De Vita Sancti Martini

perculerat serpens, infectum felle ueneni,

cum iam liuentes uirus distenderet artus,

atque ipsis etiam penitus uitalibus haustum

serpentis furiale malum quasi morte peracta

solueret inferno marcentia lumina somno,

ipse herus, inflectens iusto pia dorsa labori,

pertulit ad ueri uestigia sancta patroni,

non dubitans meritis per tot documenta probatis,

quod praesens posset tactu depellere uirus,

qui ueniens morbos solo terrore fugasset.

nec mora contactum dextrae medicamine uulnus

purgauit taetro frigentia membra ueneno:

et quacumque manus per corpus sancta cucurrit,

mors fugit, sed uita redit. remeauit ad unum

mox pestis collecta locum. tum uulnere solo

stipauit iussum confestim erumpere uirus,

et puer, intrepido firmans uestigia nisu,

gressibus inpauidis domino gaudente cucurrit.

hac diues mercede redis, haec munera sumis,

adiectae numerans felicia dona salutis.

Quod tempus uacuum uirtutibus aggere in ipso?

quae uia non caelum petiit, licet hospita terris?

Lustrabat caulas commissi pastor ouilis,

quis pia rurestrem claudebat eclesia plebem,

ne furum fortasse doli rabiesue luporum

incautas pecudes raperent custode remoto.

interea sociis paulum fortasse relictis

carpebat praegressus iter, qua publicus agger

porrigit erectam per plana iacentia molem,

ut uia constratis solidata atque edita saxis

uergeret effusos in concaua subdita nimbos,

et grauis in duro non sideret orbita calle,

mersaque ne luteum sorberet plaustra profundum,

sed summae uix dorsa uiae uertigo rotarum

raderet, haut ullo signans uestigia sulco,

sed procul inpacti tinnitu prodere ferri

hoc Martinus iter paulum praegressus agebat,

cum subito ingenti properantem turbine redam

obuius aspexit, tumidos quae forte uehebat

militiae terrore uiros. non ordo furorem,

non ratio insanam poterat conponere mentem.

ambitio, ebrietas, clamor, furor, ira, tumultus

miscebant uariis incondita pectora monstris,

exanimesque inter mulas trepidosque magistros

uerbera caedentum resonabant, uerba clamantum.

nec standi lex ulla inerat nec cura pericli

tardabat celerem per plana, per ardua cursum.

talibus ergo uiris habitu diuersus et ore

obuius occurrit sanctus. timuere uerendam

iumenta aduersi faciem. cessere trementes

aggere de medio mage sano pectore mulae,

innexae inplicitis trepidantia corpora loris:

ut quondam sanctae uetitum maledicere plebi

lectio fert asinam dominum tempsisse profanum,

elisam adclini pressantem corpore plantam.

tum uero insano subfusi corda ueneno

desiliunt. spes est uoti, data causa furendi:

ausi et sacrilegas in sanctum extendere dextras

uerberibusque pium certatim elidere, corpus.

insontem, solum, mitem, placidum, patientem.

irati, instabiles, multi, tumidi, furiosi

obuia uerberibus prorsus nec uerba ferentem

inpellunt, retinent, elidunt. ora madescunt

sanguine, contusum rumpunt spiramina pectus,

liuentes fracto nigrescunt gutture fauces,

languentesque oculi solo de lumine Christi

praesentes pensant tenebras. caligine noctis

deficit aspectus, sed spes in pectore lucet.

talem igitur socii postquam aspexere magistrum,

exanimis uiso pallescit turba patrono,

extendens humiles ad sustentacula dextras

blandaque sanguineis adfigens oscula membris.

tum properant dirae loca tristia linquere caedis.

subditus excepit uenerabile pondus asellus,

adsuetum uecturus onus. sed corpore flexo

nutat semianimis adclinis sarcina membris

et dubios casus iamiam lapsura minatur.

interea expleto satiati corda furore

ad redam rediere uiri. pernicius inde

praecipiti cogunt iumenta erumpere saltu,

ut, quidquid fuerat funesta in caede morarum,

confestim celeris pensarent turbine cursus.

uerum haec frustra adhibent molimina. fixa rebellant

imperio iumenta truci. riguere ligatae

arbitrio domini statuarum in imagine mulae.

tum uero insano peius calet ira tumultu.

nil uoces, nil flagra ualent. contusa resultant

ilia. uicinas rapiunt ad uerbera siluas.

saxa, sudes, fustes, stimulos, quod cuique repertum

rimanti telum ira facit, consumit in ictus.

nec tamen haec possunt neruos laxare rigentes

aut fixos motare artus. frigentia credas

aera uel expressas saxis riguisse figuras.

tandem consumpto penitus fractoque furore.

admisit sanum uecors dementia sensum,

ut scirent nexas inter tot uerbera mulas

iudicio torpere dei, causamque morarum

non sine diuino miseris contingere nutu.

tum demum attoniti monstris positoque furore

peccati memores quaerunt, quisnam ille uerendo