Þorsteins þáttr bæjarmagns

Old Norse · Sagas · 13 sections

1
Í þann tíma, er Hákon jarl Sigurðarson réð fyrirNoregi, bjó sá bóndi í Gaulardal, er Brynjólfr hét.Hann var kallaðr úlfaldi. Hann var lendr maðr okmikil kempa. Kona hans hét Dagný; hún var dóttirJárnskeggja af Yrjum. Þau áttu einn son, er Þorsteinnhét. Hann var mikill ok sterkr, harðúðigr ok óaflátssamrvið hvern, sem eiga var. Engi var jafnstórr íNoregi, ok trautt fengust þær dyrr, at honum værihægt um at ganga, ok því var hann kallaðr bæjarmagn,því at hann þótti ofmagni bera flestum húsum. Hannvar óþýðr, ok fekk faðir hans honum því skip ok menn,ok var Þorsteinn þá ýmist í hernaði eða í kaupferðum,ok tókst honum hvárttveggja vel.Í þenna tima tók ríki í Noregi Óláfr konungrTryggvason, en Hákon jarl var skorinn á háls af þrælisínum, þeim sem Þormóðr karkr hét. Þorsteinn bæjarmagngerðist hirðmaðr Óláfs konungs. Þótti konungihann röskr maðr ok helt mikit til hans, en ekki varhann mjök kenndr af hirðmönnum. Þótti þeim hannstríðlyndr ok óvæginn, ok hafði konungr hann mjöktil þess at fara sendiferðir þær, sem aðrir töldust undanat fara. En stundum fór hann kaupferðir at afla konungnumgersema.
2
Eitt sinn lá Þorsteinn austr fyrir Bálagarðssíðu, okgaf honum eigi at sigla. Gekk hann á land einn morgin,ok er sól var í landsuðri, var Þorsteinn kominn í eittrjóðr. Hóll fagr var í rjóðrinu. Hann sá einn kollóttanpilt uppi á hólnum, ok mælti: "Móðir mín," segirhann, "fá þú mér út krókstaf minn ok bandvettlinga,því at ek vil á gandreið fara. Er nú hátíð í heiminumneðra." Þá var snarat út ór hólnum einum krókstaf,sem eldsskara væri. Hann stígr á stafinn ok dregr ásik vettlingana ok keyrir, sem börn eru vön at gera.Þorsteinn gengr á hólinn ok mælti slikum orðum sempiltrinn, ok var þegar út kastat staf ok vöttum ok mæltþetta: "Hverr tekr nú við?" "Bjálfi, sonr þinn," sagðiÞorsteinn. Síðan stígr hann á stafinn ok ríðr þar eptir,sem piltrinn fór undan. Þeir kómu at einni móðu oksteyptu sér ofan í hana, ok var því líkast sem þeir væðireyk. Því næst birti þeim fyrir augum, ok kómu þeirat, sem á fell fram af hömrum. Sér Þorsteinn þá byggðmikla ok borg stóra. Þeir stefna til borgarinnar, ok sitrþar fólk yfir borðum. Þeir gengu í höllina, ok var höllskipuð af fólki, ok var þar af engu drukkit utan afsilfrkerum. Trapiza stóð á gólfi. Allt sýndist þeimþar gullligt ok ekki drukkit nema vín. Þat þóttist Þorsteinnskilja, at engi maðr sá þá. Félagi hans fór meðborðum ok henti allt þat, sem niðr fell. Konungr satþar í hásæti ok drottning. Menn váru glaðir um höllina.Þessu næst sér Þorsteinn, at maðr kom í höllina okkvaddi konung ok kveðst vera sendr til hans utan afIndíalandi ór fjalli því, er Lúkanus heitir, frá jarliþeim, er þar réð fyrir, ok segir konungi, at hann varhuldumaðr. Hann færði honum einn gullhring. Eigiþóttist konungr betri hring sét hafa, ok fór hringrinnum höllina til sýnis, ok lofuðu hann allir. Hann varsundr tekinn í fjórum stöðum. Annan grip sá Þorsteinn,er honum þótti mikils um vert. Þat var dúkrsá, er lá á konungs borðinu. Hann var með gullligumröndum ok í festir þeir tólf gimsteinar, sem beztir eru.Gjarna vildi Þorsteinn dúkinn eiga. Kemr honum í hugat treysta á konungs hamingju ok vita, hvárt hann getrekki nát hringnum. Nú sér Þorsteinn, at konungrinnætlar at draga hringinn á hönd sér. Þá greip Þorsteinnhringinn af honum, en annarri hendi tók hann dúkinn,ok fór allr matr í saur, en Þorsteinn hljóp á dyrr,en krókstafr hans varð honum eptir í höllinni. Verðrnú upphlaup mikit, hlaupa menn út síðan ok sjá, hvarÞorsteinn ferr, ok stefna eptir honum. Sér hann nú, atþeir muni geta nát honum. Hann mælti þá: "Ef þúert svá góðr, Óláfr konungr, sem ek treysti mikit tilþín, þá veittu mér lið." En svá var Þorsteinn frár, atþeir kómust ekki fyrir hann, fyrr en hann kom at ánni,ok staldraði hann þá