Expositio Psalmi CXVIII

his clauis caritatis configatur anima nostra et caro nostra, ut et ipsa dicat: quia uulnerata caritate ego sum. habet ergo clauum suum caritas, habet gladium suum quo anima uulneratur. felix qui hoc gladio meruerit uulnerari. haec sunt uulnera quae osculis praeferuntur: utilia uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici.

His nos uulneribus offeramus, quibus quicumque mortuus fuerit mortem gustare non poterit. talis eorum mors qui dominum sequebantur, de quibus dictum est: sunt aliqui de istis adstantibus qui non gustabunt mortem, donec uideant filium hominis uenientem in regno suo. merito Petrus non timebat hanc mortem; non timebat enim

qui dicebat, quia, etsi oporteret eum pro Christo mori, non eum relinqueret aut negaret. tollamus ergo crucem domini quae configat carnes nostras, peccatum destruat. est timor qui configit carnes: nisi quis tulerit crucem suam et secutus me fuerit, non est me dignus. ille enim dignus qui habet Christi timorem, ut crucifigat carnale peccatum. hunc timorem sequitur caritas, quae consepulta cum Christo non diuellatur a Christo, moriatur in Christo, adtumuletur Christo, ut cum Christo resurgat.

Incipit littera sexta decima \'Ain\', cuius interpretatio est \'oculus\' siue \'fons\'. oculus utitur uidendi munere, sed saepe uidemus ea quae conplacent et saepe quae displicent, nec in eo oculi est uel culpa uel probitas pro eorum qualitate quae uiderit; oculi est enim officium nuntiare quod uiderit. est sane uel offensa uel gratia, si aut delectetur suauibus aut offendatur aduersis. ideo frequenter oculus suppliciorum dicitur, oculus temptationis, oculus haedi, oculus uitulae, oculus generationis aut fons generationis.

Legimus in euangelio, quia baptizabat Iohannes in Aenon. Aenon oculum suppliciorum interpretati sunt. itaque nemo uenit ad baptismum nisi qui desiderat sibi propria peccata dimitti, quorum supplicia corde prouido perhorrescat. itaque licet oculus suppliciorum dicatur, praeuidentis est tamen supplicia, non sustinentis, licet baptismum paenitentiae habeat aliquam de suppliciorum susceptione tolerantiam. oculi est, ut intuendi officio fungatur, tuum est cauere quod uideris.

Denique et oculus temptationis dicitur, quia per oculum saepe temptamur. oculus meretricis laqueus amatoris. sed oculus nihil delinquit ideoque saluatoris sententia plena iustitiae est dicentis: qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam adulterauit eam in corde suo. non dixit \'qui uiderit mulierem\', sed \'ad concupiscendum uiderit\'. oculum absoluit. mentem ligauit. nec dixit \'adulterauit eam in oculo\', sed ‛in corde\'. in oculo uisus est, in corde peccatum.

Oculus haedi qui ad sinistram est, quod ea quae dextra sunt pecc-ator uidere non possit. sanctus autem dicit: prouidebam dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris mihi est, ne commouear. et Petro sancto apostolo, cum tota nocte nihil cepisset, ut legimus in euangelio, a saluatore dictum est: mitte in dexteram partem retia nauigii. itaque fretus imperatis caelestibus misit retia et plurimum piscium congregauit. in sinistra nox erat, in dextera diuini sermonis diurna claritudo fulgebat.

Est et oculus uitulae, quod aeque ad peccatores refertur, quia sicut iugi loro uitulae adtrahunt iniquitates, non disrumpentes neque abscidentes proprium, sed longo trahentes fune peccatum. indomita enim uitula sero mansuescit et trahit lora, non suscipit, quia inpatiens est tenendi; quo diutius traxerit, eo amplius inpeditur.

