostras namque manus terrestris fabrica tamen Exposcit, sed eas anime celestis origo Ignorat, solique suum sibi deputat ortum. Ergo tuo nutu, numen celeste caduca Visitet et corpus celestis spiritus intret; In terra positus, in celo mente beata Viuat et in terris peregrinet corpore solo, Virtutum diues opibus, fecundus amore Celesti, carnisque domet racione tirannum, Teque tuum fateatur opus, quis fecerit actor Predicet artificemque suum factura loquatur. Sic ad nos diuinus homo descendat, ut ipsis Virtutum titulis aliorum moribus instet. Te saltem moueant Nature dampna, pudoris Exilium, iactura boni, detractio morum, Error honestatis, fidei proscriptio, legum Contemptus nostreque preces; si pondera rerum Vel momenta sumus, noli confundere dudum Confusas: fuimus et nos quandoque beate. Si te nulla mouent rerum discrimina, saltem Te gratis moueat tua gracia, suscipe uota Que damus et precibus deuotis pondera dona. Si nos a patriis proscriptas sedibus omni Destituis uoto, deserte uincimur, omne Perdimus officium nostrasque relinquimus artes". Hiis donat precibus assensus arbiter aule Celestis, mentemque foras uox prouocat ista:

69. 169

    [382-424]

70. 170

    "Virgo parens rerum, superum germana meique Filia, celestis ortu, tamen incola terre, In terris que sola sapis diuina meeque Exemplum deitatis habes, fastidia mundi Que relevas fletusque tuo solamine tergis, Non tua degenerat a summa mente uoluntas, Nam patris ad uotum suspirat nata; parentem In uoto sequitur patri non dissona proles. Hoc mihi iampridem Racio dictauit ut uno Munere respicerem terras mundumque bearem Numine celestis hominis, qui solus haberet Tot uirtutis opes quot munera digna fauore, Tot dotes anime quo saltern mundus oberrans Floreret, uiciis aliorum marcidus, immo Iam defloratus in flore resurgeret uno. Si terre uicium, scelus orbis, crimina mundi Ad meritum pensans, uellem persoluere penas, Aut iterum terras uelarem fluctibus, undis Vestirem montes iterum, totumque periret Diluuio genus humanum, nec fluctibus ullum Exciperet uite meritum, nec uiueret alter Deucalion alterque Noe concluderet archam. Sed pocius mundus, qui crimine uiuit in uno, Ad uite meritum pena moreretur in una, Aut terre delicta nouus consumeret ignis, Inuoluens homines una sub clade, nec unum Exciperet tante generalis regula cladis, Aut scelerum pestes alia sub peste perirent. Sed quia iusticie uincit miseracio normam Iudiciique rigor cedit pietate remissus, Non penas equabo malis, non premia culpis, Non ferro purgabo luem, non uulnere morbum, Sed uictus dulcore precum uestrique misertus Exilii, meliora dabo medicamina mundo. Munere diuino donis celestibus auctus, Spiritus a celo terre dimissus in orbe Terreno peregrinus erit, carnisque receptus Hospicio, luteum tegimen nouus hospes habebit. Hoc superest ut uestra manus concedat honestum Huic anime thalamum, regi respondeat aula, Ne nouus hospicii contagia senciat hospes, Ne nucleum ledat teste putredo, saporem Corrupti uasis sibi res contenta maritet".

