Aeneid

Herculis Antoren comitem, qui missus ab Argis

haeserat Euandro atque Itala consederat urbe.

Sternitur infelix alieno volnere caelumque

aspicit et dulcis moriens reminiscitur Argos

tum pius Aeneas hastam iacit: illa per orbem

aere cavum triplici, per linea terga tribusque

transit intextum tauris opus imaque sedit

inguine, sed viris haud pertulit. Ocius ensem

Aeneas, viso Tyrrheni sanguine laetus,

eripit a femine et trepidanti fervidus instat.

Ingemuit cari graviter genitoris amore,

ut vidit, Lausus, lacrimaeque per ora volutae.

Hic mortis durae casum tuaque optima facta,

siqua fidem tanto est operi latura vetustas,

non equidem nec te, iuvenis memorande, silebo.

Ille pedem referens et inutilis inque ligatus

cedebat clipeoque inimicum hastile trahebat:

prorupit iuvenis seseque immiscuit armis

iamque adsurgentis dextra plagamque ferentis

Aeneae subiit mucronem ipsumque morando

sustinuit. Socii magno clamore sequuntur,

dum genitor nati parma protectus abiret,

telaque coniciunt proturbantque eminus hostem

missilibus. Furit Aeneas tectusque tenet se.

Ac velut effusa siquando grandine nimbi

praecipitant, omnis campis diffugit arator

omnis et agricola et tuta latet arce viator,

aut amnis ripis aut alti fornice saxi,

dum pluit in terris, ut possint sole reducto

exercere diem: sic obrutus undique telis

Aeneas nubem belli, dum detonet omnis,

sustinet et Lausum increpitat Lausoque minatur:

Quo moriture ruis maioraque viribus audes?

Fallit te incautum pietas tua. Nec minus ille

exsultat demens; saevae iamque altius irae

Dardanio surgunt ductori, extremaque Lauso

Parcae fila legunt: validum namque exigit ensem

per medium Aeneas iuvenem totumque recondit.

Transiit et parmam mucro, levia arma minacis,

et tunicam, molli mater quam neverat auro,

implevitque sinum sanguis; tum vita per auras

concessit maesta ad manis corpusque reliquit.

At vero ut voltum vidit morientis et ora,

ora modis Anchisiades pallentia miris,

ingemuit miserans graviter dextramque tetendit,

et mentem patriae subiit pietatis imago.

Quid tibi nunc, miserande puer, pro laudibus istis,

quid pius Aeneas tanta dabit indole dignum?

Arma, quibus laetatus, habe tua, teque parentum

manibus et cineri, siqua est ea cura, remitto.

Hoc tamen infelix miseram solabere mortem:

Aeneae magni dextra cadis. Increpat ultro

cunctantis socios et terra sublevat ipsum,

sanguine turpantem comptos de more capillos.

Interea genitor Tiberini ad fluminis undam

volnera siccabat lymphis corpusque levabat

arboris adclinis trunco. Procul aerea ramis

dependet galea et prato gravia arma quiescunt.

Stant lecti circum iuvenes: ipse aeger anhelans

colla fovet, fusus propexam in pectore barbam;

multa super Lauso rogitat multumque remittit

qui revocent maestique ferant mandata parentis.

At Lausum socii exanimem super arma ferebant

flentes, ingentem atque ingenti volnere victum.

Agnovit longe gemitum praesaga mali mens:

canitiem multo deformat pulvere et ambas

ad caelum tendit palmas et corpore inhaeret.

Tantane me tenuit vivendi, nate, voluptas,

ut pro me hostili paterer succedere dextrae,

quem genui? Tuane haec genitor per volnera servor,

morte tua vivens? Heu, nunc misero mihi demum

exitium infelix, nunc alte volnus adactum!

Idem ego, nate, tuum maculavi crimine nomen,

pulsus ob invidiam solio sceptrisque paternis.

Debueram patriae poenas odiisque meorum:

omnis per mortis animam sontem ipse dedissem!

Nunc vivo neque adhuc homines lucemque relinquo.

Sed linquam. Simul hoc dicens attollit in aegrum

se femur et, quamvis dolor alto volnere tardet,

haud deiectus equum duci iubet. Hoc decus illi,

hoc solamen erat; bellis hoc victor abibat

omnibus. Adloquitur maerentem et talibus infit:

Rhaebe, diu, res siqua diu mortalibus ulla est,

viximus. Aut hodie victor spolia illa cruenti

et caput Aeneae referes Lausique dolorum

ultor eris mecum aut, aperit si nulla viam vis,

occumbes pariter; neque enim, fortissime, credo,

iussa aliena pati et dominos dignabere Teucros.

Dixit et exceptus tergo consueta locavit

membra manusque ambas iaculis oneravit acutis,

aere caput fulgens cristaque hirsutus equina.

Sic cursum in medios rapidus dedit: aestuat ingens

uno in corde pudor mixtoque insania luctu,

et furiis agitatus amor et conscia virtus.

Atque hic Aenean magna ter voce vocavit.

Aeneas agnovit enim laetusque precatur:

Sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo,

incipias conferre manum.

Tantum effatus et infesta subit obvius hasta.

Ille autem: Quid me erepto, saevissime, nato