Aeneid

suffosso revolutus equo dum colligit, alter

dum subit ac dextram labenti tendit inermem,

praecipites pariterque ruunt. His addit Amastrum

Hippotaden, sequiturque incumbens eminus hasta

Tereaque Harpalycumque et Demophoonta Chrominque;

quotque emissa manu contorsit spicula virgo,

tot Phrygii cecidere viri. Procul Ornytus armis

ignotis et equo venator Iapyge fertur,

cui pellis latos umeros erepta iuvenco

pugnatori operit, caput ingens oris hiatus

et malae texere lupi cum dentibus albis,

agrestisque manus armat sparus; ipse catervis

vertitur in mediis et toto vertice supra est.

Hunc illa exceptum, neque enim labor agmine verso,

traicit et super haec inimico pectore fatur:

Silvis te, Tyrrhene, feras agitare putasti?

Advenit qui vestra dies muliebribus armis

verba redarguerit. Nomen tamen haud leve patrum

manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae.

Protinus Orsilochum et Buten, duo maxima Teucrum

corpora, sed Buten aversum cuspide fixit

loricam galeamque inter, qua colla sedentis

lucent et laevo dependet parma lacerto,

Orsilochum fugiens magnumque agitata per orbem

eludit gyro interior sequiturque sequentem,

tum validam perque arma viro perque ossa securim

altior exsurgens oranti et multa precanti

congeminat: vulnus calido rigat ora cerebro.

Incidit huic subitoque aspectu territus haesit

Appenninicolae bellator filius Auni,

haud Ligurum extremus, dum fallere fata sinebant.

Isque ubi se nullo iam cursu evadere pugnae

posse neque instantem reginam avertere cernit,

consilio versare dolos ingressus et astu

incipit haec: Quid tam egregium, si femina forti

fidis equo? Dimitte fugam et te comminus aequo

mecum crede solo pugnaeque adcinge pedestri:

iam nosces, ventosa ferat cui gloria fraudem.

Dixit, at illa furens acrique adcensa dolore

tradit equum comiti paribusque resistit in armis,

ense pedes nudo puraque interrita parma.

At iuvenis, vicisse dolo ratus, avolat ipse,

haud mora, conversisque fugax aufertur habenis

quadrupedemque citum ferrata calce fatigat.

Vane Ligus frustraque animis elate superbis,

nequiquam patrias temptasti lubricus artis,

nec fraus te incolumem fallaci perferet Auno,

haec fatur virgo et pernicibus ignea plantis

transit equum cursu frenisque adversa prehensis

congreditur poenasque inimico ex sanguine sumit:

quam facile accipiter saxo sacer ales ab alto

consequitur pennis sublimem in nube columbam

comprensamque tenet pedibusque eviscerat uncis;

tum cruor et vulsae labuntur ab aethere plumae.

At non haec nullis hominum sator atque deorum

observans oculis summo sedet altus Olympo:

Tyrrhenum genitor Tarchonem in proelia saeva

suscitat et stimulis haud mollibus incitat iras.

Ergo inter caedes cedentiaque agmina Tarchon

fertur equo variisque instigat vocibus alas,

nomine quemque vocans, reficitque in proelia pulsos.

Quis metus, O numquam dolituri, O semper inertes

Tyrrheni, quae tanta animis ignavia venit?

Femina palantis agit atque haec agmina vertit!

Quo ferrum quidve haec gerimus tela inrita dextris?

At non in Venerem segnes nocturnaque bella

aut ubi curva choros indixit tibia Bacchi,

exspectate dapes et plenae pocula mensae,

hic amor, hoc studium, dum sacra secundus haruspex

nuntiet ac lucos vocet hostia pinguis in altos!

Haec effatus equum in medios, moriturus et ipse,

concitat et Venulo adversum se turbidus infert

dereptumque ab equo dextra complectitur hostem

et gremium ante suum multa vi concitus aufert.

Tollitur in caelum clamor, cunctique Latini

convertere oculos. Volat igneus aequore Tarchon

arma virumque ferens; tum summa ipsius ab hasta

defringit ferrum et partis rimatur apertas,

qua vulnus letale ferat; contra ille repugnans

sustinet a iugulo dextram et vim viribus exit.

Utque volans alte raptum cum fulva draconem

fert aquila implicuitque pedes atque unguibus haesit,

saucius at serpens sinuosa volumina versat

adrectisque horret squamis et sibilat ore,

arduus insurgens; illa haud minus urget obunco

luctantem rostro, simul aethera verberat alis:

haud aliter praedam Tiburtum ex agmine Tarchon

portat ovans. Ducis exemplum eventumque secuti

Maeonidae incurrunt. Tum fatis debitus Arruns

velocem iaculo et multa prior arte Camillam

circuit et quae sit fortuna facillima, temptat.

Qua se cumque furens medio tulit agmine virgo,

hac Arruns subit et tacitus vestigia lustrat;

qua victrix redit illa pedemque ex hoste reportat,

hac iuvenis furtim celeris detorquet habenas.

Hos aditus iamque hos aditus omnemque pererrat

undique circuitum et certam quatit improbus hastam.

Forte sacer Cybelo Chloreus olimque sacerdos

insignis longe Phrygiis fulgebat in armis

spumantemque agitabat equum, quem pellis aënis