Epistulae

Sola scripturarum ars est, quam sibi omnes passim uindicent: scribimus indocti doctique poemata passim. hanc garrula anus, hanc delirus senex, hanc soloecista uerbosus, hanc uniuersi praesumunt, lacerant, docent, antequam discant. alii adducto supercilio grandia uerba trutinantes inter mulierculas de sacris litteris philosophantur, alii discunt — pro pudor! — a feminis, quod uiros doceant, et, ne parum hoc sit, quadam facilitate uerborum, immo audacia disserunt aliis, quod ipsi non intellegunt.

taceo de meis similibus, qui si forte ad scripturas sanctas post saeculares litteras uenerint et sermone conposito aurem populi mulserint, quicquid dixerint, hoc legem dei putant nec scire dignantur, quid prophetae, quid apostoli senserint, sed ad sensum suum incongrua aptant testimonia, quasi grande sit et non uitiosissimum dicendi genus deprauare sententias et ad uoluntatem suam scripturam trahere repugnantem.

quasi non legerimus Homerocentonas et Uergiliocentonas ac non sic etiam Maronem sine Christo possimus dicere Christianum, quia scripserit: iam redit et uirgo, redeunt Saturnia regna, iam noua progenies caelo demittitur alto, et patrem loquentem ad filium: nate, meae uires, magna potentia solus, et post uerba saluatoris in cruce: talia at memorans fixusque manebat. puerilia sunt haec et circulatorum ludo similia, docere, quod ignores, immo, ut cum Clitomacho loquar, nec hoc quidem scire, quod nescias.

Uidelicet manifestissima est Genesis, in qua de creatura mundi, de exordio generis humani, de diuisione terrae, de confusione linguarum et de gente (pergente) usque ad Aegyptum scribitur Hebraeorum. patet Exodus cum decem plagis, cum decalogo, cum mysticis diuinisque praeceptis. in promptu est Leuiticus liber, in quo singula sacrificia, immo singulae paene syllabae et uestes Aaron et totus ordo Leuiticus spirant caelestia sacramenta.

Numeri uero nonne totius arithmeticae et prophetiae Balaam et quadraginta duarum per heremum mansionum mysteria continent? Deuteronomium quoque, secunda lex et euangelicae legis praefiguratio, nonne sic ea habet, quae priora sunt, ut tamen noua sint omnia de ueteribus? hucusque Moyses, hucusque πεντάτευχος, quibus quinque uerbis uelle se loqui in ecclesia gloriatur apostolus.

lob, exemplar patientiae, quae non mystena suo sermone conplectitur? prosa incipit, uersu labitur, pedestri sermone finitur; omnisque dialecticae proponit λήμματα, propositione, adsumptione, confirmatione, conclusione determinat. singula in eo uerba plena sunt sensibus et, ut de ceteris sileam, resurrectionem corporum sic prophetat, ut nullus de ea uel manifestius uel cautius scripserit: scio, inquit, quod redemptor meus uiuat et in nouissimo de terra resurrecturus sim. et rursum circumdabor pelle mea et in carne mea uidebo deum, quem uisurus sum ego ipse et oculi mei conspecturi sunt et non alius. reposita est haec spes mea in sinu meo.

ueniam ad Iesum Naue, typum domini non solum in gestis, uerum et in nomine: transit Iordaneu, hostium regna subuertit. diuidit terram uictori populo et per singulas urbes, uiculos, montes. flumina, torrentes atque confinia ecclesiae caelestisque Hierusalem spiritalia regna discribit. in Iudicum libro quot principes populi, tot figurae sunt. Ruth Moabitis de Moabitide Esaiae explet uaticinium dicentis: emitte agnum, domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filiae Sion.

Samuhel in Heli mortuo et in occisione Saulis ueterem legem abolitam, porro in Sadoc atque Dauid noui sacerdotii nouique imperii sacramenta testatur. Malachim, id est tertius et quartus Regum liber, a Salomone usque ad Iechoniam et ab Hieroboam, filio Nabat, usque ad Osee, qui ductus est in Assyrios, regnum Iuda et regnum describit Israhel. si historiam respicias, uerba simplicia sunt; si in litteris sensum latentem, ecclesiae paucitas et hereticorum contra ecclesiam bella narrantur.

duodecim prophetae in unius uoluminis angustias coartati multo aliud, quam sonant in littera, praefigurant. Osee crebro nominat Effraim, Samariam, loseph. Iezrahel et uxorem fornicariam et fornicationis filios et adulteram cubiculo clausam mariti multo tempore sedere uiduam et sub ueste lugubri uiri ad se reditum praestolari.

