Þáttr af Ragnars sonum

Old Norse · Sagas · 5 sections

1
EPTIR dauða Hrings konungs tók Ragnarr, sonrhans, konungdóm yfir Svía veldi ok Dana. Þá gengumargir konungar á ríkin ok lögðu undir. En því athann var ungr maðr ok þeim sýndist hann lítt fallinntil ráðagerðar eða landstjórnar, þá var einn jarl í Vestra-Gautlandi,er Herrauðr hét. Hann var jarl Ragnarskonungs. Manna var hann vitrastr ok hermaðr mikill.Hann átti eina dóttur, er Þóra borgarhjörtr var kölluð.Hún var allra kvenna fríðust, þeira er konungr hafðispurt til. Jarlinn, faðir hennar, hafði gefit henni einnyrmling í morgingjöf. Hún fæddi hann fyrst í eskisínu. En þessi ormr varð svá mikill um síðir, at hannlá í kring um skemmuna ok beit í sporð sér. Hanngerðist þá svá ólmr, at menn þorðu eigi at koma nærskemmunni nema þeir, er honum gáfu mat eða þjónuðujarls dóttur, en hann át uxa um dag. Fólkit óttaðistmjök, ok vissu, at hann mundi mikinn skaða gera,svá mikill ok ólmr sem hann var þá orðinn. Jarlstrengdi þá þess heit at bragarfulli, at hann skyldi þeimeinum manni gifta dóttur sína, Þóru, er dræpi orminneða þyrði at ganga til tals við hana fyrir orminum. Ok erRagnarr konungr spyrr þessi tíðendi, þá ferr hann íVestra-Gautland. Ok er hann átti skammt til býjarjarlsins, þá fór hann í rögguð klæði, brækr ok kápu,ok ermar á ok höttr. Þau klæði váru þæfð með sandok tjöru ok tók í hönd sér eitt mikit spjót, en vargyrðr sverði, ok gekk svá einn frá sínum mönnum oktil býjar jarlsins ok skemmu Þóru. Ok þegar ormrinnsá, at þar var kominn ókunnr maðr, þá reistist hannupp ok blés eitri móti honum. En hann skaut mótiskildinum ok gekk at honum djarfliga ok lagði hannmeð spjóti í hjartat. Ok síðan brá hann sínu sverði okhjó af orminum höfuðit, ok fór þat svá sem segir í söguRagnars konungs, at hann fekk síðan Þóru borgarhjört.Ok síðan lagðist hann í hernað ok frelsti allt sitt ríki.Hann átti með Þóru tvá syni. Hét annarr Eiríkr, enannarr Agnarr. Ok er þeir váru nokkurra vetra gamlir,þá tekr Þóra sótt ok andaðist. Síðan fekk RagnarrÁslaugar, er sumir kalla Randalín, dóttur SigurðarFáfnisbana ok Brynhildar Buðladóttur. Þau áttu fjórasyni. Ívarr beinlausi var ellstr, þá Björn járnsíða, þáHvítserkr, þá Sigurðr. Þat var mark í auga honum, atsvá var sem ormr lægi um sjáldrit, ok því var hannkallaðr Sigurðr ormr í auga.
