Ancient Texts

← Library

Sturlaugs saga starfsama

Old Norse · Sagas · 28 sections

  1. 1

    ALLIR menn, þeir sem sannfróðir eru at um tíðendi,vita, at Tyrkir ok Asíamenn byggðu Norðrlönd.Hófst þá tunga sú, er síðan dreifðist um öll lönd. Formaðrþess fólks hét Óðinn, er menn rekja ætt til.Í þann tíma réð sá konungr fyrir Þrándheimi íNoregi, er Haraldr gullmuðr hét. Hann átti drottningu.Ekki er getit barna þeira. Jarl einn var í ríki hans,er Hringr hét. Hann sat fram við sjó í Kaupangi. Hannátti dóttur eina, er kölluð var Ása in fagra, því at húnbar af öllum jómfrúm henni samtíða sem rauða gullaf eiri blökku eða sem sól af himintunglum öðrum.Ingólfr hét ríkr maðr, er réð fyrir Naumudælafylki.Hann átti þann son, er Sturlaugr hét. Hann var snemmamjök mikill á vöxt, ljóss á hár ok hörund, kurteisligrí öllum háttum ok allr var hans líkami vel skapaðr,blíðr í máli við sína menn, hægr í skapi ok örr af peningum;því var hann stórum vinsæll. Hann vandi sikvið skot ok sund ok alls kyns íþróttir. Ingólfr, faðirhans, hafði atsetr á þeim bæ, er heita Skartastaðir. Hannvar inn mesti rausnarmaðr ok hafði fjölda fólks meðsér. Annat bú átti hann sér í ey þeiri, er Njarðey heitir,var þar ok fjölmenni mikit, ok enn átti hann önnurfjögur bú.Maðr hét Ásgauti. Hann bjó á bæ þeim, er Tunglaheimrheitir. Hann var mikils háttar maðr. Hann áttiþá konu, er Gríma hét. Þau áttu tvá sonu. Hét annarrJökull, en annarr Guttormr. Þeir váru gildir menn okvel menntir sem faðir þeira. Maðr hét Þórgautr. Hannbjó í eyju þeiri, er Loka heitir. Kona hans hét Helga.Þau áttu tvá sonu. Hét annarr sonr þeira Sóti, en annarrHrólfr nefja. Þeir váru miklir menn ok sterkir.Hrafn hét maðr. Hann var bóndi. Hann bjó í eyjuþeiri, er Urga heitir. Kona hans hét Helga. Þau áttueinn son, er Sighvatr hét. Hann var sterkr at afli okmenntr vel. Járngerðr hét kona. Hún bjó á þeim bæ,er á Bergi heitir, skammt frá Ingólfi. Hún átti sér þannson, er Áki hét. Hann var mikill maðr at afli. Hanngekk næst Sturlaugi um allar íþróttir af þeim mönnum,sem honum váru samtíða. Þeir lékust við barnleikumÁki ok Sturlaugr. Þessir menn lékust allir barnleikum,er nú váru taldir, ok námu alls kyns íþróttir, þær semmönnum váru þá tíðar kenna sonum sínum, ok sórustþeir í fóstbræðralag. Váru þó allir saman með feðrumsínum í góðu meðlæti.

  2. 2

    Véfreyja hét kona, mikilhæf ok auðug, ok hafði búitá þeim bæ Vé. Sonu átti hún tvá. Hét annarr Rauðr,en annarr Hrafn. Báðir váru þeir miklir ok sterkirmenn ok vel búnir at vápnum ok klæðum. Fóstri Véfreyjuhét Svipuðr. Þau váru bæði margvís ok fróð íflestu. Hún átti bæ góðan, ok váru tvennar dyrr á. Sathún þar hvern dag ok horfði sinn dag í hverjar dyrr.Kom henni fátt óvart. Jafnan spann hún lín. Hún satá stóli. Hún gerðist mjök rauðeygð af elli, en þó sá hún,er nokkut fór at garði, hvat sem at fór, því at fátt komhenni óvart. Ása in fagra var þar á fóstri, meðan húnvar ung, ok nam þar kunnáttu. Véfreyja unni hennimikit ok hvár annarri þeira.

  3. 3

    Einn tíma talar Ingólfr við þá Sturlaug ok fóstbræðr:"Hversu lengi skal svá fram fara, at þit fóstbræðr leikiztbarnleikum við sem meyjar til manna? Væri þatheldr röskra drengja siðr at fremja nokkut til framaeða biðja sér kvenna at minnsta kosti ok setjast í búok stýra ríki ok fé með föður sínum." Sturlaugr sagði:"Hvert skal ek mér konu biðja, er þú eggjar þess svámjök?" Ingólfr mælti: "Hringr jarl á sér dóttur, erheitir Ása in fagra. Hún er væn kona ok vel viti borin."Sturlaugr segir: "Ek em enn eigi mjök gamalltil kvánbæna ok lítt ráðinn í skapi, en þó mun ek þessaleita, ok ætla ek þó til lítils koma munu."Nú búa þeir ferð sína ok eru saman sex tigir manna,vel búnir at vápnum ok klæðum ok hestum. Ríða núleið sína ok koma at kveldi dags til Hrings jarls okfá þar viðtökur góðar. Gerði jarl veizlu góða ok merkiligaí móti þeim. Sátu þeir þar þrjár nætr. Ok einndag gengu þeir með jarli til skemmu Ásu, ok hefirSturlaugr frammi erendi sín ok biðr Ásu sér til handa.Jarl víkr til sjálfrar hennar. Nú segir jarl dóttur sinnitil þeira ok mælti svá: "Biðli áttu hér at svara, dóttir."Ása mælti: "Hvat heitir sá?" "Hann heitir Sturlaugr,"segir jarl. Ása segir: "Fyrir hví munda ek eiga þannmann, er jafnan vinnr heima búverk með móður sinniok gerir ekkert til frama?" Við þessi orð varð Sturlaugrreiðr mjök ok ríðr í brott ok heim.

  4. 4

    Um várit búa þeir fóstbræðr tíu skip ór landi okherja um Austrlönd ok hafa jafnan sigr, hvar eð þeirkoma. Þeir létu fara í friði kaupmenn, en brutu undirsik spellvirkja ok váru úti á sumrum í víking, en heimaum vetrum með feðrum sínum. Nú fýsir þá frá þessariiðju ok skipta nú öllum herföngum. Taka þeir fóstbræðrlausafé ok fara með til feðra sinna, en þeir látaliðit liggja í hernaði með skip sín. Sitja þeir Sturlaugrok fóstbræðr nú um kyrrt.

  5. 5

    Þat er nú hér næst at segja, at drottning Haraldskonungs tók sótt ok andaðist. Þat þótti konungi mikillskaði, því at hann gerðist nú svá mjök gamall, ok varðhann hryggr við líflát hennar. Ráðaneyti ok hirðmennkonungs segja honum ráð at biðja sér kvennu til drottningar,-- "ok megi þér þá af hyggja afgangi frúinnar,en þrá hana eigi lengr." Konungr segir: "Hvar skal ekmér konu biðja?" Þeir segja: "Hringr jarl á sér dóttur,er Ása heitir. Hana máttu fá, ef þú vilt, þegar þérlízt." Konungr segir svá vera skyldu, búa nú ferð sínaok hafa hundrað manna.Nú ríða þeir þar til, er þeir koma á fund Hringsjarls; hann var úti, ok váru menn á leiki fyrir honum.Konungr reið at svá snart, at menn stukku frá tveggjavegna. Konungr gerði tvá kosti, at festa honum dóttursína elligar mundi hann þar drepinn í stað. Jarl segir:"Förum vér til skemmu Ásu ok tölum við hana, sváat vér vitum, hver svör hennar eru." "Nei," segir konungr,"eigi vil ek vera vánbiðill dóttur þinnar, ok kjósskjótt annat hvárt." Jarl íhugar nú ok þykkist vita, athann muni ofrliði borinn, rétti fram höndina ok festikonungi dóttur sína. Skyldi hún sitja í festum þrjávetr. Snýr konungr þegar í brott ok ríðr heim, unandivel við sína ferð. Jarl er eptir ok unir heldr lítt viðsinn hlut, stendr upp ok gengr til skemmu Ásu, settistniðr ok blés mæðiliga. Ása mælti þá: "Hvat er þér atmeini, faðir minn, er þú ert svá fálátr, eða hefir þúnokkur ný tíðendi oss at segja?" "Tíðendi þykkja mér,"segir jarl, "at ek hefi þik nauðigr manni festa." "Hverrer sá?" segir hún. "Haraldr konungr," segir hann, "hefirfest þik, ok skaltu sitja í festum þrjá vetr." Húnsvarar þá: "Eigi valdist sá inn minnsti til, en eigi mávita, hvat þá er tíðenda. Kann vera öðrum sé ætlat,ok skipast má á skemmri stundu, ok ver kátr, faðir."Jarl mælti: "Betr þætti mér þú gefin Sturlaugi." Húnsvarar: "Eigi veit ek, hvat fyrir beztu má verða." Núlíða stundir, ok er nú kyrrt um hríð

  6. 6

    Einn dag er þess getit, at Hringr jarl var úti á leikvelliok hirðmenn hans með honum. Þeir sáu komaríðandi mann af mörkinni fram, mikinn vexti. Hestrhans var allr brynjaðr ok svá sjálfr hann, svartr skjöldrá hlið, höggspjót í hendi. Hann reið svá snart, at mennstukku undan tveggja vegna. Hann reið svá fram oksat á hesti sínum ok lagði spjótit fram á milli eyrnaá hestinum ok mælti: "Heill, herra." Jarl tók kveðjuhans ok spyrr, hverr hann væri. Hann segir: "Ek heitiKolr krappi, en þat er erendi mitt hingat at biðja Ásu,dóttur þinnar, mér til handa." Jarl mælti: "Veiztuþat eigi, at hún er festarkona Haralds konungs?" Kolrsegir: "Eigi þykkir mér verr at eiga hana, ok ger núannat hvárt, at þú gef fram festarnar, elligar rek ekspjótit í gegnum þik." Jarl íhugar nú þetta ok þykkistnú vita, at eigi muni kostrinn góðr, kýss þat af at lifa,þótti einskis utan ills þaðan af ván. Þótti honum eigiundir, hversu illt þeir ætti til samans Haraldr konungrok Kolr, ok selr nú fram festarnar. Kolr mælti: "SegHaraldi konungi, at ek skora honum hólmgöngu austrvið Gautelfi, þá er líðr hávetrinn. Hafi sá meyna, ersigr fær, en komi hann eigi né vogi at berjast, þá berihann níðingsorð fyrir hverjum manni svá lengi semhann lifir. Sitið heilir, herra." Síðan snýr Kolr hestisínum ok reið brott ok þóttist vel hafa fram gengit.Jarl unir illa við sinn hlut ok sitr eptir nokkurastund, stendr síðan upp ok gengr til skemmu dóttursinnar ok settist niðr hjá henni ok má varla mæla. Ásamælti: "Ertu sjúkr, faðir minn?" Jarl mælti: "Betr værisótt ok bráðr dauði en fá slíka skömm, at gefa nauðigrdóttur sína." Ása mælti: "Hverjum er ek nú gift?" Jarlmælti: "Hann heitir Kolr krappi." Hún segir: "Bregðastmá til betra en eiga inn versta mann, ok verða munbetri várr hagr en svá sem nú er ætlat, ok einn munhljóta þenna kost, en eigi tveir. Má ok svá verða, athvárrgi þeira hljóti, ef vel vill, ok ver kátr, faðir," segirhún. Jarl mælti: "Væri vel, ef enn væri sem þú mælir,en þat uggir mik, at eigi hljótist þat af, ef þeir drepastsjálfir, en þá yrði sem ek vildi." Nú skilja þau atsinni.