Iohel, filius Bathuel, describit terram duodecim tribuum eruca, brucho, locusta, rubigine uastante consumptam et post euersionem prioris populi effusum iri spiritum sanctum super seruos dei et ancillas, id est super centum uiginti credentium nomina, et effusum iri in cenaculo Sion, qui centum uiginti ab uno usque ad quindecim paulatim et per incrementa surgentes quindecim graduum numerum efficiunt, qui in psalterio mystice continentur.

Amos, pastor et rusticus ruborum mora destringens, paucis uerbis explicari non potest. quis enim digne exprimat tria et quattuor scelera Damasci, Gazae, Tyri, Idumeae, filiorum Ammon et Moab et in septimo octauoque gradu Iudae et Israhel? hic loquitur ad uaccas pingues, quae sunt in monte Samariae, et ruituram domum maiorem minoremque testatur.

ipse cernit fictorem locustae et stantem dominum super murum litum uel adamantinum et uncinum pomorum adtrahentem supplicia peccatoribus et famem in terram: non famem panis neque sitim aquae, sed audiendi uerbum domini. Abdias, qui interpretatur seruus domini, personat contra Edom et sanguineum terrenumque, fratris quoque Iacob semper aemulum, hasta percutit spiritali.

Ionas, columba pulcherrima, naufragio suo passionem domini praefigurans mundum ad paenitentiam reuocat et sub nomine Nineue salutem gentibus nuntiat. Micheas de Morasthi, coheres Christi, uastationem adnuntiat filiae latronis et obsessionem ponit contra eam, quia maxillam percusserit iudicis Israhel. Naum, consolator orbis, increpat ciuitatem sanguinum et post euersionem illius loquitur: ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem.

Ambacum,

luctator fortis et rigidus, stat super custodiam suam et figit gradum super munitionem, ut Christum in cruce contempletur et dicat: operuit caelos uirtus eius et laudis eius plena est terra et splendor eius ut lux erit; cornua in manibus eius, ibi abscondita est fortitudo eius.

Sophonias, speculator et arcanorum domini cognitor, audit clamorem a porta piscium et eiulatum a secunda et contritionem a collibus. indicit quoque ululatum habitatoribus , quia conticuit omnis populus Chanaan, disperierunt uniuersi, qui inuoluti erant argento.

Aggeus, festiuus et laetus, qui seminauit in lacrimis, ut in gaudio meteret, destructum templum aedificat deumque patrem inducit loquentem: adhuc unum modicumque, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam et mouebo omnes gentes; et ueniet desideratus cunctis gentibus.

Zacharias, memor domini sui, multiplex in prophetia, Iesum uestibus sordidis indutum et lapidem oculorum septem candelabrumque aureum cum totidem lucernis, quot oculis, duas quoque oliuas a sinistris lampadis cernit et a dextris, ut post equos rufos, uarios, albos et nigros et dissipatas quadrigas ex Effraim et equum de Hierusalem pauperem regem uaticinetur et praedicet sedentem super pullum filium asinae subiugalis.

Malachias aperte et in fine omnium prophetarum de abiectione Israhel et uocatione gentium: non est mihi, ait, uoluntas in uobis, dicit dominus exercituum, et munus non accipiam de manu uestra. ab ortu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibus et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda.

Esaiam, Hieremiam, Ezechiel, Danihel quis possit uel intellegere uel exponere? quorum primus non prophetiam mihi uidetur texere, sed euangelium; secundus uirgam nuceam et ollam succensam a facie aquilonis et pardum spoliatum suis coloribus et quadruplex diuersis metris nectit alphabetum; tertius principia et finem tantis habet obscuritatibus inuoluta, ut apud Hebraeos ipsae partes cum exordio Geneseos - ante annos triginta non legantur; quartus uero, qui et extremus inter quattuor prophetas, temporum conscius et totius mundi ϕιλοι̐στωρ, lapidem praecisum de monte sine manibus et regna omnia subuertentem claro sermone pronuntiat.