2
Nú er synir Ragnars váru vaxnir, þá herjuðu þeirvíða um lönd. Þeir bræðr Eiríkr ok Agnarr fóru íöðrum stað, en í þriðja stað fóru þeir Ívarr ok þeirinir yngri bræðr hans með honum, ok gerði hann ráðfyrir þeim, því at hann var forvitri. Þeir lögðu undirsik Selund ok Reiðgotaland, Eygotaland ok Eyland oköll smálönd í hafinu. Settist þá Ívarr með inum yngrumbræðrum sínum af Hleiðru á Selundi, ok var þatþó móti vilja Ragnars konungs. Fóru synir hans meðhernaði allir, því at þeir vildu eigi ófrægri vera enRagnarr konungr, faðir þeira. Þat líkaði Ragnari konungiilla, er synir hans heldu móti honum ok tókuskattlönd hans móti hans vilja. Hann setti þann konungyfir Upp-Svíaveldi, er Eysteinn beli hét, ok baðhann halda því ríki sér til handa, en verja fyrir sonumsínum, ef þeir kallaði til. Þat var eitt sumar, er Ragnarrkonungr var farinn með her í Austrveg, atEiríkr ok Agnarr, synir hans, kómu til Svíþjóðar okheldu skipum sínum upp í Löginn. Gerðu þeir þáboð Eysteini konungi til Uppsala, at hann kæmi tilþeira. Ok er þeir fundust, sagði Eiríkr, at hann vildi,at Eysteinn konungr heldi Svíaríki undir þá bræðr,ok kveðst þá fá vilja Borghildar, dóttur hans, ok segir,at þá megu þeir vel halda því ríki fyrir Ragnari konungi.Eysteinn kveðst þetta vilja tjá innanlands höfðingjum,ok skildust þeir svá. Ok er Eysteinn konungrbar þetta mál upp, þá urðu allir landsmenn á þat sáttirat verja landit fyrir sonum Ragnars, ok dregst núsaman óvígr herr, ok ferr Eysteinn konungr móti Ragnarssonum. Ok er þeir finnast, verðr þar mikil orrosta,ok verða nú synir Loðbrókar ofrliði bornir, ok fellrsvá lið þeira bræðra, at fátt eitt stóð upp. Þá fell okAgnarr, en Eiríkr varð handtekinn. Eysteinn konungrbauð Eiríki grið ok svá mikit fé af Uppsala veldi fyrirAgnar, bróður sinn, sem sjálfr vildi hann, ok þar meðdóttur sína, þá er áðr hafði hann beðit. Eiríkr vildiengar fébætr ok eigi konungs dóttur, ok eigi kveðsthann vilja lifa eptir þann ósigr, er hann hafði fengit,en þat kveðst hann þiggja vilja, at hann kjósi sér sjálfrdauðdaga. Ok af því at Eysteinn konungr mátti engasætt fá af Eiríki, þá játtar hann honum þat. Eiríkrbað, at þeir tæki undir hann spjótsoddum ok hefihann svá upp yfir allan valinn. Þá kvað Eiríkr:"Vilkat boð fyr bróðurné baugum mey kaupa,Eystein kveða orðinnAgnars bana, heyra;grætr eigi mik móðir,munk efstr of val deyja,ok geirtré í gögnumgerr, látið mik standa."Ok áðr hann væri hafinn upp á spjótin, þá sá hanneinn mann ríða mikit. Þá kvað hann:"Þau berið orð it efra,eru austrfarar liðnar,at mær hafi mínamjó, Áslaugu, bauga;þá mun mest af móði,ef mik spyrja dauðan,mín stjúpmóðir mildummögum sínum til segja."Var nú svá gert, at Eiríki var lypt upp á spjótsoddunum,ok dó hann svá uppi yfir valnum. Ok er þessitíðendi spyrjast út á Selund til Áslaugar, þá ferr húnþegar á fund sona sinna ok segir þeim þessi tíðendi.Þeir Björn ok Hvítserkr léku tafl, en Sigurðr stóð atframan. Þá kvað Áslaug:"Eigi mundi yðar,ef ér dæið fyrri,eitt misseri eptiróhefnt vera, bræðra;lítt ráðumk því leyna,ef líf hafa knættiEiríkr sitt ok Agnarróbornir mér niðjar."Þá svaraði Sigurðr ormr í auga:"Þat skal þriggja vikna,ef þik tregar, móðir,leið eigu vér langa,leiðangr búinn verða;skal Uppsölum eigiþótt ófafé bjóði,ef oss duga eggjarEysteinn beli ráða."