við. Þeir slógu hring um hann,en Þorsteinn varðist vel ok drap ótal marga, áðr förunautrhans kom ok færði honum stafinn, ok hurfu þeirþegar í móðuna. Komu þeir aptr á inn sama hól semfyrr gátum vér, þá sól var í vestri. Kastaði piltrinn þáinn stafnum ok klæðsekk þeim, sem hann hafði fylldanaf góðum krásum, ok svá gerði Þorsteinn. Kollsveinnhljóp inn, en Þorsteinn nam staðar við glugginn.Hann sá þar tvær konur, ok vaf önnur guðvef, en önnurruggaði barni. Sú mælti: "Hvat dvelr hann Bjálfa,bróður þinn?" "Ekki hefir hann mér fylgt í dag?" sagðihann. "Hverr hefir þá farit með krókstafinn?" segirhún. "Þat var Þorsteinn bæjarmagn," segir Kollsveinn,"hirðmaðr Óláfs konungs. Kom hann okkr í mikinnvanda, því at hann hafði ór undirheimum þau þing,at eigi munu slík í Noregi, ok var við því búit, at vitmundum drepnir, er hann kastaði stafnum í hendrþeim, ok eltu þeir hann til niðrgangs, ok þá færði ekhonum stafinn, ok víst er hann hraustr maðr, því ateigi veit ek, hversu marga hann drap." Ok nú laukstaptr haugrinn.Fór Þorsteinn nú til sinna manna, ok sigldu þaðantil Noregs, ok fann Óláf konung austr í Vík ok færðihonum gersemi þessi ok sagði frá ferðum sínum, okfannst mönnum mikit um. Konungr bauð at gefa Þorsteinilén mikit, en hann kveðst enn vilja fara eina ferðí Austrveg. Var hann nú með konungi um vetrinn.
3
At vári bjó Þorsteinn skip sitt. Hann hafði snekkjuok fjóra menn ok tuttugu. Ok er hann kom við Jamtaland,lá hann í höfn einn dag, ok gekk hann á land atskemmta sér. Hann kom í eitt rjóðr. Þar var einn mikillsteinn. Skammt þaðan sá hann einn dverg furðuligaljótan, ok grenjaði upp yfir sik. Sýndist Þorsteini kjaptrinnsnúinn út at eyranu, en öðrum megin nefit niðrat kjaptinum. Þorsteinn segir, hví hann léti svá heimsliga."Þú, góði maðr," sagði hann, "undrast eigi. Sérþú eigi þann mikla örn, er þar flýgr? Hann hefir tekitson minn. Ætla ek þat, at sá ófögnuðr sé sendr af Óðni,en ek spring, ef ek missi barnit." Þorsteinn skaut eptirerninum, ok kom undir vænginn, ok datt hann dauðrniðr, en Þorsteinn henti dvergsbarnit á lopti ok færðiföðurnum, en dvergrinn varð feginn mjök ok mælti:"Þér á ek at launa lífgjöf ok sonr minn, ok kjós þérnú fyrir laun í gulli ok silfri." "Græð þú fyrst sonþinn," sagði Þorsteinn; "er ek eigi vanr at taka múturá afli mínu." "Eigi væri mér at óskyldara at launa,"segir dvergrinn. "Mun þér ekki þykkja framboðligrserkr minn af sauða ullu, en eigi muntu á sundi mæðastok eigi sár fá, ef þú hefir hann næst þér." Þorsteinnfór í serkinn, ok var honum mátuligr, en honum sýndistdvergnum of lítill. Hann tók ok silfrhring ór pungisínum ok gaf Þorsteini ok bað hann vel geyma oksagði honum aldri féfátt verða mundu, meðan hannætti hringinn. Siðan tók hann einn stein svartan okgaf Þorsteini, "ok ef þú felr hann í lófa þér, sér þikengi. Eigi hefi ek fleira, þat þér megi gagn at vera.Hall einn vil ek gefa þér til skemmtunar." Tók hannþá hallinn ór pungi sínum. Fylgdi honum einn stálbroddr.Hallrinn var þríhyrndr. Hann var hvítr í miðju,en rauðr öðrum megin, en gul rönd utan um. Dvergrinnmælti: "Ef þú pjakkar broddinum á hallinn, þarsem hann er hvítr, þá kemr haglhríð svá mikil, at engiþorir móti at sjá. En ef þú vilt þíða þann snjó, þáskaltu pjakka þar, sem gulr er hallrinn, ok kemr þásólskin, svá at allt bræðir. En ef þú pjakkar þar í, semrautt er, þá kemr þar ór eldr ok eimyrja með gneistaflaug,svá at engi má móti at sjá. Þú mátt ok hæfaþat, sem þú vilt, með broddinum ok hallinum, okhann kemr sjálfr aptr í hönd þér, þegar þú kallar. Getek nú ekki launat þér fleira at sinni. Þorsteinn þakkarhonum gjafirnar. Fór hann nú til sinna manna, okvar honum þessi ferð betr farin en ófarin. Þessu næstgefr þeim byr ok sigla í Austrveginn. Koma nú á fyrirþeim myrkr ok hafvillur, ok vita þeir ekki, hvar þeirfara, ok var þat hálfan mánuð, at þessi villa helzt.
