Aeneid

in plumam squamis auro conserta tegebat.

Ipse, peregrina ferrugine clarus et ostro,

spicula torquebat Lycio Gortynia cornu;

aureus ex umeris erat arcus et aurea vati

cassida; tum croceam chlamydemque sinusque crepantis

carbaseos fulvo in nodum collegerat auro

pictus acu tunicas et barbara tegmina crurum.

Hunc virgo, sive ut templis praefigeret arma

Troïa, captivo sive ut se ferret in auro

venatrix, unum ex omni certamine pugnae

caeca sequebatur totumque incauta per agmen

femineo praedae et spoliorum ardebat amore,

telum ex insidiis cum tandem tempore capto

concitat et superos Arruns sic voce precatur:

Summe deum, sancti custos Soractis Apollo,

quem primi colimus, cui pineus ardor acervo

pascitur et medium freti pietate per ignem

cultores multa premimus vestigia pruna,

da, pater, hoc nostris aboleri dedecus armis,

omnipotens. Non exuvias pulsaeve tropaeum

virginis aut spolia ulla peto (mihi cetera laudem

facta ferent): haec dira meo dum vulnere pestis

pulsa cadat, patrias remeabo inglorius urbes.

Audiit et voti Phoebus succedere partem

mente dedit, partem volucris dispersit in auras:

sterneret ut subita turbatam morte Camillam,

adnuit oranti; reducem ut patria alta videret,

non dedit, inque Notos vocem vertere procellae.

Ergo ut missa manu sonitum dedit hasta per auras,

convertere animos acris oculosque tulere

cuncti ad reginam Volsci. Nihil ipsa nec aurae

nec sonitus memor aut venientis ab aethere teli,

hasta sub exsertam donec perlata papillam

haesit virgineumque alte bibit acta cruorem.

Concurrunt trepidae comites dominamque ruentem

suscipiunt. Fugit ante omnis exterritus Arruns,

laetitia mixtoque metu, nec iam amplius hastae

credere nec telis occurrere virginis audet.

Ac velut ille, prius quam tela inimica sequantur,

continuo in montis sese avius abdidit altos

occiso pastore lupus magnove iuvenco,

conscius audacis facti, caudamque remulcens

subiecit pavitantem utero silvasque petivit:

haud secus ex oculis se turbidus abstulit Arruns

contentusque fuga mediis se immiscuit armis.

Illa manu moriens telum trahit, ossa sed inter

ferreus ad costas alto stat vulnere mucro:

labitur exsanguis, labuntur frigida leto

lumina, purpureus quondam color ora reliquit.

Tum sic exspirans Accam ex aequalibus unam

adloquitur fidam ante alias, quae sola Camillae,

quicum partiri curas; atque haec ita fatur:

Hactenus, Acca soror, potui: nunc vulnus acerbum

conficit, et tenebris nigrescunt omnia circum.

Effuge et haec Turno mandata novissima perfer:

succedat pugnae Troianosque arceat urbe.

Iamque vale. Simul his dictis linquebat habenas,

ad terram non sponte fluens. Tum frigida toto

paulatim exsolvit se corpore lentaque colla

et captum leto posuit caput, arma relinquunt,

vitaque cum gemitu fugit indignata sub umbras.

Tum vero immensus surgens ferit aurea clamor

sidera: deiecta crudescit pugna Camilla,

incurrunt densi simul omnis copia Teucrum

Tyrrhenique duces Evandrique Arcades alae.

At Triviae custos iamdudum in montibus Opis

alta sedet summis spectatque interrita pugnas.

Utque procul medio iuvenum in clamore furentum

prospexit tristi multatam morte Camillam,

ingemuitque deditque has imo pectore voces:

Heu nimium, virgo, nimium crudele luisti

supplicium, Teucros conata lacessere bello!

Nec tibi desertae in dumis coluisse Dianam

profuit aut nostras umero gessisse sagittas.

Non tamen indecorem tua te regina reliquit

extrema iam in morte, neque hoc sine nomine letum

per gentis erit aut famam patieris inultae.

Nam quicumque tuum violavit vulnere corpus,

morte luet merita. Fuit ingens monte sub alto

regis Dercenni terreno ex aggere bustum

antiqui Laurentis opacaque ilice tectum:

hic dea se primum rapido pulcherrima nisu

sistit et Arruntem tumulo speculatur ab alto.

Ut vidit laetantem animis ac vana tumentem,

Cur, inquit, diversus abis? Huc dirige gressum,

huc periture veni, capias ut digna Camillae

praemia. Tune etiam telis moriere Dianae?

dixit, et aurata volucrem Threissa sagittam

deprompsit pharetra cornuque infensa tetendit

et duxit longe, donec curvata coirent

inter se capita et manibus iam tangeret aequis,

laeva aciem ferri, dextra nervoque papillam.

Extemplo teli stridorem aurasque sonantis

audiit una Arruns, haesitque in corpore ferrum.

Illum exspirantem socii atque extrema gementem

obliti ignoto camporum in pulvere linquunt,

Opis ad aetherium pennis aufertur Olympum.

Prima fugit domina amissa levis ala Camillae;

turbati fugiunt Rutuli, fugit acer Atinas

disiectique duces desolatique manipli