Ásmundar saga kappabana

Old Norse · Sagas · 10 sections

1
BUÐLI er konungr nefndr. Hann réð fyrir Svíþjóðu,ríkr ok ágætr. Þat var háttr hans at elska mjöksmiðu, þá er hann fekk hagasta ok honum gerði gersemar.Hann átti drottningu ok dóttur, er Hildr hét.Þat varð þar til tíðenda, at drottning andaðist, ok varkonungr kvánlauss.Þess er getit, at eitt kveld kómu tveir menn til konungsok gengu fyrir hann með kveðju. Konungr spurði,hverir þeir væri, en annarr nefndist Olíus, en annarrAlíus, "ok vildim vit hér vetrvist þiggja." Hannspurði, er þeir væri hagleiksmenn nokkurir eða búnirvið íþróttum. Þeir kváðust kunna at gera hagliga hvernhlut, þann er smíða skyldi. Konungr vísaði þeim tilsætis ok bað þá þar vera.Í þenna tíma var með konungi boð nokkut, en umkveldit kómu í höllina smiðir konungs ok sýndu honumsmíðit, gull eða vápn. Svá gerðu þeir ávallt, ef mennkómu þangat, konungi til frægðar. Allir menn lofuðusmíði þeira nema gestir. Þeir ræddu fátt um. Knífreinn var í því smíði vandaðr. Þetta var sagt konungi, okkveðst hann ætla, at þeir mundi eigi betr smíða. Hannkallar þá til sín ok mælti: "Hví eru þit svá tregir til atlofa þat smíði, er hér er fram borit, eða kunni þit betrat gera?" Þeir kváðu konung þat reyna mega, ef hannvildi, at smíði þetta mundi eigi mikils vert hjá því.Konungr bað þá gera þá smíð, er til afbragðs mætist,"ef þit vilið eigi vera falsarar." Þeir kváðust bráttmunu reyna, at þessi smíð er lítils verð ok eigi góð. Þeirsettu knífinn í rönd borðsins fyrir konung, ok lá hjá þegareggin. Þeir báðu konung þar taka við gersemi sinni,en kváðust freista mundu at gera annan kníf. Konungrbað þá svá gera, ok síðan gerðu þeir kníf einn ok færðukonungi. Hann brá á kamp sér, ok tók af kampinn okskinnit, svá at í holdi nam staðar. Konungr mælti: "Þatmun satt vera, at þit munuð hagir menn, ok nú skulu þitgera mér gullhring," ok svá gerðu þeir ok færðu konungi.Hann leit á ok mælti: "Þat er rétt sagt, at ek hefieigi sét meiri gersemi í einum gullhring," ok svá mæltuallir, er sá. Konungr kvað slíkt tíginna manna þjónustumenn,ok síðan mælti hann: "Nú skulu þit gera mértvau sverð, þau er eigi beri minna af öðru smíði enþessi smíð ykkur, ok þeim sé hvergi þess til höggvit,er þau bíti eigi." Olíus kveðst þat eigi vilja ok lézt eigiörvænt þykkja, at nokkut mikit mundi á liggja, ef þeirgerði nauðgir, ok kvað til hófs bazt at búa. Konungrkvað þá gera skyldu, hvárt er þeir gerðu nauðgir eðaeigi.Síðan setjast þeir til smíðar ok gerðu tvau sverð,sérhvárr þeira, ok gengu síðan fyrir konung ok sýnduhonum sverðin. Konungr leit á, ok sýndust honumvænlig, "eða hverir fylgja kostir?" Olíus segir, hann kvaðhann því hvergi mundu til höggva, at þat mundi eigibíta, "ok hygg ek á því munu vera enga annmarka."Konungr segir: "Þá er gott, ok verðum vér at reyna,hversu staðgott væri," ok skaut oddinum í öndugissúlu,ok lagðist lítt sverðit, ok síðan reisti hann þat í gluggeinum. Smiðrinn kvað þat ofraun sverðinu ok lét þattil höggs búit, en eigi til reistingar. Konungr kvað þateigi mundu högg standast, ef þat brotnaði í slíkum tilraunum.Ok nú reyndi hann þat sverð, er Alíus hafðigert, ok hljóp þat aptr sem skíð, ok at öllu var þatvænligra en hitt, ok stóðst hvárttveggja þær raunir,er konungr gerði. Konungr mælti: "Þetta er enn betra,er Alíus hefir gert, ok er hvárttveggja gott, eða hvernáttúra fylgir?" Alíus segir: "Þat, herra, ef þau mætastá lopti, ok sé þau í móti borin, þá mun mitt sverðframar, ok má þó kalla kosti eina ok jafna." Síðantók konungr þat sverð, er Olíus hafði gert, ok vildibrjóta, ok þá brast sverðit við hjaltit. Konungr bað hannbetra sverð gera, ok síðan gekk hann reiðr til smiðjuok gerði sverð ok fekk þat konungi. Hann hafði núallar slíkar raunir sem við it fyrra, ok stóðst þetta allar.Konungr mælti: "Nú hefir þú vel gert, eða er nú ekkihér á til vandkvæðis?" Hann segir: "Járngott er sverð,enda munu nú nokkur forföll á liggja til hamingjubrots, því at þat mun verða at bana inum göfgustumbræðrum, dóttursonum þínum." Konungr mælti: "Spáþú manna armastr; nú skal bræðrum at bana verða okþó ógöfgum," ok hjó til hans, en þeir váru þá horfnirmeð skjótri brautför ok neyttu þá innar neðri leiðar.Konungr mælti: "Þetta eru miklir óvinir, ok við þvískal vinna, at sverð geri mannigi mein." Konungrlét þá gera stokk at sverðinu með blýi ok lét sökkvaniðr í Löginn hjá Agnafit.