Oculus quoque generationis aut fons generationis dicitur, quia ex oculi conspectu aut bona aut aduersa generantur. uidisti mulieris pulchritudinem, laudasti artificis opus, uenustatem naturae: generatio fidei, deuotionis est partus. contentus fuisti formae

decore, non census ambitione sumpsisti in uxorem, genuit filios liberalioris gratiae: oculus tibi fuit generatio prosperorum. contemplatus es sacram puellam, pressit oculos tuos angustae reuerentia castitatis, praedicasti dominum Iesum, qui senilem dedisset in adulescentula aetate grauitatem inmaculatamque uitam inter in-

firmas tam lubricae huius carnis inlecebras humanis infudisset affectibus: oculus tibi factus fons bonorum est. uidisti possessiones pupillorum non ad inuadendum, sed ad tuendum et paternis ingemuisti uisceribus, si quid aduertisti de minoris commodis esse

neglectum, reppulisti eum qui fines eius nolebat inuadere, iudicasti pupillo: oculus tuus fons tibi fuit et origo iustitiae. iudicasti uiduae — sicut enim mala dragma non dragma, sic malum iudicium non utique iudicium —, iudicasti ergo sicut iustus et bonus iudex, uidisti usurpatorem inprobum, qui maritali auxilio destitutam suam praedam putaret, iniquitatem non passus es, tulisti indefensae opem, quo adiuta praesidio inoffensa opera castitatis exercuit nec auxilium quaerere maritale conpulsa est, dicit tibi dominus: \'uenite, disputemus, quia iustificasti uiduam\':

oculus tuus fons gratiae tibi factus est. uidisti nudum corpus inopis iacere defuncti, non praeteristi ut ille qui exponitur in euangelio sacerdos atque leuita, sed continuo miseratus sepulturae solaciis tradidisti: generauit tibi oculus materiam redemptionis.

Contra si aspiciens agrum pupilli uineis consitum, laetum segetibus, nemoribus umbrosis aut fluuiis decurrentibus aut fontibus scaturrientibus aut riparum herbosis amoenum toris, et auaritiae fac-ibus acc-ensus transtulisti patrum limites atque in possessionem indefensam inprobus inruisti, oculus tuus tibi mortis perpetuae acerba generauit.

uicinae uiduae iura temerasti, coegisti eam, quae aut dolorem suum aut pudorem secretis clausa parietibus fouere deberet, prosilire in publicum, inuerecundius quam iniustius litigare: oculus tuus partus iniquitatis est factus. uidisti inopem superbo oculo et insatiabili corde, despexisti precem pauperis et quem miserari debueras, cum fastidio praeteristi: oculus tuus fons tibi fuit et origo peccati.

Ideoque oculi tui non lupi oculi sint et insidiantes ad praedam, sed, sicut sponsae dicitur: oculi i tui stagna in Esebon, in portis filiae multorum. nares tuae sicut turris Libani. stagna in Esebon quid est nisi in cogitationibus rationabilibus abundantia, quae est in portis ecclesiae, cui mento defertur multitudo doctrinae?

filia enim multorum, plurimarum doctrinarum posteritas et fetus est, cuius nares odor est sacrificiorum floribus omnibus praestans. quid enim Christi odore sublimius, qui adolebat terris fragrantiam? oculus ergo iste prouideat quae futura sunt et, si aduersa inminere praeuiderit, fletu lacrimisque emollire ac mitigare non desinat.

Ideo Hieremias in captiuitate gentis Iudaeae positus futuram praeuidens perpetuae captiuitatis aerumnam, quam perfidiae pretio Iudaeorum populus habebat exsoluere, dicebat in Threnis sub hac eadem littera: in hoc ego fleo, oculi mei caligauerunt a fletu, quia elongauit a me qui me

consolabatur. non igitur abductum se esse de terris suis dolebat, sed a Christo populum relinquendum consolationemque futurae uitae cernebat amissam. haec- est dolenda captiuitas, quae aeternae spe libertatis priuata uidebatur. alio quoque loco sub hac eadem littera repetiuit in Threnis dicens: dominus quae cogitauit consummauit, uerbum suum quod m a ndauit a diebus antiquis; destruxit et non

pepercit et laetifieauit super te inimicum et exaltauit cornu tribulantis te. nonne euidenter futurum iudicium Christi adnuntiatur, sicut in psalmo quoque praesenti declarari certum est? oculus ergo praeuideat quae uentura sunt et ea aut profusione lacrimarum aut erroris correctione detorqueat. denique Hieremias flebat, quia malam causam impiae plebis suspiceret, quae perfidiae pertinacia proprium negabat auctorem.