Dauid, Simonides noster, Pindarus et Alcaeus, Flaccus quoque, Catullus et Serenus, Christum lyra personat I et in decacordo psalterio ab inferis excitat resurgentem. Salomon, pacificus et amabilis domini, mores corrigit, naturam docet, ecclesiam iungit et Christum nuptiarum dulce canit ἐπιϑαλάμιον.

Esther in ecclesiae typo populum liberat de periculo et interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, partes conuiuii et diem celebrem mittit in posteros. Paralipomenon liber, id est instrumenti ueteris ἐπιτομή, tantus ac talis est, ut, absque illo si quis scientiam scripturarum sibi uoluerit adrogare, se ipsum inrideat. per singula quippe nomina iuncturasque uerborum et praetermissae in Regum libris tanguntur historiae et innumerae explicantur euangelii quaestiones.

Esdras et Neemias, adiutor uidelicet et consolator a domino, in unum uolumen artantur: instaurant templum, muros extruunt ciuitatis; omnisque illa turba populi redeuntis in patriam et discriptio sacerdotum, Leuitarum, Israhelis, proselitorum ac per singulas familias murorum et turrium opera diuisa aliud in cortice praeferunt, aliud retinent in medulla.

Cernis me scripturarum amore raptum excessisse modum epistulae et tamen non inplesse, quod uolui. audiuimus tantum, quid nosse, quid cupere debeamus, ut et nos quoque possimus dicere: concupiuit anima mea desiderare in stificationes tuas in omni tempore. ceterum Socraticum illud inpletur in nobis: \'hoc tantum scio, quod nescio\'.

tangam et nouum breuiter testamentum: Mattheus, Marcus, Lucas, Iohannes, quadriga domini et uerum cherubin, quod interpretatur \'scientiae multitudo\', per totum corpus oculati sunt, scintillae micant, discurrunt fulgora, pedes habent rectos et in sublime tendentes, terga pennata et ubicumque uolitantia. tenent se mutuo sibique perplexi sunt et quasi rota in rota uoluuntur et pergunt, . quocumque eos flatus sancti spiritus duxerit.

Paulus apostolus ad septem scribit ecclesias — ectaua enim ad Hebraeos a plerisque extra numerum ponitur —, Timotheum instruit ac Titum, Philemonem pro fugitiuo famulo deprecatur. super quo tacere melius puto quam pauca dicere.

Actus apostolorum nudam quidem sonare uidentur historiatn et nascentis ecclesiae infantiam texere, sed, si nouerimus scriptorem eorum Lucam esse medicum, cuius laus est in euangelio, animaduertimus pariter omnia uerba illius languentis animae esse medicamina.

Iacobus, Petrus, Iohannes, ludas septem epistulas ediderunt tam mysticas quam succinctas et breues pariter et longas: breues in uerbis, longas in sententiis, ut rarus non in earum lectione caecutiat.

Apocalypsis lohannis tot habet sacramenta, quot uerba. parum dixi et pro merito uoluminis laus omnis inferior est; in uerbis singulis multiplices latent intellegentiae.

Oro te, frater carissime, inter haec uiuere, ista meditari, nihil aliud nosse, nihil quaerere, nonne tibi uidetur iam hic in terris regni caelestis habitaculum? nolo offendaris in scripturis sanctis simplicitate et quasi uilitate uerborum, quae uel uitio interpretum uel de industria sic prolatae sunt, ut rusticam contionem facilius instruerent et in una eademque sententia aliter doctus, aliter audiret indoctus.

non sum tam petulans et hebes, ut haec me nosse pollicear et eorum fructus in terra capere, quorum radices in caelo fixae sunt; sed uelle fateor, sed eniti prae me fero: magistrum rennuens comitem spondeo. petenti datur, pulsanti aperitur, quaerens inuenit. discamus in terris, quorum nobis scientia perseueret in caelo.