  7. 7

    Haraldr konungr fregnar nú þessi tíðendi ok þóttieigi betr en áðr fyrri, leitaði nú ráðs hér um við sínavini. Þat kemr upp, at konungr sendi menn sína áfund Hemings at bjóða honum til jólaveizlu ok þatmeð, at hann mundi eigi gjafalauss í brott fara. Hannfekk þann mann, er Kolli hét, at fara þessa sendiför.Nú fara þeir norðr í Naumudal á fund Hemings okkvöddu hann ok bera fram erendi konungs. Hemingrhafði verit inn mesti hólmgöngumaðr, en gerist núhniginn við aldr ok hafði verit í missætti nokkura stundvið Harald konung. Nú segir sendimaðrinn fram erendisín. Þá svarar Hemingr: "Eigi man ek, at konungrhafi mér fyrr heim boðit. Nú eru tveir kostirfyrir hendi, at sitja heima ok vanrækja konungs boðeða hætta á, hvat undir býr, ok því, at nú er eigi íhættu um gamlan mann, þá fari sem má. Er eigi engieptir, meðan Sighvatr, sonr minn, lifir."Nú býr Hemingr ferð sína á hans fund við tólftamann, ok koma þeir jólaaptan inn fyrsta ok genguí höll fyrir konung ok kvöddu hann vel. Konungrtók vel kveðju þeira ok ruddi öndvegi ok setti Hemingit næsta sér, ok drukku glaðliga af jólin í góðu yfirlæti.En afgöngudag jólanna gekk konungr á málstefnu okHemingr. Konungr mælti: "Hólmstefna er á hendimér, ok sé ek þar til, at þú munir leysa mik undan viðKol krappa." Hemingr segir: "Eigi veit ek þat, at þúhafir veitt mér svá mikit, at ek muni leggja líf mittí hættu fyrir þik. Þykki mér eigi örvænt við hraustanmann at eiga, heldr við tröll." Konungr mælti:"Því leitaða ek þess við þik, at mér þykkir þú mestakempa verit hafa nær allra hér í landi. Þykki mér þessván, at engi verði til, ef þik brestr, sem þú ert. Enef þú kemr aptr ór þessari ferð, þá skal ek þér vel launameð gulli eða silfri." Hemingr segir: "Þat er sannast,at hér er lítit í hættu um gamlan mann. Er falls vánat fornu tré, ok mun ek fara sendiför þessa." Konungrsegir: "Allra drengja hraustastr á sjó ok landi, var þessván, at þér mundi vel fara."Nú býr Hemingr ferð sína ok ríðr í burtu leiðarsinnar ok léttir eigi fyrr en hann kemr til Gautelfaraustr. Var þar Kolr fyrir. En er þeir fundust, spurðiKolr, hvat Hemingr skyldi. Hemingr segir: "Ek ætlaat ganga á hólm við þik." Kolr mælti: "Lítit leggst þáfyrir mik, ef þú leggr mik at velli. Fellda hefi ek þá,sem sterkari eru ok hafa verit líkari til frama en þúert, ok far heim aptr, en fá mér vápn þín ok segstyfirstiginn ok þat, at þú þorir eigi at berjast við mik."Hemingr segir: "Heldr vil ek deyja en bera níðingsorðfyrir hverjum manni." Kolr mælti: "Eigi skal ekþinn hund spara at drepa, er þú vilt þat eina." Umkveldit tjölduðu þeir sér búðir ok sofa af um nóttina.Um morgininn stendr Hemingr upp ok sér, at Kolr erkominn til hólmsins. Ferr hann nú til hólmsins meðsína menn. Nú kasta þeir feldi undir fætr sér, ok segirKolr upp hólmgöngulög. Síðan ganga þeir saman okbörðust, en svá lauk, at þar fell Hemingr fyrir Koli.Kolr mælti við menn Hemings: "Nú skulu þér aptrfara á konungs fund ok segja honum, at hann geriannat hvárt, komi sjálfr til bardaga við mik eða fáiþann mann fyrir sik, at nokkur þróttr sé í, ef hannætlar sér konuna, eða mun hann af henni sitja." Mennþeir, sem höfðu heiman farit, sneru aptr hvatliga okfóru norðr í Naumudal á fund Haralds konungs oksegja honum þessi tíðendi öll ok ummæli Kols krappa.

  8. 8

    Þótti konungi þetta ill tíðendi ok leitar sér enn ráðs,ok þat tekr hann enn til ráðs, at hann sendir Kolla sendimanntil Sturlaugs ok föður hans, ok bjóða þeim tilhálfsmánaðar veizlu til sín með svá margan mann semþeir vildu með sér hafa. Þessi orð fara á millum þeirafeðga. Þá spyrr Sturlaugr föður sinn, hvárt þeir skuluþiggja veizluna. Faðir hans segir: "Þat vilda ek, at vitsætim heima ok færum hvergi." Sturlaugr segir: "Eiginenni ek at vanrækja konungsboðit, en veit ek, atnokkut muni undir búa, en þó vil ek fara. Mun lítilsaga frá oss verða, ef vér skulum eigi koma til annarramanna, þá vit erum boðnir. Má þat eigi vita, hvatverðr í várri ferð, þat at oss verði til sæmdar." Ingólfrsegir: "Þér munuð ráða vilja ferðum yðrum, hvártsem ferst vel eða illa."Eptir þat búa þeir ferð sína ok eru saman sex tigirmanna, vel búnir allir at vápnum ok klæðum. Þeirríða nú á fund Haralds konungs ok koma þar jólaaptaninn fyrsta. Konungr tók blíðliga við þeim oksetti þá í hásæti hjá sér, ok var þá búin in fegrstaveizla. En at liðnum jólum gekk konungr á málstefnuok þeir feðgar, Ingólfr ok Sturlaugr. Sturlaugr mæltivið menn sína: "Búi þér hesta vára, meðan vit tölum."Þeir gerðu svá. Konungr mælti: "Hólmstefna er áhendi mér, ok sé ek þar til, Sturlaugr, sem þú ert, atþú munir leysa mik undan, því at ek em gamall maðr,at ganga á hólm við Kol inn krappa." Sturlaugr mælti:"Sel mér í hendr festar þær, er þú tókst af Hringijarli, því at þat mun eigi kauplaust," segir Sturlaugr."Mikit þykkir mér til kaups mælt," segir konungr. "Þámun ek til hætta," segir Sturlaugr, "hversu sem ferrmeð okkr Kol." Konungr segir: "Eigi varði mik, atþú mundir þetta til mæla, er mér er mesta svívirðingí at játa." Sturlaugr segir: "Hér er um at kjósa, hvártyðr þykkir betra." Konungr mælti: "Þat mun ek þókjósa, at þú gangir á hólm við Kol. Þat ferr með okkrsem auðnar." Sturlaugr svarar: "Sel fram festarnaráðr." Konungr gerði nú svá, þó at nauðigr væri, þvíat honum sýndist óauðligr flokkr þeira fóstbræðra.Ríða þeir á burt ok á fund Hrings jarls. Hann tekrvel við þeim ok býðr þeim þiggja þar veizlu. Þeir segja,hvar nú var komit þeira máli ok hversu farit hafðimeð þeim Haraldi konungi. Jarl varð nú glaðr viðþetta, biðr þá ganga til skemmu Ásu, ok svá gera þeir.En er þeir koma þar, þá fagnar Ása þeim vel. Hringrmælti: "Biðli áttu hér at fagna ok svara, dóttir." "Hverrer sá maðr?" segir hún. "Hann heitir Sturlaugr. "Ásamælti: "Eigi mun mér nú manna skortr," segir hún.Sturlaugr mælti: "Svá hefir nú verit til ætlat, at ekmundi eigi vera vánbiðill þinn lengr." Ása segir svávera skyldu sem þeir vildu. Nú er búizt við ágætriveizlu ok eigi til sparat þat hafa þurfti. Gengr Sturlaugrat eiga Ásu ina fögru, ok er þegar leidd í sömusæng. Veizlan fór vel fram, ok váru menn með góðumgjöfum út leystir. Ríða þeir Ingólfr heim, en þau Ásaok Sturlaugr eru eptir ok undu allvel sínu ráði.

  9. 9

    Einn morgin, er þau Ása lágu í sæng sinni, mæltiÁsa við Sturlaug: "Er hólmstefna á hendi þér, Sturlaugr?""Satt er þat," segir hann. "Við hvern?" segirhún. "Við Kol krappa," segir hann, "eða hvat kanntuþar til leggja?" Hún svarar: "Far þú ok finn Véfreyju,fóstru mína. Haf hennar ráð, ok mun þér vel duga.Hér er fingrgull, er þú skalt henni færa til jarteikna,ok seg, at mér þykkir mikit undir, at hún taki vel viðþér."Sturlaugr ferr nú ok þeir tólf saman fóstbræðr, ríðanú til þess, er þeir koma at bæ kerlingar. Sturlaugrhleypr af baki ok inn í dyrrnar at kerlu ok leggrhendrnar um háls henni ok kyssti hana svá mælandi:"Heil ok sæl, kerling mín." Hún snarast við honumfast ok rekr upp á hann augun: "Hverr er þessi hundsinssonrinn, er mik leikr svá háðuliga, ok engi hefirslíkt þorat at gera fyrri, ok skal ek þetta grimmligagjalda." Sturlaugr mælti: "Vertu eigi svá reið, kerlingmín, því at Ása sendi mik hingat til þín." "Hvat erþér at Ásu" segir kerling. "Hún er kona mín," segirhann. Hún mælti: "Er lokit boðinu?" "Svá er þat," segirhann. "Nú eru brögð í" segir kerling, "er mér vareigi boðit til boðsins. Þó skal gera sem Ása biðr. Farþú af klæðum, ok vil ek sjá bolvöxt þinn." Hann gerirsvá. Hún strýkr hann allan, ok þykkist hann mikitstyrkna við. Síðan gefr hún honum ker at drekka ór,ganga síðan til stofu. Kerling var in bezta til beinaum kveldit. Hún spyrr, hvárt Sturlaugr vill liggja einnum náttina eða hjá sér, -- "en eigi skal ek at heldr svíkjaÁsu mína." Sturlaugr segir: "Þess betr þykki mér,kerling, sem ek er nær þér." Þá lét kerling einn stokká milli þeira, en þau lágu á einu hægendi bæði samanok áttu tal saman um nóttina. Sturlaugr mælti: "Hvatleggr þú mér til ráðs, því at hólmstefna er á hendimér við Kol inn krappa?" "Óvænliga þykki mér þathorfa," segir kerling, "því at á hann bíta engi járn,ok kann ek hér varla ráð til at leggja."Um morgininn bjuggust þeir fóstbræðr til ferðar,ok er þeir váru búnir, þá mælti kerling við Sturlaug:"Tak hér við loðkápu einni, er langfeðgar mínir hafaátt, ok saxi, ok hefir jafnan gæfa fylgt, ok reyn, hvártnokkurr þróttr er í þér." Sturlaugr tók við ok hjó í einnstein, er stóð í hlaðinu, ok tók af steininum hyrnuna.Ryð fell af sverðinu, ok var bjart eptir sem silfr. Þámælti kerling: "Þetta sverð skaltu bera á hólm viðKol krappa, en eigi máttu sýna honum þetta sverð, efhann biðst at sjá þat, er þú átt at höggva með." Þámælti kerling: "Far þú nú vel, Sturlaugr minn, okgangi þér allt til sigrs ok tíma, á meðan þú lifir, okalla gæfu, þá er várir frændr hafa haft, þá legg ek tilþín, sem ek má framast. Þó er ek hrædd, hverninn ferrmeð ykkr Kol krappa. En tvá sonu á ek, er ek vildaþú tækir í fóstbræðralag." "Svá skal vera," segir Sturlaugr.Nú sverjast þeir í fóstbræðralag. Síðan snúa þeirí brott. En er þeir váru skammt farnir, kallar kerlingeptir þeim ok mælti: "Viltu, Sturlaugr minn, at Svipuðr,fóstri minn, fari með þér; hann er frár á fæti.""Þat vil ek," segir Sturlaugr. Kerling seldi Svipuði íhendr pung lítinn. Hann stakk honum næst sér, oksíðan hljóp hann fyrir hestum þeira. Ríða nú leiðarsinnar ok létta eigi fyrr en þeir koma austr til Gautelfar,ok er Kolr eigi kominn. Sturlaugr tjaldar búðþá, er Kolr var vanr at tjalda.

