Sörla saga sterka

Old Norse · Sagas · 26 sections

1
Í Þann tíma, sem Hálfdan konungr Brönufóstristýrði Svíþjóð inni köldu, er hann vann af Agnariinum auðga, en setti Astró, mág sinn, yfir England okgerði hann hertuga þar yfir, réð sá konungr Upplöndum,er Erlingr hét. Hann stýrði þriðjungi Noregs, enHaraldr konungr Valdimarsson tveim hlutum ríkis.Erlingr konungr þótti höfðingi mikill ok stórauðigr,því at hann hafði lengi verit með Knúti konungi inumríka ok hafði öðlazt af honum mikinn auð, fé ok góðagripi. Drottning konungs hét Dagný, komin af Æsum.Með henni átti hann tvá sonu ok eina dóttur, er Ingibjörghét. Konungr lét gera henni eina höll með sterkumsteinmúr ok vel vönduðum skíðgarði. Þar settistkonungsdóttir með mikinn skara inna fríðustu meyjaok herligra hofþénara. Sá eldri sonr konungs hét Sigvaldi, en inn yngri Sörli. Þeir váru báðir inir gerviligstumenn ok vel at íþróttum búnir, en þó helt konungrmeir til Sörla en Sigvalda, því at hann var maðrfríðari sýnum, en svá rammr at afli, at honum komstengi til jafns um allan Noreg ok þótt enn lengra værileitat. Konungr fekk honum einn mann, sem hannmennta skyldi. Hann hét Karmon. Hann kenndi Sörlakonungssyni allar listir, þær sem einn karlmann máttiframast prýða. Ok er Sörli var fimmtán ára gamall, varhann í flestum listum vel lærðr ok svá rammr at afli,at sá var engi maðr í Noregi, at hann þyrfti við nemaaðra hönd sína í senn, bæði til vápnaviðskipta ok allraannarra íþrótta, en svá var hann þungr fyrir vaxtarsakir, at engi hestr bar hann nema hálfan dag, svá ateigi spryngi þeir af mæði. Var hann því Sörli innsterki kallaðr.
2
Einn dag mælti konungsson við föður sinn: "Svá líztmér," sagði hann, "at lítill frami mundi þat fyrir mérat liggja heima hér hjá yðr sem munkr í klaustri eðamær til kosta. Því sé yðr kunnugt, at þegar í stað vil ekór landi halda með fimm skip ok margt vaskra manna.Skal ok Karmon, fóstri minn, fylgja mér með svá mikinnfarargreiða sem þörf gerist." Ok er konungssonendaði sína ræðu, mælti konungr: "Þetta allt, sem þérum biðið, skal gjarnan yðr veitt vera." Fekk hann núsyni sínum fimm skip ok margan vel vaskan dreng.Karmon, fóstri Sörla, var í ferð með honum. KvaddiSörli föður sinn ok alla borgarmenn, áðr hann færi íburt, helt síðan ór landi ok hafði sigr í hverri orrostu,er hann til ætlaði. Ok er mjök var á sumar liðit, hafðikonungsson fengit átta skip, öll vel hlaðin með gullok dýrmæta gripi ok allt, hvat er kjósa mundi. Hafðihann ok fengit fjölda röskra manna. Vill nú konungssonþví aptr snúa til Noregs. Tóku þeir sér stefnu réttaleið til austrs ok undu upp hvert segl við húna, er ávar skipunum.Ok er þeir höfðu svá siglt í nokkur dægr, laust áfyrir þeim svá mikilli þoku, at engi sá neitt til réttrarleiðar. Gekk þetta svá nú í nokkura daga, at engi vissi,hvat þeir halda mundu, ok um síðir þóttust þeir vita,at þeir væri at landi nokkuru komnir. Spurði þá konungsson,hvárt nokkurr sinna manna vissi skil á, hvarþeir væru at komnir, en engi var sá, sem frá kunnigreina. Bað konungsson þá kasta akkeri ok búa umskipin, kveðst þar dvelja vilja, þar til þeir sæi sér færiburtferðar. Var nú svá gert sem konungsson sagði fyrir.Ok er þat var albúit, kvaðst Sörli á land ganga vilja okvita, ef þeir kynni at líta mannabyggðir.Gekk konungsson nú á land við tólfta mann. Veðrvar allblítt. Sáu þeir, at landit var mjök skógi vaxit.Þeir gengu áfram, þangat til þeir kómu í nánd fjallshliðeinni. Nam konungsson þar staðar í einu rjóðriok menn hans ok hafði eigi nema sverð sitt. Í þessu bilisjá þeir tólf menn stefna á móti sér, forkunnar stóraok ólíka öðrum mennskum mönnum. Svartir váru þeirok illigir ásýndum, ekkert hár á höfði, brýnnar henguallt á nef niðr, augun gul sem í ketti, en tennrnar semkalt járn. Þeir höfðu allir járnrennda skildi ok stórarstengr, stáli spengdar. Ok er þeir litu konungsson okhans menn, tóku þeir allir at hrína mjök grimmiligaok eggjandi hverr annan, en konungsson bað menn sínaeigi blygðast við þetta, heldr verða við vaskliga; okgengu nú hvárir í mót öðrum. En sem konungssonmætti þessum miklu blámönnum, sló í inn sterkastabardaga með stórri atsókn, svá at allt þótti sundr bresta.Nam hvert þeira högg staðar í jörðu, ok eigi leið langt,áðr konungssonar menn váru allir fallnir, en hannsjálfr svá ákafliga móðr, at honum helt við spreng. Sóttuþá blámenn at honum með mikilli eggjan ok ólmligumhljóðum ok öskri, en hann varðist vel ok drengiligaok hljóp í lopt upp yfir þeira stóru högg. Þarmeð skipti hann í höggum sverði ok skildi ok greipþat ýmsum höndum, er honum sýndist, ok sáu þeirlítt við því. Stýfði hann nú af þeim hendr ok fætr,brynjur ok búka, svá at engi þeira hlíf dugði þeimmeir en brunnit hálmstrá, ok svá lék hann við þásem león við sauði, ok eigi létti hann fyrr en hannhafði alla þá af dögum ráðit. Var hann þá orðinnákafliga móðr, en lítt sárr. Ok er þetta var af staðit,sem nú var sagt, settist konungsson niðr í rjóðrinu oklét sér renna mæði um stundar sakir, hyggr nú tilskipa at ganga.
