Aeneid

ad nos vix tenuis famae perlabitur aura.

Primus init bellum Tyrrhenis asper ab oris

contemptor divom Mezentius agminaque armat.

Filius huic iuxta Lausus, quo pulchrior alter

non fuit excepto Laurentis corpore Turni,

Lausus, equum domitor debellatorque ferarum,

ducit Agyllina nequiquam ex urbe secutos

mille viros, dignus, patriis qui laetior esset

imperiis et cui pater haud Mezentius esset.

Post hos insignem palma per gramina currum

victoresque ostentat equos satus Hercule pulchro

pulcher Aventinus, clipeoque insigne paternum

centum angues cinctamque gerit serpentibus hydram;

collis Aventini silva quem Rhea sacerdos

furtivum partu sub luminis edidit oras,

mixta deo mulier, postquam Laurentia victor

Geryone extincto Tirynthius attigit arva

Tyrrhenoque boves in flumine lavit Hiberas.

Pila manu saevosque gerunt in bella dolones

et tereti pugnant mucrone veruque Sabello.

Ipse pedes, tegumen torquens immane leonis,

terribili impexum saeta cum dentibus albis

indutus capiti, sic regia tecta subibat,

horridus, Herculeoque umeros innexus amictu.

Tum gemini fratres Tiburtia moenia linquunt,

fratris Tiburti dictam cognomine gentem,

Catillusque acerque Coras, Argiva iuventus,

et primam ante aciem densa inter tela feruntur:

ceu duo nubigenae cum vertice montis ab alto

descendunt centauri, Homolen Othrymque nivalem

linquentes cursu rapido; dat euntibus ingens

silva locum et magno cedunt virgulta fragore.

Nec Praenestinae fundator defuit urbis,

Volcano genitum pecora inter agrestia regem

inventumque focis omnis quem credidit aetas

Caeculus. Hunc late legio comitatur agrestis:

quique altum Praeneste viri quique arva Gabinae

Iunonis gelidumque Anienem et roscida rivis

Hernica saxa colunt, quos dives Anagnia pascit,

quos, Amasene pater. Non illis omnibus arma,

nec clipei currusve sonant: pars maxima glandes

liventis plumbi spargit, pars spicula gestat

bina manu, fulvosque lupi de pelle galeros

tegmen habent capiti, vestigia nuda sinistri

instituere pedis, crudus tegit altera pero.

At Messapus, equum domitor, Neptunia proles,

quem neque fas igni cuiquam nec sternere ferro,

iam pridem resides populos desuetaque bello

agmina in arma vocat subito ferrumque retractat.

Hi Fescenninas acies Aequosque Faliscos.

Hi Soractis habent arces Flaviniaque arva

et Cimini cum monte lacum lucosque Capenos.

Ibant aequati numero regemque canebant,

ceu quondam nivei liquida inter nubila cycni,

cum sese e pastu referunt et longa canoros

dant per colla modos, sonat amnis et Asia longe

pulsa palus.

Nec quisquam aeratas acies ex agmine tanto

misceri putet, aeriam sed gurgite ab alto

urgueri volucrum raucarum ad litora nubem.

Ecce Sabinorum prisco de sanguine magnum

agmen agens Clausus magnique ipse agminis instar,

Claudia nunc a quo diffunditur et tribus et gens

per Latium, postquam in partem data Roma Sabinis.

Una ingens Amiterna cohors priscique Quirites,

Ereti manus omnis oliviferaeque Mutuscae;

qui Nomentum urbem, qui Rosea rura Velini,

qui Tetricae horrentis rupes montemque Severum

Casperiamque colunt Forulosque et flumen Himellae,

qui Tiberim Fabarimque bibunt, quos frigida misit

Nursia, et Hortinae classes populique Latini,

quosque secans infaustum interluit Allia nomen:

quam multi Libyco volvuntur marmore fluctus

saevus ubi Orion hibernis conditur undis;

vel cum sole novo densae torrentur aristae

aut Hermi campo aut Lyciae flaventibus arvis.

Scuta sonant pulsuque pedum conterrita tellus.

Hinc Agamemnonius, Troiani nominis hostis,

curru iungit Halaesus equos Turnoque ferocis

mille rapit populos, vertunt felicia Baccho

Massica qui rastris et quos de collibus altis

Aurunci misere patres, Sidicinaque iuxta

aequora quique Cales linquunt, amnisque vadosi

accola Volturni, pariterque Saticulus asper

Oscorumque manus. Teretes sunt aclydes illis

tela, sed haec lento mos est aptare flagello;

laevas caetra tegit, falcati comminus enses.

Nec tu carminibus nostris indictus abibis,

Oebale, quem generasse Telon Sebethide nympha

fertur, Teleboum Capreas cum regna teneret,

iam senior; patriis sed non et filius arvis

contentus late iam tum dicione premebat

Sarrastis populos et quae rigat aequora Sarnus

quique Rufras Batulumque tenent atque arva Celemnae

et quos maliferae despectant moenia Abellae,

Teutonico ritu soliti torquere cateias,

tegmina quis capitum raptus de subere cortex,

aerataeque micant peltae, micat aereus ensis.

Et te montosae misere in proelia Nersae,

Ufens, insignem fama et felicibus armis;