2
Helgi hét konungr ágætr. Hann var hermaðr mikill.Helgi fór með herskipum á fund Buðla konungs okgerði honum orðsending, at hann mundi þar friðmaðrvera, ok kveðst vilja kannast við hann ok þiggja at honumveizlu. Konungr tók því vel. Helgi konungr gekkupp til hallar ok fekk þar góðar viðtökur. Hildibrandrhét faðir Helga konungs, er réð fyrir Húnalandi. Helgikonungr mælti þá: "Birta mun ek minn vilja til yðarmeð tilmæli ráðahags við dóttur yðra. Má ek sjá hvárttveggjaat þessu sæmd, mik til landvarnar við yðr, enríki yðart til móts." Buðli konungr segir: "Ek vil yðruerendi vel svara með samhuga hennar við oss." Ok síðanvar þetta mál kært við hana, en hún geldr til samþykkivilja föður síns, ok er nú aukin veizlan eptirtíginna manna sið, ok fær Helgi konungr Hildar, dótturBuðla konungs, ok síðan váru þeir mágar samhuga, okvar Buðla konungi mikit traust at Helga konungi.Þau Hildr áttu son, er Hildibrandr hét, er mannavar vænstr, ok þegar er hann dróst á fætr, þá mæltiHelgi konungr, faðir hans: "Þinn fóstrfaðir skal veraHildibrandr inn ríki, faðir minn, í Húnalandi, ok erþá vænst, at þín forlög verði mátuligust." Helgi konungrsendi nú þangat sveininn. Hildibradr konungrtók ágætliga við honum ok kveðst vænta, at þar mundiupp fæðast einn kappi. Eptir þat fór Helgi konungr íhernað, en Buðli konungr gerðist gamall löndum atstýra.
3
Álfr hét konungr, er réð fyrir Danmörku. Dóttir hanshét Æsa in fagra. Hún var fræg víða um lönd af vænleiksínum ok hannyrðum. Áki hét einn ríkr kappi íDanmörku. Hann var í kærleikum miklum við konung,ok Álfi konungi var at honum mest traust. Konungrkallaði hann til sín ok mælti: "Hernað viljum vérdrýgja í sumar ok taka þat ríki undir vára eign, eráðr liggr gæzlulaust, en þó frami at, ef náist." Kappinnsvarar: "Herra, hvar viti þér ríki falt?" Konungr mælti:"Buðli konungr er nú örvasi at aldri, ok viljum vérleggja undir oss hans ríki." Áki segir: "Eigi vil ek þessletja at gera stórræði, ok mun enn sem fyrr eptir framaverk,at þér munuð laun hyggja vinum yðrum fyrir sittstarf."Síðan bjuggu þeir Álfr konungr ok Áki her sinn okherjuðu í Svíþjóð á ríki Buðla konungs ok gerðu þarmikit hervirki í manndrápum ok fjárupptektum. Ener Buðli konungr spyrr þetta, stefnir hann saman sínumher ok fær lítit lið, er styrkr Helga, mágs hans, varfjarri, en þó helt hann sókn upp ok var borinn ofmagniok fell í þeiri orrostu, en Álfr konungr tók atherfangi dóttur hans ok allmikit fé, ok fara nú heimvið svá búit. Þá mælti Álfr: "Svá hefir oss til handaborizt, at vér höfum gnógt ríki ok fé, en fyrir þitt liðsinni,Áki, vil ek gifta þér Hildi Buðladóttur, þótthún eigi áðr bónda." Áki segir: "Hver munu önnurskapfelldri laun en þessi? Ok eigi þykki mér at verra,þótt Helgi konungr eigi hana áðr."Eptir þat gekk Áki at eiga Hildi, ok áttu þau einnson. Sá hét Ásmundr. Hann var snemma mikill oksterkr ok lagðist í víking, þegar hann mátti, ok brautundir sik mikinn hermanna afla.