3
Þessu næst heyrir hann dunur ok dynki stóra mjöknærri sér ok fýsir nú at vita, hverju slíkt gegnir. Gengrhann nú nokkut lengra fram á skóginn með fjallshlíðinni,þar til er hann kemr at helli stórum. Hann lítrnú um gluggann, er var á hellinum, ok sér um hannallan. Lítr hann einn hræðiligan jötun liggja í sinnirekkju. Aldri hafði konungsson sét stærra mann. Hansbúkr tók beggja veggja á milli með svo herfiligri ásýndok óskapligri, at konungsson undraðist þat stórliga.Hann sá þar ok eina kerlingu heldr stórmannliga. Húnstóð við þverpall einn ok var at brytja þar niðr mannakjötok hrossa ok var harðla stórvirk at þessu. Síðanheyrði konungsson, at kerling mælti við karl sinn --ok nefndi hann Skrímni -- á þessa leið: "Nú eru eigi,"sagði hún, "matvæli meiri í helli okkrum en nú hefiek búit til máltíðar. Skrímnir kvað slíkt eigi ólíkligt,ok sagði þat vel enzt hafa, -- "ok þat skalt þú vita,"sagði hann, "at, þótt ek liggi nú lágt, skal enn þánokkut fyrir verða, nær piltar okkar koma heim í kveld,því at nú eru hér skip at landi komin, eigi færi enátta, ok er þat at mínum vilja, því at ek gerði þeimmegnan vind með þoku, svá at þeir skyldu hingat villast,ok skulu þeir allir helju gista, áðr en þessi dagrer á enda." Kerling gladdist mjök við þetta ok gekksíðan í einn afhelli.Nú sprettr konungsson upp af hellisglugganum okgengr í hellinn. Berr hann nú sitt spjót í hægri hendi,en sverðit í vinstri, ok leggr síðan spjótinu báðumhöndum í kvið risans, svá at út gekk oddrinn um bakit.Í öðru lagi eða sinni leggr konungsson báðum höndumsverði sínu í kjapt risans, en risinn, er hann fekk lagit,brauzt um með öskri ok ólmligum hljóðum, þar tiler sængin brotnaði, en risinn steyptist á gólf niðr meðstórum umbrotum. Ok í þessu bili kemr kerling aptrí hellin ok sér nú, hvat um er. Grípr hún þá einabitrliga skálm, bregðr henni síðan, ok höggr framanat konungssyni, svá at hún klauf allan hans skjöld atendilöngu, ok nam oddrinn brjóstit, svá at í beini stóð.Höggr hún þá hvert högg at öðru, svá at konungssonhopaði á hæl við sér hvert, ella hefði hann dauða beðit,ok svá ákafliga fast fylgdi hún sér, at því ólmari varhún, er hún sótti lengr. Var hún með beli ok háumhljóðum, svá at eldr þótti brenna ór augum hennarok kjapti. Ok svá mikil ógn stóð konungssyni af óvinþessum, at eigi þorði hann í mót at sjá þeim eldligaanda, er af hennar kjapti gaus, ok eigi gat hann staðiztþau ógnarligu hljóð, sem hún hafði. Sér nú konungssoneina gjá í hellisgólfinu svá djúpa, at hann hyggrþeim dauða búinn, er þar í fellr. Er hann nú svá semkominn á gjáarbarminn ok hyggr, at skessan muni viljabægja sér í gjána. Snarar hann nú sínu sverði ok hleyprundir tröllkonuna, en hún þreif í mót allgrimmliga okrak klærnar allt inn at beini. Kómu nú í með þeimharðar sviptingar, ok hrakti hún konungsson um hellinn.En þó at hún væri mjök trylld at afli, þá gat hún þóaldri komit honum af fótunum. Hafði konungsson náthryggspennu á henni ok sá nú eigi annat vísara fyriren bæði skyldu þau í gjána falla. Sté þá tröllkonan ígólfit allt til knjánna ok togaði konungsson at sér,svá at hann kom nú engri hreysti við. Numu þá hælarhennar við gjáarbarminn, ok hljóp Sörli nú í fanghenni svá hart, at bæði duttu þau í gjána, svá at þaukómu djúpt niðr, ok numu staðar við stall einn, er ívar gjánni. Varð Sörli nú efri. Kerling hafði læst sínaaðra hönd í hári konungssonar, en aðra í hans brjósti,ok með því henni varð ósvipt við byltuna, þá slepptihún þeiri hendinni, er hún helt í hárit með. Tók Sörliþá báðum höndum fyrir kverkar henni ok dró eigi af.Lét hann nú kné fylgja kviði. Dró þá allt megn órhenni, svá at hún tók til at biðja sér griða ok mælti:"Gef mér grið, konungsson, ok skal ek allt til vinna,þat er þú vilt, at ek geri, upp á þat ek haldi lífinu."En konungsson kvað þat fjarri fara, at hann léti hanalifa, ok sagði hana í þessari gjá skyldu deyja án allrardvalar it snarasta, en hún bað sér á marga vega lífsins,sem hún kunni. En um síðir mælti Sörli: "Á þatmun ek hætta, at þú haldir lífi þínu með slíkum skilmála,at þú sækir mér herklæði svá góð, at aldri kunnineitt sverð á þeim festa, ok sverð þat, er eins bíti stálsem stein, ok þat skaltu gert hafa innan mánaðar. Fylgjaskal hér með ok liðsemd þín, nær sem ek vil ok meðkann þurfa." Kerling mælti: "Allt skal þetta gert, semþér biðið, ok öllu til kosta, at ent verði."Lét konungsson hana þá upp standa, ok gengu núbæði um hellinn. Beiddi hún þá, at hann liðsinnti sérat koma karlinum dauða í gjána, ok þat veitti hannhenni. Ok er því starfi var lokit, lét kerling einn hlemmyfir gjáarmunnann. Síðan leiddi hún konungsson tilsængr, ok þótti honum sú sæng svá vel til reidd semeinum konungssyni mundi vel hæfa at sofa. Tók núkerling eitt horn ok bað hann af því drekka, ok svágerði hann. Þóttist hann þá lítt kenna meina ok sofnaðiskjótt.
4
En at morgni, er konungsson vaknar, litast hanninnar um hellinn ok þykkist nú sjá þar nægð auðæfa,hugsar nú með sér, at eigi muni meiri ríkdómr íArabíaríki í einum stað saman komit en nú sá hann.Kom þá kerling at sænginni ok mælti: "Hversu hefir yðr,konungsson, sofnazt í helli mínum þessa nótt?" Hannsvarar: "Ærna vel." Spyrr hann þá kerling at, hvertland þetta sé, er hann er á kominn, en hún segir honumþetta sé Bláland ok því stjórni sá konungr, erheitir Estróval inn mikli, einn inn mildasti herra íþessum parti heimsins, -- "en mitt nafn er Mána," sagðihún. "Höfum vit Skrímnir minn haldit helli þennaní fjörutigi ár ok æ nokkut til matfanga orðit, því at áhverju ári höfum vit seitt hingat þrjú skip með mönnum.Höfum vit ok einninn byggðir rændar hestum,úlföldum ok ösnum allra mest. Þar með höfum vit oktöfrat hingat marga góða gripi frá ýmsum herrum, okget ek nú," sagði hún, "sýnt yðr hér til nokkur merki."Sörli kvað hana kunna sér margt at greina. Klæddisthann síðan skjótt. En er hann var klæddr, settist hannundir borð, ok bar kerling fram dýrliga fæðu með allskonar ilmandi drykk. Dúkar váru þar af pelli okpurpura, en ker ok skálir af gulli með gimsteinumsett. Ok er Sörli hafði etit ok drukkit sem hann lysti,leiddi kerling hann í afhelli einn ok sýndi honum þarstóra nægð gulls ok gimsteina, ok þar af gaf hún honumeitt tafl af gulli gert, ok þóttist hann aldri þvílíktsét hafa annat. Skikkju gaf hún honum hlaðbúna ískaut niðr ok gullhring einn, sem at var saman skrúfaðrí níu stöðum, ok mælti: "Berir þú þenna hring áþinni hendi, munt þú hvárki á sjó né landi villastmega." Þá mælti Sörli: "Aldri þáða ek slíka gjöf fyrraf nokkurum manni," ok þakkaði henni nú gripina meðfögrum orðum ok mörgum.Síðan bjóst hann til burtferðar, ok fylgdi hún honumlangt á leið. Þá mælti kerling: "Far þú nú vel, okger annathvárt, at þú bíð hér við land, þar til ek hefigripina útvegat, ella at þú halt heim til Noregs, okvitja svá hingat aptr, nær þér sýnist." Konungssonkveðst svá gera mundu. Helt nú konungsson aptr tilsinna manna, ok urðu honum allir fegnir, en kerlingfór heim til hellis síns. Innti þá Sörli mönnum sínumallt af sinni ferð ok spyrr Karmon, fóstra sinn, hvathonum þykkir ráðligast þar um, at hann heldi þegarheim til Noregs eða bíði þar við land, til þess kerlinghefði gripina útvegat. En honum þótti bezt fallit, athann dveldist þar um mánuð næstan, til þess er kerlinghefði gripina útvegat, ok leið nú svá þessi tími, framtil þess at konungsson hugði at vitja gripanna.
5
Einn dag í allblíðu veðri kvaddi Sörli konungssonmeð sér tólf menn ok hugði nú at finna kerlingu atmáli. Gengu þeir allir ásamt, til þess at þeir funduhellinn. Gekk konungsson þá inn fyrstr. Ok er hannkemr inn um dyrrnar, heyrir hann brak mikit í hellinumok skarkala, svá at honum þótti sem allt léki áþræði, þat er var í nánd. Ok því næst sér hann, hvartvær flagðkonur eru at glíma með stórum atgangi, okreif hvár af annarri hár ok klæði, svá at báðar váruþær alblóðigar. Þykkist hann nú kenna, at önnur þeiraer Mána flagðit, vinkona hans, ok þat þóttist hann sjáfyrir víst, at hún mundi inn lægra hlut ór býtum beraok at hún væri næri því at þrotum komin af mæði.Var ok víða klipit hold hennar frá beinum. BregðrSörli þá sverði sínu it skjótasta ok býðr sínum mönnumat veita lið Mánu. Höggr hann framan at skessunniá brjóstit, svá at í beini stóð. Við þetta ólmaðisthún svá mjök, at hún setti sínar klær fyrir brjóst Mánu,ok við þat fellr Mána í óvit niðr. Greip tröllkonanþá einn ás ok lamdi með honum alla menn konungssonartil dauðs í einu höggi, en konungsson höggrtveim höndum á vanga skessunnar, svá at af tók allavangafilluna, ok hljóp þar út af sverðit, svá at þat tóksundr í miðju ás þann, er hún varðist með. Við þettaólmast hún ok setr sínar klær fyrir brjóst Sörla, svá athann fellr við í óvit, ok í því kom Mána á fætr aptrok réðst í móti skessunni. Raknar þá Sörli við ok lagðisínu sverði í kvið skessunnar, svá at út gekk oddrinnum bakit, ok varð þat hennar bani. Varð nú Mánaharðla fegin ok þakkaði konungssyni mörgum fögrumorðum liðveizluna. Bað kerling hann þá með sérganga ok kvað honum mál þykkja mundu at sjá gripina.
