Aeneid

Tum vero exoritur clamor, ripaeque lacusque

responsant circa et caelum tonat omne tumultu.

Ille simul fugiens Rutulos simul increpat omnis,

nomine quemque vocans, notumque efflagitat ensem.

Aeneas mortem contra praesensque minatur

exitium, si quisquam adeat, terretque trementis

excisurum urbem minitans et saucius instat.

Quinque orbis explent cursu totidemque retexunt

huc illuc; neque enim levia aut ludicra petuntur

praemia, sed Turni de vita et sanguine certant.

Forte sacer Fauno foliis oleaster amaris

hic steterat, nautis olim venerabile lignum,

servati ex undis ubi figere dona solebant

Laurenti divo et votas suspendere vestes,

sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum

sustulerant, puro ut possent concurrere campo.

Hic hasta Aeneae stabat, huc impetus illam

detulerat fixam et lenta in radice tenebat.

Incubuit voluitque manu convellere ferrum

Dardanides teloque sequi, quem prendere cursu

non poterat. Tum vero amens formidine Turnus

Faune, precor, miserere, inquit, tuque optima ferrum

terra tene, colui vestros si semper honores,

quos contra Aeneadae bello fecere profanos.

Dixit opemque dei non cassa in vota vocavit.

Namque diu luctans lentoque in stirpe moratus

viribus haud ullis valuit discludere morsus

roboris Aeneas. Dum nititur acer et instat,

rursus in aurigae faciem mutata Metisci

procurrit fratrique ensem dea Daunia reddit.

Quod Venus audaci nymphae indignata licere

adcessit telumque alta ab radice revellit.

Olli sublimes armis animisque refecti,

hic gladio fidens, hic acer et arduus hasta,

adsistunt contra certamina Martis anheli.

Iunonem interea rex omnipotentis Olympi

adloquitur fulva pugnas de nube tuentem:

Qua iam finis erit, coniunx? Quid denique restat?

Indigetem Aenean scis ipsa et scire fateris

deberi caelo fatisque ad sidera tolli.

Quid struis, aut qua spe gelidis in nubibus haeres?

Mortalin decuit violari volnere divom,

aut ensem (quid enim sine te Iuturna valeret?)

ereptum reddi Turno et vim crescere victis?

Desine iam tandem precibusque inflectere nostris,

ni te tantus edit tacitam dolor et mihi curae

saepe tuo dulci tristes ex ore recursent,

ventum ad supremum est. Terris agitare vel undis

Troianos potuisti, infandum adcendere bellum,

deformare domum et luctu miscere hymenaeos:

ulterius temptare veto. Sic Iuppiter orsus;

sic dea submisso contra Saturnia voltu:

Ista quidem quia nota mihi tua, magne, voluntas,

Iuppiter, et Turnum et terras invita reliqui;

nec tu me aeria solam nunc sede videres

digna indigna pati, sed flammis cincta sub ipsa

starem acie traheremque inimica in proelia Teucros.

Iuturnam misero, fateor, succurrere fratri

suasi et pro vita maiora audere probavi,

non ut tela tamen, non ut contenderet arcum:

adiuro Stygii caput implacabile fontis,

una superstitio superis quae reddita divis.

Et nunc cedo equidem pugnasque exosa relinquo.

Illud te, nulla fati quod lege tenetur,

pro Latio obtestor, pro maiestate tuorum:

cum iam conubis pacem felicibus, esto,

component, cum iam leges et foedera iungent,

ne vetus indigenas nomen mutare Latinos

neu Troas fieri iubeas Teucrosque vocari

aut vocem mutare viros aut vertere vestem.

Sit Latium, sint Albani per saecula reges,

sit Romana potens Itala virtute propago:

occidit, occideritque sinas cum nomine Troia.

Olli subridens hominum rerumque repertor

Es germana Iovis Saturnique altera proles:

irarum tantos volvis sub pectore fluctus.

Verum age et inceptum frustra submitte furorem

do quod vis, et me victusque volensque remitto.

Sermonem Ausonii patrium moresque tenebunt,

utque est nomen erit; commixti corpore tantum

subsident Teucri. Morem ritusque sacrorum

adiciam faciamque omnis uno ore Latinos.

Hinc genus Ausonio mixtum quod sanguine surget,

supra homines, supra ire deos pietate videbis,

nec gens ulla tuos aeque celebrabit honores.

Adnuit his Iuno et mentem laetata retorsit.

Interea excedit caelo nubemque relinquit.

His actis aliud genitor secum ipse volutat

Iuturnamque parat fratris dimittere ab armis.

Dicuntur geminae pestes cognomine Dirae,

quas et Tartaream Nox intempesta Megaeram

uno eodemque tulit partu paribusque revinxit

serpentum spiris ventosasque addidit alas.

Hae Iovis ad solium saevique in limine regis

adparent acuuntque metum mortalibus aegris,

siquando letum horrificum morbosque deum rex

molitur meritas aut bello territat urbes.

Harum unam celerem demisit ab aethere summo

Iuppiter inque omen Iuturnae occurrere iussit.

Illa volat celerique ad terram turbine fertur.