4
Nú er þar til máls at taka, er Hildibrandr er, bróðirhans, sonr Helga konungs, en Helgi konungr fell íhernaði. Hildibrandr braut undir sik mikinn afla oksveimaði víða með her sinn. Hann var mægðr við þannkonung, er Lazinus hét. Hann var einn inn ríkasti konungr.Hann sótti þangat með vinganarorðum til mágssíns, ok var honum þar vel fagnat. Hann tók nú atgerast framgjarn mjök, er aflinn óx. Þá váru hertugargöfgir ok ættstórir í Saxlandi. Hildibrandr Húnakappifór nú á hendr þeim ok kvaðst vilja, at þeir gerði honumslíka virðing sem hann beiddi eða þeir mundi sem aðrirsæta afarkostum. Þeir hertugarnir áttu systur, ok varhún mest at ráðum, því at hún var þeira vitrust. Síðanáttu þau eintal ok ætlast fyrir, hvat af skyldi kjósa.Hún kvað þat meira ráð at vægjast til hans með skattgjaldien eiga orrostu, "ok er þat ráð at ætla sér hóf,en snúast þá til mótstöðu, er styrkr er nokkurr," kvaðhér svá mundu fara sem í öðrum stöðum, at hann munsigrast. Síðan sögðu þeir hertugarnir, at þeir vilja játahonum skattgjaldi. Hann kvað þat forsjáligt, ok sættastá þat.Hildibrandr Húnakappi braut nú margar þjóðirundir sik. Hann spyrr nú þau tíðendi, fall Buðla konungs,móðurföður síns. Hann stefndi þá her at sér afnýju ok kvaddi þings. Hann mælti, kvað mönnumkunnigt, hverr vandi á var, at fara í hernað, en lét eigiat högum til skipt, ef herja skyldi á víkinga eða á aðramenn fyrir litla sök eða enga, en hefna eigi móðurföðursíns. Eptir þat flutti hann herinn í ríki Álfs konungsok kvað Dani hafa kennt atför um búshagi. Hannlét eisa eldum ok brenna víða. Álfr konungr sótti núí mót með her sinn, ok þegar þeir fundust, börðustþeir. Hildibrandr Húnakappi hafði berserkja náttúru,ok kom á hann berserksgangr. Ekki var Áki hertugivið þessa orrostu, því at hann var í hernaði. HildibrandrHúnakappi gekk í gegnum fylkingar Álfs konungs, okvar illt fyrir honum at verða. Hjó hann á tvær hendrsér ok sótti grenjandi at konungsmerkinu, ok í þessiorrostu fell Álfr konungr ok margt lið hans, ok eptirþat fóru Húnar aptr. Hildibrandr gerist þá allramanna frægastr ok sat jafnan at búum sínum á vetrum,en herjaði á sumrum.
5
Þar er nú til máls at taka, er Ásmundr Ákason varí hernaði, ok þótti víkingum hann ósvífr í atlögum okharðgerr. Eyvindr skinnhöll hét maðr, danskr at ætt,vænn maðr, ríkr ok auðigr ok barst á mikit. En er þeirfeðgar, Áki ok Ásmundr, kómu ór hernaði, þá váruþeim sögð þessi tíðendi, fall Álfs konungs. Þeir sátunú í kyrrðum. Ásmundr vissi eigi frændsemi milliþeira Hildibrands, því at móðir hans sagði honum ekkifrá.Eyvindr skinnhöll fór á fund Æsu innar fögru konungsdótturok kveðst mæla vilja til ráðahags við hana,kvað henni vera kunnigan mannasóma sinn ok fjáreign,ætt hans ok framkvæmd. Hún kveðst hafa mundu viðráð vina inna um annsvör. Eptir þetta berr hún málitfyrir þá Áka ok Ásmund, fóstbróður sinn. Áki kveðstþessa ekki mundu fýsa. Þá mælti Ásmundr: "Ekkiskaltu eiga Eyvind. Mik skaltu eiga." Hún segir: "Fóstbróðir,meira hefir hann nú yfirlæti í landinu ok býrríkuligar, en þat munda ek ætla, at þú mundir hafamanndóm meira." Ásmundr mælti: "Legg til hamingjuþína með mér, ok má þá verða báðum okkr vegr atþessi ráðagerð." Hún mælti: "Þann ykkarn skal ekeiga," segir hún, "er mér fær fegri hendr í haust órhernaði."Síðan lögðu þau niðr þessa umræðu, ok lögðust þeirí hernað báðir eptir vanda, ok hætti Ásmundr opt meðmiklum háska til stórfanga ok aflaði svá fjár ok frama,en Eyvindr var optliga hjá matgerðarmönnum ok léteigi ganga glófa af hendi sér.En er at hausti kom, sóttu þeir báðir á fund konungsdóttur,hvárr með sínum mönnum. Eyvindr gekkfyrri fram ok bað konungsdóttur líta á sínar hendr.