6
Síðan tók kerling upp herklæði ok sverð bitrligt."Þessi herklæði," sagði hún, "sótti ek út á Serkland tilMaskaberts keisara, ok þau bar forðum inn mikli kappiPantíparus, sem eptir Agamemnon keisara stýrði Grikklandi.Eru þau svá góð, at aldri mun nokkut sverð áþeim festa, hvar sem þú fram kemr undir mennskramanna eða trölla höndum, ok engi vætta mun sváheitt eitri spýja eða eldi, at þeim granda kunni, ensverðit bítr allt eins stál sem strá." Konungsson tók núvið gripunum ok þakkaði henni með mörgum orðumþessa útvegu. Leiddi kerling hann út með sæmiligumgjöfum, ok skildu þau með vináttu. Sté konungssonþegar á skip ok sigldi it beinasta sem byr gaf heim tilNoregs. Hitti hann þar föður sinn heilan á húfi okalla vini sína. Sagði þá Sörli allt it sanna af sínumferðum ok þeim frægðum, er hann vann á Blálandi.Sat konungsson nú heima hjá föður sínum um vetrinn,ok bar eigi neitt til frétta.
7
Nú víkur sögunni til Haralds konungs Valdimarssonar,er stýrði tveim hlutum Noregs á móts við Erlingkonung, sem fyrr er um getit, at einn dag, sem hannsat við drykkjuborð, gengu tólf menn í höllina okkvöddu konung snjöllu máli svá mælandi: "Tveirbræðr eru hér komnir við land þitt utan allt af Morlandimeð tólf þúsundir manna vaskra til stríðs. Annarrþeira bræðra heitir Garðarr, en annarr Tófi. Villnú Garðarr festa dóttur þína, Steinvöru, ok er þatallra manna mál, at aldri fái hún vaskara mann. Gefþú, herra konungr, skjótt svar til ræðu minnar," sagðisá, sem fram bar erendin. Konungr svarar: "Fyrr skalhverr maðr hér í Noregi dauðr at velli hníga en ekgefi svá leiðu trölli ok mögnuðum berserk dóttur mína,ok seg þú þeim bræðrum, at ek muni koma til mótsvið þá strax at morgni með allan minn stríðsafla."Sendimenn gengu nú til tjalda ok kunngerðu þeimbræðrum sín erendislok. En Haraldr konungr lét herboðuppskera ok bað hvern mann koma til móts viðsik, er skildi kynni at valda. Fekk konungr vel fjórarþúsundir stríðsmanna. Helt konungr nú út af borginnimeð allan þenna her móti þeim bræðrum. En er þeirurðu slíks varir, heldu þeir þegar á móti með allansinn her, ok slógu nú saman fylkingarnar. Urðu þarskjót umskipti, ok er þat fljótast af at segja, at þeir bræðreyddu svá fljótt liði konungs, at fátt stóð eptir lífs afhans hermönnum. En sem konungr sér þetta, býðrhann sínum mönnum, sem eptir eru, at snúa heim tilborgarinnar. Hafði hann þá eigi meira en þrjár þúsundir,ok hleypti konungr undan með þetta lið í borgina,en þeir bræðr eltu flóttann allt at borgarportum,ok lauk svá stríðinu.
8
Haraldr konungr helt nú ráðstefnu við lið sitt, hvattil bragðs skyldi taka í þeim vanda ok nauðsynjum, erþeim váru nú at höndum komnar, en þat gerðist áþeira stefnu, at öllum þótti ráðligast vera, at sent væritil Upplandaríkis ok gerð orð með skrifligum boðskapErlingi konungi ok sonum hans, svá at þeir kæmi þeimtil hjálpar með svá miklum her, er þeir kynni til at fáit snarasta, ok var nú þetta staðfest. Sendi konungrnú tólf menn til Upplandaríkis. Tókst þeim vel ferðin,ok báru þeim feðgum bréfin, en þeir brugðu við skjótt,er þeir fengu þenna boðskap, ok heldu af stað fráUpplöndum ok léttu eigi fyrr en þeir fundu Haraldkonung. Urðu nú fyrir þeim blíðar kveðjur, ok bjuggustþegar ásamt allir til bardaga, riðu síðan út af borginnií móti þeim bræðrum, en þeir bræðr kómu senní móti þeim frá herbúðum sínum með blámenn okbannsettar hetjur.Einn maðr í liði þeira bræðra hét Loðinn. Hannbar merki þeira. Hann var af Pólen. Stórr var hannsem risi ok ólíkr öllum mönnum fyrir sakir afls ok illiligrarásýndar. Hans spjót var sex álna á lengd, enþriggja spanna á digrð. Hann reið einum fíl ok lamdimeð sinni stöng bæði menn ok hesta, svá at öllum stóðaf þessum óvin mikill ótti. Ganaði hann langt undanhernum ok var orðinn fimmtán manna bani, áðr enfylkingar kómu saman. En er Sörli sá þetta, reið hannþangat at, sem Loðinn var fyrir, ok lagði til hans meðsinni stöng. Vegr hann síðan Loðin upp ok snararhonum ór söðlinum meir en fimmtán fet, svá at brotnaðií honum hvert bein.En sem þeir bræðr líta, at Loðinn fellr, tóku þeirtil ákafliga at ólmast með því æði, at menn hugðu eigiannat en þeir ólmir væri orðnir, ok ríðr Tófi þá þarat, sem Sigvaldi konungsson var fyrir, ok hyggr, athann skyldi sitt líf láta. En í þessari svipan kemr atSörli inn sterki ok höggr til Tófa, en þetta var semógert, því at eigi beit á hans bannsettan búk meir ená stein kæmi, ok nú stíga þeir báðir af sínum hestumok gangast at knáliga, svá at hvárrgi sparði annan. HafðiTófi brögð í frammi á ýmsa vega ok óð nú jörðina allttil knjánna sem blautan snjó, en Sörli stóð öll brögðhans af sér hreystiliga. Þá mælti Sörli: "Þat hugða ekat sögnum, at engir í heiminum mundu meiri mennen þeir af Afríka, en nú lízt mér þat lygar ok it mestadrafl, ef þú hefir eigi meira þrótt en nú hefir þú íframmi látit, svá mikill garpr sem þú þykkist vera."Ok við þetta hamaðist Tófi sem mest hann kunni. Þámælti Sörli: "Þú, it blauða fól ok in fordæmda fýla,skalt nú þat reyna, hvat vér norskir veitum slíkumgestum sem þú ert, svá at þá þurfi síðr at langa tilfundar við oss." Þreif Sörli þá í eyra á Tófa ok reifí burt af honum alla vangafilluna ok skeggit allt niðrat bringu. Varð Tófi þá mjök ófríðr ásýndar. Brásthann þá í dreka líking, af því at hann var mjökhamrammaðr, ok blés nú framan at Sörla svá miklu eitri,at undrum gegndi, með svartri svælu, en Sörli hjó íþessu drekann sundr, ok lét Tófi þar líf sitt. Fell Sörliþá í óvit fyrir hans umbrotum ok eitrsblæstri.En er Garðarr sér sinn bróður at velli hníga, varðhann ofrmáta trylltr ok reið nú þar at, sem Erlingrkonungr var fyrir. Leggr hann þá til konungs sínuspjóti ok snarar honum ór söðlinum meir en tuttugufet, svá at þrjú rifin brotnuðu í annarri síðu konungs.Í þessu raknar Sörli við, ok er hann sér föður sinnfelldan, reið hann þangat at, sem Garðarr var fyrir,ok höggr til hans sínu sverði, svá at hann klauf höfuðitok búkinn allt at söðli niðr, ok fell Garðarr þá dauðraf hestinum. Ráku þeir nú þegar flóttann bræðr, Sörliok Sigvaldi, ok drápu hvern, er þeir náðu, svá at fátteitt komst með lífi á burt.
9
Síðan hurfu þeir aptr til valsins ok létu kanna valinn.Váru þá heim færðir til borgarinnar konungarnir,Haraldr ok Erlingr, ok þat sárra manna, er græðandivar, ok var þeim öllum græðsla fengin. Urðu þeir bráttheilir sára sinna konungarnir, Haraldr ok Erlingr, okvar þá þegar tilbúin ágæt veizla öllu stórmenni. Þakkaðikonungr þeim feðgum frægiligt fylgi, þó einnamest Sörla inum sterka. Þótti þá eigi á Norðrlöndumvera frægri maðr en Sörli. Haraldr konungr mælti tilSörla: "Hver laun vilið þér nú af oss kjósa fyrir yðraliðveizlu, sem þér hafið oss sýnt, því at ef vér hefðumeigi yðar vaskleiks at notit, mundi Noregr allr ór hendioss. Skal nú yðr þat kunngera, at engan hlut veit ekþann í minni eigu, er yðr skal of góðr vera, hvers semóska vilduð." Var þat allra manna mál, at konungrmundi vilja gifta Sörla dóttur sína, ef hann vildi hanakjósa, en Sörli svaraði máli konungs á þessa leið:"Herra konungr," sagði hann, "eigi em ek svá naumlátrsem þræll þurfandi, at ek vili mútur taka á aflimínu. Þætti oss heldr meiri sómi, at vár frægð mættisem víðast út borin verða heldr en þiggja gjafir af yðrhér fyrir, þat er í fjarlægar álfur færast mætti." Eptirþetta var lokit veizlunni, ok heldu allir höfðingjar áburt, hverr til síns heimkynnis. Fór Erlingr ok synirhans til Upplandaríkis ok váru áðr með sæmiligumgjöfum út leiddir af Haraldi konungi. Ok sat nú Sörlium kyrrt þenna vetr.