Obuiis te manibus excipiam et, ut inepte aliquid ac de Hermagorae tumiditate effutiam, quidquid quaesieris, tecum scire conabor. habes hic amantissimum tui fratrem Eusebium, qui litterarum tuarum mihi gratiam duplicauit referens honestatem morum tuorum, contemptum saeculi, fidem amicitiae, amorem Christi. nam prudentiam et eloquii uenustatem etiam absque illo ipsa epistula praeferebat.

festina, quaeso te, et haerentis in salo nauiculae funem magis praecide, quam solue. nemo renuntiaturus saeculo bene potest uendere, quae contempsit, ut uenderet. quidquid in sumptus de tuo tuleris, pro lucro conputa. antiquum dictum est: auaro tam deest, quod habet, quam quodnonhabet-credenti totus mundus diuitiarum estinfidelis autem etiam obolo indiget.

sic niuamus quasi nihil habentes et omnia possidentes. uictus atque uestitus diuitiae Christianorum. si habes in potestate rem tuam, uende; si non habes, proice. tollenti tunicam et pallium relinquendum est. scilicet, nisi tu semper recrastinans et diem de die trahens caute et pedetemptim tuas possessiunculas uendideris, non habet Christus, unde alat pauperes suos. totum deo dedit, qui se obtulit. apostoli tantum nauem et retia reliquerunt: uidua duo aera mittit in gazophylacium et praefertur Croesi diuitiis. facile contemnit omnia, qui se semper cogitat esse moriturum.

Obsecras litteris et suppliciter deprecaris, ut tibi rescribam, immo scribam, quomodo uiuere debeas et uiduitatis coronam inlaeso pudicitiae nomine conseruare. gaudet animus, exultant uiscera, gestit affectus hoc te cupere esse post uirum, quod sanctae memoriae mater tua Titiana multo fuit tempore sub marito, exauditae sunt preces et orationes eius. inpetrauit in unica filia, quod uiuens ipsa possederat.

habes praeterea generis tui grande priuilegium, quod exinde a Camillo uel nulla uel rara uestrae familiae scribitur secundos nosse concubitus, ut non tam laudanda sis, si uidua perseueres, quam execranda, si id Christiana non serues, quod per tanta saecula gentiles feminae custodierunt.

Taceo de Paula et Eustochio, stirpis uestrae floribus, ne per occasionem exhortationis tuae illas laudare uidear, Blesillamque praetereo, quae maritum suum, tuum secuta germanum in breui uitae spatio tempora uirtutum multa conpleuit. atque utinam praeconia feminarum imitarentur uiri et rugosa senectus redderet, quod sponte offert adulescentia! sciens et uidens in flammam mitto manum: adducentur supercilia, extendetur brachium iratusque Chremes tumido desaeuiet ore.

consurgent proceres et aduersum epistulam meam turba patricia detonabit me magum, me seductorem clamitans et in terras ultimas asportandum. addant, si uolunt, et Samariten, ut domini mei titulum recognoscam. certe filiam a parente non diuido nec dico illud de euangelio: sine mortui sepeliant mortuos suos. uiuit enim, qui credit in Christo, et, qui in illum credit, debet utique, quomodo ille ambulauit, et ipse ambulare.

Facessat inuidia, quam nomini Christiano maledicorum semper genuinus infigit, ut, dum probra metuunt, ad uirtutes non prouocent. exceptis epistulis ignoramus alterutrum, solaque causa pietatis est, ubi carnis nulla notitia est. honora patrem tuum, sed, si te a uero patre non separat.

tam diu scito sanguinis copulam, quam diu ille suum nouerit creatorem; alioquin Dauid tibi protinus canet: audi, filia, et uide et inclina aurem tuam et obliuiscere populum tuum et domu-m patris tui; et concupiscet rex decorem tuum, quia ipse est dominus deus tuus, grande praemium parentis obliti: concupiscet rex decorem tuum.

quia audisti, quia uidisti, quia inclinasti aurem tuam et populi tui domusque patris oblita es, idcirco concupiscet rex decorem tuum et dicet tibi: tota pulchra es, proxima mea, et macula non est in te. quid pulchrius anima, quae dei filia nuncupatur et nullos extrinsecus quaerit ornatus? credit in Christum et hac ambitione ditata pergit ad sponsum eundem habens dominum, quem et uirum.