Æsa in fagra mælti: "Vel hafa þessar hendr varðveittarverit ok eru hvítar ok fagrar, hafa lít litat sik íblóði né ófegraðar í höggum. Sjám nú, Ásmundr, þínarhendr," segir hún. Hann rétti fram sínar hendr, okváru þær öróttar ok heldr dökkvar af blóði ok vápnabiti,ok er hann brá frá klæðunum, þá váru þær hlaðnarhringum gulls til axlar. Þá mælti konungsdóttir:"Þat mun þó mitt atkvæði, at Ásmundar hendr sé fegrimeð öllu saman, ok ertu, Eyvindr, frá ráðinn þessumráðahag." Ásmundr mælti: "Þá mun ek til kosinn, frú."Hún segir: "Fyrr skaltu hefna föður míns, því at þanneinn samir mér mann at eiga, er þess rekr réttar okviðr sér frama á Hildibrandi Húnakappa." Þá mæltiÁsmundr: "Hversu má hann vinnast, er engi sigrastá honum, eða hvert ráð leggr þú til?" Hún segir:"Heyrt hefi ek, at sverð sé fólgit í Leginum hjá Agnafit,ok heyrt hefi ek ummæli á því, ef þat sverð væriborit í móti því, er Hildibrandr hefir, at hans sverðskyldi undan láta. En í nánd vatninu býr gamall bóndi,vinr minn, ok mun hann gera þér farargreiða með mínutilstilli." Ásmundr kvað þat mundu á finnast, at hannvar gjarn til ráðahags við hana, ef hann segði sik íþessa hættu.Eptir þetta fór Ásmundr einn saman til bóndans oksagði honum sitt erendi ok orðsending konungsdóttur.Bóndinn bað hann velkominn. Hann horfði mjök á Ásmundof kveldit. Ásmundr mælti: "Hví horfir þú ámik?" Hann kvað sök til vera. Ásmundr mælti: "Hversulengi hefir þú hér búit?" Hann kveðst þar hafa búitallan aldr sinn, "en þar hygg ek nú at því, at hérgistu fyrir löngu sendimenn Buðla konungs, en þeirfóru með Hildibrand til fóstrs til Hildibrands konungs,en þik hefi ek sét annan vænligastan en hann ok honumlíkastan at svip." Ásmundr mælti: "Eigi veit ek, at meðokkr sé nein skylda, eða hvat veiztu til sverðs þess,hvar fólgit sé, er afrek er frá sagt?" Hann segir: "Hérvar ek, þá er því var sökkt, ok gerla hefi ek mið til,hvar þat er fólgit, ok mun enn ver óspillt, at því erek hygg." Þá mælti Ásmundr: "Fyrir orðsending konungsdotturþá flyttu mik þangat." Hann kvað svá veraskyldu. Hann hafði með sér flikki stór ok eldiskíð. Ásmundrmælti: "Hvat skal þetta, búandi?" Hann svaraði:"Ærit mun þér kalt, er þú kemr upp, þótt þúbakir þik við þetta." Ásmundr mælti: "Þú ert ráðugrmjök." Síðan fóru þeir á skipi, ok þá er minnst varirÁsmund, mælti búandi: "Hér svána." Síðan hljóp Ásmundrfyrir borð ok kafaði, ok er hann kom upp, þávildi hann niðr öðru sinni. Bóndi mælti: "Þat hæfirþér eigi, bakastu nú ok snæð," ok svá gerir hann. Oköðru sinni, er hann kafar, kennir hann stokksins oklyptir nokkut svá ok fór upp ok bakaðist. Ok nú þriðjasinn kafar hann, ok náir hann stokkinum, ok fluttuþeir hann til lands, ok þá hjó Ásmundr upp stokkinnmeð öxi, ok gekk af hyrnan, er kom í sverðs eggina.Ásmundr mælti: "Vel hefir þú veitt, karl, ok þigg afmér einn gullhring fyrir þitt starf, ok vitja mín kunnliga,ef þú þarft." Karl þakkaði honum vel, ok skildust.Eptir þat fór Ásmundr heim ok segir konungsdóttur.Hún sagði: "Nú er mikit at unnit, ok muntu veraágætr maðr. Nú er ráð fyrir hendi: Ek vil senda þiktil þeira hertuga í Saxlandi, er ríkit hafa misst fyrirHildibrandi, ok til systur þeira, því at hún er vitr kona,ok er þat mitt ráð at gerast þaðan til slíkra hluta semþá vill í hendr bera, því at flesta get ek stopalt gangafyrir þér við áræði þitt ok góðan vápnakost." Ok síðanfór Ásmundr í braut.