71. 171

    [425-451]

72. 172

    Hiis hylarata magis propriumque oblita laborem Virgo, nec ulterius pondus conquesta uiarum, Persoluit grates et celi numen adorat. Ipse Deus rem prosequitur, producit in actum Que pepigit. Vocat ergo Noym, que preparet illi Numinis exemplar, humane mentis ydeam, Ad cuius formam formetur spiritus omni Munere uirtutum diues, qui, nube caduce Carnis obumbratus, ueletur corporis umbra. Tunc Noys ad regis preceptum singula rerum Vestigans exempla, nouam perquirit ydeam. Inter tot species speciem uix inuenit illam Quam petit; offertur tandem quesita petenti. In cuius speculo locat omnis gracia sedem: Forma Ioseph, sensus Ytide, potencia justi Iob, zelus Finees Moysique modestia, Iacob Simplicitas Abraheque fides pietasque Thobie. Hanc formam Noys ipsa Deo presentat, ut eius Formet ad exemplar animam. Tunc ille sigillum Sumpsit, ad ipsius forme uestigia formam Dans anime, uultum qualem deposcit ydea Imprimit exemplo, totas usurpat ymago Exemplaris opes, loquiturque figura sigillum. Adsunt factori Parce cumulantque decorem Facture, non inuidie liuore retracte A donis anime, sed multa dote salutant Ortam, felici claudentes omine fatum.

73. 173

    [452-465]

74. 174

    Hiis donis ditans facturam, factor eandem Commendat Fronesi, monet hanc et precipit, addens Preceptis monitisque minas, ne tanta remisse Conseruet commissa sibi, sed caucius illam Conducat, meliore uia moderata meatum, Ne uel Saturni glaciali frigore tacta Senciat algorem nimium, uel Martis in estu Torreat, aut dulci pruritu lesa Dyones Langueat, aut lune fluitet torrentibus acta. Tunc Noys unguenti specie, que funditus omnem Aeris insultum sistat morbique procellam, Frigus auaricie, fedeque libidinis estum, Inuidieque sedet stimulum, contemperet iram, Perfundens animam celesti rore perungit.

75. 175

    [466-488]

76. 176

    Ergo potens uoti, celo demittitur alto Virgo, gradum properat illucque reuertitur unde Venerat; in celum stellis radiantibus ardens. Peruenit; occurrit Racio uotoque potitam Laudat et actoris miratur dona superni. Tunc comites, quarum ductu Prudencia sursum Euasit, reddens grates soluensque salutem Deserit, ad currum rursus solitumque recurrens Aurigam, ueteremque uiam gauisa resumit. Tunc loca pertransit Saturno proxima, caute Decipit illa senem, gressum secludit et illi Se procul absentat fugiens, callemque remotum Intrat, ut illius queat expugnare furorem. Saturnique tamen sensisset spiritus iram, Ni liquor unguenti contra pugnasset et illum Vincens, feruorem superasset celicus imber. Sic Veneris pestes, sic Martis decipit estus, Lunaremque globum que tandem singula uincens, Immensum consummat iter uotisque sororum Expectata diu Prudencia redditur; offert Nature celeste datum; miratur in illo Artificis Natura manum, munusque beatum Laudat et in dono laudatur gracia dantis.

77. 177

    LIBER SEPTIMUS

78. 178

    [1-55]