Dauid autem prophetico spiritu iudicium praeuidens Christi, in quo nemo innocens periclitabitur, nemo sceleratus eludet. bona fretus conscientia dicit : f eci iudicium e t i ustitiam. ne tr adas m e no centibus me. non quasi gloriosus insolens ipse se laudat, cum utique peritus legis alterius

potius quam proprio ore unumquemque laudandum esse non ignoraret. non, inquam, praedicatarum iactantia est hic ulla uirtutum, sed uitae innocentis adsertio iure praesumpta, ne dignus aestimaretur qui propter grauia peccata relinqueretur a domino et traderetur nocentium potestati. defensio est igitur. non adrogantia.

quando non excellentia aliqua honoris adsumitur. sed formidabilis propulsatur aerumna. denique Petrus hoc genere defensionis utitur dicens: ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te: quid ergo erit nobis? in quo si dicti adrogantis decolor aliqui ausus fuisset, non tantum gratiae de domini saluatoris sententia retulisset, ut non solum minime subdendus ipse iudicio. sed etiam iudicaturus de aliorum meritis ipse nuntiaretur. neque enim in iudicio, si quis innocentiae suae tuendae gratia quid fecisset aperiret, ad iactantiam potius quam ad defensionem causae dictum aestimaretur. aliud est dignum se praemio dicere, aliud indignum iniuria.

Et tamen ille ipse philosophiae summus, ut aiunt, magister cum accusaretur, interrogatus qua tandem poena se dignum putaret, respondisse fertur, ut in prytaneo publico cotidie conuiuio susciperetur. ille honorem usurpauit. hic praecauit aerumnam; ille adrogauit gloriam, hic seruanit humilitatem. nam quae maior esse humilitas potest quam ut conscius sibi iudicii et iustitiae reseruatae tradi potestati diaboli uereretur ?

hominem se esse eognouit, inpar sibi bellum aduersum spiritalia nequitiae in caelestibus. raptum esse Enoch nouit, ne malitia mutaret cor eius, Noe inebriatum. Loth incestatum. sacerdotum primum ipsum Aaron cum Maria sorore temptatum. leprae maculis aspersam Mariam primum, post absolutam, Moysen paene internecatum, nisi circumcisione filii et eiusmodi sanguinis fusione Sephora mulier eius omne ab co periculum depulisset. his igitur commonitus exemplis nequaquam se fortitudini suae credit, sed cauta humilitas diuinum sibi precando adsciscit auxilium, petens ne tradatur nocentibus.

Scit enim auctorem esse principem mundi omnium delictorum. ipse indiuiduos proximorum irarum stimulis excitatos scindit affectus, ipse flammam accendit libidinis, ipse adolet auaritiae cupiditates, ut quo plus rapuerimus amplius requiramus,

ipse suggerit et ministrat fomenta luxuriae, ipse odio exasperat et inmodicae studio ambitionis inflammat. quod uitium blandum in exordio, saeuum in processu nec fraternae potuit germanitatis contemplatione reuocari: dum dolet sibi gratiae caelestis ambitor fratrem esse praelatum, de sacrificio processit ad parricidium. auctorem igitur incontinentiae diabolum esse apostolus docet: n e

temptet uos satanas propter incontinentiam uestram. incentorem quoque auaritiae ipsum esse legimus dicente Paulo: qui uolunt diuites fieri inc-idunt in temptationem et laqueum diaboli, et alibi: mortificate ergo membra uestra quae sunt super terram, fornicationem, inmunditiam, libidinem, concupiscentiam malam et auaritiam quae est idolatria. in his enim diaboli uoluntatem facimus et exsequimur potestatem, qui per carnis istius desideria incentiuum suae fraudis operatur.

Quemcumque ergo in uitiorum suorum possessione reppererit, tamquam obnoxium suo iuri uindicabit. adulterium quis facit. luxuriam exercet, aliena diripit: portio diaboli est. pudicus autem et continens et misericors Christi portio est. Christi ergo seruum sibi non potest uindicare. nisi forte lapsum in uitia deprehenderit. ne tum quidem uindicat, sed tamquam suum sibi tradi postulat.

lUeo ergo dicit Dauid: feci iudicium et iustitiam, non ut adroget, sed excuset, ne quasi peccator deseratur a Christo. exemplo sit nobis apostolica lectio, quam ob rem unusquisque tradatur. illum enim qui uxorem patris habuit, quia sic operatus est, tradidit satanae, ut dicit, apostolus. non ergo esset traditus, nisi diaboli opera fecisset.

unde non inmerito recusat propheta nocentibus tradi. qui allegat non diaboli opera se fecisse, sed Christi. Christus enim dicit: iudicate pupillo e t iustificate uiduam. hoc est ergo feci iudicium et iustitiam: in iudicio non contempsi pauperem. non oppressi uiduam, personam diuitis non recepi, in omnibus operibus iustitiam reseruaui.