6
Nú er at segja, hvat í Saxlandi er, at einn dag tóksystir hertuga til orða: "Svá vísa mér draumar til semoss muni sækja heim ágætr maðr, sá er oss muni verðaat mikilli hamingju ok váru ríki." Þeir bræðr tóku þvível, ok um kveldit þess dags sá þeir ríða at höllinnimikinn mann með ágætligum vápnum, ok hertugarnirgengu í móti honum ok buðu honum þar. Hann léztþat þigja mundu. Þeir settu hann milli sín, en systirþeira skenkti ok settist síðan á tal við hann ok bræðrhennar. Hún mælti þá: "Ekki er oss mjök kunnigt umyðra hagi, en sjá kunnu vér þat, at mikill tígnarsviprer yfir yðr, ok trúum vér, at nokkut gott leiði oss afþér ok þinni hérkvámu. Nú munu þér heyrt hafa, hverjanauð vér þolum fyrir ofríki Hildibrands Húnakappa.Vér gengum fyrst undir skattgjald, en nú skulum vérmæta á hverjum misserum hólmgönguboðum af hansberserkjum, ok skal æ bú standa við hverja hólmgöngu.Höfum vér nú svá misst bæði manna várra okbúa, ok nú eru eigi meir eptir en tólf bú várs hertugadæmis."Ásmundr svarar: "Frú," segir hann, "mikinnskaða kærið þér fyrir mér, ok nauðsyn væri at heptaþenna storm, ok til þess em ek hér kominn at verjayðvart ríki, ef ek fæ." Hertugarnir segja, at skammtmun líða, áðr kraft mun vera hólmgöngu. Ásmundrsvarar: "Þá verðr því at svara." Hann er nú þar í góðuyfirlæti.
7
Nú er at segja frá Lazino konungi ok HildibrandiHúnakappa, mági hans. Hildibrandr segir: "Mun eigikominn sá tími, er hólmgöngu skal reyna við hertuganaok menn þeira? Nú væri eigi torsóttligt at ná þeimbúum, er eptir eru." Konungr mælti: "Gerum heldrmann til þeira ok vita, ef auðvellligar fáist." Sá maðrhét Vöggr, er sendr var. Frá hans ferð er ekki sagt, fyrren hann kemr til hertuganna. Hann gekk í höllina okfyrir borð ok mælti síðan: "Lazinus konungr ok innríki Hildibrandr Húnakappi vilja vita, hvárt þit viliðkoma til hólmstefnu eða láta þrautlaust þat, er eptirer." Hertugarnir svara: "Svá er nú komit, ef of mikilþykkir vár eiga, at lítit er at missa hjá því sem góðradrengja." Ásmundr mælti: "Hví mæli þit svá? Muneigi því meiri nauðsyn at halda, er minna er eptir?"Vöggr horfir á hann. Ásmundr mælti: "Hví horfir þúsvá þrátt á mik?" Hann segir: "Þat berr til, at ek hefieigi sét inn þriðja mann jafnvirðuligan sem þit Hildibrandreruð. Hann er ljósari, en þú ert eigi óharðmannligri,ok spurt hefir Hildibrandr, at ókuðr maðr var hérkominn með góð vápn, ok ek skylda sjá þitt sverð."Ásmundr bað hann ráða. Hann leit nú á ok mælti:"Hér fara vápnin eptir yfirsýn þeira, er eigu. Hitt erbjartara ok gert betr, en eigi er þat snarpara." Ásmundrkveðst eigi þat vita, "en vita munt þú vilja þitt erendi."Hann kvað svá vera. Ásmundr mælti: "Seg sváhöfðingjum yðrum, at koma mun maðr af hendi hertugannatil hólmstefnu."Nú reið Vöggr heim ok kvaddi konung ok Hildibrand.Hildibrandr mælti: "Hver svör kanntu at segjaaf ráðagerð hertuganna?" Vöggr svarar: "Þess er mérván, at þeir ljúgi eigi hólmstefnu." Hildibrandr mælti:"Þó eru þeir nú mjök herðir, eða veldr því sá innókunni maðr, eða með hverjum svip sýndist þér hann?Þú ert glöggþekkinn." Vöggr segir: "Hans yfirbragðer með því, at hann er látaðr vel ok alllíkr yðr í augum,ok sýndist mér líkligr til, at vera muni ofrhugi,ok þat sverð hefir hann, er ek sá ekki jafnlíkt því, semþú hefir, ok þat hygg ek, at ór einum afli sé borit."Hildibrandr mælti: "Mikit finnst þér um þenna mann.Ætlar þú eigi, at mitt sverð muni vera jafnt hans sverðieða hann muni minn jafningi vera?" Vöggr svarar:"Eigi veit ek, hvárt hann er þinn jafningi. Hitt veitek, at sá, er berst við hann, at hann kemr í þá raun,at hann er víst dugandi maðr." Hildibrandr mælti:"Framarla segist þér frá." Ok nú lætr Hildibrandr einnaf sínum köppum ríða til hólmstefnu.