  10. 10

    Litlu síðar kom Kolr. Sturlaugr gekk í móti honumok heilsar á hann. Kolr mælti: "Hverr er þessi innvándi bikkjusonrinn, er þorir at tjalda búð þá, er eker vanr at tjalda, ok hann er svá djarfr?" Sturlaugrmælti: "Þú munt vita glöggvast, hverr bikkjusonrinner, því at hann var hér engi, áðr þú komst hér, en efþú spyrr at nafni mínu, þá heiti ek Sturlaugr." Kolrmælti: "Hvat ætlar þú þér, er þú ert hér kominn?"Sturlaugr mælti: "Ek ætla at berjast við þik." Kolrmælti: "Nú eru brögð í tafli, ok of djarfr ertu, at þúætlar þér þann mikla dul, þar sem ek hefi svá margandreng felldan, er við mik hefir barizt, eða hvat dregrþik til þess?" Sturlaugr segir: "Þat helzt, at Ása infagra er eiginkona mín. Skaltu þar eigi við meyju taka,þó at ek falli fyrir þér." Kolr mælti: "Heyr hér á fádæmi,hvat þínum herjans syni hefir í hug komit atgera, ok fyrir þetta it sama skal ek þér eigi þyrma, okskjótt skaltu þitt líf láta, ok er þó of seint. En þó erþat skaði um slíkan mann sem þú ert." Sturlaugr segir:"Hvergi skal ek á hæl fyrir þér hopa."Nú tjaldar Kolr sér aðra búð um kveldit, en er Kolrvar kominn til matar, kemr Svipuðr í búð hans ok tekrpunginn kerlingar ór skikkju sér ok skekr í búðinni,ok varð af þessu reykr mikill. Kolr rekr upp augun okmælti: "Far í burt, inn vándi hundr, ok kom hér eigisíðan, því at þú munt nokkut illt gera." Svipuðr snýrí burt, svá at engi vissi, hvat af honum varð. Sofa þeiraf um nóttina.Um morgininn stendr Sturlaugr upp snemma ok þeirfóstbræðr, fara til eyjarinnar, setjast niðr ok bíða Kols.Hrólfr nefja stendr upp ok gengr í skóginn ok höggrsér kylfu eina stóra ok mikla ok hefir í hendi sér okgengr til félaga sinna aptr. Kolr stendr upp um morgininn,ok skein þá sól um alla völlu. Hann mælti þá:"Þat ætla ek sá inn vándi þræll, er hér kom í gærkveld,hafi nokkura töfra haft, þá er oss hafa lítill fögnuðrat verit, ok þetta má sannliga heita dauðasvefn, er vérhöfum sofit, ok förum til hólmins." Þeir fara til hólmsinsok kasta feldi undir fætr sér. Kolr segir upp hólmgöngulögí millum þeira, ok skyldi hvárr við leggjatuttugu merkr silfrs. Skyldi þetta hvárr eiga, sem sigrfengi.En er þeir váru búnir, tekr Kolr til orða: "Sturlaugrsveinn, sýn mér sverð þitt, þat er þú hefir." Hanngerir svá. Kolr lítr í eggina ok rak við augun ok mælti:"Eigi muntu mik með þessu sverði sigra. Far þú heldrheim, segst yfirkominn, en fá mér vápn þín ok sendmér Ásu ina fögru ok seg henni, at þú þorir eigi atberjast við mik eða halda henni fyrir mér." Sturlaugrsegir: "Eigi sigrar þú mik með orðum einum, því atþú ert yfirkominn af hræðslu, ok mun þér skammt tilills dauða." Kolr varð reiðr við orð hans ok mælti:"Þat skaltu finna, inn vándi hundr, at ek skal þér eigiþyrma." Þá kastar Sturlaugr því sverði, er hann hafðiKol sýnt, en tók Véfreyjunaut undan feldi sínum okbrá. Kolr mælti: "Hvaðan kom þér Véfreyjunautr, okeigi munda ek á hólm við þik hafa gengit, hefða ekþat vitat." Sturlaugr svarar: "Þat skiptir þik engu, oker þér illa farit, at þú hræðist fyrr en þörf gerist." Þáhjó Sturlaugr til Kols ok klauf skjöldinn allan. Kolrhjó í mót ok klauf hans skjöld í sama máta. Þá hjóSturlaugr í annat sinn til Kols utan á hjálminn, klaufhann allan ok af vangafilluna ok svá á öxlina, at íherðarblaðinu nam staðar. Kolr stóð réttr ok gaf sikeigi at. Þá hljóp at Hrólfr nefja með kylfuna ok raká blóðrefilinn, svá at sverðit gekk niðr í búkinn, okfell þar Kolr, en Sturlaugr fekk sigr ok varð frægr afþessu verki. Reið Sturlaugr til Véfreyju, ok var kerlingúti ok fagnaði vel Sturlaugi. Þar var þá fyrir Svipuðr.Þar váru þeir um nóttina, ok lét kerling vel yfir þessuverki, "ok er þat satt," segir kerling, "at sæl er Ásamín, at hún á slíkan mann sem þú ert, ok mun þérheðan af hefjast allhyggiligt ráð, ef þú kannt til at gæta,en þar er ek hrædd um, hversu ferr, en vilda ek, atþér gengi vel, en eigi skal þér kerling þessi verri enengi."Nú ríðr Sturlaugr burt til móts við Hring jarl. Tókhann blíðliga við þeim öllum, ok varð Ása fegin bóndasínum. Þessi tíðendi koma fyrir Harald konung. Konungrvarð svipligr við þenna atburð, sem síðar berrraunir á, en allir frændr Sturlaugs þóttust hann órhelju heimtan hafa.

  11. 11

    Einn dag sem Hringr jarl var á leiki með mennsína, er léku fyrir þeim Hring ok Sturlaugi, þá sáuþeir ríða mann af mörkinni á rauðum hesti at þeim,brynjaðr allr. Hann var mikill vexti, hjálm á höfði,en gyrðr sverði, gullsmeltan skjöld á hlið ok spjót íhendi. Hann reið fyrir jarl ok kvaddi hann vel. Hanntók ok honum í sama máta, spurði, hverr hann væri.Hann segir: "Óvant er nafn mitt, ek heiti Framarr, envit erum hálfbræðr, Kolr inn krappi ok ek, en þat ermitt erendi hingat, at ek vil bjóða þér hólmgöngu,Sturlaugr, því at ek vil eigi bera bróður minn í sjóði."Sturlaugr segir: "Til hólmgöngu em ek albúinn, þegarþú vilt, ok eptir illan áttu at mæla, þar sem Kolr var.""Svá var þat," segir Framarr, "en þó var hann mérskyldr, ok vil ek því berjast við þik, þar eð Kolr fellaustr við Gautelfi, þegar líðr hávetrinn." Svá skalvera," segir Sturlaugr. Nú ferr Framarr leiðar sinnar,en þeir eru eptir, ok leið af sumarit.Eina nótt, er þau lágu bæði í hvílu sinni, Sturlaugrok Ása, mælti Ása: "Er hólmganga á hendi þér, Sturlaugr?"segir hún. "Svá er víst," segir hann, "eða hvertráð leggr þú á með mér um þetta?" Ása segir: "Far þúok finn Véfreyju, fóstru mína, ok haf hennar ráð umþetta." "Svá skal vera," segir Sturlaugr. Hann ferr núá fund Véfreyju. Var kerling úti ok fagnaði þeim vel,ok eru þeir þar um nóttina. Um morgininn spyrr Sturlaugrkerlingu ráðs um þetta. Kerling mælti: "Viðhvern skaltu nú á hólm ganga?" "Framarr heitir hann,"segir Sturlaugr, "bróðir Kols krappa." Kerling segir:"Ólíkir menn," sagði hún, "ok er þat illt, at þit skuluðbera banaspjót hvárr á móti öðrum, því at Framarr erinn vaskasti maðr ok af inum beztu ættum, en Kolrvar inn versti maðr ok þræla ættar, ok sæll væri sá, erþví kæmi til leiðar, at þit væruð heldr vinir en fjandmenn,ok kann ek eigi til at leggja, ok mun fara atauðnu með ykkr, en fara skal Svipuðr, fóstri minn,með þér."Nú fara þeir leiðar sinnar ok létta eigi fyrr en þeirkoma austr til Elfar, ok reið Framarr þá at öðrummegin. Hittast þeir ok fréttast almæltra tíðenda, stígaaf baki, tjalda hvárir búð með öðrum ok sofa af nóttina.