79. 179

    Occurrit Fronesi uirtutum turba suoque Pendet in amplexu, collum ligat, oscula prebet, Felicem laudat reditum, cum grata labori Reddatur merces, felici fine laborem Concludens, nec iam risus et gaudia uendat Spem timor offendens, cum res superata timorem Sorbeat et longo succedant gaudia uoto. Ergo sollerti studio Natura requirit Materie summam, de qua presigne figuret Hospicium, carnisque domum quam spiritus intret Celestis, radietque suo domus hospite digna. Excipit a terra quicquid purgacius in se Terra tenet, quicquid sibi puri uendicat humor, Quidue magis purum purus sibi destinat aer, Vel defecatum retinet sibi purior ignis. Diuidit a toto, diuisaque rursus in unum Colligit in summa commiscens, dumque futurum Sic prelibat opus, humani corporis aptat Materiam, signans operis uexilla futuri. Ergo materiam colere uis ignea donat Que, quamuis soleat totam turbare quietem Corporis et bellum plus quam ciuile mouere, Hic pacata iacet, nullos motura tumultus. Materiam purus traducit ab aere sanguis, Nec iam luxuriat proprio torrente superbus, Sed pacem seruat reliquis humoribus humor Sanguineus nullasque mouet cum fratribus iras. Mis inferior infra decurrit aquosus Humor et in morbos iam declinare recusat, Quamuis germane soleat putredinis esse Proximus et uarias morborum gignere pestes. Hic fex humorum fecem deponit et omnes Ingenitos mores melius morata recidit. Ex hiis materiam ductam Natura monetat In speciem, uultus humani corporis aptans Materie, cuius miratur turba decorem, Parque suum stupet in terris decor ipse decorum. Omnes diuicias forme diffundit in illo Nature prelarga manus; post munera pauper Pene fuit Natura parens que dona decoris, Forme thesauros uultu deponit in uno. Spirat in hac forma Narcisus et alter Adonis Spirat in hac facie quam, si Venus altera rursum Cerneret, in solitum decurreret illa furorem. Hoc magis in signum speciei donaque forme Cedit, quod nulla corpus pinguedine surgit, Sed magis in maciem tendit, sic omnia iuste Possidet et nullo decor eius claudicat, immo Nil maius conferre potest Natura uel ultra; Nil imperfectum, quia perfectissimus actor, Nec maius uoluit quam quod satis omnibus esset, Nec decuit fecisse minus qui plus potuisset. Hec igitur species tantum pretendit honoris Quod sese possit tute committere laudi Inuidie laudemque suam mereatur ab hoste.

80. 180

    [56-116]

81. 181

    Postquam materiem Nature dextra beauit Vultibus humanis, animam Concordia carni Federat et stabili connectit dissona nexu. Iunctura tenui, gunfis subtilibus aptat Composito simplex, hebeti subtile, ligatque Federe complacito, carni diuina maritat. Sic nocti lucem connectit et ethera terre, Sic diuersa tenent pacem, sic dissona litem Deponunt propriam nec iam caro bella minatur, Spiritui cedens sed non sine murmure multo. Nec iam corpoream uestem fastidit abhorrens Spiritus, hospicio tali letatus et umbra. Vt melius concludat opus Concordia, uirgo Que nobis numeri doctrinam spondet et illa Que monstrat uocum nexus et uincla sonorum, Assistunt operi cepto firmantque duorum Connubium, numerisque ligant et federe certo Nectunt, ut carni nubat substancia celi. Ergo nouus formatur homo: miratur in illo Se tantum potuisse potens Natura stupensque Vix opus esse suum credit quod fecerat ipsa. Dat iuueni dotes predictas Copia, pleno Perfundens cornu Nature munera, nullam Mensure metam retinens in munere tanto. Et cornu quod nulla prius munuscula, nullum Exhausit munus, totum diffunditur, in quo Se probat et quantum possit metitur in illo. Accedit Fauor in dotem, ne tanta priorum Munera perfecte perdant preconia laudis. Hiis fauet ergo Fauor, donans ut dona placere Possint et celeri perfiat tot munera Fama. Que, quamuis soleat uerum corrumpere falso, Hic nescit nisi uera loqui moresque uetustos Exuit et de se retinet sibi nomina fame. Non ibi laus sine re, non res sine laude, suamque Curat ab ypocrisi laudem res digna fauore. Munera leticie largitur grata Iuuentus, Et quamuis huius soleat lasciuia semper Esse comes, deponit eam moresque seueros Induit atque senis imitatur moribus euum: In senium transit morum grauitate Iuuentus. Sic etate uiret iuuenis, quod mente senescit, Etatem superat sensus, primordia floris Anticipat fructus et riuum preuenit amnis. Euo concludit animus, dum dispare ritu Pugnant: Hoc iuuenem loquitur, probat ille senectam. Risus adest, non ille tamen quem sepe maligna Gignit abortiuum derisio, liuor ab intus Parturit, aut extra falsi describit amoris Forma, uel instabilis crebro lasciuia pingit; Sed multum grauitatis habens uultumque modeste Inscribens, nullo deformans ora cachino, Talis erat risus, nullo corruptus abusu, Qualem causa, locus, tempus, persona requirit. Hiis Pudor accessit, longe fermenta relegans Luxurie, Veneris declinans dulce uenenum, Incestusque sitim redeuntem grata Pudoris Extinguit sacies, fluctusque libidinis a se Depellit, uincitque fuga, non mente Dyonem. Ypolitus redit ad uitam, redit alter in orbem Helyas ueteremque Joseph nouus alter adequat.