Þá kvað Björn járnsíða:"Duga mun hugr ok hjartaí hauksnöru brjósti,þótt minnr um þat mæli,manni innan rifja;eigi er oss í augumormr né fránir snákar,bræðr glöddu mik mínir,mank stjúpsonu þína."Þá svaraði Hvítserkr:"Hyggjum at, áðr heitim,at hefnt megi verða;látum ýmsa illu,Agnars bana, fagna;hrindum húf á hrannir,höggum ís fyr barði,sjám á hitt, hvé snekkjursnemmst vér fáim búnar."Þá kvað Ívarr beinlausi:"Hafið ofrhuga ærinnok áræði bæði,þess mundi þá þurfa,at þrá mikit fylgdi;bera mun mik fyr bragnabeinlausan fram verða,þó gatk hönd til hefnda,at hváriga nýtak."Eptir þat drógu Ragnars synir saman óvígan her. Oker þeir váru búnir, þá fóru þeir með skipaher til Svíþjóðar,en Áslaug drottning ferr með fimmtán hundruðumriddara landveg, ok var þat fólk allvel búit. Sjálfbar hún herklæði ok var formaðr þess hers ok kallaðistRandalín, ok mætast þau í Svíþjóð ok ræna ok brenna,hvar sem þau fara yfir. Þetta spyrr Eysteinn konungrok safnar her í móti þeim, hverjum þeim manni, ervígr var í hans ríki. Ok er þeir mætast, verðr þar mikilorrosta, ok fá Loðbrókar synir sigr, en Eysteinn konungrfell, ok spyrst þetta ok verðr mjök frægt. Ragnarrkonungr, þar sem hann var í hernaði, spyrr þetta oklíkar stórilla við sonu sína, at þeir létu eigi hefndinabíða hans. Ok er hann kom heim í ríki sitt, þá segirhann Áslaugu, at hann skal gera eigi minna frægðarverken synir hans höfðu þá gert. "Hefi ek nú flestallt þat ríki aptr unnit undir mik, er mínir forellrismennhafa átt, utan England eigi, ok því hefi ek núlátit gera knörru tvá í Líðum á Vestfold," -- því athans ríki stóð allt til Dofrafjalls ok Líðandisness. Áslaugsvaraði: "Mörg langskip máttu þér hafa gera látitmeð verði þessa knarra. Vitu þér ok, at stórskipum erekki gott at halda at Englandi sakir straums ok útgrynnis,ok er þetta ekki vitrliga ráðit." En allt at einuferr Ragnarr konungr með þessum knörrum vestr tilEnglands með fimm hundruð manna ok brýtr bæðiskipin við England, en sjálfr hann ok allr herr hanskom heill á land. Tekr hann nú at herja, hvar semhann ferr.
3
Í þann tíma réð sá konungr fyrir Norðhumbrulandi,er Ella hét. Ok er hann spyrr, at herr er kominn íríki hans, þá safnar hann miklu liði ok ferr móti honummeð óvígan her, ok verðr þar orrosta mikil ok hörð.Ragnarr konungr var yzt í silkihjúp þeim, er Áslauggaf honum at skilnaði. En því at landherrinn varmikill, svá at ekki mátti við haldast, þá fell náliga alltfólk hans, en hann gekk sjálfr vel fjórum sinnum ígegnum fylking Ellu konungs, en ekki járn festi á silkiskyrtuhans. Varð hann um síðir handtekinn ok settr íeinn ormgarð, ok vildu ormarnir ekki koma nær honum.Ella konungr sá, at hann bitu eigi járn um daginn,er þeir börðust, ok nú vildu eigi ormarnir grandahonum. Þá lét hann fletta af honum klæði þat, er hannhafði yzt haft um daginn, ok þegar hengu ormarnir áhonum alla vega, ok lét hann þar líf sitt með miklumhraustleik.Ok er synir Ragnars konungs spyrja þessi tíðendi, þáfara þeir vestr til Englands ok berjast við Ellu konung.Ok af því at Ívarr vildi eigi berjast ok ekki hans fólk,en landherrinn var drjúgr, þá fengu þeir ósigr ok flýðutil skipa ok fóru við svá búit heim til Danmarkar.En Ívarr var eptir í Englandi ok fór á fund Ellu konungsok beiddist af honum bóta fyrir föður sinn. Okþví at Ella konungr sá, at Ívarr vildi eigi berjast meðbræðrum