Aeneid

Ipse manu mortem inveniam; miserebitur hostis

exuviasque petet; facilis iactura sepulcri.

Iam pridem invisus divis et inutilis annos

demoror, ex quo me divom pater atque hominum rex

fulminis adflavit ventis et contigit igni.

Talia perstabat memorans, fixusque manebat.

Nos contra effusi lacrimis, coniunxque Creüsa

Ascaniusque omnisque domus, ne vertere secum

cuncta pater fatoque urguenti incumbere vellet.

Abnegat, inceptoque et sedibus haeret in isdem.

Rursus in arma feror, mortemque miserrimus opto:

nam quod consilium aut quae iam fortuna dabatur?

Mene efferre pedem, genitor, te posse relicto

sperasti, tantumque nefas patrio excidit ore?

Si nihil ex tanta Superis placet urbe relinqui,

et sedet hoc animo, perituraeque addere Troiae

teque tuosque iuvat, patet isti ianua leto,

iamque aderit multo Priami de sanguine Pyrrhus,

natum ante ora patris, patrem qui obtruncat ad aras.

Hoc erat, alma parens, quod me per tela, per ignis

eripis, ut mediis hostem in penetralibus, utque

Ascanium patremque meum iuxtaque Creüsam

alterum in alterius mactatos sanguine cernam?

Arma, viri, ferte arma; vocat lux ultima victos.

Reddite me Danais; sinite instaurata revisam

proelia: Numquam omnes hodie moriemur inulti.

Hinc ferro accingor rursus clipeoque sinistram

insertabam aptans, meque extra tecta ferebam.

Ecce autem complexa pedes in limine coniunx

haerebat, parvumque patri tendebat Iulum:

Si periturus abis, et nos rape in omnia tecum;

sin aliquam expertus sumptis spem ponis in armis,

hanc primum tutare domum. Cui parvus Iulus,

cui pater et coniunx quondam tua dicta relinquor?

Talia vociferans gemitu tectum omne replebat,

cum subitum dictuque oritur mirabile monstrum.

Namque manus inter maestorumque ora parentum

ecce levis summo de vertice visus Iuli

fundere lumen apex, tactuque innoxia mollis

lambere flamma comas et circum tempora pasci.

Nos pavidi trepidare metu, crinemque flagrantem

excutere et sanctos restinguere fontibus ignis.

At pater Anchises oculos ad sidera laetus

extulit, et caelo palmas cum voce tetendit:

Iuppiter omnipotens, precibus si flecteris ullis,

aspice nos; hoc tantum, et, si pietate meremur,

da deinde auxilium, pater, atque haec omina firma.

Vix ea fatus erat senior, subitoque fragore

intonuit laevum, et de caelo lapsa per umbras

stella facem ducens multa cum luce cucurrit.

Illam, summa super labentem culmina tecti,

cernimus Idaea claram se condere silva

signantemque vias; tum longo limite sulcus

dat lucem, et late circum loca sulphure fumant.

Hic vero victus genitor se tollit ad auras,

adfaturque deos et sanctum sidus adorat.

Iam iam nulla mora est; sequor et qua ducitis adsum.

Di patrii, servate domum, servate nepotem.

Vestrum hoc augurium, vestroque in numine Troia est.

Cedo equidem, nec, nate, tibi comes ire recuso.

Dixerat ille; et iam per moenia clarior ignis

auditur, propiusque aestus incendia volvunt.

Ergo age, care pater, cervici imponere nostrae;

ipse subibo umeris, nec me labor iste gravabit:

quo res cumque cadent, unum et commune periclum,

una salus ambobus erit. Mihi parvus Iulus

sit comes, et longe servet vestigia coniunx:

vos, famuli, quae dicam, animis advertite vestris.

Est urbe egressis tumulus templumque vetustum

desertae Cereris, iuxtaque antiqua cupressus

religione patrum multos servata per annos.

Hanc ex diverso sedem veniemus in unam.

Tu, genitor, cape sacra manu patriosque Penatis;

me, bello e tanto digressum et caede recenti,

attrectare nefas, donec me flumine vivo

abluero.

Haec fatus, latos umeros subiectaque colla

veste super fulvique insternor pelle leonis,

succedoque oneri; dextrae se parvus Iulus

implicuit sequiturque patrem non passibus aequis;

pone subit coniunx: ferimur per opaca locorum;

et me, quem dudum non ulla iniecta movebant

tela neque adverso glomerati ex agmine Grai,

nunc omnes terrent aurae, sonus excitat omnis

suspensum et pariter comitique onerique timentem.

Iamque propinquabam portis, omnemque videbar

evasisse viam, subito cum creber ad auris

visus adesse pedum sonitus, genitorque per umbram

prospiciens; Nate exclamat, fuge nate, propinquant.

Ardentis clipeos atque aera micantia cerno!—

Hic mihi nescio quod trepido male numen amicum

confusam eripuit mentem. Namque avia cursu

dum sequor, et nota excedo regione viarum,

heu, misero coniunx fatone erepta Creüsa

substitit, erravitne via, seu lassa resedit,

incertum; nec post oculis est reddita nostris.

Nec prius amissam respexi animumque reflexi,

quam tumulum antiquae Cereris sedemque sacratam

venimus; hic demum collectis omnibus una

defuit, et comites natumque virumque fefellit.