Aeneid

Dardanidae contra turris ac tota domorum

culmina convellunt; his se, quando ultima cernunt,

extrema iam in morte parant defendere telis;

auratasque trabes, veterum decora alta parentum,

devolvunt; alii strictis mucronibus imas

obsedere fores; has servant agmine denso.

Instaurati animi, regis succurrere tectis,

auxilioque levare viros, vimque addere victis.

Limen erat caecaeque fores et pervius usus

tectorum inter se Priami, postesque relicti

a tergo, infelix qua se, dum regna manebant,

saepius Andromache ferre incomitata solebat

ad soceros, et avo puerum Astyanacta trahebat.

Evado ad summi fastigia culminis, unde

tela manu miseri iactabant inrita Teucri.

Turrim in praecipiti stantem summisque sub astra

eductam tectis, unde omnis Troia videri

et Danaum solitae naves et Achaia castra,

adgressi ferro circum, qua summa labantis

iuncturas tabulata dabant, convellimus altis

sedibus, impulimusque; ea lapsa repente ruinam

cum sonitu trahit et Danaum super agmina late

incidit: ast alii subeunt, nec saxa, nec ullum

telorum interea cessat genus.

Vestibulum ante ipsum primoque in limine Pyrrhus

exsultat, telis et luce coruscus aëna;

qualis ubi in lucem coluber mala gramina pastus

frigida sub terra tumidum quem bruma tegebat,

nunc, positis novus exuviis nitidusque iuventa,

lubrica convolvit sublato pectore terga

arduus ad solem, et linguis micat ore trisulcis.

Una ingens Periphas et equorum agitator Achillis,

armiger Automedon, una omnis Scyria pubes

succedunt tecto, et flammas ad culmina iactant.

Ipse inter primos correpta dura bipenni

limina perrumpit, postisque a cardine vellit

aeratos; iamque excisa trabe firma cavavit

robora, et ingentem lato dedit ore fenestram.

Adparet domus intus, et atria longa patescunt;

adparent Priami et veterum penetralia regum,

armatosque vident stantis in limine primo.

At domus interior gemitu miseroque tumultu

miscetur, penitusque cavae plangoribus aedes

femineis ululant; ferit aurea sidera clamor.

Tum pavidae tectis matres ingentibus errant;

amplexaeque tenent postis atque oscula figunt.

Instat vi patria Pyrrhus; nec claustra, neque ipsi

custodes sufferre valent; labat ariete crebro

ianua, et emoti procumbunt cardine postes.

Fit via vi; rumpunt aditus, primosque trucidant

immissi Danai, et late loca milite complent.

Non sic, aggeribus ruptis cum spumeus amnis

exiit, oppositasque evicit gurgite moles,

fertur in arva furens cumulo, camposque per omnis

cum stabulis armenta trahit. Vidi ipse furentem

caede Neoptolemum geminosque in limine Atridas;

vidi Hecubam centumque nurus, Priamumque per aras

sanguine foedantem, quos ipse sacraverat, ignis.

Quinquaginta illi thalami, spes tanta nepotum,

barbarico postes auro spoliisque superbi,

procubuere; tenent Danai, qua deficit ignis.

Forsitan et Priami fuerint quae fata requiras.

Urbis uti captae casum convolsaque vidit

limina tectorum et medium in penetralibus hostem,

arma diu senior desueta trementibus aevo

circumdat nequiquam umeris, et inutile ferrum

cingitur, ac densos fertur moriturus in hostis.

Aedibus in mediis nudoque sub aetheris axe

ingens ara fuit iuxtaque veterrima laurus,

incumbens arae atque umbra complexa Penatis.

Hic Hecuba et natae nequiquam altaria circum,

praecipites atra ceu tempestate columbae,

condensae et divom amplexae simulacra sedebant.

Ipsum autem sumptis Priamum iuvenalibus armis

ut vidit, Quae mens tam dira, miserrime coniunx,

impulit his cingi telis? Aut quo ruis? inquit;

Non tali auxilio nec defensoribus istis

tempus eget, non, si ipse meus nunc adforet Hector.

Huc tandem concede; haec ara tuebitur omnis,

aut moriere simul. Sic ore effata recepit

ad sese et sacra longaevum in sede locavit.

Ecce autem elapsus Pyrrhi de caede Polites,

unus natorum Priami, per tela, per hostis

porticibus longis fugit, et vacua atria lustrat

saucius: illum ardens infesto volnere Pyrrhus

insequitur, iam iamque manu tenet et premit hasta.

Ut tandem ante oculos evasit et ora parentum,

concidit, ac multo vitam cum sanguine fudit.

Hic Priamus, quamquam in media iam morte tenetur,

non tamen abstinuit, nec voci iraeque pepercit:

At tibi pro scelere, exclamat, pro talibus ausis,

di, si qua est caelo pietas, quae talia curet,

persolvant grates dignas et praemia reddant

debita, qui nati coram me cernere letum

fecisti et patrios foedasti funere voltus.

At non ille, satum quo te mentiris, Achilles

talis in hoste fuit Priamo; sed iura fidemque

supplicis erubuit, corpusque exsangue sepulchro

reddidit Hectoreum, meque in mea regna remisit.

Sic fatus senior, telumque imbelle sine ictu