sínum í móti honum, þá þótti honum trúligtat gera sætt við hann. Ívarr bað konung gefa honumsvá mikit af landi í föðurgjöld sem hann breiddiyfir ina mestu öldungshuð, því at hann segir sér eigivel munu fritt at fara heim fyrir bræðrum sínum.Ellu þótti þetta eigi ótrúligt, ok bundu þeir meðþessu sætt sína. Tekr Ívarr nú húðina hráblauta oklætr þenja sem mest. Ok síðan lætr hann rista húðinaí inn mjóvasta streng ok klýfr síðan sér hvárt, hárhamok holdrosu. Síðan lætr hann draga um einn sléttanvöll ok marka þar um utan grundvöll. Hann reisir þará sterka borgarveggi, ok er sú borg nú kölluð Jórvík.Hann vingaðist við allt landsfólk ok mest við höfðingja,ok svá kom, at allir höfðingjar hétu honumtrúnaði ok bræðrum hans. Síðan sendir hann boð tilbræðra sinna ok segir, at þá er meiri ván, at þeir megihefna föður síns, ef þeir koma með her til Englands.Ok er þeir spyrja þat, bjóða þeir her út ok halda tilEnglands. Ok er Ívarr verðr þess varr, ferr hann þegará fund Ellu konungs ok segir, at hann vill eigi leynahann slíkum tíðendum, en segir, at hann má eigi berjastmóti bræðrum sínum, en þó vill hann fara á fundþeira ok leita um sættir. Konungr þiggr þetta. KemrÍvarr á fund bræðra sinna ok eggjar þá at hefna föðursíns ok ferr síðan aptr til Ellu konungs ok segir, atþeir eru svá ólmir ok óðir, at þeir vilja fyrir hvetvetnafram berjast. Konungi sýnist þetta inn mestitrúleiki, er Ívarr gerði. Ferr hann nú móti þeim bræðrummeð sinn herr. Ok er þeir koma saman, þá snerustmargir höfðingjar frá konunginum ok til Ívars. Varðkonungr þá borinn ofrliði, svá at mikill þorri liðs hansfell, en sjálfr varð hann handtekinn. Ívarr ok þeirbræðr minntust nú, hversu faðir þeira var píndr. Létuþeir nú rista örn á baki Ellu ok skera síðan rifin öllfrá hrygginum með sverði, svá at þar váru lungun útdregin. Svá segir Sighvatr skáld í Knútsdrápu:"Ok Ellu bakat lét hinns satÍvarr araJórvík skorit."Eptir þessa orrostu gerðist Ívarr konungr yfir þeimhluta Englands, sem hans frændr höfðu fyrri átt. Hannátti þá tvá bræðr frilluborna, en annarr hét Yngvarr,en annarr Hústó. Þeir pínuðu Játmund konung innhelga eptir boði Ívars, ok lagði hann síðan undir sikhans ríki. Loðbrókar synir fóru um mörg lönd meðhernaði: England ok Valland ok Frakkland ok út umLúmbardí. En svá er sagt, at þar hafi þeir framastkomit, er þeir unnu þá borg, er Lúna heitir. Ok umeina stund ætluðu þeir at fara til Rómaborgar ok vinnahana, ok hefir þeira hernaðr frægstr verit um öll Norðrlöndaf danskri tungu. Ok er þeir koma aptr í Danmörkí ríki sitt, þá skipta þeir löndum með sér. TókBjörn járnsíða Uppsala ríki ok alla Svíþjóð ok þat,er þar til heyrir, en Sigurðr ormr í auga hafði Selundok Skáni ok Halland ok alla Víkina ok Agðir til Líðandisnessok mikinn þorra af Upplöndum, en Hvítserkrhafði Reiðgotaland ok Vindland. Sigurðr ormrí auga átti Blæju, dóttur Ellu konungs. Þeira sonr varKnútr, er kallaðr var Hörða-Knútr, er ríki tók eptirföður sinn í Selund, Skáni ok Hallandi, en Víkin hvarfþá undan honum. Hann átti þann son, er Gormr hét.Hann var heitinn eptir fóstra hans, syni Knúts fundna.Hann helt allt land af sonum Ragnars, meðan þeirváru í hernaði. Gormr Knútsson var allra manna mestrok sterkastr ok inn mesti atgervimaðr um alla hluti,en ekki var hann svá vitr sem verit höfðu inir fyrrifrændr hans.