  12. 12

    En um morgininn standa þeir upp snemma ok faratil hólmsins ok setjast niðr á lág eina. Framarr mælti:"Hvárt viltu, at vit reynum með okkr fyrr en mennokkar?" Sturlaugr mælti: "Gott þykki mér at hafa gamanaf mönnum mínum." Hrólfr nefja stóð upp okmælti: "Ek skal þér í mót, blámaðr." Hrólfr bjó siktil glímu allléttiliga. Síðan ráðast þeir á ok takast fangbrögðumallsterkliga, ok var þeira atganga bæði hörðok löng. Mikill var aflsmunr með þeim, því at blámaðrinnmátti bera Hrólf í fangi sér, hvert er hannvildi. Berserkrinn vildi færa Hrólf þá niðr. Hann komþó jafnan fótum undir sik. Þessi blámaðr var mikillsem risi, en digr sem naut, blár sem hel. Klær hafðihann svá miklar, at þær váru líkari gammsklóm enmannanöglum. Nú bar hann Hrólf at láginni, ok vildiblámaðrinn færa hann niðr á kylfuna, en Hrólfr stakkfótum við svá fast, at þeir hrukku frá í burt báðir, okfell blámaðrinn á bak aptr, ok varð undir honumsteinn, ok brotnaði hryggr hans, en Hrólfr hljóp skjóttá fætr ok þreif kylfuna ok lamdi blámanninn skjótttil heljar, en Hrólfr var allr blár ok blóðugr ok rifithold af beinum hans. Sturlaugr þakkaði honum velsína framgöngu.Síðan var sá maðr með Framari austan af Svíþjóð,er Þórðr hét, mikill maðr ok sterkr. Honum í mót gekkHrafn inn hávi, ok hófu þeir sitt einvígi með stórumhöggum, en svá lauk, at Hrafn fell fyrir Þórði. Núgekk fram Jökull ok mælti: "Hverr skal mér í móti?"Maðr stóð upp, er Frosti hét, ok mælti: "Mun eigi þatmakligast, at ek gangi þér í móti, því at frostit herðirjökulinn?" Þeir berjast lengi, þar til at Jökull fell fyrirFrosta, ok þótti Sturlaugi mikill skaði at um fóstbræðrsína, en þat var til skilit, at engi skyldi öðrum lið veita.Finnr einn var með Framari, ok var honum skipat ímót Svipuð. Þeir gangast nú á móti ok berjast hart oktítt, svá at eigi fekk auga á fest, ok hvárrgi kom sári áannan. En er þeir litu þar til í annat sinn, þá váru þeirþegar horfnir, en þar váru komnir hundar tveir ok bitustákafliga. Ok er minnst varði, váru hundarnir horfnir,en menn heyrðu í loftit upp ólæti nokkur, ok lítamenn við ok sáu, at ernir tveir flugust á í loftinu okrifu af hvárr annars fjaðrir með klóm ok nefjum, svá atblóðit fell á jörð. En svá lauk með þeim, at annarr felldauðr niðr á jörð, en annarr fló í braut, ok vissu menneigi, hvárr sá var.

  13. 13

    Framarr mælti: "Nú er ráð, at vit reynum með okkr.""Búinn em ek þess," segir Sturlaugr. Nú kasta þeirfeldi undir fætr sér. Sturlaugr bregðr þá Véfreyjunaut,en er Framarr sá þetta, mælti hann: "Hvaðan kom þérVéfreyjunautr?" Sturlaugr segir: "Hirtu aldri, hvaðanhann kom." Framarr mælti: "Eigi munda ek hafa gengitá hólm við þik, ef ek hefða þetta vitat, en þó fekk ekeigi fyrr æðru í mitt brjóst." Framarr segir upp hólmgöngulög,ok á Sturlaugr at höggva fyrri. Hann hjó tilFramars ok í hjálm hans ok af hjálminum, þat er nam,ok svá í skjöldinn ok klauf hann allan niðr í sporð, sváat í jörðu nam staðar, en blóðrefillinn nam bringuna ígegnum brynjuna ok í brúnina ok hljóp í beinit, okrann þegar blóð í augun, svá at hann sá eigi, ok þarmeð blástr mikill. Framarr hjó þá til Sturlaugs ok klaufskjöld hans allan. Sturlaugr hjó þá til Framars í annatsinn, ok fór á sömu leið, ok var Framarr þá óvígr. Hannsetr sik þá niðr ok mælti: "Þú hefir í helzta lagi óvin íhendi þér, því at sverð þitt er fullt af eitri ok illsku, okhögg af mér höfuðit sem fyrst, því at ek vil eigi lifa viðharmkvæli." Sturlaugr mælti: "Viltu þiggja líf af mér?"Framarr segir: "Gott þykki mér at þiggja líf af þér, enfyrirkomit gerist nú líf mitt." Þeir flytja hann utan óreyjunni ok inn í búð sína, ok er þá minni ván manns.Ok er svá var komit, þá heyrir út dunur miklar, en erút var komit, þá var þar komin Véfreyja í vagni okspurði, hversu þeim færi at. Þeir svara, at Framarr varkominn at dauða. Kerling segir: "Berið hann út hingat,eigi er undir því, hvar hann deyr." Svá var gert sem húnbað. Sturlaugr mælti: "Viltu láta fara með þér fleirimenn?" "Eigi vil ek þat," segir kerling, "ek er vel færein," segir hún. Ekr kerling Framari af stað, en þeirsitja eptir. Líðr nóttin, en um morgininn býr Sturlaugrferð sína. Frosti gengr at Sturlaugi ok mælti: "Gjarnavilda ek vera í ferð með þér ok þínum fóstbræðrum."Sturlaugr mælti: "Ek ætla vel goldit fyrir Jökul, þarþú kemr í staðinn." Nú gerist hann fóstbróðir Sturlaugs,ríða síðan í burtu ok léttu eigi fyrr en þeir kómu tilVéfreyju. Ok er þeir koma þar, eru þeir Svipuðr okFramarr alheilir báðir. Váru þeir þar um nóttina í góðuyfirlæti. Um morgininn tók Véfreyja til orða: "Þat vildaek, Sturlaugr minn, at þit Framarr sværust í fóstbræðralag,því at hann er inn fræknasti maðr fyrir allra hlutasakir." Sturlaugr svarar: "Þú skalt ráða, kerling, þatmun mér beztu gegna." Nú sverjast þeir í fóstbræðralagSturlaugr ok Framarr, ok skal hvárr hefna annars, semþeir séu skilbornir bræðr.

  14. 14

    Eptir þat ríða þeir í burt, til þess er þeir koma nærbyggðum Hrings jarls. Þykkir þeim kynliga við vinda,höllin er öll þakin mönnum. Þar var kominn Haraldrkonungr við fjögur hundruð manna ok ætlaði at brennainni Hring jarl ok Ásu ina fögru, dóttur hans, sjá nú,at logi leikr um allt, ok brennir Haraldr konungr bæinnallan. Þá sáu þeir Sturlaugr, hvar menn ganga neðanór jörðu í rjóðri einu, ok þangat snúa þeir, kenna, atþar er kominn Hringr jarl með alla sína hirð, ok þarvar Ása in fagra með honum. Varð þar fagnaðarfundrmeð þeim öllum.Ok eptir þetta ríða þeir allir á fund konungs, þar erhann var at brennunni. Þeir váru alvápnaðir ok hestarþeira brynjaðir. Sturlaugr segir þá: "Heldr finnumst vitnú hér, konungr, enn í hafinu, en illa ferr þér, því at þúert bæði huglauss ok lymskr." Konungr svarar: "Eigihirði ek um illmæli þín, en þat er þér at segja, Sturlaugr,at þú skalt aldri óhræddr vera hér í landi, nema þú færirmér úrarhorn þat, er ek týnda forðum. En nafn munek gefa þér með sendiförinni. Skaltu heita Sturlaugr innstarfsami. Þat mun við þik festast, því at hér ofan á munyðr starfs auðit fóstbræðrum verða, á meðan þér lifið,ef þér komið aptr ór þessari för, sem eigi skyldi vera."Sturlaugr segir: "Hvert skal ek eptir því leita?" Konungrsegir: "Hygg þú sjálfr fyrir því." Sturlaugr segir: "Ófalliter, at ek fari sendiför þína," segir hann, "en allt, hvatþú þykkist þungt fyrir mik leggja, þá skal ek lífinuvoga." Réð konungr eigi því til bardaga við þá, at honumþótti flokkr þeira fóstbræðra harðsnúinn bæði í afliok herklæðum. Báðu hvárigir aðra vel lifa, ok skilduvið svá búit. Sturlaugr ok þau öll saman riðu norðr tilNaumudala ok sátu þar um vetrinn.

  15. 15

    Ok einn dag kom Ása at máli við Sturlaug ok mælti:"Er sendiför á hendi þér?" "Satt er þat," segir hann,"eða hvert ráð leggr þú á með mér, hvert ek skal leitaat þessu horni." Ása segir: "Finn Véfreyju, fóstru mína,ok haf hennar ráð."Ok þegar eptir annan dag bjuggust þeir heiman okriðu til Véfreyju, ok er hún úti ok fagnar þeim vel, okeru þeir þar um nóttina. En um morgininn mælti Sturlaugrtil Véfreyju: "Hvat kanntu at segja mér af horniþví, er úrarhorn heitir?" Kerling mælti: "Þat er bæðiek kann þar eigi frá segja, enda vil ek eigi." Sturlaugrmælti: "Veiztu nokkurn þann, er þar kunni frá at segja,því at ek vildi þat gjarna vita." Véfreyja segir: "Járngerðrheitir kona ok er systir mín. Far til hennar ok vit,hvat hún hefir at segja." Þeir ríða nú á brott ok létta eigifyrr sinni ferð en þeir koma þar, sem Járngerðr á fyrirat ráða, eru þar um nóttina. Sturlaugr spurði Járngerði,hvárt hún kynni at segja frá úrarhorni. Hún segir: "Þarkann ek eigi frá at segja, en veit ek konu þá, er vitamun." Sturlaugr spurði, hver sú væri. "Snælaug heitirsystir mín. Hana á Hrólfr konungr á Hundingjalandi,en yðr er eigi fært at fara þangat, því at til mikils munverða sú ferð um þat, er þér komið aptr." Ríða þeir fóstbræðrheim at svá fregnuðu.