10
Er er vára tók, lét Sörli búa til skip sín ok lýsti þvíyfir, at hann vildi í hernað halda um sumarit. Sigldihann síðan burt af Noregi. Var Karmon, fóstri hans,með honum sem fyrr. Herjaði Sörli nú um vestráttveraldar ok helzt um Affríkam, allt út at Rauðahafi.Fénuðust honum margir góðir gripir á sjó ok landi.Hafði hann nú fengit tólf skip, öll hlaðin með gullok dýrmæta gripi, ok valit fólk it vaskasta. En er mjökvar áliðit sumarit, vildi konungsson heim aptr snúatil Noregs. Þat var eitt kveld mjök seint, at þeir kómuvið Morland it eystra. Þar tók Sörli strandhögg mikit,herjaði á borgir ok kauptún ok rænti slíku er fyrirvarð, en hjó til bana hvern, er fyrir stóð. Þar tók Sörlikonungsson tólf menn ok tvá bræðr, er hétu Börkr okBölverkr. Þeir váru in mestu illmenni ok einninn hamrammirmjök. Þaðan helt Sörli konungsson til Danmerkrok allt at Eyrarsundi. Köstuðu þeir þá akkerumok lágu af um nóttina.
11
En at morgni, er menn vakna á skipum konungssonar,sjá þeir inn á sundinu lengra liggja sjau skip,ok þar í er svá lystiliga skrautligr dreki, at hans líkaþóttust þeir aldri fyrr sét hafa, hvárki at stærð nébúnaði. Allr var hann stáli sleginn ok gulli laugaðr fyrirofan sjómál, þar með stafnar hans út skornir með miklummeistaradóm ok prýddir inu skærasta gulli ok víðasvá í skurðina silfri smelt. Hann var ok fagrliga steindrok málaðr með alls konar ýmisligum litarhætti, grænumok hvítum, gulum ok bláum, bleikum ok svörtum.Á þessum fríða knerri stóð maðr við siglu, mikill atvexti ok aldraðr at líta. Hann var í kápu þeiri, er öllvar hlöðum búin. Sverð hafði hann í hendi bjart okbitrligt. Ok er Sörli nálgaðist drekann, heilsar hannupp á þenna mikla mann ok spyrr: "Hverr er þessiinn stolti maðr, er fyrir þessum stóra dreka ræðr, ersvá fram brunar með mikilli prýði ok prakt, at enganhefi ek slíkan fyrr sét?" Inn mikli maðr, er á drekanumstóð, mælti: "Þessi mun einn sá vera, at eigi munþik óttast né hræddr vera fyrir þér eða þrælum þínum,er þér fylgja, ok mun ek yðr lítit fleira segja."Sörli mælti: "Þat þykkjumst ek heyra, at þér þykkiztof góðir til at mæla við oss, en hverr sem þú ert, munumvér þora at sjá yðr, áðr en úti er, en þat er helztminn grunr, at þetta muni vera Hálfdan konungrBrönufóstri Hringsson af Svíþjóð inni köldu, hverja þúvannst af Agnari inum auðga, föðurbróður mínum,en gerðir hann at slá. Ætti mér því eigi at þykkja kostavant við þik. Vil ek nú bjóða yðr þann kost at gefaá mitt vald þenna góða dreka ok þér farið, hvert þérvilið." Hálfdan konungr mælti: "Lengi höfum vérþessum dreka stýrt, ok hefir hann ætíð happsamr verit.Hefir mér ok opt meira fyrir hann boðizt en gefa hanná burt fyrir enga muni, ok þótt ek hafi land unnit afföðurfrænda þínum, muntu svá búit hafa verða." Varþá konungr æfar reiðr orðinn, ok gekk hann þá aptrok fram um drekann. Bauð hann mönnum sínum, atþeir it snarasta byggist til orrostu móti þessum þrjótumok dræpi þá it fyrsta. Var þá mikit hark á drekanum,ok var skotit fyrst stórum ásum ok grjóti, flettiskeptumok örvum, gaflokum ok öxum, kesjum okpálstöfum ok allra handa vápnum. Varð nú mikit mannfall,ok leið eigi lengi, áðr öll skip Sörla váru eyddok í sundr brotin utan þat eitt, er hann sjálfr stýrði,en Hálfdan konungr hafði misst þrjú.Einn var sá maðr með Hálfdani konungi, er Þórirhét inn sterki. Hann var sonr Þorviðs jarls ok varfimmtán vetra at aldri, en þó it mesta mannval ok fullhugi,svá at engi var hans jafningi at hreysti ok drengskapum allt Svíaveldi.Nú er at segja frá Sörla, at þegar hann sér, at eigimátti svá búit standa, þá hleypr hann upp á drekann,er minnst varði, ok þeir Börkr ok Bölverkr með honumkómust upp í öðrum stað en Sörli, ok börðustþeir nú allir drengiliga, eptir því sem hverr hafði þrektil ok karlmennsku. Hjó Sörli ok lagði hvern, semfyrir stóð, ok þyrmdi engum, en þeir Börkr ok Bölverkrgengu með öðru borði, þar sem Þórir var fyrir.Hálfdan konungr Brönufóstri sér nú þetta, at þeir eruupp komnir á drekann. Æðir hann nú fram móti Sörla,ok höggvast þeir í ákafa. Mátti þar sjá bæði mörg höggok stór. Gekk þat svá langan tíma, at hvárrgi þeirahopaði á hæl it minnsta fyrir öðrum, en þó kom heldrsvá um síðir, at Hálfdan konungr tók at mæðast, þvíat hann var maðr mjök mikilliga gamall, en Sörli varþví lystugri til höggorrostunnar sem hann sóttist lengr.Tók nú at berast föll á Hálfdan konung, svá at hannhörfaði aptr at lyptingunni ok var nær því sem at þrotumkominn af mæði. Þá mælti Sörli: "Þigg nú grið,Hálfdan konungr, ok sættumst vit. Vil ek þat eiga undirdrengskap yðrum, hverja sæmd þér vilið mér gera."Konungr mælti: "Nú finn ek með þér gerla bleyðuhug,ok mun þik nú hræðsla standa sem fleiri norskafrændr þína, ok skaltu svá við búast, at þar ek hefi aldrigeð mitt lægt við nokkurn mann, þá mun svá enn veravið þik." Sörli mælti: "Þú munt, konungr, ráða verða,en þó segi ek þér griðin vís." Síðan tóku þeir enn aptrat berjast í annat sinn svá ákafliga, at hvárrgi sparðiannan, ok varð þat langa hríð. En svá fór sem fyrr, atkonungr hopaði ok var því nær sem kominn at aptarastafni drekans, ok sigraði hann þá svá mikilliga mæði,at varla mátti hann halda sverðinu. Þá mælti Sörli:"Enn býð ek þér grið, konungr, ok sættumst vit. Vil ekþat eiga undir drengskap yðrum, hverja sæmd þér viliðvið mik auka." Hálfdan konungr mælti: "Fordæmdrverði sá, sem þiggr nokkur þín boð, ok fyrr skal eklífit láta með hreysti ok drengskap en ek ganga atþessum þínum boðum." Þá mælti Sörli ok kvað hannengrar æru verðan af sér upp frá þessu. Hjó hann þásvá hart ok títt, at konungr kom engri vörn við fyrirmæði sakir, til þess at sverðit hraut ór hendi hans.Henti Sörli þat þegar á lopti, ok lagði því í gegnumkonung. Hafði Hálfdan konungr aldri fengit sár néknésig af nokkrum manni. Lét konungr þar líf sitt meðgóðan orðstír.