Iudicii finis iustitia est; in altero ueritatis custodia, in altero fructus est aequitatis, utraque tamen non priuata uirtus. sed publica. nam inmaculatum corpus a uirili permixtione seruare et palmam castimoniae limoso in corpore usque ad angetorum conuersationem custodia integritatis euehere utilitas priuata, laus publica est. frugi esse ac modestum et sobriae parcitntis tenere mensuram probatur a pluribus, sed sibi soli proficit.

fortitudo in proeliis eminet, in otio friget, cuius opus in tempore necessarium. in uoto aduersum; malunt enim homines non pugnare quam uincere. sola iustitia est. quae omnibus temporibus aliis potius? nata quam sibi cotidiano usu et fructu publico. suo damno alienas custodit utilitates, quae nihil habeat utilitatis et plurimum laudis.

fanc igitur propheta praetendit ad sui meriti commendationfcm dicens: feci iudicium et iustitiam, ne tradas me nocentibus me e. ubi iustitia, ibi misericordia; misericordia a peccato liberat: quomodo ergo peccatoribus trador? simile illud in Canticis: exui tunicam me am. quomodo induam eam? laui pedes meos, quomodo i nquinabo eos? exui tunicam peccatoris uelamenque terreni, cur quasi peccator atque terrenus adiudicor? laui pedes meos, ne qua delicti sors posset adhaerere uestigio. cur das in Ille delinquentibus potestatem ?

Sequitur uersus secundus: s us cipe s er u u m t u u m in bono, n on calumnientur me s u perb i. quasi iudicii et iustitiae conscius auctoritate prophetica progreditur. ut seruum domini se dicere non reformidet; seruus enim domini nihil debet alienis. pretiosa haec seruitus quae uirtutum constat expensis. cur autem timet nocentibus tradi, aperit euidenter: quia calumniatores sunt qui oderint ueritatem, inpugnent innocentiam.

quia superbi sunt. qualis enim aduersum seruulos dei potest superbus esse. qui aduersus deum se exaltat et dicit: in caelum ascendam. super sidera caeli ponam sedem meam. sedebo in monte excelso super montes altos qui sunt ab aquilone, ascendam super nubes et ero similis altissimo? quid mirum igitur, si grauare homines possit. qui peruicac-i spiritu nec deo cedit?

quomodo mensuram ueritatis et fidem in hominem reseruabit. qui sacrilego inpudentique mendacio omnipotenti se domino adaequandum esse promittit ? quomodo calumniatur singulis. qui totam inritauit terram, concussit reges. posuit uniuersum orbem desertum et ciuitates destruxit, eos qui in abductione erant non soluit?

Caueamus ergo. ne muros animae nostrae destruat. ne propugnacula nostrae mentis diruat, ne super sidera thronum suum ponat. ponit super sidera, quando electum decipit, quando iustum circumuenit. cuius opera lucent sicut stellae in caelo. nonne et ludas proditor inter ceteros audiebat: uos est i slu x huius mundi? nonne diabolus lumen eius extinxit?

quin etiam quos non potuerit circumuenire calumniatur. inuidens regni caelestis gloriam. ut. quos inlecebris suis a Christo non potuit separare, eos calumniis suis debiti honoris fructu fraudare conetur. fugiamus ergo malos calumniatores, qui peccatum operantur in nobis et ipsi nobis calumnias infestissima accusatione conponunt, id quod ipsi fecerint arguentes. ecce manus domini parata est, quae te fugientem ab aduersariis tueatur ac protegat.

Pharao te in patrious tenebat superbus inmitis. fugisti ab eo, suscepit te manus domini et de periculis liberauit. non dimisisset te Pharao. nisi tu ad dominum refugisses. dicebat Pharao: dominum nescio et Israel non dimitto. uides quam superbus. merito ergo susceptus in bono est qui malum fugit. non patitur ergo deus in malo nos esse. suscipit in bono nec patitur suos calumniis subiacere.