4
Gormr tók konungdóm eptir föður sinn. Hann fekkÞyri, er kölluð var Danmarkarbót, dóttur Klakk-Haralds,er konungr var í Jótlandi. En er Haraldrvar andaðr, þá tók Gormr þat ríki allt undir sik.Gormr konungr fór með her yfir allt Jótland ok eyddiöllum neskonungum allt suðr til Slés, ok svá vann hannmikit af Vindlandi, ok margar orrostur átti hann viðSaxa, ok gerðist hann inn ríkasti konungr. Hann áttitvá syni. Hét inn ellri Knútr, en Haraldr inn yngri.Knútr var allra þeira manna fegrstr, er menn hafa sét.Konungr unni honum um fram hvern mann ok þarmeð öll alþýða. Hann var kallaðr Danaást. Haraldrlíktist í móðurætt sína, ok unni móðir hans honumeigi minna en Knúti. Ívarr inn beinlausi var lengikonungr í Englandi. Hann átti ekki barn, því at hannvar svá skapaðr, at honum fylgdi engi girnd né ást, eneigi skorti hann spekt eða grimmd, ok varð hann ellidauðrá Englandi ok var þar heygðr. Þá váru allir Loðbrókarsynir dauðir. Eptir Ívar tók konungdóm í EnglandiAðalmundr. Hann var bróðursonr Játmundar inshelga, ok kristnaði hann víða England. Hann tók skattaaf Norðhumrulandi, því at þat var heiðit. Eptir hanntók konungdóm sonr hans, er Aðalbrigt hét. Hann vargóðr konungr ok varð gamall. Ofarliga á hans dögumkom Danaherr til Englands, ok váru formenn hersinsKnútr ok Haraldr, synir Gorms konungs. Þeir lögðuundir sik mikit ríki í Norðhumrulandi, þat er Ívarrhafði átt. Aðalbrigt konungr fór móti þeim, ok börðustþeir fyrir norðan Kliflönd, ok fell þar margt afDönum. Ok nokkuru síðar gengu Danir upp viðSkarðaborg ok börðust þar ok fengu sigr. Síðan fóruþeir suðr til Jórvíkr, ok gekk þar undir þá allt fólk,ok uggðu þeir þá ekki at sér. Ok einn dag, er heittveðr var, fóru menn á sund. Ok svá sem konungssynirváru á sundi millim skipanna, hlupu menn af landiofan ok skutu á þá. Var þá Knútr lostinn öru til bana,ok tóku þeir líkit ok fluttu út á skip. Ok er landsmennspyrja þetta, safnast þeir saman, svá at síðan fáDanir engar uppgöngur sakir safnaðar landsmanna okfara síðan heim aptr til Danmarkar. Gormr konungrvar þá á Jótlandi. Ok er hann spurði þessi tíðendi,þá hné hann aptr ok sprakk af harmi annan dag eptirat jafnlengd. Þá tók konungdóm eptir hann yfir DanaveldiHaraldr, sonr hans. Hann tók fyrstr trú ok skírnsinna ættmanna.