12
Nú er at greina frá Þóri sterka, at hann hjó niðrmenn Sörla sem hrátt hrís væri, svá at öllum var dauðinnvíss, er eigi hopaði á hæl fyrir honum. Nú sérBörkr þetta, ryðst nú fram ok höggr til Þóris sem mesthann kann. En er Þórir sér vísan dauða sinn, hleyprhann í lopt upp aptr á bak yfir slána, ok kom þar niðrí sverðit ok varð þar fast. Varð Berki seint um at náaptr sverðinu. En er Þórir sér þat, greip hann uppmikit tré, er hjá honum var, ok laust því í höfuð áBerki, svá at haussinn brotnaði. Laut nú Þórir viðhöggit, ok í því hjó Bölverkr um þverar herðar honum,svá at Þórir var nær sem fallinn, en eigi beit áhans brynju. Nú snerist Þórir við Bölverki, greip sinnihendi um hvárn fót á honum ok slengdi honum niðr,svá at haussinn brotnaði í smámola. Var þá svá margtlið Sörla komit á drekann, at Þórir sá sitt óvænna okat hann mundi brátt ofrliði borinn verða, ok þar meðsér hann Hálfdan konung fallinn. Tók hann þá þatráð, at hann hljóp fyrir borð á drekanum ok syndi itbeinasta til lands, þess er réð fyrir Sigurðr, sá er lengihafði fylgt Hálfdani konungi Brönufóstra, ok tók hannvið honum allvel. En eptir bardagann tók Sörli drekanná sitt vald ok alla þá gripi, er Hálfdan konungrhafði átta. Sigldi hann nú heim til Noregs ok hitti bráttföður sinn, frændr ok vini heila á húfi, ok varð þarfagnaðarfundr. Innir þá Sörli konungsson allt it ljósastaaf sínum ferðum, ok þótti mörgum honum mikilfrægð aukizt hafa í þessari ferð. Girntust þá sem flestirat sjá drekann Skrauta. Var þat allra manna mál,at eigi mundi finnast betra eða vegligra skip, hvárkiat stærð né búnaði.
13
Eitt sinn var þat, at þeir gengu á tal feðgar, Erlingrkonungr ok Sörli. Þá mælti Erlingr konungr, at svámætti Sörli við búast sem at brátt mundi honum ófriðarván af þeim bræðrum, Hálfdanar sonum, er fregnuðulíflát föður síns. Var nú skjótt við brugðit, oksöfnuðu þeir feðgar liði um allan Noreg. Gerðu þeirok Haraldi konungi orð, at hann sendi þeim nokkurnliðsafla. Ok er þessu var öllu ráðit, höfðu þeir sterkanvara á sér dag ok nótt ok væntu á hverri stundu ófriðar.
14
Hins er nú at geta þessu næst, at Þórir sterki komsttil lands, sem fyrr var frá sagt, hitti Sigurð konungok innti honum allt it sanna um fráfall Hálfdanarkonungs. Þótti þeim öllum stirðar fréttir ok þó einnamest Sigurði konungi. Dvaldist Þórir þar eigi lengi,áðr konungr fekk honum skip ok menn til Svíaríkis.Sigldi Þórir þá it beinasta til Svíþjóðar ok tók höfnnæri borginni Litidorum, er þá var höfuðstaðr ríkisins.Hálfdan konungr átti þar tvá syni. Hét annarrHögni, en annarr Sigmundr. Dóttur átti hann, semMarsibil hét sem móðir hennar.En er Þórir hitti menn at máli, fregnar hann, atHögni er sigldr ór landi til Astró, hertogans af Englandi.Gengr nú Þórir heim til hallarinnar ok síðaninn fyrir Sigmund konungsson, þar eð hann sat meðhöfðingjum öllum ok vildislýð. Kveðr þá Þórirkonungsson, en hann spyrr þegar frétta ok hvárt Hálfdankonungr væri með heilu ok höldnu aptr kominn, enÞórir svarar máli hans svá: "Mikil ok ill tíðendi er núat greina af várum ferðum, fráfall Hálfdanar konungs,föður yðvars, rán ok missi drekans Skrauta ok allrakonungsins dýrgripa." Innir nú Þórir allt it sanna frá,hversu at Hálfdan konungr var felldr af Sörla inumsterka ok allir hans menn deyddir. Brá öllum mjökvið þessi tíðendi ok allra helzt drottningu, því athún fekk hvert ómegin eptir annat, til þess at húnsprakk af harmi. Varð nú enn meiri sorg en áðr. Varhún heygð at fornum sið virðuliga ok erfi drukkit eptirþau bæði, konung ok drottningu. Var þar mörguminnanlands höfðingjum til boðit.Ok at afrunninni inni mestu ókætinni ok harminumeptir þau konung ok drottningu, þá helt Sigmundrkonungsson ráðstefnu um þat, hvat tækiligast væri íslíku tilfelli sem nú var þeim á höndum. En öllumþótti ráðligast, at sent væri bréf með boðskap á fundHögna ok hertugans Astró til Englands sem skjótast.Var nú svá gert. Fóru sendimenn sína leið ok sigldutil Englands. Tókst þeim vel ferðin ok báru bréfinþeim Högna ok hertuganum. En er Högni fekk tíðendin,lét hann sitt skip it snarasta tilbúa ok bað hertuganneptir koma með svá mikinn her sem mest hannkynni til at fá. Játaði hertuginn því brátt, at svá veraskyldi.
15
En áðr en Högni skyldi til skips ganga, fór hannat hitta drottningu Marsibil, er átti Astró hertuga, okinnir henni allt um fráfall Hálfdanar konungs, föðurþeira. En er hún heyrði þat, varð hún svá reið oksorgbitin, at hún fell í óvit hvert at öðru. En er húnvitkaðist ok raknaði við, bað hún þangat kalla hertugann,ok kom hann jafnsnart á hennar fund. Tók hún þá tilmáls ok sagði: "Glöggt þykkjumst ek þat sjá, at hvárugumykkar Högna finnst mikit til um fráfall föðurmíns, ok er þat auðsét, at allr dugr mun ór ykkr veraat vekja hefndir eptir hann, ok sú skömm mun uppivera, á meðan Norðrlönd byggjast, ok í allra minnumhöfð at aldatali, at Hálfdan konungr hafi eptir siklátit svá dyggðarlausar lyddur ok leiðar geitr sem þéreruð, er allt kunnuð hræðast sem inn blauðasti heri,ok væri þat nær mínu skapi, at þér fengjuð mér vápnok herklæði, ok mundi þá aldri kunna miðr at faraen yðr ferr nú öllum hans vandabundnum. Mætti þatsvá vera, at öllum yðr mundi þat til óendanligrarskammar ok svívirðu snúast, svá lengi sem lifðuð, oksem meira þó um er vert eptir dauðann, ok væri þábetra með sæmd at vera fallinn fyrir vápnum óvinasinna." Ok er henni var runnin in mesta reiði, stóðhún upp, tók hertugann í fang sér ok lagði hendrnarum háls honum grátandi ok mælti: "Virð þú til elskumína ok manndóm sjálfs þín, at þú hefnir föður mínsá þeim ljóta ok leiða þýjarsyni, sem hann hefir af dögumráðit." Þá mælti Högni: "Vertu dæl, systir, því atsvá skulum vér hefndir vekja eptir föður várn, at þérskal vel líka." Hún mælti: "Helzt treysti ek þér, bróðir,hér til, at þér muni bezt fara hér um af náungumvárum."Eptir þetta kvaddi Högni hertugann ok systur sínaok sigldi heim til Svíaríkis. Dró hann nú saman múgok margmenni, ok síðan mælti Högni: "Ek mun áburt verða heðan ok vita, hvat ek kann finna til Sörlains sterka, því at eigi mun hann vísari vera í Noregien annars staðar, en Sigmundr, bróðir minn, skal hafahér landstjórn ok halda stríð við hann, kunni hannhingat vitja, með styrk Þóris sterka ok annarra höfðingjaok vera við honum búnir nótt sem dag, ef hannkann hér at at bera, en ek mun it snarasta aptr koma,er færi gefst." Öllum þótti þetta bezt fallit vera, semHögni mælti fyrir. Sigldi hann nú burt af Svíþjód, okheldu it beinasta undir Noreg.