Quid angustiarum habeant nuptiae, didicisti in ipsis nuptiis et quasi coturnicum carnibus usque ad nausiam saturata es. amarissimam choleram tuae sensere fauces, egessisti acescentes et morbidos cibos, releuasti aestuantem stomachum: quid uis rursus ingerere, quod tibi noxium fuit? canis reuertens ad uomitum et sus ad uolutabrum luti. bruta quoque animalia. et uagae aues in easdem pedicas retiaque non incidunt.

an uereris, ne proles Furiana deficiat et ex te parens tuus non habeat pusionem, qui reptet in pectore et ceruices eius stercore linat? quippini? omnes habent filios, quae habuere matrimonia, et, quibus nati sunt liberi, suo generi responderunt! exhibuit Ciceronis filius patrem in eloquentia? Cornelia uestra, pudicitiae simul et fecunditatis exemplar, Graecos suos se genuisse laetata est?

ridiculum sperare pro certo, quod multos et non habere uideas et, cum habuerint, perdidisse. cui dimittis tantas diuitias? Christo, qui mori non potest. quem habebis heredem? ipsum, quem et dominum. contristabitur pater, sed laetabitur Christus; lugebit familia, sed angeli gratulabuntur. faciat pater, quod uult, de substantia sua: non es eius, cui nata es, sed cui renata et qui te grandi pretio redemit, sanguine suo.

Caue nutrices et gerulas et istius modi uinosa animalia, quae de corio tuo saturare uentrem suum cupiunt. non suadent, quod tibi, sed, quod sibi prosit, et saepe illud obganniunt: solane perpetua maerens carpere iuuenta nec dulces natos Ueneris nec praemia noris?

ubi pudicitia et sanctitas, ibi frugalitas est; ubi frugalitas, ibi damna seruorum. quidquid non tulerint, sibi ablatum putant nec considerant, de quanto, sed quantum accipiant. ubicumque uiderint Christianum, statim illud e triuio: 6 , o ἐπιϑέτης. hi rumores turpissimos serunt et, quod ab ipsis egressum est, ab aliis audisse se simulant, idem auctores et exaggeratores. exin fama de mendacio, quae, cum ad matronas peruenerit et earum linguis fuerit uentilata, prouincias penetrat.

uideas plerasque rabido ore saeuire et tincta facie, uiperinis orbibus, dentibus pumicatis carpere Christianos. hic aliqua, circa humeros hyacinthina laena est, rancidulum quiddam balba de nare locuta perstrepit ac tenero supplantat uerba palato. omnis consonat chorus et latrant uniuersa subsellia.

iunguntur nostri ordinis, qui et roduntur et rodunt aduersum nos loquaces, pro se muti; quasi et ipsi aliud sint quam monachi et non, quidquid in monachos dicitur, redundet in clericos, qui patres sunt monachorum. detrimentum pecoris pastoris ignominia est, sicut e regione illius monachi uita laudatur, qui uenerationi habet sacerdotes Christi et non detrahit gradui, per quem factus est Christianus.

Haec locutus sum, in Christo filia, non dubitans de proposito tuo — numquam enim exhortatorias litteras postulares, si ambigeres. de bono monogamiae —, sed ut nequitiam seruulorum, qui te uenalem portant, et insidias adfinium ac pium parentis errorem intellegeres, cui, ut amorem in te tribuam, amoris scientiam non concedo dicens aliquid cum apostolo: confiteor, zelum dei habent, sed non secundum scientiam.

imitare potius — crebro enim id ipsum repetamsanctam matrem tuam, cuius ego quotiens recordor, uenit in mentem ardor eius in Christum, pallor ex ieiuniis, elemosyna in pauperes, obsequium in seruos dei, humilitas et cordis et.

uestium atque in cunctis sermo moderatus. pater tuus, quem ego honoris causa nomino — non quia consularis et patricius, sed quia Christianus est —, inpleat nomen suum et laetetur filiam Christo se genuisse, non saeculo; quin potius doleat, quod et uirginitatem frustra amiseris et fructus perdideris nuptiarum. ubi est maritus, quem tibi dedit? etiamsi amabilis, etiamsi bonus fuisset, mors finisset omnia et copulam carnis soluisset interitus.