4
Þat var eitt kvöld, at þeir urðu varir við land. Köstuðuþeir nú akkerum ok lágu þar um nóttina. Ummorguninn var gott veðr ok sólskin fagrt. Váru þeirþá komnir á einn fjörð langan, ok sjá þeir þar hlíðirfagrar ok skóga. Engi maðr var sá innanborðs, at þettaland þekkti. Ekki sáu þeir kvikt, hvárki dýr né fugla.Reistu þeir nú tjald á landi ok bjuggust vel um. Atmorgni mælti Þorsteinn til sinna manna: "Ek vil gerayðr kunnigt um ætlan mína. Þér skuluð bíða mín hérsex nætr. Ætla ek mér at kanna land þetta." Þeimþótti mikit fyrir því ok vilja með honum fara, en Þorsteinnvill þat eigi, "ok ef ek kem eigi aptr, áðrsjau sólir eru af himni," segir hann, "þá skuluð þérsigla heim ok segja svá Óláfi konungi, at mér munekki auðit verða aptr at koma." Gengu þeir þá með honumupp á skóginn. Því næst hvarf hann þeim, ok fóruþeir aptr til skips ok breyttu eptir því, sem Þorsteinnbauð þeim.Nú er at segja af Þorsteini, at allan þann dag gengrhann um mörkina ok verðr við ekki varr. En at áliðnumdegi kemr hann á eina braut breiða. Hann gekkeptir brautinni, þangat til at aptnaði. Gekk hann þábrott af brautinni ok víkr at einni stórri eik ok stígrupp í hana. Var þar nóg rúm í at liggja. Sefr hannþar um nóttina. En er sólin kom upp, heyrir hanndunur miklar ok manna mál. Sá hann þá, hvar margirmenn ríða. Þeir váru tveir ok tuttugu. Þá bar svá skjóttum fram. Undraðist Þorsteinn mjök vöxt þeira. Hafðihann eigi sét jafnstóra menn fyrr. Þorsteinn klæðir sik.Líðr nú morgininn til þess, at sól er komin í landsuðr.
5
Nú sér Þorsteinn þrjá menn ríða vel vápnaða oksvá stóra, at enga menn sá hann fyrr jafnstóra. Sá vármestr, er í miðit reið, í gullskotnum klæðum á bleikumhesti, en hinir tveir riðu á grám hestum í rauðumskarlatsklæðum. En er þeir kómu þar gegnt, sem Þorsteinnvar, mælti sá, sem fyrir þeim var, ok nam staðar:"Hvat er kvikt í eikinni?" Þorsteinn gekk þá áveginn fyrir þá ok heilsaði þeim, en þeir ráku upphlátr mikinn, ok mælti inn mikli maðr: "Sjaldsénireru oss þvílíkir menn, eða hvert er nafn þitt, eða hvaðanertu?" Þorsteinn nefndi sik ok kveðst vera kallaðrbæjarmagn, "en kyn mitt er í Noregi. Er ek hirðmaðrÓláfs konungs." Inn mikli maðr brosti ok mælti:"Mest er logit frá hirðprýði hans, ef hann hefir enganvaskligri. Þykki mér þú heldr mega heita bæjarbarnen bæjarmagn." "Lát nokkut fylgja nafnfesti," segirÞorsteinn. Inn mikli maðr tók fingrgull ok gaf Þorsteini.Þat vá þrjá aura. Þorsteinn mælti: "Hvert erþitt nafn, eða hverrar ættar ertu, eða í hvert land erek kominn?" "Goðmundr heiti ek. Ræð er þar fyrir,sem á Glæsisvöllum heitir. Þar þjónar til þat land,er Risaland heitir. Ek er konungsson, en mínir sveinarheitir annarr Fullsterkr, en annarr Allsterkr, eða sáttuenga menn ríða hér um í morgin?" Þorsteinn mælti:"Hér riðu um tveir menn ok tuttugu ok létu eigi lítinn.""Þeir eru sveinar mínir," segir Goðmundr. "Þatland liggr hér næst, er Jötunheimar heitir. Þar ræðrsá konungr, er Geirröðr heitir. Undir hann erum vérskattgildir. Faðir minn hét Úlfheðinn trausti. Hannvar kallaðr Goðmundr sem allir aðrir, þeir á Glæsisvöllumbúa. En faðir minn fór í Geirröðargarða at afhendakonungi skatta sína, ok í þeiri ferð fekk hannbana. Hefir konungr gert mér boð, at ek skyldi drekkaerfi eptir föður minn ok taka slíkar nafnbætr semfaðir minn hafði, en þó unum vér illa við at þjónaJötnum." "Hví riðu yðrir menn undan?" segir Þorsteinn."Mikil á skilr land vort," segir Goðmundr. "Súheitir Hemra. Hún er svá djúp ok ströng, at hanavaða engir hestar nema þeir, sem vér kumpánar eigum.Skulu hinir ríða fyrir uppsprettu árinnar, ok finnumstvér í kveld." "Þat mundi skemmtan at fara meðyðr," segir Þorsteinn, "ok sjá, hvat þar verðr til tíðenda.""Eigi veit ek, hversu þat hentar," segir Goðmundr,"því at þú munt