82. 182

    [117-165]

83. 183

    Forma pudicicie custosque Modestia dotes Apponit proprias et donum cetera uincens Dona, nec in dando mensuram deserit, immo Singula describit certo moderamine finis. Totum componit hominem, contemperat actus Verbaque metitur, libratque silencia, gestus Ponderat, appendit habitus sensusque refrenat. Admonet instanter ut nil agat unde pudendum, Vnde pudor frontem signet mentemque reatus Torqueat, aut fame titulos infamia ledat. Demonstrat que uerba, quibus uel quando tacenda Queue loqui deceat, ne uel dicenda tacendo Strangulet, aut nimio largus sermone tacenda Euomat atque seram diffuso subtrahat ori. Describit gestum capitis faciemque uenuste Suscitat ad recti libram, ne fronte supina Ad superos tendens, uideatur spernere nostros Mortales, nostram dedignans uisere uitam, Vel nimis in faciem terre demissus, inhertem Desertumque notet animum; moderancius ergo Erigitur, nec enim surgit uel decidit ultra Mensuram. Signans mentem, Constancia uultus Scurriles prohibet gestus nimiumque seueros Abdicat incessus, ne uel lasciuia scurram Predicet, aut fastus nimius rigor exprimat usum. Et ne degeneres scurrili more lacertos Exerat et turpi uexet sua brachia gestu, Aut fastum signans ulnas exemplet in arcum, Admonet illa uirum, uel ne delibet eundo Articulisque pedum terram, uix terrea tangens, Eius legitimo firmat uestigia gressu. Ne cultu nimium crinis lasciuus adequet Femineos luxus sexusque recidat honorem, Aut nimis incomptus iaceat, scalore profundo Degener et iuuenem proprii neglectus honoris Philosophum nimis esse probet, tenet inter utrumque Illa modum proprioque locat de more capillos. Non habitum cultus nimio splendore serenat, Non scalore premit, mediocriter omnia pensat. Ne uitanda foris oculus uenetur et auris, Melliflue uocis dulci seducta canore, Seducat mentem deceptaque naris odore Deffluat in luxus, uisum castigat et aurem, Frenat odoratum; uel ne dulcore saporis Desipiens, gustus mentem nimium sapiendo Decipiat, sensum gustus contemperat, usum Tactus componit, ne deuius erret et intus Mentem sollicitet, Veneris preludia querens Exterius nostreque ferens uexilla Dyones.

84. 184

    [166-201]