  16. 16

    Þat er þessu næst at segja, at Sturlaugr býr ferð sínalitlu síðar ok þeir allir fóstbræðr ok hafa hundrað mannaok eitt skip. Sturlaugr mælti við Hring jarl ok svá föðursinn, biðr þá sjá fyrir ráði Ásu, meðan hann er burt, okgózi hans öllu, því sem eptir var.Nú sigla þeir norðr fyrir Hálogaland ok Finnmörk okVatnsnes ok inn á Austrvík ok kasta akkerum ok liggjaþar um nóttina ok bjuggust um. Eptir þat hluta þeirum vöku, ok hlaut Áki at vaka inn fyrsta þriðjung nætr,en Framarr annan, en Sturlaugr inn síðsta.Ok er menn váru sofnaðir á skipinu allir nema Áki,tók hann bát ok rær með landi fram út með nesinu.Hann heyrir, at gengit er uppi í grjótinu. Áki tók þá tilorða ok mælti: "Hvárt skal ek hér heilsa karlmanni eðakonu?" Þá var honum svarat: "Víst er þetta kona.""Hvat heitir þú, drós?" segir Áki. "Ek heiti Torfa," segirhún, "eða hverr er á bátnum?" segir hún. "Áki heitirsá," segir hann. "Eigi mun Áki Járngerðarson hér kominn?"segir hún. "Sá er maðrinn sami," segir hann."Viltu eiga kaup við mik, Áki minn?" segir hún. "Hverter kaup þat?" segir hann. "Þat, at þú flytir mik til eyjarþeirar, er hér er skammt frá landi. Þar hefir látizt faðirminn frá miklu fé, en vér erum þrjár systr ok eigumarfi at skipta með oss. Vilda ek fyrri koma en þær. Munek gefa þér tveggja dægra byr, þá er bezt kemr við.""Svá skal vera," segir Áki. Nú stígr hún út á bátinn, enhann reri út á sundit, ok er hann hefir skammt róit,tók hún til orða: "Nú má ek vel vaða til lands, en þúfar heill ok happadrjúgr, ok skal ek vel efna við þik."Nú styttir hún upp skinnkyrtilinn ok stígr fyrir borð.Áki reri eptir þat til skips ok vekrupp Framar, en leggst niðr sjálfrok sofnar skjótt.Framarr stígr í bátinn ok rær útmeð nesinu. Hann heyrir í grjótinu,at gengit er í fjörunni. Framarrmælti: "Hvárt er karlmaðr eðakona á landi?" Þá var svarat: "Eflauster þetta kona." "Hvat heitirþú, in fagra ok fésæla?" segir hann."Hildr heiti ek," segir hún, "okhvat heitir þú, piltr minn?" kvaðhún. "Framarr heiti ek," segirhann. "Eigi mun hér kominn Framarr,bróðir Kols ins krappa," segirhún. "Sá er maðrinn," segir hann."Ólíkir tveir," segir hún; "ek vildaeiga kaup við þik," segir hún."Hverninn er kaupi því háttat?"segir Framarr. Hún segir: "Þú skaltflytja mik til eyjarinnar hér ernæst landi. Þar hefir andazt faðirminn frá miklu fé, en vér erumsystr þrjár at taka arf, en ek munafskipt, ef ek kem síðar," segir hún.Framarr segir: "Viltu þá gefa mértveggja dægra byr?" "Þat skal vera,"segir hún. Nú ferr hún í bátinn,ok þótti honum ærit mjök sígabátrinn, er hún kom út á. Húnmælti: "Viltu, at ek rói með þér?""Eigi eru þau efni í," segir Framarr.En er eptir var þriðjungrsunds, þá tók hún til orða: "Eigi þarftu nú lengra útat flytja mik, eru nú þeir einir álar til lands, at ek get velvaðit." Hún sté þá fyrir borð ok óð svá til eyjarinnar.En Framarr fór aptr til skips ok vekr upp Sturlaug.Hann sprettr skjótt á fætr, en Framarr leggst til svefns.Sturlaugr stígr á bátinn ok rær fram með nesinu. Oker hann kemr norðr um nesit, heyrir hann, at gengiter uppi í grjótinu, ok sér, at eldr hrýtr ór grjótinuundan þessu kvikendi. Þat hefir í hendi atgeir einn;þat þótti honum sem þat mundi eigi alþýðu vápn vera,er þetta skrípi berr. Sturlaugr spyrr: "Hvárt á ek hérat heilsa konu eða karlmanni?" Hún segir: "Veiztueigi, hvat þú sér? Kona er þetta," segir hún, "eða hvatheitir þú?" "Sturlaugr heiti ek," segir hann. "Hvaðanertu kominn eða hvert ætlar þú, Sturlaugr inn starfsami?"segir hún, "en Hornnefja heiti ek," segir hún."Hvat er manna með þér?" kvað hún, "eða er Hrólfrnefja nokkut með þér? Svá er mér sagt," sagði hún,"at hann sé mikit mannval ok hverju kvikendi fljótari.""Mikit er til þess hæft," segir hann. "Þá eru brögðí," segir hún, "viltu eiga kaup við mik?" "Hverju viltukaupa?" segir hann. "Ek vil, at þú komir Hrólfi nefjutil mín, svá at ek megi sjá bolvöxt hans ok yfirliti, þvíat mér er mikit sagt af hans andlits fegrð. Mun ek gefaþér til grip þenna, er ek hefi í hendi mér, en þat ereinn atgeirr." Sturlaugr segir: "Hvat prýðir grip þenna,er þú býðr mér?" Hún mælti: "Hann bítr allt þat honumer höggvit til. Hann má vera svá lítill, at þú máttnista honum í klæði þínu sem dragnál. Þar muntuhvergi koma, at þér mun eigi hægt veita at vinna meðhonum, hvat þik girnir ok þörf gerist." Sturlaugr segir:"Þá munu vit kaupast við."Sturlaugr fór nú til fóstbræðra sinna ok vekr uppHrólf nefju ok biðr hann fara með sér. Þeir fara núburt á bergit, þar sem kerla var undir niðri. Hrólfrsezt á framanvert bergit ok lætr síga fætr fram. Hannvar svá búinn, at hann var í geitbjálfa loðnum ok digrkálfsbelgr á höfði honum, ok stóð upp rófan ór miðjuhöfði, en ketilhrím var núit um andlit hans allt okskotit kefli í munninn, svá at stórar kúlur váru út afkinnunum; uxahorn eitt hafði hann í hendi sinni; svínsbelghafði hann á hvárum fæti, ok er hann var svá búinn,þá þótti hann eigi at öllu sjáligr, þar er hann satá berginu ok gapti við tunglinu, því at þat skein glatt.Eptir þetta fór Sturlaugr til fundar við Hornnefju.Hún fagnar honum vel ok mælti: "Hvar er Hrólfrnefja?" Sturlaugr mælti: "Líttu hér upp á bergit oksjá, hvar hann sitr." Hún snarast við fast ok sér, hvarhann er kominn. Hún heldr þá hendi fyrir augat okhyggr at vandliga ok mælti: "Þat er þó satt at segja,"segir hún, "at allgerviligr err maðrinn, ok hefir eigi ofsögumverit frá sagt þessum manni, er svá er tíguligr."Nú þrútnar hún í vexti mjök. Síðan teygir kerla sikupp í bergit ok þóttist aldri geta hann fullkomliga sét,þar er hann var. "Eigi kann ek hér önnur ummæli athafa en mér þætti sú kona sæl, er þenna mann hlyti."Þá sér Sturlaugr, at hún muni fá þrifit í fætr honum,ok vill eigi þess bíða ok hleypr ór bátinum utan ok áeinn stein ok leggr at henni með atgeirnum, svá atstóð í gegnum hana. Hún lét þá fallast á hann ofan,ok fór hann þegar í kaf ok kafaði út undan henni, enbátnum hvolfdi. Hún lét þar líf sitt, en hann réttirbátinn. Fara þeir aptr við svá búit til félaga sinna oksegja þeim, hversu farit hefir. Þeir láta vel yfir.

  17. 17

    Eptir þetta rennr á blásandi byrr fyrir þeim, ok siglaþá, þar til er þeir sjá land. Þat var mjök skógi vaxit.Þar var einn leynifjörðr, er þeir kómu at, ok siglduþeir inn eptir firðinum ok lögðu í einn leynivág okkasta atkerum. Þá var sól í suðri, ok gengu þeir á land.Sturlaugr spurði: "Hvert land ætli þér þetta, er vérerum við komnir?" Framarr segir: "Hundingjaland atfrásögn Kols, bróður míns, ok munum vér á land gangaþrír, Sturlaugr, Áki ok ek, en þér skuluð bíða vár hér,þar til er þriðja sól er af himni. En ef vér komum þáeigi aptr, þá hljóti þér at sjá ráð fyrir yðr."Þeir ganga nú á land ok í einn skóg þykkvan okmerkja á eikum, hvar þeir fara, ok um síðir koma þeirfram ór skóginum ok sjá mörg ok stór heruð, borgirok kastala. Þeir sjá eina borg ok höll miklu meiri enaðra. Þangat fóru þeir, ok stóðu menn í dyrum, okvar haka þeira gróin í bringuna. Þeir gjöltu sem hundar.Þóttust þeir nú vita, hvar þeir váru komnir. Þeirbönnuðu þeim inngöngu. Sturlaugr brá Hornnefjunautok höggr duravörðinn í tvennt, en fóstbræðr hansdrepa annan.Eptir þat gengu þeir í höllina ok standa á utanverðuhallargólfi. Áki sér, hvar konur sitja á palli. Ein afþeim var auðkennd, því at hún var miklu fegri enaðrar. Áki kennir þessa konu at frásögn móður sinnar,gengr at pallinum ok upp á skörina ok leggr báðarhendr um háls henni ok mælti: "Sæl, frændkona," segirhann. Hún tók kveðju hans ok hvarf til hans. Hundólfrkonungr sér þetta ok bregðr eigi vel við, því at hannmátti eigi sjá, at menn horfðu á drottningu hans. Númá ætla, hversu grimmt honum mundi í hug, er einnútlendr maðr hljóp á háls henni ok kyssti hana fyriraugum honum ok gerði slíkt ódæmi. Hratt hann núfram borðum ok kallar út hirðsveina, ok kváðu viðlúðrar um öll stræti. Áki mælti: "Hér er ek kominná þinn fund, frændkona. Vilda ek, at þú segðir méraf úrarhorni eða hvert þat er at sækja." Hún mælti:"Hverir eru þessir menn? Þeir sögðu nöfn sín. Húnmælti: "Illa er þat, at þér eruð hér komnir, því atöllum yðr er ætlaðr dauði, ok þarf því eigi at segjayðr frá úrarhorni." Áki mælti: "Þó at vér séim þegardrepnir, þá þykkir oss betr at vita it sanna, hvat þúkannt at segja oss frá horninu." Hún segir: "Þat ertil máls at taka, at hof eitt stendr á Bjarmalandi. Þater helgat Þór ok Óðni, Frigg ok Freyju, gert með hagleikaf dýrstum viði. Dyrr eru aðrar á hofinu ór útnorðri,en aðrar ór útsuðri. Þar inni er Þórr einn. Þarer úrarhorn á borði fyrir honum fagrt at sjá sem gull.En Sturlaugr einn skal í hofit ganga, því at honum einummun gæfa til endast, ok skal hann þó eigi berumhöndum á horninu taka, því at þat er fullt af eitri okfjölkynngi. En til lítils mun yðr koma, af því at þér eruðallir ráðnir til dauða, ok er mikill skaði at um slíkamenn, svá vaskir sem þér eruð fóstbrædr." Sturlaugrmælti: "Þat skulu þeir finna Hundingjar, um þat ervér erum allir fallnir, þótt vér séum fáir, at þeir skulunokkurir rauðu snýta."Ok í því drífa þeir inn í höllina Hundingjar alliralvápnaðir ok sækja at þeim karskliga, en þeir verjastvel ok drengiliga ok drepa þrjá tigi manna, áðr þeirváru handteknir, ok váru þeir flettir klæðum öllumnema línbrókum einum ok reknir út af höllinni meðsvipum ok stangaðir með spjótsoddum ok keyrðir úttil skógar. Þeir kómu í rjóðr eitt. Þar váru tveir steinarholir innan. Þeir váru látnir í inn minna steininn,en hvelft yfir inum meira, ok var þeim ætlat at sveltaþar til bana. Steinar þeir, er þar váru, stóðu á hól einum.Nú ganga Hundingjar í burtu ok þóttust vel hafahefnt sinnar svívirðingar.Nú er þar til máls at taka, at þeir Sturlaugr váru ísteininum. Sturlaugr mælti: "Hversu þykkir yðr núkomit vera?" Þeir létu vel yfir, á meðan þeir væri allirheilir vel. Sturlaugr mælti: "Á hverju stakkst ek áðanþar aptan í kálfann, þá vér várum flettir klæðum?"Hann tók til hendi sinni ok finnr þar járn lítit, semdragnál væri, ok var þetta atgeirr hans. Hann mæltiþá, at hann skyldi verða svá mikill, at honum værihægt at vinna með þat, er hann þurfti, ok brátt varðhann svá mikill, at hann höggr steininn, þar til erhann komst út ok þeir allir, ok hlupu nú til félagasinna, ok varð þá fagnaðarfundr með þeim.