kristinn." "Ek mun mikábyrgjast," segir Þorsteinn. "Ekki vilda ek þú hlytirvánt af mér," sagði Goðmundr, "en ef Óláfr konungrvill leggja gæfu á með oss, þá mundi ek framt á treysta,at þú færir." Þorsteinn segist því heita vilja. Goðmundrbiðr hann fara á bak með sér, ok svá gerði hann.Ríða þeir nú til árinnar. Var þar eitt hús, ok tókuþeir þar önnur klæði ok klæddu sik ok sína hesta. Þauklæði váru þeirar náttúru, at ekki festi vatn á þeim,en vatnit var svá kalt, at þegar hljóp drep í, ef nokkutvöknaði. Riðu þeir nú yfir ána. Hestarnir óðu sterkliga.Hestr Goðmundar rasaði, ok varð Þorsteinn vátrá tánni, ok hljóp þegar drep í. En er þeir kómu afánni, breiddu þeir niðr klæðin til þerris. Þorsteinn hjóaf sér tána, ok fannst þeim mikit um hreysti hans.Ríða þeir nú sinn veg. Bað Þorsteinn þá eigi fela sik,"því at ek kann at gera þann hulinshjálm, at miksér engi." Goðmundr segir þat góða kunnáttu.Kómu þeir nú til borgarinnar, ok kómu menn Goðmundarí móti honum. Riðu þeir nú í borgina. Máttiþar nú heyra alls háttar hljóðfæri, en ekki þótti Þorsteiniaf setning slegit. Geirröðr konungr kom nú í mótþeim ok fagnaði þeim vel, ok var þeim skipat eittsteinhús eða höll at sofa í ok menn til fengnir at leiðahesta þeira á stall. Var Goðmundr leiddr í konungshöll.Konungr sat í hásæti ok jarl sá hjá honum, erAgði hét. Hann réð fyrir því heraði, er Grundir heita.Þat er á millum Risalands ok Jötunheima. Hann hafðiatsetu at Gnípalundi. Hann var fjölkunnigr, ok mennhans váru tröllum líkari en mönnum. Goðmundr settistá skörina fyrir öndvegit gagnvart konungi. Var sásiðr þeira, at konungsson skyldi ekki í hásæti sitja,fyrr en hann hafði tekit nafnbætr eptir föður sinn okdrukkit væri it fyrsta full. Ríss þar nú upp in vænstaveizla, ok drukku menn glaðir ok kátir ok fóru síðanat sofa. En er Goðmundr kom í hús sitt, sýndi Þorsteinnsik. Hlógu þeir at honum. Goðmundr sagðimönnum sínum, hverr hann var, ok bað þá ekki hafahann at hlátri. Ok sofa þeir af um nóttina.
6
Nú er morginn kom, váru þeir snemma á fótum.Var Goðmundr leiddr til konungs hallar. Konungrfagnaði honum vel. "Viljum vér nú vita," segir konungr,"hvárt þú vilt veita mér slíka hlýðni sem faðirþinn, ok vil ek þá auka þínar nafnbætr. Skaltu þáhalda Risalandi ok sverja mér eiða." Goðmundr svarar:"Ekki er þat lög at krefja svá unga menn til eiða.""Þat skal vera," sagði konungr. Síðan tók konungr guðvefjarskikkjuok lagði yfir Goðmund ok gaf honumkonungsnafn, tók síðan horn mikit ok drakk til Goðmundi.Hann tók við horninu ok þakkaði konungi.Síðan stóð Goðmundr upp ok sté á stokkinn fyrir sætikonungs ok strengdi þess heit, at hann skal engumkonungi þjóna né hlýðni veita, meðan Geirröðr konungrlifði. Konungr þakkaði honum, sagði sér þat þykkjameira vert en þótt hann hefði eiða svarit. Síðan drakkGoðmundr af horninu ok gekk til sætis síns. Váru mennþá glaðir ok kátir.Tveir menn eru nefndir með Agða jarli. Hét annarrJökull, en annarr Frosti. Þeir váru öfundsjúkir.Jökull þreif upp uxahnútu ok kastaði í lið Goðmundar.Þorsteinn sá þat ok henti á lopti ok sendi aptr, okkom á nasir þeim, er Gustr hét, ok brotnaði í honumnefit ok ór honum allar tennrnar, en hann fell í óvit.Geirröðr konungr reiddist ok spurði, hverr berði beinumyfir hans borð. Sagði hann, at reynt skyldi verða,hverr sterkastr væri í steinkastinu, áðr en úti væri.Síðan kallar konungr til tvá menn, Drött ok Hösvi:"Farið þit ok sækið gullhnött minn ok berið hannhingat." Þeir fóru ok kómu aptr með eitt selshöfuð,er stóð tíu fjórðunga. Þat var glóanda, svá at sindraðiaf svá sem ór afli, en fitan draup niðr sem glóanda bik.Konungr mælti: "Takið nú knöttinn ok kastið hverrat öðrum. Hverr, sem niðr fellir, skal fara útlægr okmissa eignir sínar, en hverr eigi þorir at henda, skalheita níðingr."