5
Sigurðr ormr í auga ok Björn járnsíða ok Hvítserkrhöfðu herjat víða um Frakkland. Þá sneri Björn heimtil ríkis síns. Eptir þat barðist Örnúlfr keisari við þábræðr, ok fell þá af Dönum ok Norðmönnum hundraðþúshundraða. Þar fell þá Sigurðr ormr í auga, ok Guðröðrhét annarr konungr, er þar fell. Hann var sonrÓláfs Hringssonar, Ingjaldssonar, Ingasonar, Hringssonar,er Hringaríki er við kennt. Hann var sonr Dagsok Þóru drengjamóður. Þau áttu níu syni, ok er afþeim komin Döglinga ætt. Helgi hvassi hét bróðirGuðröðar. Hann hafði brott ór orrostunni merki Sigurðarorms í auga ok sverð hans ok skjöld. Hann fórheim til Danmarkar með sínu liði ok fann þar Áslaugu,móður Sigurðar, ok sagði henni tíðendin. Þá kvaðÁslaug vísu:"Sitja veiðivitjarvals á borgar halsum,böl er, þats hefir of hafnathrafn Sigurðar nafni;blása nýtinjótarnás í spán at hánum,ofsnemma lét Óðinnálf valmeyjar deyja."En af því at Hörða-Knútr var ungr, þá var Helgi þarmeð Áslaugu lengi til landvarnar. Sigurðr ok Blæja áttudóttur. Hún var tvíbura við Hörða-Knút. Áslaug gafhenni nafn sitt ok fæddi hana upp síðan ok fóstraði.Hana fekk síðan Helgi hvassi. Þeira sonr var Sigurðrhjörtr. Hann var allra þeira manna fríðastr ok mestrok sterkastr, er menn höfðu sét. Þeir váru jafngamlirGormr Knútsson ok Sigurðr hjörtr. En er Sigurðr vartólf vetra, þá drap hann berserk þann í einvígi, erHildibrandr hét, ok þá tólf saman. Eptir þat giftiKlakk-Haraldr honum dóttur sína, er Ingibjörg hét.Þau áttu tvau börn, Guðþorm ok Ragnhildi. Þá spurðiSigurðr, at Fróði konungr, föðurbróðir hans, var dauðr.Fór hann þá norðr til Noregs ok gerðist konungr yfirHringaríki, ættleifð sinni. Frá honum er löng saga,því at hann vann margs kyns þrekvirki. En þat er atsegja frá lífláti hans, at hann reið út á eyðimerkr atveiða dýr, sem vandi hans var til, ok kom þar mótihonum Haki Haðaberserkr með þrjá tigu manna alvápnaðraok barðist við hann. Þar fell Sigurðr ok hafðidrepit áðr tólf menn, en Haki konungr hafði látithönd sína hægri ok hafði þó þrjú sár önnur. Eptirþat reið Haki konungr með sínum mönnum á Hringaríkitil Steins, sem bú Sigurðar var, ok tók brott Ragnhildi,dóttur hans, ok son hans, Guðþorm, ok mikit gózannat ok flutti heim með sér á Haðaland. Ok litlusíðar lét hann efna til veizlu mikillar ok ætlaði at gerabrullaup sitt, en þat dvaldist, því at sár hans höfðustilla. Ragnhildr var þá fimmtán vetra gömul, en Guðþormrfjórtán vetra. Leið svá haustit ok vetrinn framum jól, at Haki lá í sárum. Þá var Hálfdan konungrsvarti á Heiðmörk at búum sínum. Hann sendi Hárekgand ok með honum hundrað manna, ok fóru þeiryfir um ís á Mjörs á Haðaland á einni nótt ok kómuí dagan á bæ Haka konungs ok tóku allar dyrr á þeimskála, er hirðmenn sváfu í. Ok síðan gengu þeir tilsvefnskemmu Haka konungs ok tóku þar Ragnhildi okGuðþorm, bróður hennar, ok allt þat fé, er þar var,ok hafa brott með sér. Þeir brenndu skálann okþar inni í alla hirðina ok fara síðan brott. En Hakikonungr stóð upp ok klæddi sik ok gekk eptir þeimum hríð. Ok er hann kom at vatnsísinum, þá snerihann niðr hjöltunum á sverðinu ok lagðist á blóðrefilinnok fekk þar bana ok er þar heygðr á vatnsbakkanum.Hálfdan konungr sá, at þeir óku yfir ísinn meðvagn tjaldaðan, ok þóttist vita, at þeira erendi mundiorðit hafa slíkt sem hann vildi. Lét hann þá senda boðum alla byggð ok bauð til öllu stórmenni á Heiðmörkok gerði þann dag mikla veizlu. Gerði hann þá brullauptil Ragnhildar, ok váru þau saman síðan margadaga. Þeira sonr var Haraldr konungr inn hárfagri, erfyrstr varð einvaldskonungr yfir öllum Noregi.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.