8
Ok nú er Ásmundi sagt, ok nú biðr hann taka sinnhest ok sín herklæði. Hertugar mæltu: "Vér bjóðumþér várt lið." Hann kvað einn skyldu einum í mótkoma. Hann ríðr nú þangat, sem hólmstefnan skyldivera, ok nú riðust þeir at með brugðnum sverðum, okit fyrsta högg hjó Ásmundr hann sundr í miðju, fleygðisíðan hlutunum út á ána ok rak þá fyrir höfuðborgkonungs. Hildibrandr mælti: "Seint sækist várum félagaat leysa þenna inn ókunna mann." Síðan mæltimaðr einn: "Herra," segir sá, "hér mun kostr at sjáhann, er hann rekr eptir ánni, ok er nú í tveim hlutum."Hann mælti: "Ærit er þessi stórhöggr, ok skipiztnú tveir af várum mönnum ok leysið hann því skjótaraaf hendi." Þeir kváðu eigi þat mikit verk. Hildibrandrmælti: "Várt gagn er þat, ef þit vinnið skjóttsigr á honum."Ok annan dag eptir riðu þeir til vígvallar tveir mótiÁsmundi. Hann mælti: "Hér hafa berserkir fásén lög,er tvau sverð koma í móti einu, en allbúinn em ek atfrelsa þetta víg við ykkr tvá." Þeim þótti óvirðuligt atstanda tveir fyrir einum ok hjuggu báðir til hans, enhann brá fyrir sik skildi ok hjó sínu höggi hvárn tilbana. Síðan reið hann aptr til hertuganna, en þeir genguí mót honum með fagnaði. Hann kveðst ætla, at aptrhefði unnizt þrjú bú þeim til handa í hans ferð. Þámælti systir hertuganna: "Eigi hafa villzt várir draumarum þessa manns kvámu." Hann sat nú þar í vegmiklum ok hlaut af þessu frægð mikla.Þetta var nú sagt Hildibrandi, ok hann mælti: "Ekkiundr þykki mér þetta, þó at einn maðr sigri tvá menn.Nú skal skipa fjórum mönnum í mót honum." Kapparnirkváðu þat auðsætt, at þeir mundu skipta honum ísundr í fjóra staði, ok nú riðu þeir til vígvallarins meðgóðum hjálmum ok hvítum brynjum ok hvössum sverðum.Nú kómu þessi tíðendi fyrir Ásmund ok hertugana.Þá báðu þeir, at hann skyldi fara með jafnmörgummönnum. Hann kveðst eigi þat vilja, lét þat vænst,at einn mundi senn einum í móti, en kvað mikit árnast,ef fjögur bú fengist. Ok því næst fundust þeir. Ásmundrmælti: "Þat er auðsætt, at þér þykkizt lítils verðir, okþér skipizt fjórir í móti einum, ok eigi mega þeir kapparheita, heldr safnaðarmenn." Þeir urðu ákafa reiðirvið orð hans ok sóttu at honum þegar, en þat sverð,er hann bar, beit brynjur ok hjálma jafnslétt sem næfrok eirði ekki mannsbeinum né holdi, en sá reiddi til,er sterkan armlegg hafði ok gott hjarta. Þeir fengu stórsár af honum, ok skammt var í milli, ok drap hann þáfjóra ok rak þá út á ána með hestunum.Nú fréttir Hildibrandr þetta ok mælti: "Er nú annathvárt,at menn várir eru minni til herskapar en vérhugðum, eða elligar er sá forgangsmaðr." Hann kallarþá til sín fimm ina grimmustu kappa, segir ok kvaðþeim eigi ofætlat, þótt þeir sigraði einn mann. Þeirkváðust ætla at færa í hóf hans dul ok gefa dýrum hræhans. Síðan ganga þeir út. En er Ásmundr spyrr þetta,þá mælti hann: "Í dag ætla ek at vinna til borðhaldsmér." Þeir kváðust ætla ugga, at hann mundi of mikitætla sér, en kváðust alla sæmd honum at launa eiga.Síðan hittast þeir ok börðust þegar, ok hjó Ásmundrstórt ok tíðum, ok lauk svá, at hann drap þá alla.En er Hildibrandr spyrr þetta, mælti hann: "Seintdofnar hans hönd, ok skammt skal til, at hann skal náat berjast." Þá gerist í skálanum ymr mikill af grenjunberserkjanna, er sá einn maðr skal ganga yfir svámarga menn. Þá mælti Hildibrandr: "Búizt nú sexvárir menn, ok mætti þér þá vinna þá frægð at hefnavárra manna." Síðan fóru þeir til hólms, ok þá er Ásmundrspyrr þetta, bjóst hann skjótt ok mælti: "Þatsverð hefi ek, at jafngott er at drepa með sex mennsem þrjá." Ok síðan fundust þeir. Þá mæltu kapparnir,at hann