Oculi mei defecerunt in salutare tuum et in eo loqui m ius titiae tu a e. qui sint isti oculi considera, qui in Christum deficiunt. dum eius praestolantur aduentum: animae uidelicet oculi. non corporis, tota fidei intentione defixi; in eo enim quem diligimus totis oculis occupamur nec quicquam aliud uidere delectat. non potest hoc dicere nisi qui a mundanis sollicitudinibus et saecularibus uoluptatibus intentionem omnem suae mentis auertit.

nam quomodo hoc dicit qui theatralibus ludibrns occupatur ? sed ille hoc dicit, qui supra dixit: auerte oculos meos, ne uideant uanitatem. qui autem sunt oculi, qui deficiunt in eloquium dei, nisi oculi hominis interioris obtutusque animae, qui tenduntur, ut uideant dei uerbum, et nimia intentione et expectatione deficiunt in salutare dei. defectum sui patientes, ut adsumant quod uerbi est?

Et quia \'eloquium dei\' plerosque mouere potest, ideo addidit: eloquium iustitiae, ut mouere non debeat. mouere autem poterat, quia scriptum est: maior seruiet minori — nam nisi ad mysterium accipias, naturae iniuria est — et: dedi uobis praecepta non bona - ergo deus mala dat praecepta?

— et: ego dominus creans mala. sed et de praeceptis sic soluitur, quia infirmibus non debuit. dare perfecta praecepta quae sustinere non possent. quando audiret Iudaeus: dimitte omnia tua et sequere me? quando audiret Iudaeus: qui non tulerit crucem suam et secutus me fuerit, non est me dignus?

sed haec perfectiora praecepta euangelio reseruata sunt. et mala non creauit deus. sed haec quae nobis uidentur austera. uerbera, mors et huiusmodi alia, quae propter emendationem praescripta sunt innocentes; iustis enim lex non est posita. sed iniustis. nam si noxii nihil timerent. innocentes semper timerent.

Qui sunt igitur oculi isti qui deficiunt in salutare dei? diximus oculum suppliciorum esse. qui praeuidens futura supplicia peccatorum gerendam adnuntiet paenitentiam. demonstrauit hunc oculum Baptista Iohannes dicens: generatio uiperarum, quis ostendit uobis fugere ab ira uentura ?

facite ergo fructus dignos paenitentiae. ad Iohannis? baptismum ueniebat qui habebat oculum suppliciorum, ad Christi autem baptismum uenit qui uidet gratiam; hic enim oculus est, quem dominicae passionis umbra tuetur et protegit. aliud ergo Aenon. aliud Ain: in Aenon baptizatur conscius grauium delictorum, qui autem purum oculum e gratiam suscipit spiritalem.

et inperfeetae fortasse animae oculus suppliciorum est, perfectae autem oculus gratiarum est purior atque sincerior. qui significatur hac littera, ad quam iusti forma dirigitur. quia inperfecta peccati tantummodo iudicium declinare desiderat, perfecta uero meritum regni caelestis adquirere. praesumimus tamen, eo quod utrumque oculum una anima habeat, et oculum suppliciorum et oculum gratiae. laeuum oculum suppliciorum, dextrum gratiae, quia non a primo homines possunt esse perfecti. sed per processum uirtutis ascendunt. ante igitur unaquaeque anima quasi ad baptismum Iohannis uenit.

ut praemittat paenitentiam delictorum, et in processu paulatim. ubi Sua peccata defleuerit, spiritali abluta baptismate Christi accipit sacramentum. unde uidetur et in Canticis canticorum ecclesia praedicari, cui dicitur: cor nostrum cepisti, soror mea sponsa, cor nostrum cepisti uno ab oculis tuis, ut iste oculus gratiae sit, qui Christi sibi pleniorem adquisiuerit caritatem.

Plerique tamen hoc loco accipiunt duos oculos ecclesiae, unum qui mystica uideat, alterum qui moralia, eo quod sancta ecclesia non solum moralium teneat disciplinam. sed etiam caelestis doceat secreta mysterii. unde dictum est de ea: oculi tui sicut columbae extra taciturnitatem tuam. quod et spiritaliter uideat et nouerit tempus tacendi esse et tempus loquendi, ut in tempore sermonem suum proferat, ne inportunitate loquendi peccatum possit incurrere.