  18. 18

    Búast þeir nú í burt ok flytjast út eptir firðinum.Áki mælti: "Þat ætla ek, at mér væri eigi meiri þörfbyrjar en nú." Þá rennr þegar á blásandi byrr, oksigla þeir, þar til er þeir koma við Bjarmaland ok framanat ánni Vínu. Þeir sjá á landit upp fyrir vestan ána,at þar váru sléttir vellir ok þar var hof allglæsiligt, sváat ljóma þótti um alla völluna, því at þat var meðgulli búit ok steinum. Sturlaugr mælti: "Nú skulumvér snúa skipinu, ok skal skutstafn horfa at landi okeinn strengr á landi, ef vér þurfum skjótt til at taka,ok hafa forka úti, ok verum búnir at öllu, en vér skulumganga á land, Framarr ok ek."Nú ganga þeir á land upp ok Hrólfr nefja ok fórutil hofsins. Ok er þeir kómu at hofinu, var þar sváháttat dyrum sem þeim var sagt. Ganga þeir at dyrumþeim, sem ór útnorðri á hofinu váru, því at þæreinar váru opnar. Þá sáu þeir, at fyrir innan þröskuldinnvar gröf full af eitri ok þar næst ein slá stór okfelld ofan fyrir innganginn, en í dyrunum var múratumhverfis gröfina, svá at eigi skyldi spillast umbúnaðraf ofgangi eitrsins. Ok svá sem þeir váru komnir atdyrum hofsins, þá kemr Hrólfr nefja þar. Sturlaugrspurði, hví hann væri þar kominn. Hann sagði: "Ekvilda eigi fyrirmuna mér frægð at ganga í hofit meðþer." "Þess er eigi ván," segir Sturlaugr; "einn skalek í hofit ganga." "Fyrirmuna viltu mér frægðina,"segir Hrólfr. "Eigi gengr mér þat til," segir Sturlaugr.Hann lítr nú inn í hofit ok sér, hvar Þórr sitr allvöxtuligrí öndvegi. Frammi fyrir honum var eitt frábærtborð með silfri laugat. Þar sér hann, at stendr úrarhornitframmi fyrir Þór á borðinu. Þat var svá fagrtsem á gull sæi ok fullt af eitri. Taflborð ok tafl sáhann þar standa, hvárttveggja af lýsigulli gert. Skínandiklæði ok gullhringar váru festir upp á stengr. Sex tigirkvenna váru inni í hofinu, ok var sú ein, er af baröllum. Hún var svá stór sem risi ok blá sem hel, endigr sem meri, svarteygð ok svipuð illa. Þó var sú konavel búin. Hún þjónaði fyrir borði. Þá kváðu þærkveðling þenna, er þær sáu Sturlaug:"Kominn er hér Sturlaugrinn starfsamihorn at sækjaok hringa fjölda;hér er í horniok at hofblótigull ok gersimar,grimmt er oss í hug."Þá svaraði hofgyðjan ok sagði: "Hann skal aldri meðlífi á brott komast, ef ek má ráða eða minni trú eðafyrirbónum fyrir koma," ok kvað:"Hann skal í heljuhvíldar njótaok margs konarmeina bíða;þá mun Sturlaugrinn starfsamimeð góma knífumgrafinn í stykki."Eptir þetta býr Sturlaugr sik til inngöngu, fyrirbjóðandisínum fóstbræðrum sér at fylgja. En í hofinustóðu hellur þrjár svá hávar, at tóku undir bringspalir,ok djúpar grafir fyrir innan í milli, fullar af eitri, okþar var at hlaupa inn yfir, áðr en hann komst þangat,sem úrarhorn stóð. Nú hefr Sturlaugr sik upp ok stökkrinn yfir allar hellurnar vel ok frækiliga, grípandi hornitaf borðinu með skyndi án nokkurs tálma, hafði sikí burt aptr í veginn. Hofgyðjan stendr hjá bólgin okheldr á saxi tvíeggjuðu. Honum þykkir eldr brenna óreggjum þess. Hún grenjar illa á hann ok nístir tönnumá hann allgrimmliga, en verðr þó bilt til hans atráða. Ok er Sturlaugr kemr at hellunum, sér hann, atHrólfr nefja hleypr inn yfir hellurnar. Snýr hann þáþangat at, er þeir Þórr ok Óðinn váru fyrir, greiptaflit ok steypir í kjöltu sér ok hleypr fram eptir hofinu.Ok sér hann nú, hvar hofgyðjan hleypr eptir sérgnístandi. Hann hleypr nú á hellurnar ok ætlar út yfir,en hofgyðjan þrífr í kyrtil hans ok bregðr honum álopt ok rekr niðr við hellurnar, svá at þegar brotnarí honum hryggrinn. Lét Hrólfr nefja þar líf sitt meðmikilli hreysti.Eptir þetta hleypr hofgyðjan út ok æpir með svámiklum órum ok ærslum ok ógn, at dvergmála kvaðí hverjum hamri ok þúfu, er í nánd var. Hún sér nú,hvar Sturlaugr ferr, ok sækir eptir honum ok leggr athonum. Hann verst vel með stórri hreysti ok kænsku.Ok þar næst sér Sturlaugr, hvar maðr ferr ór skóginum,annarr ok inn þriði, ok því næst koma menn óröllum áttum. Sturlaugr hopar undan, en hún sækirat með því meiri illsku sem hún sér mennina fleiri atdrífa. Hann hleypr nú at henni með Hornnefjunautok rekr á hana miðja, svá at oddrinn stóð út um herðarnar.Hún bregðr við svá fast, at hann lætr lausan atgeirinn,ok dvelst hann þar eptir, en hún fær þegarbana. Sturlaugr hleypr nú á skip út ok höggr þegarstrenginn, en Bjarmar leggja at með magni á skipumat skipi Sturlaugs. Framarr mælti þá: "Þat mæli ek um,at nú komi byrr sá, er Grímhildr hét mér." Ok þegarrann á blásandi byrr, svá at stóð á hverjum streng, oksigla á burt, en Bjarmar heldu eptir, á meðan þeirmáttu, svá at suma rak undan fyrir ofveðri, en sumirlétust fyrir vápnum. Þóttust þeir góðu bættir, er aptrkómust.

  19. 19

    En þeir Sturlaugr sigla nú í haf. Ekki er nú getitum ferðir þeira fyrr en þeir koma við Vermaland,lögðu at landi ok spurðu tíðenda. Þeim var sagt, atHringr jarl var farinn ór landi til Svíþjóðar. Síðan faraþeir á fund Haralds konungs, kómu í höll ok gengufyrir konung ok kvöddu hann. Sturlaugr stóð fyrir konungiok helt á úrarhorni. Konungr sat í hásæti sínu,bólginn af reiði, svá at hann mátti eigi orð mæla. Sturlaugrsegir: "Nú em ek aptr kominn, konungr, órþessari sendiför, þó at þú ætlaðir eigi, ok skaltu þatsanna ok tak hér við horni því, er ek fer með." Konungrsvarar engu ok helt at sér höndum. Sturlaugrkastar þá horninu á nasir konungi, svá at þegar stökkblóð ór nösum hans ok brotnuðu fjórar tennr ór höfðihonum. Eptir þetta fór Sturlaugr austr til Svíþjóðar okfann þar Hring, mág sinn, ok Ásu, konu sína, ok föðursinn. Í þann tíð var sá konungr í Svíaríki, er Ingifreyrhét. Sturlaugr tók landvörn fyrir ríki hans ok þeir fóstbræðrallir ok herjuðu víða um lönd ok fengu jafnansigr, hvar þeir kómu, ok gekk þetta tólf vetr. Þá gafIngifreyr konungr Sturlaugi konungs nafn ok mikitríki þar með sér, en þeir fóstbræðr höfðu landvörn.

  20. 20

    Á einu sinni lýsir Sturlaugr því yfir, at hann vill tilBjarmalands, ok safnar hann at sér liði miklu, ok kómuþá til hans fóstbræðr hans. Ok frá þeira ferð er eigi sagt,fyrr en þeir koma til Bjarmalands ok brenna þar alltok bræla, sem þeir mega. Þeir gerðu hvert illvirki atöðru. Röndólfr, konungr Bjarmalands, varð varr viðþetta ok safnar þegar liði ok verðr heldr liðfár. Okþegar þeir fundust, slær þar þegar í harðasta bardaga;þar mátti sjá marga þykkva skildi klofna, en brynjurhöggnar, höggspjót af sköptum brotin ok sundr sverðin,en margan höfuðlausan til jarðar hníga. En svá laukþessari orrostu, at þar fell Röndólfr konungr ok margtlið með honum. En eptir þetta verk it mikla leggr Sturlaugrundir sik allt Bjarmaland. Fekk hann ok náð aptratgeirnum Hornnefjunaut ok mörgum öðrum góðumgripum.Ok er þessum inum miklu stórvirkjum var lokit, þáætlaði hann at hafa her sinn til Hundingjalands á hendrHundingja konungi. Eptir þetta býr Sturlaugr ferð sínaat nýju með her sinn, ok er eigi af sagt, fyrr en hannkom á Hundingjaland. Þeir drepa menn, en taka fé,brenna bæi ok byggð alla, þar sem þeir koma. Þettaspyrr Hundólfr konungr ok safnar liði ok ferr þegarí móti Sturlaugi. En þegar þeir finnast, slær þegar íbardaga með þeim með hörðum atgangi ok stórumhöggum. Sturlaugr gengr opt í gegnum fylkingar þeira.Hann hefir báðar hendr blóðugar til axla, greiðandiþeim stórlig högg, svipandi mörgum höfuðlausum tiljarðar, ok tóku fjándr við þeim. Þat er sagt, at Hundólfrkonungr gengi vel fram. Sturlaugr sér, at konungrhöggr merki hans niðr. Þetta eirir honum illa ok veðrfram með brugðit saxit Véfreyjunaut ok at Hundólfikonungi ok höggr til hans með sverðinu í hjálminnok klauf hann allan ok hausinn ok búkinn ok brynjunaok hestinn sundr í miðjunni. Sverðit nam á jörðustaðar. Ok felldi Sturlaugr ok hans fóstbræðr ótal Hundingja,ok fekk Sturlaugr konungr fagran sigr. Sneruþeir síðan aptr, ok fór Snælaug þá með þeim. Er núeigi sagt frá ferð þeira, fyrr en þeir kómu heim í Svíþjóð.

  21. 21

    En um vetrinn eptir hafði Sturlaugr jólaveizlu okbauð til mörgu stórmenni. Ok er menn váru komnirí sæti inn fyrsta jólaaptan, stóð Sturlaugr upp ok mælti:"Þat er vani allra manna at efla nýja gleði nokkurumþeim til skemmtunar, sem komnir eru. Nú skal hefjaheitstrenging, ok er hún með því móti, at ek skal víssverða, af hverjum rökum úrarhorn er upp runnit, fyririn þriðju jól eða deyja ella." Þá stendr Framarr uppok segist því heita, at hann skal kominn í rekkju Ingibjargar,dóttur Ingvars konungs í Görðum austr, okhana kysst hafa fyrir in þriðju jól eða deyja ella. Sighvatrinn mikli strengir þess heit at fylgja þeim fóstbræðrum,hvert er þeir vilja fara eða hefja farir. Núer eigi getit fleiri manna heitstrenginga. Líða nú jólin,ok berr eigi til tíðenda, en eptir veizluna fór hverrheim með góðum gjöfum.Þess er getit, at Sturlaugr fór til Véfreyju, ok tókhún vel við honum. Hann segir henni heitstrengingsína. Hún lagði þá holl ráð til, þau sem síðar munubirtast. Ferr Sturlaugr heim þaðan ok undi vel viðsína ferð. Líða nú stundir, ok er allt kyrrt.