16
Hins er nú at geta, at Sörli konungsson sat heimahjá föður sínum í Upplandaríki, ok höfðu þeir feðgarsaman dregit ógrynni hers. Einn dag mælti Sörli konungssonvið föður sinn: "Nú vil ek," sagði hann, "heðanburt sigla til Svíþjóðar ok leita um sættir við þábræðr, ef kostr er á, en þér skuluð hér eptir vera meðhelming liðsins ásamt Haraldi konungi ok Sigvalda,mínum bróður, en drekinn Skrauti skal útskipaðrliggja til varnar hér fyrir staðnum." Öllum þótti þettaráðligt.Eptir svá talat sigldi Sörli konungsson inn sterkiburt af Noregi austr fyrir land ok allt at eynni Mostr,sú ey er lukt hömrum stórum ok skógi vaxin, sigldimillum landsins ok eyjarinnar. En í þeim sama punktsigldi Högni konungsson framanvert við eyna, ok fórustsvá hjá, at hvárugir hittu aðra. Sigldi Sörli beintat Svíaríki ok tók höfn nærri borginni, ok lét hannþar reisa herbúðir sínar.Nú er hins at geta, at Högni konungsson sigldi beintundir Noreg. Gaf þeim vel byri ok kómu við land athöfnum þeim, er lágu í nánd Upplandaríkis. Ok erþeir nálguðust, litu þeir þar fyrir sér liggja fjörutíuskip, ok sáu þeir þar ok kenndu drekann Skrauta. Komþá reiði ok grimmd í hjarta á Högna, ok mælti hannsíðan: "Auðsét er þat nú, at heima mun vera Sörli innsterki, því at hér kenni ek drekann Skrauta." Bað Högniþá skjótt leggja at skipunum, ok svá var gert.Sá maðr, er yfir var settr drekann, hét Ívarr. Hann varaf Finnmörk austan, einn góðr riddari. Þá mælti Högni:"Þér inir leiðu þrælar skuluð þat vita, at ek býð tvákosti. Annarr er sá, at þér gefið á mitt vald þennagóða dreka, en sá annarr, ef þér vilið eigi þenna, atþér verið þá fé ok fjör, meðan þrek til vinnst, fyriross." Ívarr svaraði hans máli ok sagði þat enga ván, athann upp gæfi drekann. Við þetta varð Högni æfarreiðr. Tókst nú at skömmum fresti með þeim inn snarpastibardagi, ok var þá eigi at sökum at spyrja. Eggjaðiþá Högni sína menn til atsóknar ok mælti við einnsinna manna, er Svalr hét: "Þat hugða ek, at þú mundirvera góðr riddari, en nú vill mér eigi þat reynast."Svalr mælti: "Ef engi þinna manna, konungsson, gengrtæpiligar fram en ek, þá má ek makliga sneypu líða."Ok í þessu hljóp Högni fyrstr upp á drekann ok meðhonum Svalr. Hjó Högni þá ok lagði hvern, sem fyrirstóð, ok þyrmdi engum, en Svalr gekk með öðru borði.Kom Ívarr þá í móti Sval ok höggr til hans, svá at Svalrfell flatr niðr ok blóð rann ákaft af munni hans ok vitum.Þá mælti Ívarr: "Segðu heim til Svíþjóðar, þá þúkemr þar, at þú hafir hitt oss norska fyrir, ok vil eknú þó bæta þér, ef þér þykkir eigi duga." Þá mæltiSvalr: "Lítt veiztu þat, löðrmenni, hvárt vit erumskildir at svá búnu eða eigi." Spratt nú Svalr fimliga áfætr, greip sinni hendi um hvárn fót Ívari ok slengdihonum niðr, svá at haussinn brotnaði í smátt. Þá mæltiSvalr: "Svá plögum vér svenskir at gera refunum, nærþeir ganga í gildruna, ok hlægir mik þat, at eigi munirþú fréttir heim segja Erlingi konungi." En er Ívarrvar fallinn, hafði Högni gagnrutt drekann, ok varþetta allt jafnsnart í senn. Gengu nú allir á hönd Högna,sem eptir váru. Tók Högni þá drekann á sitt vald, sigldisíðan heim til hafnar ok lét nú þegar reisa herbúðirsínar skammt frá borginni Erlings konungs.
17
En at morgni komanda, er lítt var ljóst, sendi Högnitólf menn til hallarinnar, ok var Svalr fyrir liði þeira.Bað Högni, at þeir segðu þeim Sörla inum sterka okErlingi konungi, föður hans, at hann byði þeim bardagaþegar samstundis. Fóru nú sendimenn ok létta eigifyrr en þeir koma í höllina, þar eð Erlingr konungrinni sat með öllum sínum höfðingjum ok lendum lýð.Heilsar Svalr upp á konung ok mælti svá: "Högni,sonr Hálfdanar konungs, hefir oss hingat sent ok lætrkunngera þér, konungr, at hann býðr Sörla inum sterkabardaga, ef hann er hér innan lands, ella sjálfum þér,ef hann er eigi heima, ok vill nú Högni hefna á ykkrfeðgum makligra svívirðinga. Uggir mik eigi muniykkr betr fara en þeim leiðu þrælum, er verja skylduland þitt ok drekann Skrauta, hverir fljótt fellu fyriross sem ragar skógargeitr. Lítast mér þínir menn, konungr,heldr huglausir vera ok heldr hentir til at þjónahér í höll þinni heldr en bardaga halda við vaskastríðsmenn þá af Kúrlandi ok Köldu-Svíþjóð. Því er þat mittit bezta ráð, at þú gefir þik fanginn ok allt þitt ríki ávald Högna, undir þá miskunn, sem honum þykkir þúmakligr til vera at þiggja." Þá mælti Erlingr konungr:"Eigi var lukkan frá horfin Högna, er hann náði einumþvílíkum sem þú ert, því at mörgum mundi miðrfara at flytja erindi herra síns en þér. Skrafar þú eigihug ór oss norskum með stóryrðum þínum ok drembilæti.Væri þat makligast ek léti hengja þik á gálga fyrirdjörfung þína ok kenndi þér svá at leika eigi þvílíkt viðfleiri." Svalr mælti: "Eigi er ek hræddr um þat eðafyrir því, þótt fram komi. Mundi þín þá at illu meirok framar getit vera en annarra höfðingja allra semþú síðr grið gæfir sendimönnum." Erlingr konungrmælti: "Gakk burt ok seg Högna, at vér munum komatil móts við hann." Gekk Svalr þá ór borginni ok hittiHögna at máli. Greindi hann honum þá inniliga fráviðræðum þeira Erlings konungs, en eptir þat at Svalrvar burt ór höllinni, árnuðu honum allir ills, þeir ereptir váru.
18
Nú sem Högni hafði þetta heyrt, sem nú var frá sagt,klæddist hann skyrtu einni, er engi járn kunnu á atbíta, ok spennti sik sverði því, er Sigrljómi hét okforðum átti Hrólfr konungr kraki. Síðan kvaddi Högni allansinn her til orrostu ok stóð nú fremst sinna manna.Kom nú Erlingr konungr ór borginni með allan sinnher ásamt Haraldi konungi ok Sigvalda, syni sínum.Maðr sá, er merkit bar fyrir Erlingi konungi, hétSverrir. Hann var af Finnmörk austan, góðr riddari.Högni reið nú fram í fylkingar Noregs manna, hjó oklagði hvern, er fyrir varð, ok þyrmdi engum, ok í þessarisvipan mætti hann Sverri, merkismanni Erlings konungs,ok hjó til hans með sínu sverði, en Sverrir brást íjörð niðr. Ríðr nú Högni um þverar fylkingar ok fellirhvern um annan. En sem hann er ákafastr at höggvaniðr liðit, kemr svá mikit león upp ór jörðunni, atöllum stóð felmtr af ógn þeiri. Snerist leónit þá brátt ímóti Högna ok laust sínum hala á hest hans svá hart,at Högni hraut langt í burt ok í einn skógarrunna. Núspratt Högni fljótt ok fimliga á fætr ok höggr í mótidýrinu, en þat var sem ógert, því at eigi beit it minnstaá leónit, ok tók þat við hverju hans lagi. Nú snararHögni sínu sverði, ræðr í móti dýrinu, ok sviptast núharðliga, svá at allt gekk ór lagi, þat sem fyrir varð,jafnvel eikrnar af stofnunum. Stóð þessi glíma um heilarþrjár stundir. Neytti þá konungsson orku ok ills kraptar,tók dýrit upp á bringu sér ok slengdi því niðr við einneikarstofn, svá at í sundr fór í því hryggrinn, en við þettaspýr dýrit eitri með ógurligum frýsingum ok dimmrisvælu, en skyrtunnar dugnaðr hlífði konungssyni, athann sakaði ekki, en þó leið hann í ómegin ofan á leónit.Erlingr konungr sér nú þetta ok ríðr þangat, semHögni lá, ok hjó þvert urn herðar hans þrjú högg, eneigi at heldr beit á hann sverðit.Nú sem konungr verðr þess víss, at eigi bíta hannvápn, þá kallar hann á einn sinna manna, er Gellir hét,ok bað hann ljósta Högna til dauðs með kylfu sinni. Ener Svalr sér Erling konung standa yfir Högna meðnöktu sverði, þá setti hann hest sinn á skeið sem mestmátti hann, reið at Erlingi konungi, lagði til hans sínuspjóti, er minnst varði, ok snaraði konungi ór söðlinummeir en fjörutíu fet, svá at brotnaði í honum hvertbein. Nú snerist Gellir í móti Sval, hefr upp kylfunaok vildi ljósta hann til dauðs. Sér Svalr þá vísan banasinn, ef á kæmi. Hljóp hann því ór söðlinum aptr ábak, ok kom kylfan á hestinn, svá at í sundr gekkhryggrinn. Nú ræðr Svalr á Gelli, ok sviptast þeir harðliga,þar til er Gellir fell til jarðar. Þá mælti Gellir:"Nú vilda ek fóstra mín kæmi." Því næst fann Svalr,at kippt var í herðar honum heldr óþyrmiliga á bakaptr, svá at nú varð Svalr undir, en Gellir ofan á, okhugði nú Gellir, at Svalr skyldi lífit láta. Í þessu raknarHögni við, grípr sverð sitt ok höggr Gelli sundr ímiðju. Komst Svalr á fætr við þetta, þótt hann leikstirðrværi. En er Högni laut við höggit, hjó Haraldr konungrþvert um herðar á honum, svá at Högni var nærsem fallinn. Nú snerist Högni við, reiðir upp sverðitok höggr til Haralds konungs, svá at hann klauf hannallt at söðli niðr. Síðan reið Högni þangat at, semSigvaldi var fyrir, ok setti sverðit á háls honum, svá at aftók höfuðit. Var nú fátt eptir orðit af þeim norsku,en þeir, sem eptir stóðu, flýðu allir í borgina ok inntudrottningu allt um fráfall konunganna ok Sigvalda. Varnú svá mikil sorg í borginni, at engi gáði hvárki svefnsné matar at neyta.