Habe ergo oculos columbae ad similitudinem Christi, quia de ipso lectum est: oculi tui sicut columbae super abundantiam aquarum lotae in lacte. sedentes super plenitudinem. baptizat in lacte dominus, id est in sinceritate, et isti sunt qui uere baptizantur in lacte. qui

sine dolo credunt et puram fidem deferunt, inmaculatam induunt gratiam. ideo candida sponsa ascendit ad Christum, quia in lacte baptizata est. ideo mirantur eam uirtutes dicentes: quae est haec quae ascendit dealbata ? ante paululum dicebat: nigra sum. nunc dealbata cernitur et ascendit ad caelum et innixa dei uerbo alta iam penetrat. nec inmerito illic aquarum abundantia. ubi Christus. ut mens humana repleri cupiat. has sitit aquas ceruus, quas cum biberit sitire non possit. has aquas sitit propheta, cum dicit: sitiuit in te anima mea.

sedet ergo Christus super abundantiam aquarum et super plenitudinem. et ideo qui baptizatur in lacte dicit: et nos omnes de plentudine eius accepimus. unde et oculus suppliciorum non alienus est ab ecclesia. quia, etsi baptizabat Iohannes in Aenon. baptizabat iuxta Salim, ubi erat aquarum abundantia et duodecim fontes et septuaginta palmarum arbores.

Hos fontes habet ecclesia. hoc est in ueteri testamento duodecim patriarchas, in nouo duodecim apostolos. ideoque dictum est: in ecclesia benedicamus dominum deum de fontibus Israel. his fontibus ante perfunditur quicumque mysteria sacrosancta consequitur; isti enim fontes ex aeterno fonte manantes toto orbe fluxerunt.

ubi isti fontes, ibi ascensio animarum. denique Salim interpretati sunt ipsum ascendentem; ille enim uere ascendit qui propria peccata deponit. hoc igitur uerbo purificatoriae sanctificationis usus exprimitur unde bene etiam in Canticis Christus dicit ad ecclesiam: dentes tui sicut grex tonsarum quae ascenderunta lauacro, quae omnes geminos creant ei infecunda non est in eis. quod specie tenus de capris dicitur. mystice autem de ecclesiae grege.

Nec uilia tibi ista uideantur animalia. denique audi, quae de his sanctus loquatur spiritus: capillamentum tuum ut grex tonsarum quae reuelatae sunt a monte Galaad. dentes tui ut grex tonsarum quae ascenderunt de lauacro. uides quod in altis grex iste pascitur. audis in monte. itaque ubi aliis praecipitia, ibi capris nullum periculum, ubi aliis periculum, ibi gregis huius alimentum. ibi cibus dulcior, ibi fructus electior.

spectantur a pastoribus suis dumosa de rupe pendentes, ubi luporum incursus esse non possunt, ubi fecundae arbores fructum integrum subministrant. cernere licet uberi lacte distentas super teneram subolem materna pietate sollicitas. ideo elegit eas sanctus spiritus quibus coetum uenerabilis ecclesiae conpararet.

Et ut mystice audias, capillamentum uerbi est altitudo et eminentia quaedam iustarum animarum, quoniam sensus sapientis in capite eius; in altitudine enim cogitationis humanae certum est esse sapientiam. et quemadmodum tondentur caprae. ut superflua deponant, ita etiam tonsarum animarum gregem, hoc est multarum animarum uirtutes habet sancta ecclesia. in quo grege nihil possis insensibile repperire, nihil superfluum, quoniam fides sapientes fecit, spiritalis autem gratia ab omni superfluorum labe mundauit.

Merito igitur reuelatae sunt animae iustorum et reuelatae a monte Galaad, hoc est a transmigratione testimonii, eo quod a synagoga ad ecclesiam testimonium caeleste migrauit. in hoc itaque monte nascitur thymiama, resina et ceteri odores, quos negotiatores illi Ismahelitae, ut habes in primo libro testamenti ueteris.

deferebant. hos odores habet ecclesia, quos mercatores ex gentibus congregati fide et deuotione uexerunt. itaque sicut caprae bonis refectae cibis et solis calore uernantes lauantur in flumine et exultantes mundae surgunt de flumine, ita animae iustorum ascendunt ab spiritali lauacro.