7
Nú kastar Dröttr knettinum at Fullsterk. Hanngreip á móti annarri hendi. Þorsteinn sá, at honumvarð orkufátt, ok hljóp undir knöttinn. Þeir snöruðuat Frosta, því at kapparnir stóðu fremstir við hvárntveggjabekkinn. Frosti tók mót sterkliga, ok kom svánær andliti hans, at kinnbeinit rifnaði. Hann kastarknettinum at Allsterk. Hann tók í móti báðum höndum,ok lá við, at hann mundi kikna, áðr Þorsteinnstuddi hann. Allsterkr snaraði at Agða jarli, en hanngreip móti báðum höndum. Fitan kom í skeggit á honum,ok logaði þat allt, ok var honum til þess annastat afhenda knöttinn ok fleygir at Goðmundi konungi.En Goðmundr snaraði at Geirröði konungi, en hannveik sér undan, ok urðu þeir fyrir Dröttr ok Hösvir,ok fengu þeir bana. En knöttrinn kom á glerglugg einnok svá út í díki þat, sem grafit var um borgina, okhljóp upp eldr logandi. Var nú lokit þessu gamni.Tóku menn þá til drykkju. Sagði Agði jarl, at honumhrysi hugr við jafnan, er hann kom í flokk Goðmundar.Um kveldit gekk Goðmundr at sofa ok hans menn.Þökkuðu þeir Þorsteini hjástöðu, at þeim hefði slysalaustfarit. Þorsteinn kvað lítit til reynt, "eða hvatmun til gamans haft á morgin?" "Konungr mun látaglíma," segir Goðmundr, "ok munu þeir þá hefna sín,því at fjarstætt er um afl várt." "Konungs gæfa munstyrkja oss," segir Þorsteinn. "Hirðið eigi, þótt þér beriztþangat at, sem ek er fyrir." Sofa þeir af um nóttina.En at morgni fór hverr til sinnar skemmtunar, enmatsveinar at dúka borð. Geirröðr konungr spurði,hvárt menn vildu ekki glíma, en þeir sögðu, at hannskyldi ráða. Síðan afklæðast þeir ok tókust fangbrögðum.Þorsteinn þóttist eigi sét hafa slíkan atgang, þvíat allt skalf, þá þeir fellu, ok lékst mjök á mönnumAgða jarls. Frosti gekk nú fram á gólfit ok mælti:"Hverr skal mér á móti?" "Til mun verða einhverr,"sagði Fullsterkr. Ráðast þeir nú á, ok váru með þeimmiklar sviptingar, ok er Frosti miklu sterkari. Berastþeir nú at Goðmundi. Frosti tekr hann upp á bringusér ok keiktist mjök. Þorsteinn slær fæti sínum á knésbætrhonum, ok fell Frosti á bak aptr, en Fullsterkr áhann ofan. Hnakkinn sprakk á Frosta ok olnbogarnir.Hann stóð seint upp ok mælti: "Ekki eru þér einirat gamninu, eða hví er svá fúlt í flokki yðrum?""Skammt á nefit at kenna ór kjaptinum," sagði Fullsterkr.Jökull stóð þá upp, ok Allsterkr réðst þá í mótihonum, ok var þeira atgangr inn harðasti. En þó varJökull sterkari ok bar hann at bekk, þar sem Þorsteinnvar fyrir. Jökull vildi draga Allsterk frá bekknumok togast við fast, en Þorsteinn helt honum. Jökulltók svá fast, at hann sté í hallargólfit upp at ökkla, enÞorsteinn hratt Allsterk frá sér, ok fell Jökull á bakaptr, ok gekk ór liði á honum fótrinn. Allsterkr gekktil bekkjar, en Jökull stóð upp seint ok mælti: "Ekkisjáum vér alla þessa, sem á bekknum eru." Geirröðrsegir Goðmundi, hvárt hann vildi ekki glíma. En hannkveðst aldri glímt hafa, en kveðst eigi vildu synjast.Konungr bað Agða jarl hefna manna sinna. Hannkveðst löngu hafa af lagt, en segir konung ráða skyldu.Síðan afklæddust þeir. Eigi þóttist Þorsteinn sét hafatröllsligri búk en á Agða. Var hann blár sem hel. Goðmundrreis mót honum. Var hann hvítr á skinnslit.Agði jarl hösvaðist at honum ok lagði svá fast krummurnarat síðum hans, at allt gekk niðr at beini, okbárust þeir víða um höllina. Ok er þeir kómu þar, semÞorsteinn var, þá brá Goðmundr jarli til sniðglímuok sneri honum vakrliga. Þorsteinn lagðist niðr fyrirfætr jarli, ok fell hann þá ok stakk niðr nösunum, okbrotnaði í honum þjófsnefit ok fjórar tennr. Jarl stóðupp ok mælti: "Þung verða gamalla manna föll, oksvá þyngst, at þrír gangi at einum." Fóru menn þá íklæði sín.