85. 185

    Non minor in donis Racio succedit et omne Diffundit munus, nunc primum prodiga donis, Iampridem que parca fuit jam parcere dono Desinit, ipsa tamen redeunt cum fenore dona. Illa monet iuuenem monitu seniore senisque Largitur mores iuueni. Docet ergo repente Ne quid agat subitumue nil presumat, at omne Factum preueniat animo, deliberet ante Quam faciat, primumque suos examinet actus; Diuidat a falso uerum, secernat honestum A turpi, uicium fugiens, sectator honesti, Promittat raro, det crebrius, immo petentem Munere preueniat nec sit res empta rogatu; Si quid promittat, promissum munus adequet Vel superet, ne re maior spes gaudia uincat. Promissum comittetur opus, ne tarda sequantur Munera, ne doni merito dantisque fauori Detractet, donum minuat dilacio dantis; Non fluat in motus uarios, sed firmiter uni Insistat mens fixa bono, ne singula temptans Nil teneat nec sic animus discurrat ubique, Quod nusquam; ne planta recens translata frequenter Areat, aut uarii temptans medicaminis usum, Inualeat morbus; ne mens sic omnibus assit Quod nulli, sic cuncta probet quod singula perdat; Nec petat impelli populari laude, nec ipsam Respuat oblatam, nisi sit uelata colore Ypocrisis, uerbo querens emungere lucrum; Nam nimis austerum redolet qui despicit omnem Famam, molescitque nimis qui singula fame Blandimenta petit, populari deditus auri. Non animo facili, non aure bibente fauorem Audiat ypocritas laudes, mendacia fame, Palponis phaleras, qui uerba sophistica pingit, Et dulci laudum sonitu citarizat in aure Diuitis et uendit laudes ad pondera doni.

86. 186

    [202-227]

87. 187

    Post Racionis opes et tantum munus, Honestas Thesaurum reserat proprium iuuenemque suarum Custodem decernit opum, deponit in illo Quidquid habet, ius omne boni transfundit in illum. Infames uitare monet, ne fama laboret, Ne uicina bonos ledant contagia mores, Vt uicium fugiat, Naturam diligat, illud Quod facinus peperit damnans, quod praua uoluntas Edidit, amplectens quicquid Natura creauit; Non homines sed monstra cauens et crimina uitans. Sic instet uicio quod rerum parcat honori, In commune bonum ne lux abscondita parce Luceat et uirtus det fructus clausa minores, Interius sibimet ut pauci uiuat et extra Vt plures, intus sibi uiuens, pluribus extra; Vt mundo natum se credat, ut omnibus omnis Pareat et sapiens sese cognoscat in illo; Ne loca denigrent famam, ne tempora reddant Suspectum uiteque modus rerumque facultas. Predictis succedit Honor, predicta colorans Luce sua, nullamque sinit sentire lituram Dedecoris, sed cuncta suo perlustrat honore Muneris, et cultu proprio Decus omnia uestit, Non minus irradians aliarum facta sororum Quam rosa cognatos flores, quam Lucifer ignes Sydereos, lapidumque iubar carbunculus auget.

88. 188

    [228-260]

89. 189

    Assistens, Fronesis pluit omnia dona Sophye, Non illas largitur opes que sepe potentum Excecant animos et magestatis honorem Inclinant, minuunt leges et iura retardant, Sed pocius donat thesaurum mentis et omnes Diuicias animi, quas qui semel accipit, ultra Non eget, immo semel ditatus semper habundat, Quarum rectus amor, possessio nobilis, usus Vtilis, utilior largicio, fructus habundans. Hec est gaza poli, celi thesaurus, inundans Gracia que doctos ditat, que prodiga largos Vult possessores et dedignatur auaros. Clausa perit, diffusa redit; nisi publica fiat, Labitur et multas uires adquirit eundo. Non istas depascit opes rubigo, nec ignis Deuorat, aut furis minuit subreptio, mergit Naufragium, tollit predo, depauperat hostis. Nec solum Fronesis confert sua dona, sed ultra Procedit, iubet ancillas exponere quicquid Possunt et quodam certamine fundere dona: Gramatice doctrina prior precepta Sophye Complet et in iuuenem descendit tota, nec in se Fit minor, immo, magis crescens, grandescit in illo. Omne quod ipsius discernit regula, canon Precipit et dictat artis censura magistre, In dotem iuuenis confert, ne uerba monetet Citra gramaticam, ne uerbo barbarus erret. Barbaries quam nulla notat, sic ergo loquendi Recte scribendique uiam sectatur et artem Assequitur, damnat uicium toleratque figuram, Perfundensque uirum Pegasei nectare fontis, Turba poetarum docet illum uerba ligare Metris et dulci carmen depingere rithmo.