Istae sunt uere quae geminos creant, in quibus non est infecunditas? aliqua uirtutum, sterilitas ulla meritorum. bene geminos creant, quia congeminant sensus suos. unde habes in Prouerbiis scriptum: et tu scribe haec tibi tripliciter in consilio et cognitione. triplicem praemisit scriptionem et duo subdidit, consilium et cognitionem; sed cognitio gemina est, una incorporalium, altera corporalium.

Diximus de fecunditate, dicamus de dentibus. nam et nauigantes plerique et properantes itinere terreno ubi uiderint speciosum aliquem locum. delectationis gratia demorantur, pascunt oculos animumque ableuant nec mora ulla commeandi putatur, sed gratia;

ita et nobis pulcherrimos dentes iustarum animarum considerare cordi est. docuit enim scriptura pulcherrimos dentes esse iustorum, dicens secundum litteram quidem de patriarcha Iuda, spiritaliter autem de Christo: hilares oculi eius a uino et dentes sicut lac. in quo non utique carnis humanae officia, sed diuinae gratiae munera praedicauit. docet igitur exemplum dentes non esse praetereundos, ubi de oculis dixerimus.

Qui sunt igitur iustarum dentes animarum nisi qui informem ac durum accipientes cibum uel frigidum plerumque uel supra modum calentem nunc comminuunt, nunc fouent, nunc temperant, prout qualitas fuerit alimentorum? dura comminuunt, ne asperitas litterae in ueteri testamento et saecularis intellectus rigor, nisi fuerit spiritali dente resolutus, uitalia ipsa interclusis ciborum salutarium meatibus et gulam quandam animae incuriosa edacitate suffocet.

par est igitur ut diuidas primum, si solida tibi uidetur esca quae sumitur, et distinguas eam atque emollitam sine noxa aliqua animae in omnia eius membra naturali diuisione transfundas, ut uitalem sucum omne eius corpus epuletur. nihil cadauerosum, nihil mortuum ore tuo sumas, ne dicatur: sepulchrum patens est guttur eorum, sed uiuum haurias uerbum, ut in tuae mentis uisceribus possit operari.

Hi dentes super lac candidiores, quia dentes iustorum sunt. denique cum omnes in Moyse baptizati in nube et in mari patres nostri fuerint, non otiose tamen scriptum est, quia omnes eandem escam spiritalem manducaueruntet omnes eundem potum spiritalem biberunt, ut istis sanctorum dentibus maior quidam fulgor accederet, quos post transitum Maris Rubri Myrrae fontis amaritudine per ligni gratiam temperata cognoscimus esse mundatos, deinde duodecim fontium potu, postremo petrae spiritalem undam uomentis inriguo; petra enim erat Christus.

ideo et manna manducauerunt, ut totiens abluti manducarent panem, ut scriptum est, angelorum. nunc quoque in euangelii mysteriis recognoscis, quia baptizatus licet toto corpore postea tamen esca spiritali potuque mundaris.

Merito ergo Dauid, et oculos interiores purificatus et dentes, tamquam inluminatos spiritalium dentium candore sermones profert dicens: feci iudicium et iustitiam. ille est enim uerus dentium fulgor, ubi bene consciae mentis resonat canora confessio, ille mundus oculus, quem peccatorum grauium trabes

nulla depresserit, quem purgamentorum leuiuin festuca nulla turbauerit. iste oculus iustitiae defecit; qui enim Christo adhaeret unus est spiritus. et Balaam petebat, ut anima sua deficeret in animis iustorum, id est ut proprii obliuisceretur erroris, quod suum erat, deponeret, quod iustitiae et aequitatis, adsumeret. sed progrediamur ad cetera.

Sequitur: f ac cum s e r uo tuo secundum m isericordiam tuam et iustitias tuas doce me. praestruxit uiam et commendationis suae incrementa praesumpsit. supra poposcit ne nocentibus traderetur, iterum petiit ut susciperetur in bono, ne calumniarentur ei superbi; hoc est: \'non declino iudicium, sed calumniam perfidorum; illi enim iudicare nesciunt, calumniari sciunt. ad te confugio, qui nosti repraesentare iudicium\'.