8
Þessu næst fóru þeir konungr til borða. Töluðuþeir Agði jarl um, at þeir mundu einhvern prett viðhafa haft, "því at mér býðr ávallt hita, er ek kemí þeira flokk." "Látum bíða," segir konungr, "sá munkoma, at okkr mun kunngera." Tóku menn þá atdrekka. Þá váru borin inn tvau horn í höllina. Þauátti Agði jarl, gersemar miklar, ok váru kölluð Hvítingar.Þau váru tveggja álna há ok gulli búin. Konungrlét sitt hornit ganga á hvárn bekk, "ok skal hverrdrekka af í einu. Sá, sem því orkar eigi, skal fá byrlaranumeyri silfrs." Gekk engum af at drekka utanköppunum, en Þorsteinn gat svá til sét, at þeir, semmeð Goðmundi váru, varð engi víttr. Drukku mennnú glaðir þat, sem eptir var dagsins, en um kvelditfóru menn at sofa.Goðmundr þakkaði Þorsteini fyrir góða hjástöðu.Þorsteinn spurði, nær endast mundi veizlan. "Atmorgni skulu menn mínir ríða," segir Goðmundr."Veit ek, at nú lætr konungr allt við hafa. Eru núsýndar gersemar. Lætr konungr nú bera inn horn sittit mikla. Þat er kallat Grímr inn góði. Þat er gersemimikil ok þó galdrafullt ok búit með gull. Mannshöfuðer á stiklinum með holdi ok munni, ok þat mælir viðmenn ok segir fyrir óorðna hluti ok ef þat veit ófriðarván. Verðr þat bani vár, ef konungr veit, at kristinnmaðr er með oss. Munum vér eigi þurfa at vera fésparirvið hann." Þorsteinn sagði Grím eigi mæla fleiraenn Óláfr konungr vildi, "en ek ætla, at Geirröðr séfeigr. Þykki mér ráð, at þér hafið mín ráð heðan af.Skal ek sýna mik á morgin." En þeir sögðu þat hætturáð. Þorsteinn sagði, at Geirröðr vildi þá feiga, "eðahvat segir þú mér af Grími inum góða fleira?" "Þater frá honum at segja, at meðalmaðr má standa undirbugtinni á honum, en álnar breitt yfir beitina, ok ersá mestr drykkjumaðr í þeira liði, er drekkr beitina,en konungr drekkr af í einu. Hverr maðr á at gefaGrími nokkura gersemi, en sú virðing þykkir honumsér mest ger, at í einu sé af drukkit. En ek veit, at mérber fyrstum af at drekka, en þat er einskis manns þolat drekka þat í einu." Þorsteinn mælti: "Þú skalt faraí serk minn, því at þér má þá ekki granda, þó at ólyfjansé í drykknum. Tak kórónu af höfði þér ok gefGrími inum góða ok seg í eyra honum, at þú skaltgera honum miklu meira heiðr en Geirröðr, ok síðanskaltu láta sem þú drekkir. En eitr mun í horninu,ok skaltu steypa niðr næst þér, ok mun þik ekki saka.En þá er drykkjuskapr er úti, skaltu láta menn þínaríða." Goðmundr sagði, at hann skuli ráða. "En efGeirröðr deyr, þá á ek alla Jötunheima, en ef hannlifir lengr, verðr þat bani vár." Síðan sofa þeir af umnóttina.
9
Um morguninn eru þeir snemma á fótum ok takasín klæði. Þá kemr Geirröðr konungr til þeira ok biðrþá drekka velfaranda sinn. Þeir gerðu svá. Váru fyrstdrukkin hornin Hvítingar næst máldrykkju skálum, enþá var drukkit minni Þórs ok Óðins. Því næst kómuinn margir slagir hljóðfæra, ok tveir menn, nokkuruminni en Þorsteinn, þeir báru Grím inn góða. Allirstóðu upp ok fellu á kné fyrir honum. Grímr var óhýrligr.Geirröðr mælti til Goðmundar: "Tak við Grímiinum góða, ok er þetta þín handsals skál." Goðmundrgekk at Grími ok tók af sér gullkórónu ok setti á hannok mælti í eyra honum, sem Þorsteinn hafði sagt honum.Síðan lét hann renna af horninu ofan í serk sér,ok var eitr í. Hann drakk til Geirröði konungi ok kysstiá stikilinn, ok fór Grímr hlæjandi frá honum. TókGeirröðr þá við fullu horninu ok bað Grím með góðriheill koma ok bað hann kunngera sér, ef nokkurr háskiværi nær. "Hefi ek opt sét þik með betra bragði."Tók hann gullmen af sér ok gaf Grími, drakk síðantil Agða jarli, ok þótti því líkast sem boði felli á sker,er niðr rann eptir hálsinum á honum, ok drakk afallt. Grímr hristi höfuðit, ok var hann borinn Agðajarli, ok gaf hann honum tvá gullhringa ok bað sérmiskunnar ok drakk síðan af í þremr ok fekk byrlaranum.Grímr mælti: "Svá ergist hverr sem eldist."Þá var hornit fyllt, ok skyldu þeir drekka af tveir,Jökull ok Fullsterkr. Fullsterkr drakk fyrr. Jökull tókvið ok leit í hornit ok kvað lítilmannliga drukkit oksló Fullsterk með horninu. En hann rak hnefann ánasir Jökli, svá at þjófshakan brotnaði, en ór hrututennrnar. Var þá upphlaup mikit. Geirröðr bað menneigi láta þetta spyrjast, at þeir skildi svá illa. Váru þeirþegar sáttir, ok var Grímr inn góði burt borinn.