19
At morgni eptir orrostuna, sem lítt var ljóst, bjóstHögni í borgina með öllu liði sínu. Gekk hann fyrst íhöll konungsins ok fann þar engan mann inni utan tilkomulausaþræla. Frétti Högni þá at, hvar drottningværi, en þeir sögðu hana gengna í höll dóttur sinnar.En er þeir Högni hugðu þangat at vitja ok þeir várukomnir at þeim skíðgarði, er var í kring skemmuna,laust á svá mikilli þoku, at engi sá annan, ok funduþeir hvárki skíðgarðinn né skemmuna. Fetuðu þeir þáhvergi. En um síðir varð svá mikil móða fyrir hernum,at margir duttu þar ofan í á kaf ok svömluðu þar sváinnan um þá nótt alla með stórum erfiðismunum. Varðþeim torsótt at klifrast neðan þá hamra, er tveim meginváru móðunnar. Gekk þetta allt til dags. En semdagaði, sjá menn enga móðu, ok höfðu þeir verit atklórast neðan skíðgarðinn allt um kring, þar þeir hugðuhamra vera, duttu svá þar ofan fyrir ok gátu eigi at gert.Ok er þeir sáu slíkt óefni í hafa orðit, bauð Högni atbrjóta portin ok ná hurðinni af hjörunum. En er þatvar gert, ganga þeir Högni í skemmuna, ok er þeirkómu þar, sáu þeir engan mann. Tók þá flesta at stanzaaf slíku. Lét Högni þá upp brjóta allar féhirzlur oktaka þaðan gull ok silfr ok dýrleg klæði. Fór hannsíðan á burt með öllu liði sínu. Ok er þeir váru skammtkomnir mjök, verðr Högna aptr litit ok sér á múrnumstanda konu ófríða ok mjök aldraða ásýndum ok hjáhenni eina jómfrú svá fagra ok dæilega ásýndum, atHögna fell vel til geðs hennar prýði. Þá mælti Högnitil Svals: "Hver grunar þik, at þessi sé in fagra, semþar stendr hjá þeiri ljótu kerlingu á múrnum?" Svalrmælti: "Þat mun vera dóttir Erlings konungs, Ingibjörg,ok fóstra hennar, ok munu um brögð búa viðþik ok vilja oss feiga." Högni mælti: "Aptr skulum vérhverfa ok ná þeiri inni fögru mey." Svalr mælti: "Eigimá svá vera, herra, því at í nótt fengum vér hrakningmeð stórum erfiðismunum, en nú munum vér fá dauðannvísan, ef vit aptr snúum." Högni bað þá, at Svalrráða skyldi. Riðu þeir nú til tjalda ok skipta öllum sínumherbúðum. Síðan stigu þeir á skip, létu frá landiok sigldu burt af Noregi sínum skipaflota. Váru þaufimmtíu at tölu með drekanum Skrauta. Sigldu þeirnú beinleiðis hægan byr, allt til þess þeir kómu tilSvíaveldis.
20
Hins er nú at geta, er áðr var frá horfit, at Sörlikonungsson kom í Svíaríki. Tók hann höfn nærri borginniok lét reisa þar sínar herbúðir. Hann hafði í sínu liðimargt vaskra manna. Tveir bræðr váru með honumfinnskir. Hét annarr þeira Falr, en annarr Fróðel. Þeirváru báðir vel menntir í kyngikröptum öllum okforneskju, svá at nær þeim sýndist, váru þeir aðra stundí jörðu, en svá þótti mönnum sem ör flygi af hverjumþeira fingri ok fyrir hverri ör maðr til dauða kjörinn.Með Sörla váru þeir þrír bræðr aðrir, sem aldri höfðumæðzt né sigrazt í neinni orrostu. Þeir hétu Ámundi,Austmundr ok Arnljótr gauzki.En er þeir höfðu sínar herbúðir sett, konungssonok hans menn, sendir hann tólf menn til hallarinnar,ok var Sverrir formaðr ferðarinnar. Ok er sendimenninn kómu í höllina, þar er Sigmundr sat með sínumhöfðingjum, þá mælti Sverrir: "Sörli inn sterki, sonrkonungsins af Noregi, hefir oss hingat sent ok lætrþér kunngera, at hann býðr þér sátt ok sæmd fyrirkonunginn Hálfdan, föður þinn, ok þat allt fé, er konungrátti, þar með vináttu sína ok fóstbræðralag ok allaþá sæmd, er hann kann frekast at veita ykkr bræðrum."Ok er Sigmundr heyrði þessi orð ok boð, þá varð hannóðr ok ærr með ákafri grimmd ok forsugu hjarta okmælti svá: "Pakkið yðr skjótt heðan ok innið þat þessumníðingi, er þér eruð frá sendir, at hann skal höggvinnverða fyrir hund ok hrafn ok síðan á eldi brennast,bæði han ok allr hans herr." Sverrir mælti: "Eigimun Sörli hræðast þessar hótanir." Sigmundr mælti:"Verið skjótt burt frá augum mínum, þér leiðu þrælar,ok innið slíkt Sörla, at hann á engrar vægðar ván af oss,ok skal hann fordæmdr fá maklig laun sinna skammarligrahryðjuverka, þau sem fæsta skal eptir langa." GekkSverrir nú burt ok innir Sörla allt af viðræðu þeiraSigmundar, svá sem til bar, ok kveðr engra sátta framarván vera meðal þeirra.Eptir þetta svá talat býr Sörli inn sterki allan sinnher til orrostu, en þeir Sigmundr ok Þórir sterki þeystusitt lið allt út af borginni, ok var nú it mesta herópgert af hvárumtveggjum með miklum lúðraþyt oktrumbuhljóðum. Ok er fylkingar kómu saman, hjó Sörliok lagði hvern, er fyrir stóð, ok rauf hann fylkinguSigmundar mörgum sinnum bæði um þvert ok at endilöngu.En er Sigmundr konungsson sá þat, hugði hannat rétta við fylkingararminn ok reið nú fram ákafliga,mætti þá í hernum þeim bræðrum, Fal ok Fróðel, oksá hann þeir drápu svá liðit niðr, at undrum gegndi.Vildi nú Sigmundr hefna sinna manna, reiddi upp sverðitok hjó til Fróðels, en hann brást í jörð niðr við höggit.Náði Sigmundr þá til hans í því ok vildi hann upptoga. Kom þá Falr at í þessu neðan ór jörðinni á bak tilvið Sigmund ok lagði hann neðan í kviðinn undirbrynjuna, svá at þat varð hans bani. Fell nú Sigmundrdauðr niðr, ok fór þar allr hans ofsi. En er Þórir innsterki leit þetta ok sá, at eigi mundi tjá at berjast lengrvið Sörla, þá flýði hann aptr í borgina með þat fáttliðs,er eptir var orðit.
21
En er Sörli sá þat, færði hann sínar herbúðir nærborginni, ok gengu nú at með oddi ok egg at brjótamúrinn, en Þórir ok hans menn báru út á þá af múrnumvellanda bik ok brennistein, svá at Sörli fekk þaraf mikit mannspell. Lét hann þá aptr upp taka sínarherbúðir ok færa þær lengra í burt frá borginni, þangater fyrst höfðu þær staðit.
22
Nú sem þetta var tíðenda, kemr hertoginn Astró afEnglandi með óflýjanda her á mörgum skipum, októkst nú af nýju in snarpasta orrosta með þeim Sörlakonungssyni. Fell þá svá liðit niðr af hvárumtveggjumsem hrátt hrís, nær þat er í skógi kvistat. Reið nú Sörliinn sterki fram ákafliga ok felldi lið á báðar hendr okslíkt it sama hertoginn Astró aptr í mót. Stóð sú orrostaí næstu tvá daga, svá at ósýnt þótti, hvárir sigra mundu.