skyldi laust láta sverðit ok gefast upp. Hannsegir: "Þat mun eigi at óhöggnum skildi. Er yðr okærin nauðsyn at hefna yðvarra manna." Síðan börðustþeir, ok sóttu hann fast. Hann kunni it sama lag á athöggva sverðsegginni nú ok fyrr, ok þótt hann fengisár, þá linaði hann ekki sverðshöggunum ok hjó sumasundr í miðju, ok svá lauk, at hann drap þá alla okfór aptr til hertuganna. Þeir gerðust fjölmennir, erríkit vannst æ undir þá, ok nú er í hvers manns húsiumræða um þenna kappa.Ok enn kómu þessi tíðendi fyrir Hildibrand, okmælti hann: "Rýrt verðr nú tal várra manna, eða hvater nú eptir?" "Herra," sögðu þeir, "eptir eru sex oktuttugu." Hildibrandr svarar: "Svá mun nú mega metastheðan í frá, at þessi inn ókunni maðr mun taliðrmeð stórköppum, ok svá bleðr hann af sem vit munimhittast verða, en senda skal enn sjau, þá er lengi hafaí minni þjónustu verit." Síðan bjuggust þeir. Ásmundivar sagt nú, at eigi mundi setuefni. Hann segir: "Erþat þá eins snæðings hald, ef næðist sjau bú." Síðanfór hann, ok kómu í móti honum sjau kappar. Þá mæltiÁsmundr: "Fyrir hví hleypir Hildibrandr út mönnumsínum, en sitr heima sjálfr ok etr á mik smámenni?"Þeir reiddust mjök við orð hans ok kváðu hann í engaraun koma skulu at berjast við Hildibrand. Síðan börðustþeir, ok hversu sem at ortist, þá drap hann þá alla.Síðan hratt hann þeim út á ána.En er Hildibrandr frá þat, þá mælti hann: "Miklueru nú stærri atburðir orðnir en vér megim láta afhyggjast. Nú skulu at honum átta berserkir, því atengum várum er líft við þat, ef eigi verða hefndir."Síðan grenjuðu þeir mjök ok bitu ór skjöldum, þater tók. En Ásmundr var með hertugunum, ok kómuhonum þessi tíðendi, at enn muni kostr at berjast. Þámælti systir hertuga: "Sæmd sú, er vér létum, er núöll aptr komin ok með meira mætti en vér höfumspurdaga til." Ásmundr segir: "Skulum vér til hætta,því at hann vill berserkjunum út egna, en engi máttrer yfir þeim, ok betra mundi, at þeira ríkdómr legðistvið várt ríki, því at þér misstuð rangliga." Síðan reiðhann í mót þeim, ok þegar þeir fundust, börðust þeir,ok var sá fundr lengstr, en svá lýkr, at hann drepr þáalla.En er Hildibrandr spyrr þetta, eiskraði hann mjökok mælti: "Sá maðr er hamingjudrjúgr, er ekki tjóarmannmergð í móti. Nú skulu at honum þeir ellifu,sem eptir eru." Ok er Ásmundr spyrr þetta, þá þagnaðihann. Hertugarnir mæltu: "Nú viljum vér skipaliði með þér, en þú ver foringinn, ok mun þér þá sigrast,en þú berst eigi einn við svá marga ofrhuga." Ásmundrsvarar engu, ok kom aptann, ok snæða mennok fóru síðan at sofa. Ásmund dreymdi, at konur stóðuyfir honum með hervápnum ok mæltu: "Hvat veitóttabragð þitt? Þú ert ætlaðr at vera forgangsmaðr annarra,en þú óttast ellifu menn. Vér erum spádísir þínar,ok skulum vér vörn veita þér móti mönnum, er atberjast við hertugana, en þá, er þú hefir at reyna viðþik." Við þetta spratt hann upp ok bjóst, en flestirlöttu hann. Síðan reið hann í mót köppunum, en þeirþóttust ráð hans í gaupnum hafa ok létu honum betrhent at ganga á hönd Hildibrandi en látast. Hann kvaðþá sér eigi ófalari til dauða en þeir, sem fyrr drap hann,ok kvað þat auðvitat, at mikill mundi verða frægðarmunur eins ok ellifu. Síðan börðust þeir, ok kringduum hann, en hann var torsóttr, ok festust vápnin líttvið hann, en sverð hans beit allt þat, sem fyrir varðok þat tók, ok lauk svá, at hann veitti þeim öllumbana. Hertugarnir höfðu fylgt honum ok kváðu hansafrek aldri mundu fyrnast, ok gerðist þat orð manna,at hann mundi eigi undan víkja, þótt sjálfr HildibrandrHúnakappi kæmi í móti honum, er manna var frægastrí þann tíma.