10
Litlu síðar kom maðr gangandi í höllina. Allir undruðust,hversu lítill hann var. Þat var Þorsteinn bæjarbarn.Hann veik at Goðmundi ok sagði, at hestarværu til reiðu. Geirröðr spurði, hvat barn at þat væri.Goðmundr segir: "Þat er smásveinn minn, er Óðinnkonungr sendi mér, ok er konungs gersemi ok kannmarga smáleika, ok ef yðr þætti nokkuru neytr, þá vilek gefa yðr hann." "Þat er svipmikill drengr," segirkonungr, "ok vil ek sjá fimleika hans," ok bað Þorsteinleika nokkurn smáleik. Þorsteinn tók hall sinnok brodd ok pjakkar þar í, sem hvítt er. Kemr haglhríðsvá mikil, at engi þorir í móti at sjá, ok varð svámikil fönn í höllinni, at tók í ökkla. Konungr hló at.Nú stangaði Þorsteinn hallinn, þar sem hann var gulr.Kom þá sólskin svá heitt, at snjórinn bráðnaði allrá lítilli stundu. Þar fylgdi sætr ilmr, en Geirröðr kvaðhann var listamann. En Þorsteinn segir eptir einn leikinn,er heitir svipuleikr. Konungr segist hann sjá vilja.Þorsteinn stóð á miðju hallargólfi ok pjakkar þar íhallinn, sem rautt er. Stökkva þar ór gneistar. Síðanhleypr hann um höllina fyrir hvert sæti. Tókust þáat vaxa gneistaflaugin, svá at hverr maðr varð at geymasín augu. En Geirröðr konungr hló at. Tók þá at vaxaeldrinn, svá at öllum þótti við of um. Þorsteinn hafðisagt Goðmundi fyrir, at hann skyldi út ganga ok faraá hest. Þorsteinn hleypr fyrir Geirröð ok mælti: "Viliþér láta auka leikinn!" "Lát sjá, sveinn," sagði hann.Pjakkar Þorsteinn þá í fastara lagi. Kemr þá í auga Geirröðikonungi. Þorsteinn hleypr til dyranna ok snaraðihallinum ok broddinum, ok kom í sitt auga hvárt áGeirröði konungi, ok steyptist hann dauðr á gólfit, enÞorsteinn gekk út. Var Goðmundr þá kominn á hest.Þorsteinn bað þá ríða, "því at nú er ekki deigumvært." Þeir ríða til árinnar. Var þá aptr kominn hallrinnok broddrinn. Þorsteinn segir, at Geirröðr vardauðr. Ríða þeir nú yfir ána ok þangat, sem þeir höfðufundizt. Þá mælti Þorsteinn: "Hér munum vér núskilja, ok mun mönnum mínum mál þykkja, at ek komitil þeira." "Far heim með mér," sagði Goðmundr, "okskal ek launa þér góða fylgd." "Síðan mun ek þessvitja," segir Þorsteinn, "en aptr skalt þú fara með fjölmennií Geirröðargarða. Er nú landit í yðru valdi.""Þú munt ráða," sagði Goðmundr, "en Óláfi konungiskaltu færa kveðju mína." Tók hann þá eitt gullkerok silfrdisk ok tvítugt handklæði gullofit ok sendi konungi,en bað Þorstein vitja sín, ok skildu með kærleikum.
11
En nú sér Þorsteinn, hvar Agði jarl ferr í allmiklumjötunmóð. Þorsteinn ferr eptir honum. Sér hannþá mikinn húsabæ, er Agði átti. Aldingarðr var viðgrindhliðit, ok stóð þar við ein jungfrú. Hún var dóttirAgða ok hét Goðrún. Mikil var hún ok fríð. Húnheilsaði föður sínum ok spurði tíðenda. "Nóg eru tíðendi,"segir hann. "Geirröðr konungr er dauðr, okhefir Goðmundr af Glæsisvöllum svikit oss alla okhefir leynt þar kristnum manni, ok heitir sá Þorsteinnbæjarmagn. Hann hefir ausit eldi í augu oss. Skal eknú drepa menn hans." Kastar hann þar niðr hornunumHvítingum ok hljóp til skógar, sem hann værigalinn.Þorsteinn gekk at Goðrúnu. Hún heilsaði honum okspurði hann at nafni. Hann kvaðst Þorsteinn bæjarbarnheita, hirðmaðr Óláfs konungs. "Stórr mun þar innstærsti, sem þú ert barnit," sagði hún. "Viltu fara meðmér," segir Þorsteinn, "ok taka við trú?" "Við lítit yndi áek hér at skiljast," segir hún, "því at móðir mín er dauð.Hún var dóttir Óttars jarls af Hólmgörðum, ok váruþau ólík at skapsmunum, því at faðir minn er mjöktröllaukinn, ok sé ek nú, at hann er feigr. En ef þúvilt fylgja mér aptr hingat, þá mun ek fara með þér."Síðan tók hún þing sín, en Þorsteinn tók hornin Hvítinga.Síðan gengu þau á skóginn ok sáu, hvar Agði fór.Hann grenjaði mjök ok helt fyrir augun. Hafði þatsaman borit, þegar hann sá skip Þorsteins, hljóp sáverkr í þjófsaugun á honum, at hann sá eigi. Var þákomit at sólarfalli, er þau komu til skips. Váru mennÞorsteins þá burt búnir, en er þeir sáu Þorstein, urðuþeir fegnir. Sté Þorsteinn þá á skip, ok sigldu burt.Er eigi getit um ferð hans, fyrr en hann kom heim íNoreg.