23
Ok er inn þriði dagr kom, sáu menn mörg skip afhafinu sigla ok þangat at landi stefna. Þau váru öll velbúin, en þó bar eitt langt af öllum öðrum. Þar þóttustmenn kenna drekann Skrauta, ok gátu menn þá til,at þetta mundi ferð Högna Hálfdanarsonar Brönufóstra.En er Sörli vissi þetta, brá honum svá nokkutvið ok mælti: "Nú munu þau umskipti nokkur veraorðin í Noregi, er oss munu enn eigi opinber, því atek kenni hér drekann Skrauta, ok mun þá enn eigi enduðdeila vár á meðal. Skulum vér fyrr falla með hreystien vér ragir reynumst." Allir hétu konungssyni hér umgóðu, at honum fylgja skyldu ok eigi við hann skilja,fyrr en dauðinn skildi þá. Bar nú þessi skip brátt atlandi, ok lagði Högni drekanum á góða höfn sem næstborginni, ok svá gerðu allir skipstjórnarmenn. Lét núHögni akkerum kasta í grunn sævar, ok eptir þat léthann tjalda sínu gullofnu silkitjaldi ok gekk þar innsíðan með öllum sínum vildustu mönnum. Drukku þeirþar ok váru glaðir. Nú er þeir sjá þetta hertoginn Astróok Þórir sterki, at Högni er við land kominn, ok þeirþekktu þat gerla, at drekinn Skrauti var fyrir landi, þáurðu þeir mjök glaðir við kvámu hans. Riðu nú tilherbúða Högna, ok varð þar mikill fagnaðarfundrmeðal þeira allra. Innir nú Þórir Högna allt fráviðskiptum þeira Sörla ok Sigmundar, bróður hans, ok sváum boð þau, er Sörli bauð Sigmundi. Högni hlýddi áþetta ok lagði fátt til. Eptir þat gengu þeir allir meðliðit heim til borgarinnar ok drukku lystilega í þrjádaga ina næstu í höllinni ok váru glaðir ok kátir.
24
En þá inn fjórði dagr kom, sendi Högni tólf menntil herbúða Sörla ok bað hann við búinn vera at mætasér ok hefja enn af nýju orrostu, kvað nú þenna dagenda skyldu verða á þeira máli. En er Sörli heyrði þetta,kvaðst hann í stað til reiðu vera ok eigi dvelja skyldu.Fylktu þá þegar hvárirtveggju sínu liði, ok varð núhörð orrosta ok grimmilig. Ok með því at flest varmanna fallit af liði Sörla, þá hallaðist brátt á hannbardaginn, en fátt var lið hans á fæti eptir. Þórir sterkireið þá þar at, sem fyrir var Karmon, fóstri Sörla, okveitti honum bana. En er Sörli sá þat, varð hann æfarreiðr ok hleypti sínum hesti eptir Þóri ok hugði hannskyldu bana hljóta eða sjálfr sitt líf láta, ok er þat sérHögni, mælti hann: "Þat mun nú ráð, Sörli, at vit reynummeð okkr, því at eigi mun seinna betra." Sörli léztþess albúinn vera.
25
Reið nú hvárr þeira svá hart í móti öðrum, at hestarnirbeggja váru nær sem fallnir, ok hjuggu þeir núsundr hvárr annars hest í bógunum, en hvárrgi komsári á annan, því at herklæðin hlífðu þeim svá ágætavel, ok var þat lengi, at þeir hjuggust þanninn, ok hváruganvar at áfrýja um vörn ok sókn. Nú sér Sörli, ateigi muni tjá at skipta lengr höggum við Högna. Snararhann þá sverðinu langt frá sér í burt ok ræðr þegará Högna, en hann grípr í mót af öllu afli, ok sviptastþeir nú harðliga. Þurfti þá eigi at sóknum at spyrja.Hirti þá hvárrgi friðar né griða annan biðja, ok varþeira atgangur inn grimmiligasti, svá at engir þóttustslíkar sviptingar sét hafa fyrr millum tveggja mennskramanna.Nú lítr Sörli einn lækjarfarveg mjök djúpan þarskammt frá sér ok hyggr, at Högni skuli þar í falla,kippir nú Högna at sér sem harðfengiligast, er þeirnálguðust skurðinn. En er Högni sér, hvat hann muniáformat hafa, þá hleypr hann sem harðast í fang honum,er hann mátti. Var nú meira kastit á Sörla en hannátti til ván, ok fellr hann þá öfugr á bak aptr, ok hleyprnú Högni á hann ofan ok lætr kné fylgja kviði. Þámælti Högni: "Fjarri mér er nú sverðit Sigrljómi, er ekþess helzt vid við parf, ok mun þat þykkja illa at unnit, efek bít þik á barkann, sem tröll gera, ok ef svá er semsagt er, at þú sért manna hugaðastr ok fullhugi kallaðr,þá liggðu hér nú kyrr ok bíð mín, á meðan ek teksverðit." Stóð Högni þá upp ok gekk þangat, semsverðit lá, en Sörli lá kyrr sem áðr. Sér nú Högni þat,at hvergi dignaði hjarta Sörla við þetta, ok mælti hannþá: "Eigi á ek, Sörli, stórrar svívirðingar á þér at hefna,ok kalla ek nærri jafnteflt með okkr. Skaltu nú þiggjaaf mér líf, ef þú vilt, ok skal þat mest í ríkja, at þúbauðst þrisvar líf föður mínum, enn þótt hann eigi þínboð þiggja vildi, ok var þér þar várkunn á, þótt sválenti með ykkr sem forlögin höfðu fyrir hugat. Fór þérok allvel í boðum þínum við Sigmund, bróður minn,enn þótt hann eigi þekkjast vildi. Býð ek því þér nú hérá ofan vináttu mína ok fóstbræðralag, ok gef þú mérsvör í móti boðum mínum, hversu þér líkar þetta."Sörli mælti: "Engi mundi mér slíkt boðit hafa, ok munmér sæmd vera í at þiggja þessi boð af slíkum mannisem ek hygg þik vera munu." Ok eptir þetta lét Högnihann upp standa. Sættust þeir þá sín á milli heilumsáttum. Gengu þeir nú þar til, sem hertoginn Astró okÞórir sterki váru, ok sætti Högni Sörla inn sterka viðbáða þá, svá at nú líkaði hvárumtveggjum betr en áðr.Hér eptir gengu þeir allir saman heim til hallarinnarok drukku nú glaðir ok kátir í marga daga ina næstu,svá at öll styrjöld var á burt horfin.
26
Síðan sigldu þeir af Svíþjóð á burt ok kómu tilEnglands. Gaf þeim vel byri ok kómust með heilu okhöldnu þangat it fyrsta. Ok er Högni hittir at málisystur sína, drottningu Marsibil, segir hann henni alltfrá viðskiptum þeira Sörla ins sterka ok svá þat með,at nú eru þeir sáttir ok fóstbræðr orðnir. En er húnheyrði þat, varð hún svá full harms ok reiði, at engifekk hana stillta. Lét hún þá, at aldri mundi hún tilfriðs verða upp frá þeim degi, fyrr en Sörli væri af dögumráðinn, ella hann skyldi í sundr drafna ok aldrifrið hafa. Sörli heyrði nú þetta, þar eð hann sat, okmælti nú þetta með sjálfum sér hljótt, svá at engiheyrði: "Þat vilda ek nú, at Mána kerling, vinkonamín, væri komin at stilla ofsa þinn." Ok eptir þat gekkSörli þangat at, sem drottning sat, ok lagði höfuð í knéhenni. Mælti hann þá: "Svá er nú komit, drottning,at hér máttu fá at líta Sörla inn sterka, er menn kalla,ok ger nú til við hann, hvat þér líkar." En sem drottningsá hann, rénaði henni öll reiði ok varð með ölluorðfall. Síðan sætti Högni Sörla við drottningu, systursína, ok var nú drukkit lystugt vín ok leikar framdirmeð kurt ok hæversku í ina næstu þrjá daga.En at liðinni veizlunni sigldu þeir burt til Noregsok sóttu þangat þær Ingibjörgu ok Steinvöru, konungsdætrnarErlings ok Haralds Valdimarssonar, sigldu síðanaf Noregi aptr ok heim til Svíaríkis með öllu sínu föruneyti.Var þá haldin veizla dýrlig ok at boði gengit. FekkHögni þá Ingibjargar, systur Sörla, en Sörli fekk hanssystur aptr í móti, ok er hún eigi nefnd, en Þórir sterkifekk Steinvarar, dóttur Haralds konungs Valdimarssonar.Váru þessi brullaup öll haldin í einu með gleði okgóðum fagnaði ok alls konar lystiligri skemmtan, er þávar tíð mönnum í því landi. Ok at endaðri veizlunni heltSörli aptr heim til Noregs ok gerðist þar konungr yfir, enHögni gerðist konungr yfir Svíaríki ok stýrði því allttil dauðadags. Gerði hann Þóri sterka at jarli þar íríkinu. Þeir Högni ok Sörli slitu aldri sína vináttu,meðan þeir lifðu báðir, ok er eigi getit þar um, hvártþeim hafi barna auðit orðit eða eigi eptir sik.Lýkr hér nú sögunni af Sörla inum sterka ok hansmiklu afreksverkum með svá sögðu niðrlagi ok endalykt.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.