9
Ok er Hildibrandr frá þetta, at kappar hans várudrepnir, þá kom á hann berserksgangr, ok snerist þegartil ferðar ok mælti: "Eigi skal þat mælt, at ek hættamönnum mínum út, en þora ek eigi sjálfr at berjast."En í vanstilli þessu, er á honum var ok hann var á ferðinakominn, þá sá hann son sinn ok drap hann þegar.Síðan ók hann upp með ánni Rín til móts við Ásmund.Þann skjöld hafði hann, er á váru markaðir menn svámargir sem hann hafði drepit. En er Ásmundr spurðiþetta, þá bjóst hann til móts við hann. En þegar erþeir fundust, þá börðust þeir, ok váru flest högg æritstór. En er þeir höfðu lengi barizt af mikilli reiði, þáneytti Hildibrandr afls ok hjó til Ásmundar af ölluafli tveim höndum, ok í því er sverðit kom í hjálminn,þá brast þat sundr undir hjaltinu, ok fór brandrinngrenjandi niðr í ána, en hann var þá sárr mörgum sárum.Síðan kvað hann vísur þessar:"Mjök er vandgætt,hvé verða skalof borinn öðrumat banorði.Þik Drótt of baraf Danmörku,en mik sjálfaná Svíþjóðu.Tveir váru þeirtyrvir gjarnirBuðla nautar,nú er brotinn annarr.Svá höfðu dvergardauðir smíðatsem engi munáðr né síðan.Stendr mér at höfðihlíf in brotna,eru þar taldirtigar ins áttamanna þeira,er ek at morði varð.Liggr þar inn svásisonr at höfði,eptirerfingi,er ek eiga gat,óviljandialdrs synjaðak.Bið ek þik, bróðir,bænar einnar,einnar bænar,eigi þú synja!Mik skaltu verjaváðum þínum,sem fjörs banifár annars mun.Nú verð ek liggjalífs andvana,mæki undaðr,þeims magnar sár."
10
Eptir þat dó Hildibrandr Húnakappi, ok gerði Ásmundrvirðuliga leiðslu hans ok hugði þá illa sínuverki. Hann hitti þá ekki hertugana ok fór þá á þannbæ, er móðir hans átti ok Æsa in fagra, konungsdóttir.Þá ætlar maðr at biðja hennar. Ásmundr kvað, er hannkom í hallardyrrnar:"Lítt varði miklaga þeira,at mik manns einskisófyrr kvæði,þá er mik til kappakuru Húnmegirátta sinnumfyr jöfurs ríki.Börðumst einn við einnen endr við tvá,fimm ok fjórafletmegninga,sex ok við sjausenn á velli,einn ek við átta;þó ek enn lifi.Þá hvarflaðihugr í brjósti,er menn ellifuofrkapp buðu,áðr mér í svefnisögðu dísir,at ek hjörleik þannheyja skyldak.Þá kom inn háriHildibrandrHúnakappi,hann var mér ómakr,ok ek markaðameðan á honumherkumbl harðligfyr hjálm neðan."Eptir þat fögnuðu menn honum ve, ok var hann kallaðrÁsmundr kappabani. Konungsdóttir bað hann afsér reiði, þótt hún hefði verit í tilstilli um þetta, oklét várkunn við sik, en lét mikit atkvæði fylgt hafavápnunum. En þótt hann hefði reiðzt henni, þá minntisthann ástar hennar ok gerði brúðlaup sitt ok gekkat eiga Æsu ina fögru, en drap þann, er hennar hafðibeðit, ok er sá eigi nefndr. Síðan gerðist Ásmundrkappabani víðfrægr ok nafnkunnugr maðr, ok lýkr þarþessari sögu.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.