12
Þenna vetr sat Óláfr konungr í Þrándheimi. Þorsteinnfann konung at jólum ok færði honum gripiþá, sem Goðmundr sendi honum, ok hornin Hvítingaok marga aðra gripi. Sagði hann konungi frá ferðumsínum ok sýndi honum Goðrúnu. Konungr þakkaðihonum, ok lofuðu allir hans hreysti ok þótti mikilsum vert. Síðan lét konungr skíra Goðrúnu ok kennatrú. Þorsteinn lék svipuleik um jólin, ok þótti mönnumþat skemmtan mikil. Hvítingar gengu í minnum,ok váru tveir menn um hvárt horn. En ker þat, semGoðmundr hafði sent konungi, gekk engum af atdrekka utan Þorsteini bæjarbarni. Handklæðit branneigi, þótt því væri í eld kastat, ok var hreinna eptiren áðr.Þorsteinn talar um við konung, at hann vildi gerabrullaup til Goðrúnar, en konungr veitti honum þat,ok var þat sæmilig veizla. Ok ina fyrstu nótt, er þaukómu í eina sæng ok niðr var hleypt fortjaldinu, þábrast upp þilfjöl at höfðum Þorsteins, ok var þar kominnAgði jarl ok ætlaði at drepa hann. En þar laust ímóti hita svá miklum, at hann þorði eigi inn at ganga.Sneri hann þá í burtu. Þá kom konungr at ok sló hannmeð gullbúnu refði í höfuðit, en hann steyptist niðrí jörðina. Helt konungr vörð um nóttina, en um morguninnváru horfin hornin Hvítingar. Gekk veizlan velfram. Sat Þorsteinn með konungi um vetrinn, ok unnustþau Goðrún vel.Um várit beiddi Þorsteinn orlofs at sigla í Austrveginnok finna Goðmund konung. En konungr sagðistþat eigi gera, utan hann lofaði at koma aptr. Þorsteinnhét því. Konungr bað hann halda trú sína vel,"ok eig meira undir þér en þeim austr þar." Skildustþeir með kærleikum, ok báðu allir vel fyrir honum,því at Þorsteinn var orðinn vinsæll. Sigldi hann í Austrveg,ok er eigi getit annars en sú ferð færist vel. Komhann á Glæsisvöllu, ok fagnaði Goðmundr honum vel.Þorsteinn mælti: "Hvat hafið þér frétt ór Geirröðargörðum?""Þangat fór ek," segir Goðmundr, "ok gáfuþeir landit í mitt vald, ok ræðr þar fyrir Heiðrekr úlfhamr,sonr minn." "Hvar er Agði jarl?" segir Þorsteinn."Hann lét gera sér haug, þá þér fóruð," segirGoðmundr, "ok gekk þar í með mikit fé, en þeir Jökullok Frosti drukknuðu í ánni Hemru, er þeir fóru fráveizlunni, en ek hefi nú vald yfir heraðinu á Grundum.""Þar er nú mikit undir," segir Þorsteinn, "hverjuþú vilt mér af skipta, því at mér þykkir Goðrún eigaarf allan eptir föður sinn, Agða jarl." "Ef þú vilt veraminn maðr," sagði Goðmundr. "Þá muntu ekki vandaum trú mína," segir Þorsteinn. "Þat vil ek," sagði Goðmundr.Sídan fóru þeir til Grunda, ok tók Þorsteinnheraðit undir sik.
13
Þorsteinn reisti bú at Gnípalundi, því at Agði jarlhafði gengit aptr ok eytt bæinn. Gerðist Þorsteinnhöfðingi mikill. Goðrún fæddi sveinbarn mikit litlusíðar, ok hét Brynjólfr. Ekki var traust, at Agði jarlglettist eigi við Þorstein. Eina nótt gekk Þorsteinn afsæng sinni ok sá, hvar at Agði fór. Hann þorði hvergiinn í hliðin, því at kross var fyrir hverjum dyrum.Þorsteinn gekk til haugsins. Hann var opinn, ok gekkhann inn ok tók burt hornin Hvítinga. Þá kom Agðijarl í hauginn, en Þorsteinn hljóp út hjá honum oksetti kross í dyrrnar, ok laukst aptr haugrinn, ok hefirekki orðit vart við Agða síðan.Um sumarit eptir fór Þorsteinn til Noregs ok færðiÓláfi konungi hornin Hvítinga. Síðan fekk hann orlofok sigldi til eigna sinna. Bauð konungr honum haldavel trú sína. Höfum vér eigi frétt síðan til Þorsteins.En þá Óláfr konungr hvarf af Orminum langa, hurfuhornin Hvítingar. Lúkum vér þar þætti Þorsteins bæjarbarns.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.