  22. 22

    Þat var sagt, at einhvern dag kallar Sturlaugr til sínFrosta ok talar við hann: "Sendiför hefi ek þér ætlat."Hann spurði at, hver sú væri. "Þú skalt fara norðr áFinnmörk ok koma kefli þessu í kné dóttur Snæs konungs."Hann játar ferðinni. Eptir þetta býst Frosti áburt ok ferr nú í haf. Hann kemr á Finnmörk ok fyrirSnæ konung ok heilsar á hann. Konungr tók vel kveðjuhans ok spyrr hann at nafni. Hann kveðst Gestr heita,"ok biðja verð ek yðr, at þér takið við mér." Konungrkveðst svá gera skyldu. Hann var fáskiptinn ok óhlutsamrum þat, sem við bar. Var hann þar um vetrinn,ok var konungi vel til hans. Skammt frá höllinni varskemma ein ok tveir skíðgarðar svá hávir, at eigi komstyfir utan fugl fljúgandi. Jafnan sitr Frosti um skíðgarðinnok vildi sjá Mjöll konungsdóttur ok gat þataldri leikit. Líðr vetrinn, ok gerist eigi til tíðenda.Ok einn dag, er menn váru á leiki með konungi,gengr Frosti til skíðgarðsins ok sér, at opinn er skíðgarðrinnok svá skemman. Hann gengr inn ok sér, atþar sitr kona á stóli ok kembir sér með gullkambi.Hárit lá á dýnunni hjá henni fagrt sem silki. Hann sérnú yfirlit hennar, ok þóttist hann eigi hafa sét fegrikonu en þessa. Hann mátti eigi kyrr vera, er hannmátti eigi fram koma því, er hann vildi, tekr nú keflitok kastar í kné hennar. Hún sópar frá sér hárinu oktekr keflit ok lítr á. Ok er hún hafði á litit ok lesit,lítr hún út til skíðgarðsins ok brosti ok þótti allvænligaum þat, sem á var ristit keflinu. Kómu nú þjónustumeyjarhennar í skemmuna, en Gestr gekk í burtok heim til hallar ok mátti hvárki neyta svefns né matarfyrir áhyggju þeiri, er hann hafði á ferð sinni. Oker allir menn váru í svefni, var tekit á brjósti Frosta.Hann fylgir upp hendinni. Gullhringr fell fram afhandleggnum. Hann stendr upp ok gengr út. Þar erþá Mjöll konungsdóttir ok mælti: "Er þat satt, er ritater á keflit?" segir hún. "Satt er þat," segir hann. Húnmælti: "Saman kemr þat með okkr Sturlaugi, því atsá er engi maðr undir heims sólunni, at mér finnistmeira til. Vilda ek gjarna vera hans frilla, ef hannvildi svá. Munda ek eigi spara alla blíðu honum atveita með faðmlögum ok hæverskligum blíðubrögðum,kossum ok kærleikum." "Þetta vill hann allt blíðligiþiggja," segir hann, "ef þú kemr til hans." "Ertu þábúinn, Frosti?" segir hún. "Fyrir löngu em ek albúinn,"segir hann. Hún gengr þá at hallardyrum okhefir þar nokkurn formála, áðr hún fari í burt.Eptir þat fara þau, ok gat Frosti varla fylgt henni.Hún mælti: "Harðla seinfærr ertu, Frosti minn, oktaktu undir belti mér." Hann þóttist vindfullr verða,svá fór hún hart. Ok er eigi sagt frá ferð þeira, fyrren þau kómu í Svíþjóð. Tóku konur þá Mjöll konungsdótturtil sín í skemmu, en Frosti fann Sturlaug oksegir honum frá ferðum sínum ok svá sem þá er komit.Sturlaugr mælti: "Nú er genginn refr ór skorum. Skaltunú drekka brullaup til hennar ok fara í skrúða minninn bezta. Mun hún hyggja ek sé, því at vit erum mennmjök líkir at öllu áliti." Frosti mælti: "Þínum ráðumöllum vil ek fram fara." Þá segir Sturlaugr: "Þat vilek, Frosti, þá þú kemr í sæng hjá Mjöll konungsdóttur,at þú spyrir hana at, af hverjum rökum úrarhornsé komit, því at hún ein veit þat, en ek mun standaundir tjaldinu, meðan þit talið þetta." Hann kveðstsvá gera skyldu. Nú gengr hann inn í höllina meðfjölda manns í fögrum skrúða ok sezt í hásæti, ok ætlaallir Sturlaug. Mjöll lítr allhýrliga til brúðgumans okhyggr allgott til ráðanna.Líðr á kveldit, þar til er þau koma í eina sæng. Þásnýst brúðrin at bónda sínum ok talar allblíðliga viðhann. Frosti segir til hennar: "Hversu þykkir þér snúitráði þínu?" "Nú þykkir mér at óskum ganga, Sturlaugrminn," segir hún, "eða þykki þér eigi svá?" "Svá ermér ok einninn um gefit," segir hann, "en einn er sáhlutr, er ek vilda, at þú segðir mér." "Hverr er sá?" segirhún. "Þat er með því móti," segir hann, "at heitstrenginger á hendi mér, at ek skylda vita, af hverjum rökumúrarhorn er komit." "Þat kann ek at segja þér,"segir hún. "Er þar þá fyrst frá at segja, at Haraldrkonungr herjaði víða um lönd ok fekk jafnan sigr, þarsem hann kom, en jafnan kom hallæri mikit víða umlönd ok mest á Bjarmaland, svá at bæði eyddi fé okmönnum. Þá tóku þeir dýr eitt ok blótuðu ok kölluðuþat úr. Þat gapti á þá kjaptinum, ok köstuðu þeir ofaní þat gulli ok silfri, ok svá mögnuðu þeir þat, at þatvarð hverju dýri meinna ok verra. Þat tók þá bæði ateta menn ok fénað, ok allt braut þat undir sik ok eyddiallt fyrir vestan ána Vínu, svá at ekkert kvikendi komstundan. Engi var sá kappi, at þyrði at ganga á mótiþessu dýri, þar til at Haraldr konungr frétti þessi tíðendiok þat, at þar var féván mikil, ok heldr þangatmeð þrjú hundruð skipa, ok kómu at Bjarmalandi.Þar bar svá til, at Haraldr konungr sofnaði. Kom athonum kona ok lét heldr ríkuliga. Hún mælti við konunginn:"Hér liggr þú ok ætlar at sigra dýr várt, erúr heitir." Konungr mælti: "Hvert er heiti þitt?" "Goðríðr,"segir hún, "ok er ek skammt á land upp, en efþú vilt mín ráð hafa, þá skaltu fara á land upp á morginmeð helming liðs þíns, þá muntu sjá dýrit. Þat munóttast mannfjöldann ok taka undan til sjóvar. Þá skaltuat hleypa öllum hinum hernum ok bera at stórtré oklemja þat með. Dýrit mun hlaupa undan út á sjóinn.Þá mun Goðríðr renna sér fyrir þat, en þat mun hneppamik á kaf undir sik ok halda niðri. Þat mun eptir þatdautt upp koma. Þá skaltu taka þat, en ek skal eigakjörgrip af dýrinu, en þat er horn, er stendr fram órhöfðinu." "Svá skal vera," segir konungr. Leið af nóttin,ok allt fór á sömu leið, sem hún sagði, at þeir gátuunnit dýrit. Þá kom þar þessi kona ok tók horn þetta."Þat it sama sóttir þú, Sturlaugr minn, til Bjarmalandsí hofit. Nú hefi ek sagt þér, af hverjum rökum úrarhorner upp runnit." Hann segir: "Vel hefir þú núgert," segir hann.Ok eptir þat gengr Sturlaugr í burt, ok er nú eldrlagðr í skemmuna ok brennd at köldum kolum Frostiok Mjöll. Létu þau þar svá líf sitt. Váru þetta allt ráðVéfreyju, því at Mjöll var svá fjölkunnig, at húnmundi þegar kastat hafa fjölkynngi einhverju á þauSturlaug ok Véfreyju, ef hún hefði þetta fyrir vitat.

  23. 23

    Þat er þessu næst at segja, at Sturlaugr konungr okÁki senda Sighvat inn mikla austr til Garðaríkis atbiðja Ingibjargar konungsdóttur. Hann hefir tíu skip,ok eptir þat siglir hann til Gautlands. Honum ferr velok drengiliga, unz hann kemr til Garðaríkis ok ferr ákonungsfund ok kveðr hann vel ok virðuliga. Konungrtók vel kveðju hans ok spyrr, hverr hann væri. Hannsvarar: "Ek heiti Sighvatr, ok er þat erendi mitt atbiðja Ingibjargar, dóttur yðar, til handa Áka, fóstbróðurmínum." "Bæði er þat," segir konungr, "at þér eruðmiklir fyrir yðr fóstbræðr, enda þykkizt þér konungummeiri, ok þér ætlið, at ek muni kasta svá út fé ok konunni,löndum ok þegnum, at gefa þrælum Sturlaugskonungs dóttur mína, ok takið þá höndum, ok skuluþeir spenna inn hæsta gálga." Sighvatr snaraðist út órhöllinni, komst undan til skips, biðr sína menn ferðastskjótt, unz þeir koma heim ok segja Sturlaugi, hvat tilbar á reisunni. Býst Sturlaugr nú skjótt, ok þeir fóstbræðrfylgja honum ok fara vestr til Gautlands. Sturlaugr konungrtók Dag konung höndum, því at hann hafði eigiliðsafla á móti þeim, ok gerði honum tvá kosti, at hannskyldi gifta Áka dóttur sína eða deyja ella. En með þvíat konungr sér sik yfirkominn, þá kaus hann at gifta Ákadóttur sína. Áki festir sér Ingibjörgu, ok því næst varbúit til veizlu, ok gekk Áki at eiga Ingibjörgu konungsdóttur,ok dvelst hann þar eptir, ok er hann ór þessarisögu. Síðan fór Sturlaugr heim í ríki sitt ok sat um kyrrt.