arripe, quaeso, occasionem et fac de necessitate uirtutem. non quaeruntur in Christianis initia, sed finis: Paulus male coepit, sed bene finiuit; Iudae laudantur exordia, sed finis proditione damnatur. lege Ezechiel: iustitia iusti non liberabit eum, in quacumque die peccauerit, et inpietas jnpii non nocebit ei, in quacumque die conuersus fuerit ab inpietate sua.

ista est scala Iacob, per quam angeli conscendunt atque descendunt, cui dominus innititur lassis porrigens manum et fessos ascendentium gressus sui contemplatione sustentans. sed, sicut non uult mortem peccatoris, tantum ut reuertatur et uiuat, ita tepidos odit et cito ei nausiam faciunt. cui plus dimittitur,. plus diligit.

Meretrix illa in euangelio baptizata lacrimis suis et crine, quo multos ante deceperat, pedes domini tergente seruata est. non habuit crispantes mitras nec stridentes calceolos. nec orbes stibio fuliginatos, quanto foedior, tanto pulchrior. quid facit in facie Christianae purpurissus et cerussa? quorum alterum ruborem genarum labiorumque mentitur, alterum candorem oris et colli: ignes iuuenum, fomenta libidinum, inpudicae mentis indicia.

quomodo flere potest pro peccatis suis, quae lacrimis cutem nudat et sulcos ducit in facie? ornatus iste non domini est, uelamen istud antichristi est. qua fiducia erigit ad caelum uultus, quos conditor non agnoscat? frustra obtenditur adulescentia et aetas puellaris adseritur; uidua, quae marito placere desiuit et iuxta apostolum uere est, necessarium nisi perseuerantiam.

meminit pristinae uoluptatis, scit, quid amiserit, quo delectata sit: ardentes diaboli sagittae ieiuniorum et uigiliarum frigore restinguendae sunt. aut loquendum nobis est, ut uestiti sumus, aut uestiendum, ut loquimur. quid aliud pollicemur et aliud ostendimus? lingua personat castitatem et totum corpus praefert inpudicitiam.

Hoc quantum ad habitum pertinet et ornatum. ceterum uidua, quae in deliciis est, — non est meum, sed apostoli uiuens mortua est. quid sibi uult hoc, quod ait: uiuens mortua est? uiuere quidem uidetur ignorantibus et non esse peccato mortua, sed Christo, quem secreta non fallunt, mortua est.

anima enim, quae peccauerit, ipsa morie- f tur. quorundam hominum peccata manifesta sunt praecedentia ad iudicium, quosdam autem et subsequuntur. similiter et facta bona manifesta sunt et, quae aliter se habent, abscondi non possunt. quod dicit, istius modi est: quidam tam libere et palam peccant, ut, postquam eos uideris, statim intellegas peccatores; alios autem, qui callide occultant uitia sua, ex sequenti conuersatione cognoscimus.

similiter et bona apud alios in propatulo sunt, in aliis longo usu discimus. quid ergo necesse est nos iactare pudicitiam, quae sine comitibus et adpendiculis suis, continentia et parcitate, fidem sui facere non potest? apostolus macerat corpus suum et animae subicit imperio, ne, quod aliis praecipit, ipse non seruet: et adulescentula feruente cibis corpore de castitate secura est?

Neque uero haec dicens condemno cibos, quos deus creauit ad utendum cum gratiarum actione, sed iuuenibus et puellis incentiua esse adsero uoluptatum. non Aetnaei ignes, non Uulcania tellus, non Ueseuus et Olympus tantis ardoribus aestuant, ut iuueniles medullae uino plenae, dapibus inflammatae.

auaritia calcatur a plerisque et cum marsuppio deponitur; maledicam linguam indictum emendat silentium; cultus corporis et habitus uestium unius horae spatio commutatur; omnia alia peccata extrinsecus sunt et, quod a foris est, facile abicitur: sola libido insita a deo ob liberorum creationem, si fines suos egressa fuerit, redundat in uitium et quadam lege naturae in coitum gestit erumpere.

