Epistulae

nunc Satyrum, nunc agrestem Cyclopa movetur.

Praetulerim scriptor delirus inersque videri,

dum mea delectent mala me vel denique fallant,

quam sapere et ringi. fuit haud ignobilis Argis,

qui se credebat miros audire tragoedos

in vacuo laetus sessor plausorque theatro;

cetera qui vitae servaret munia recto

more, bonus sane vicinus, amabilis hospes,

comis in uxorem, posset qui ignoscere servis

et signo laeso non insanire lagoenae,

posset qui rupem et puteum vitare patentem.

hic ubi cognatorum opibus curisque refectus

expulit elleboro morbum bilemque meraco,

et redit ad sese: “pol, me occidistis, amici,

non servastis,” ait, “cui sic extorta voluptas

et demptus per vim mentis gratissimus error.”

Nimirum sapere est abiectis utile nugis,

et tempestivum pueris concedere ludum,

ac non verba sequi fidibus modulanda Latinis,

sed verae numerosque modosque ediscere vitae,

quocirca mecum loquor haec tacitusque recordor:

Si tibi nulla sitim finiret copia lymphae,

narrares medicis: quod, quanto plura parasti,

tanto plura cupis, nulline faterier audes?

si volnus tibi monstrata radice vel herba

non fieret levius, fugeres radice vel herba

proficiente nihil curarier: audieras, cui

rem di donarent, illi decedere pravam

stultitiam; et cum sis nihilo sapientior ex quo

plenior es, tamen uteris monitoribus isdem?

At si divitiae prudentem reddere possent,

si cupidum timidumque minus te, nempe ruberes,

viveret in terris te si quis avari or uno.

si proprium est, quod quis libra mercatus et aere est,

quaedam, si credis consultis, mancipat usus;

qui te pascit ager tuus est, et vilicus Orbi,

cum segetes occat tibi mox frumenta daturas,

te dominum sentit, das nummos, accipis uvam,

pullos, ova, cadum temeti: nempe modo isto

paulatim mercaris agrum, fortasse trecentis

aut etiam supra nummorum milibus emptum.

quid refert, vivas numerato nuper an olim?

emptor Aricini quondam Veientis et arvi

emptum cenat holus, quamvis aliter putat; emptis

sub noctem gelidam lignis calefactat aënum;

sed vocat usque suum, qua populus adsita certis

limitibus vicina refugit iurgia; tamquam

sit proprium quicquam, puncto quod mobilis horae

nunc prece, nunc pretio, nunc vi, nunc morte suprema

permutet dominos et cedat in altera iura.

sic quia perpetuus nulli datur usus, et heres

heredem alterius velut unda supervenit undam,

quid vici prosunt aut horrea? quidve Calabris

saltibus adiecti Lucani, si metit Orcus

grandia cum parvis, non exorabilis auro?

Gemmas, marmor, ebur, Tyrrhena sigilla, tabellas,

argentum, vestes Gaetulo murice tinctas

sunt qui non habeant, est qui non curat habere,

cur alter fratrum cessare et ludere et ungui

praeferat Herodis palmetis pinguibus, alter

dives et importunus ad umbram lucis ab ortu

silvestrem flammis et ferro mitiget agrum,

scit Genius, natale comes qui temperat astrum,

naturae deus humanae, mortalis in unum

quodque caput, voltu mutabilis, albus et ater.

utar et ex modico, quantum res poscet, acervo

tollam, nec metuam quid de me iudicet heres,

quod non plura datis invenerit; et tamen idem

scire volam, quantum simplex hilarisque nepoti

discrepet et quantum discordet parcus avaro.

distat enim, spargas tua prodigus, an neque sumptum

invitus facias neque plura parare labores,

ac potius, puer ut festis Quinquatribus olim,

exiguo gratoque fruaris tempore raptim,

pauperies immunda domus procul absit : ego, utrum

nave ferar magna an parva, ferar unus et idem.

non agimur tumidis velis Aquilone secundo:

non tamen adversis aetatem ducimus Austris,

viribus, ingenio, specie, virtute, loco, re

extremi primorum, extremis usque priores.

Non es avarus: abi. quid? cetera iam simul isto

cum vitio fugere ? caret tibi pectus inani

ambitione? caret mortis formidine et ira?

somnia, terrores magicos, miracula, sagas,

nocturnos lemures portentaque Thessala rides?

natalis grate numeras? ignoscis amicis?

lenior et melior fis accedente senecta?

quid te exempta iuvat spinis de pluribus una?

vivere si recte nescis, decede peritis,

lusisti satis, edisti satis atque bibisti:

tempus abire tibi est, ne potum largius aequo

rideat et pulset lasciva decentius aetas.