  24. 24

    Nú er þar til máls at taka, at Framarr vill efna heitstrengingsína. Býr hann nú ferð sína ór landi ok hefir sextigi skipa, ok halda í Austrveg ok herjuðu um sumarit okheldu herliði sínu til Aldeigjuborgar. Þar réð fyrir Ingvarrkonungr. Hann var vitr maðr ok höfðingi mikill.Ingigerðr hét dóttir hans. Hún var hverri konu fríðariat sjá, en spök at viti, læknir góðr, sóttu ok margirmenn til hennar, þegar þeir þurftu við græðslu. Svá erfrá sagt, at hún sjálf skyldi kjósa sér mann til eignar.Margir höfðingjar höfðu beðit hennar, ok hafði húnþeim öllum með hæverskligum svörum frá vísat.Framarr sendi menn sína til Aldeigjuborgar á fundIngvars konungs at biðja dóttur hans honum til handa.Konungr segir þeim orðum í móti, at hann mun þingstefna ok biðr hann þar koma, -- "ok skal hún sér sjálfmann kjósa."Framarr dvelst nú þar til, at kemr sá dagr, er þingitskyldi vera. Býr Framarr sik með öllum konungsskrúðaok sækir á þingit með mörgu liði. Hann lét setja stólundir sik. Ingvarr konungr kemr þar með mörgu stórmenni.Konungr spyrr: "Hverr er sá maðr, er svá lætrríkuliga?" "Ek heiti Snækollr," segir hann, "kominn þesserendis hingat til yðar at biðja dóttur yðar." Konungrsegir: "Hvar eru lönd þín ok þegnar, miklir fjárhlutirok fremdir?" "Ek ætla bæði frama ok fjárhluti til þínsækja, ef ek mægjumst við þik," segir Framarr. Konungrsegir: "Hefir þú eigi þat spurt, at hún skal sjálfkjósa sér mann?" "Heyrt hefi ek þat," segir hann. Þáer sent eptir Ingigerði, ok er hún kom á þingit, kvaddihún föður sinn. Hann tók henni vel ok virðuliga. "Biðliáttu hér at heilsa, dóttir," segir hann. "Hverr er sá?"segir hún. "Snækollr heitir hann," segir konungr. "Svámá jafnt vera," segir hún ok gengr fyrir þenna mann innmikla ok horfir á hann um hríð ok mælti síðan brosandi:"Alldrengiligr maðr ertu," segir hún, "enda þykkiryðr þat fóstbræðrum, at þér þykkizt konungum meiriat metorðum. Kenni ek þik gerla, Framarr," segir hún,"ok þarftu eigi at dyljast fyrir mér." Eptir þat var slititþinginu.

  25. 25

    Fór Framarr til skips, ok halda út undir eyjar þær, erlágu næst landi. Þar lét Framarr tjalda yfir skipum sínum.Síðan tók Framarr sér kaupmanna gerð ok gengrtil hallar ok biðr sér vetrvistar. Konungr veitir honumþat, ok er hann nefndr Gestr. Opt sat hann um at komastí skemmu konungsdóttur, en þat gat hann aldrileikit.Svá bar til einn dag, at hann gekk í burt frá höllinniok eptir braut einni. Hann heyrði mannamál niðri íjörðinni hjá sér. Hann sér jarðhúss munna ok gengrniðr ok sér, at þar eru seiðmenn þrír. Hann mælti: "Þater vel, at vér höfum fundizt. Ek skal segja eptir yðr."Þeir segja: "Ger eigi þat, Framarr, ok munum vit tilvinna þat, er þú vilt, ok með hverju móti sem þat er."Þá svarar Framarr: "Þú skalt kasta manna líkþrá á mik,en ek skal þó þegar heill, er ek vil." "Svá skal vera,"segja þeir, "ok er oss eigi fyrir því at vinna þetta til."Þá sneru þeir um holdi hans öllu, svá at hann var eiginema hrufur ok þrymlar einar á millum hæls ok hnakka,ok hverfr hann í burt ok til skemmu konungsdótturok settist undir skíðgarðinn. Ingigerðr konungsdóttirsendir skemmumey sína eina til hallar, ok er hún sérþenna inn auma mann, sneri hún aptr, segjandi konungsdótturþetta um þenna mann, "ok mun hann þurfaþinnar miskunnar." Þær ganga til garðsins, ok horfðikonungsdóttir á hann lengi, þenna mann inn vesala,er þær höfðu engan hans líka sét sökum síns krankdæmis.Konungsdóttir sagði: "Aumligr er sá maðr oksóttligr mjök, en þó muntu meira þurfa við at hafaat vinna mik, áðr en þú fær mik svikit, því at kennamun ek þik, Framarr, meðan heil eru í þér augunbæði, hverjum firnum sem þú slær á þik." Gengr húntil skemmu sinnar aptr, en Framarr ferr á burt til seiðmanna,ok taka þeir af honum mein þat it illa. Ferrhann í burt ok hirðir aldri, hvat um líðr.

  26. 26

    Hann gengr til skógar ok fram á brautina. Hann sér,hvar maðr gengr á móti sér, mikill vexti, ok heldr báðumhöndum at kviðnum. Hann var í brynju ok hjálmá höfði, en sverðfetillinn hekk við brjóstit framan.Þar var kominn Guttormr, fóstbróðir hans. Varð þarfagnafundr með þeim. Framarr spyrr, hvaðan hann varat kominn. Hann lézt hafa barizt við Snækoll víking,kveðst hafa látit þar bæði menn ok fé, en komizt sjálfrmeð sundi í burt ok spyrr, hversu langt nú er tilskemmu konungsdóttur. Framarr segir: "Þangat er núdagganga." "Þat er harðla langt," segir Guttormr.Framarr segir: "Hversu lengi hefir þú svá gengit?"Guttormr segir: "Tvá daga, áðr vit fundumst." Framarrmælti: "Mikill er munr hreysti okkar. Ek syrgieina jómfrú ok fæ hana eigi, ok hefi ek ekki í nokkurnbardaga ratat, en þú gengr, sem sjá má, at úti eruí þér iðrin, en ek vilda, at þú kæmir mér í skemmuhennar, ef hún tæki við þér." "Svá skal vera, ef ek má,"segir Guttormr.Fara þeir nú þann sama veg, sem Framarr hafði áðrfarit, unz þeir koma til skíðgarðsins, ok er þá minniván manns, þar eð Guttormr var. Ok sem þeir eru þarkomnir, ferr Framarr í burt. Í þenna tíma var einniskemmumeyjunni gengit út í garðinn sinna erenda okleit þenna mann, er úti lágu iðrin, ok gengr inn aptrí skemmuna ok segir konungsdóttur, hversu sá maðrvar kominn. Konungsdóttir bregðr við skjótt ok þærtólf saman, koma at hurðinni. Sér nú konungsdóttirþenna mann inn aumliga ok hversu sárliga hann varútleikinn, at iðrin lágu úti. Hún spyrr hann at nafni.Hann kveðst Guttormr heita. "Ertu fóstbróðir Sturlaugskonungs?" segir hún. "Sá er maðr inn sami,"segir hann, "ok vilda ek vera biðjandi, at þú veittirmér nokkura hjálp." Hún segir: "Hvat mun ek nærmega komast Sturlaugi en græða fóstbróður hans, ensvík þú mik eigi." Eptir þat bera þær hann inn ískemmuna. Konungsdóttir átti sér læknishús lítit, okvar þar harðla ununarsamt inni fyrir sjúkar mannskepnurat vera hjá mjúktæku kvenfólki ok meðaumkunarsömuat lifa. Guttormr var í læknishúsi konungsdótturnokkura hríð, harðla vel haldinn. Var konungsdóttirþar sjálf löngum með sínum skemmumeyjumok læknaði Guttorm með þeiri list ok kænsku,sem hún nógliga til hafði ok hafði margan ríkan okfátækan, konur sem karla, læknat ok heilbrigða gert.Þat var einn dag, at konungr sendi boð dóttur sinni.Fór hún þegar með skemmumeyjar sínar heim til hallarinnar,ok verðr opin skemman eptir látin, en aptr skíðgarðrinn,en hliðit var eigi læst. Framarr sætir þessu,ok kemr þar Guttormr ok leiðir hann inn í skemmunaok í læknishúsit, ok stendr þar undir tjaldinu. Líðrá daginn, þar til konungsdóttir kemr í skemmuna,ok þegar gengr hún til Guttorms ok leysir til sárannaok váru þá mjök gróin: "Úti hefir þú verit í dag,"segir konungsdóttir, "ok muntu nú hafa svikit mik."En er þau talast svá við, hleypr Framarr fram undantjaldinu ok tekr annarri hendi undir höku henni okannarri undir hnakka ok kyssti hana einn koss. Húnvarð við illa ok biðr þá í burtu vera skjótt. "Vil ek eigi,at þit séuð hér drepnir fyrir augum mér sem makligtværi. Guttormr hefit hér verit um hríð, ok nýtr hannSturlaugs at því, en ærit hafi þér unnit til líftjónsmeð þessu ykkar tiltæki, en mér er vel í þokka viðSturlaug sökum hans atgervis." Þeir ganga nú svásem hún mælti. Fór Framarr þegar í burtu ok út tilskipa sinna, ok halda nú til Svíþjóðar ok segja Sturlaugikonungi svá búit sitt mál, biðja hann nú liðsemdar.

  27. 27

    Hann verðr vel við ok lét safna liði um allt sittríki ok búa skipaflota mikinn, svá at hann fær þrjúhundruð skipa vel búin at öllum kostum, halda síðantil Garðaríkis með mikilli gleði ok prýði. Ok er þeirkoma við land, hlaupa þeir upp með herinn, drepaok deyða, brenna ok bræla menn ok fénað. En er sváhafði fram farit um hríð, verða þeir varir við liðsafnað,ok er þeir Snækollr ok Ingvarr konungr verðavarir við þetta, þá búast hvárir á móts við aðra. Oksem þeir fundust, varð þar inn harðasti bardagi oksnörp atganga, at hvárir veittu öðrum. Sturlaugr gekkfram hlífarlauss, sem hann var vanr. Þeir fóstbræðrbörðust af mikilli dáð ok drengskap. Orrosta sú stóðyfir þrjá daga með miklu mannfalli. Þar með fell íþessi orrostu fyrir Sturlaugi Ingvarr konungr ok Snækollr.Hvítserkr komst undan á flótta ok margt mannameð honum. Sturlaugr lét þá bregða upp friðskildiok fór til Aldeigjuborgar með allan sinn her. Var þarmikill glaumr ok gleði ok sigróps háreysti í liði þeiraSturlaugs, ok borgin öll var í þeira valdi. Gekk fólkallt til griða ok handa Sturlaugi, þat er í var borginni.

  28. 28

    Síðan gifti Sturlaugr Framari Ingigerði konungsdóttur.Var sú veizla virðulig fyrir allra hluta sakir, ertil þurfti at hafa, en eptir veizluna váru þeir fyrirmenninirburt leystir með góðum gjöfum, skildust svá, okfór hverr heim til síns heimilis. Sturlaugr gaf þá borginaAldeigju með öllu fé á vald Framars, er Ingvarrkonungr hafði átt, ok þar með konungs nafn. SeztFramarr nú at löndum ok lausum aurum ok stýrir ríkisínu með beztu manna ráði í því landi, ok er frá þeimFramari ok Ingigerði komin mikil ætt ok margt stórmenni,þó at þat greinist eigi í þessari sögu.Eptir þetta fór Sturlaugr aptr til Svíþjóðar ok settistat sínu ríki ok var margfróðr ok fjáðr, ok allastund var Sturlaugr í sætt við stólkonunginn í Svíþjóð,ok þótti konungi hann vera harðfengr í öllumraunum, því at fóstbræðr hans heldu vináttu ok tryggð,á meðan þeir lifðu allir. Þau Sturlaugr ok Ása áttutvá sonu. Hét annarr Heinrekr, en annarr Ingólfr. Þeirváru báðir miklir menn ok vænligir ok koma við margarsögur, námu alls konar íþróttir þegar á unga aldri.Þeir váru báðir konungar eptir Sturlaug, föður sinn, okeru margar stórar ættir frá þeim komnar. Sturlaugrvarð ellidauðr eptir Frið-Fróða konung. Endast hér meðsagan.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.