grandis ergo uirtutis est et sollicitae diligentiae superare, quod natus sis in carne, non carnaliter uiuere, tecum pugnare cottidie et inclusum hostem Argi, ut fabulae ferunt, centum oculis obseruare. hoc est, quod apostolus uerbis aliis loquebatur: omne peccatum, quod fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus suum peccat.

aiunt medici et qui de humanorum corporum scripsere naturis praecipueque Galenus in libris, quorum titulus est ὑγεινω̃ν, puerorum et iuuenum ac perfectae aetatis uirorum mulierumque corpora insito calore feruere et noxios esse his aetatibus cibos, qui calorem augeant, sanitatique conducere frigida quaeque in esu et potu sumere, sicut e contrario senibus, qui pituita laborent et frigore, calidos cibos et uetera uina prode esse.

unde et saluator: adtendite, inquit, uobis, ne forte adgrauentur corda uostra in crapula et ebrietate et curis huius uitae. et apostolus: uino, in quo est luxuria. nec mirum hoc figulum sensisse de uasculo, quod ipse fabricatus est, cum etiam comicus, cuius finis est humanos mores nosse atque describere; dixerit: sine Cerere et Libero friget Uenus.

Primum igitur, si tamen stomachi firmitas patitur, donec puellares annos transeas, aquam in potum sume, quae natura frigidissima est, aut, si hoc inbecillitas prohibet, audi cum Timotheo: uino modico utere propter stomachum et frequentes tuas infirmitates.

deinde in ipsis cibis calida quaeque deuita; non solum de carnibus loquor, super quibus uas electionis profert sententiam: bonum est uinum non bibere et carnem non manducare, sed etiam in ipsis leguminibus inflantia quaeque et grauia declinanda sunt — nihilque ita scias conducere Christianis adulescentibus ut esum holerum, unde et in alio loco: qui infirmus est, ait, holera manducet — ardorque corporum frigidioribus epulis temperandus est.

si autem tres pueri et Daniel leguminibus uescebantur, pueri erant necdum ad sartaginem uenerant, in qua rex Babylonius senes iudices frixit. nobis non corporum cultus, qui in illis — excepto priuilegio gratiae dei — ex huiusce modi cibis enituerat, sed animae uigor quaeritur, quae carnis infirmitate fit fortior.

inde est, quod nonnulli uitam pudicam adpetentium in medio itinere corruunt, dum solam abstinentiam carnium putant et leguminibus onerant stomachum, quae moderate parceque sumpta innoxia sunt. et ut, quod sentio, loquar, nihil sic inflammat corpora et titillat membra genitalia nisi indigestus cibus ructusque conuulsus.

malo apud te, filia, uerecundia parumper quam causa periclitari. quidquid seminarium uoluptatum est, uenenum puta. parcus cibus et uenter esuriens triduanis ieiuniis praeferatur et multo melius est cottidie parum quam raro satis sumere. pluuia illa optima est, quae sensim descendit in terras; subitus et nimius imber praeceps arua subuertit.

Quando comedis, cogita, quod statim tibi orandum, ilico legendum sit. de scripturis sanctis habeto fixum uersuum numerum; istud pensum domino tuo redde nec ante quieti membra concedas, quam calathum pectoris tui hoc subtegmine inpleueris. post scripturas sanctas doctorum hominum tractatus lege, eorum dumtaxat, quorum fides nota est. non necesse habes aurum in luto quaerere: multis margaritis unam redime margaritam. sta iuxta Hieremiam in uiis pluribus, ut ad illam uiam, quae ad patrem ducit, peruenias.

amorem monilium atque gemmarum sericarumque uestium transfer ad scientiam scripturarum. ingredere terram repromissionis lacte et melle manantem, comede similam et oleum, uestire cum Ioseph uariis indumentis, perforentur aures tuae cum Hierusalem sermone dei, ut pretiosa ex illis nouarum. segetum grana dependeant. habes sanctum Exsuperium probatae aetatis et fidei, qui te monitis suis frequenter instituat.

Fac tibi amicos de iniquo mammona, qui te recipiant in aeterna tabernacula. illis tribue diuitias tuas, qui non Phasides aues, sed cibarium panem coemant, qui famem expellant, non qui augeant luxuriam. intellege super egenum et pauperem.