90. 190

    [261-269]

91. 191

    Succedit Logice uirtus arguta, nec alget Munere pigmeo, uerum contendit in illo Spargere diuicias et dandi laxat habenas. Hec docet argutum Martem racionis inire, Aduerse parti concludere, frangere uires Oppositas partemque suam racione tueri, Vestigare uiam ueri falsumque fugare, Scismaticos logice falsosque retundere fratres Et pseudologicos et denudare sophistas.

92. 192

    [270-284]

93. 193

    Assunt Rethorice cultus floresque colorum, Verba quibus stellata nitent, et sermo decorem Induit, et multo splendescit clausula luce. Has sermonis opes, cultus et sidera uerbi Copia Rethorice iactat iuuenisque loquelam Pingit et in uario presignit uerba colore. Succincte docet illa loqui sensusque profundos Sub sermone breui concludere, claudere multa Sub paucis nec diffuso sermone uagari, Vt breue sit uerbum, diues sentencia, sermo Facundus, multi fecundus pondere sensus. Vel si forte fluat sermo sub flumine uerbi, Fulminet ulterius sentencia, copia fructus Excuset folii siluam, paleasque uagantes Vbertas grani redimat sensusque loquelam.

94. 194

    [285-296]

95. 195

    Donat opes ars illa suas, que semina rerum, Federa, complexus, causas et uincula certis Legibus inquirit, numeros uestigat et omnes Discutit effectus, quibus omnia fixa tenentur, Sub uicibus constricta suis numerisque ligantur Cuncta simul, pacemque tenent, cessante tumultu. Ergo uirum, sua denudans secreta Minerve, Heredem facit esse suum, iuuenique reuelat Scibile quicquid habet, quicquid sua copia fundit, Que racio numeris, que uirtus queue potestas Insit, et in numeris que tanta potencia regnet, Vt numeri nodo stabilis liget omnia nexus.

96. 196

    [297-310]

97. 197

    Musica diuicias aperit, sua munera multo Plena fauore uiro concedit, adoptat eundem, Omne suum uelud heredi delegat eidem. Que uox displiceat uoci, que consonet illi Monstrat, amicicias uocum rixasque sonorum Edocet, et que uox trahat, que debriet aurem. Explicitas in dona manus ars illa relaxat, Que terre spacium, tractus maris, aeris altos Discursus, celi fines metitur, et omne Corpus sub certo describit fine nec altum Impedit, immensum tardat retrahitque profundum. Illa uirum docet in spacium concludere terram, Aera metiri, mare sistere, claudere celum Finibus et teretem mundi describere formam.

98. 198

    [311-328]

99. 199

    Astrorum doctrina suum componit in illo Hospicium, quo nulla magis sibi complacet aula. Illa docet quis motus agat celestia, stellas Excitet, aut celi quis spiritus incitet orbem. Hoc doni titulo mundi Sapientia ditat Presignitque uirum, sed eum diuinius afflans, Ars diuina poli, ueri uia, nescia falsi, Ars que sola fide gaudet subnixa nec arte Nititur, humane fugiens racionis asilum, Gracius arrisit, animam cum celicus ignis In superis retineret adhuc splendorque serenes Aspiraret eius, nec nostras etheris imi Pressuras pateretur adhuc nec tedia mundi. Illa docet celeste sequi, uitare caducum, Viuere lege poli, sursum suspendere mentem, Fastidire solum, celum conscendere mente, Corporis insultus frenare, reffellere luxus Carnis et illicitos racioni subdere motus.

100. 200

     [329-343]

← Previous · Next → — showing 101–200 of 261

The Latin Library (thelatinlibrary.com), via CLTK's latin_text_latin_library mirror. Public Domain Mark 1.0: no copyright. Licence: Public Domain Mark 1.0. Source.