← Library

Sögubrot af nokkurum fornkonungum í Dana- ok Svíaveldi

Old Norse · Sagas · 10 sections

1. 1

   .... neita. Konungr svarar: "Sé ek at þetta málþarf, at lítt sé á lopt borit, at menn biði þín, því atþat var siðr fyrri konunga dætra láta koma þrjá biðlaeða fleiri, en taka eigi inn fyrsta, ok eru konungarfleiri vel menntir en Helgi." Auðr svarar: "Því skiptirlitlu, hvárt þú spyrr mik at þessu eða eigi, því at ekveit, at áðr muntu fastráðit hafa, at öðru víss munfara en at mínum vilja, ok eigi líkligt, at þú mundirmér svá góðs gjaforðs unna, ok annat muntu mér ætla."Konungr stóð upp ok svarar: "Rétt getr þú þar. Aldriskaltu fá Helga konung ok því síðr sem þú girnistmeir," hittir nú Helga konung ok segir honum, athann hafi rætt þetta mál fyrir dóttur sinni, ok kveðstþat hugatsamliga gert hafa, lézt því ómerkiligar virðasthennar svör sem þau ræddust lengr við, kvað engankonungsson þann, er henni þætti sér fullkosta, mikluer ofsi hennar meiri. En þó lézt hann enn tala mundumálit fyrir hans hönd, -- "en at svá búnu tjár ekki".Helgi ferr heim, ok spyrr þetta Hrærekr, bróðir hans.Ok með því at hann sat heima í ríkinu, eggja vinirHræreks hann at kvænast. Honum fellst þat vel í skap,ok ræddu, at hann mundi biðja dóttur Ívars konungs,er þá var ágætastr konungr. Hann lét eigi vænt, athann mundi þann kost fá, er bróðir hans fekk eigi, ermiklu var framar í hvern stað. Þeir kváðu hann eigimundu fá hávan kost, ef hann bæði eigi, en sögðu honumenga svívirðing, þótt honum væri synjat konunnar.Þá berr hann upp fyrir bróður sinn málit ok spyrrhann ráða um, en hann kvað vera mikit happaráð, efhann fengi, kveðst ok eigi vita, hverr fengi, en kvaðvænt til gæfu, þeim er hlyti.Nú biðr Hrærekr, at Helgi muni fara at biðja honumkonu. En hann lézt fara munu, en meiri ván, atekki muni tjóa sem fyrr. Helgi ferr til Svíþjóðar á fundÍvars konungs, ok er honum þar vel fagnat sem fyrr.Hann hafði þar skamma stund verit, áðr hann berrupp málit ok biðr Unnar nú fyrir hönd bróður síns.Konungr svarar þungliga ok lét þess óvitrliga leitat,kvað þess enga ván, -- "ok þat undra ek, at þú ferrmeð því máli, ef henni sýndist eigi með yðr at ganga,eða hví mun hún þann vilja, er miklu er óframar?"Helgi lét hann í engan stað minna verðan en sik, enfyrir þá sök eigi jafnfrægan, at hann var heima jafnaní ríkinu ok því frá honum minni sögur, ok biðr hannþetta mál bera fyrir Unni. Konungr lézt þess ófúss okkveðst vætta af henni illra svara sem fyrr. Annan dageptir kallar hann til sín dóttur sína ok heimtir hanaá einmæli ok segir þar kominn Helga konung ok biðrhennar til handa bróður sínum -- "ok vill hann vitasvör af yðr þessa máls." Hún svarar, kvað nú eigi veraskyldu sem fyrr, at hún gerði svá óvegliga för Helga,at hún tæki svá vel þessu máli, at hún væri Hrærekigift. Konungr svarar: "Ómerkilig virðast mér þín svör,ok eigi veit ek, hvar þú ætlar til um gjaforðit, er þúsynjast hverjum konungi, er þín biðr. Ætla ek, at þúverðir oss skjótt ofstýri, ef þú vilt ekki hafa vár ráð."Hún svarar: "Því mun engu skipta enn sem fyrr attala við mik um málit, at þú munt áðr fastráðit hafa,hvert gjaforð ek skal hafa, ok mun því engu máliskipta, hvárt ek em Hræreki gefin eða öðrum manni,at illt eitt gjaforð mun ek hljóta þér undan hendi."Konungrinn gengr á brott, ok hittust þeir Helgi. Hannspyrr, hvert erendi hans skal þangat vera. Konungrsvarar, at mikit hefir honum í brugðizt. "Ferr þat orðá dóttir mín sé kvenna vitrust, en hún væri it mestafól, mundi hún eigi annan veg um þetta kjósa, at neitaþér, þvílíkum konungi, en mér virðist miklu heldrHræreki. Þykki mér þat ok vænast, at hún hafi þat,er hún beiðist." Ok luku þeir svá þessu máli, at hannheitr Hræreki dóttur sinni, ok var hún nú búin tilferðar með Helga.Fara þau nú sína leið, ok er þau kómu ór Svíaveldi,tala þau þetta mál sín í milli, hvé farit hefði ok hvatÍvarr konungr hefir rætt fyrir hváru þeira, koma núheim í ríkit á Selund. Verðr Hrærekr varr við, lætrsenda í móti þeim reiðskjóta ok mikit lið, lætr búaveizlu, ok at þeiri veizlu fær hann Unnar. Helgi dvelstheima á Selund þann vetr, ok at sumri fór hann íhernað, sem vandi hans var til. Hrærekr átti son viðkonu sinni, ok hét Haraldr. Þat mark var á honum:at tenn í öndverðu höfði, ok váru miklar ok gullslitrá. Hann var mikill ok fríðr sýnum. Ok er hann varþrévetr, var hann svá mikill sem tíu vetra gamlirsveinar.

2. 2

   Þat var eitt sumar, at Ívarr konungr kom með hersinn austan af Svíþjóð til Reiðgotalands. Hann lagðiöllu liðinu við Selund. Hann gerði orð Hræreki, mágisínum, at hann komi til hans. Konungr segir Unni,konu sinni. Hún spyrr, hvárt hann ætlaði at fara á fundmágs síns at bjóða honum til veizlu upp á land. Okum kveldit, er Hrærekr konungr gekk at sofa, hafðiAuðr búa látit nýja rekkju ok þar með öll klæðin í,ok var sett á mitt gólf, ok bað hún konung þar í sofaok hugsa, hvat hann dreymdi, -- "ok seg mér at morgni,"en hún fekk sér aðra sæing. Ok um morgininn kemrþar Auðr ok spyrr eptir draumum hans. "Mik dreymdi,"segir hann, "at ek væra staddr nær skógi nokkurumok hjá völlr sléttr ok fagr, ok þar sá ek einn hjörtstanda á vellinum. Þá rann ór skóginum einn hlébarðr,ok þótti mér fax hans sem gull, ok hjörtrinn stakkhornunum undir bóg dýrinu, en þat fell dautt niðr.Þar næst sá ek, hvar flaug flugdreki mikill ok kom þar,sem hjörtrinn var, ok greip þegar í klær sér ok sleitallan í sundr. Þá sá ek bjarndýr eitt, ok fylgdi húnnungr, ok vildi drekinn taka hann, en beran varði, okvaknaða ek þá." Hún mælti: "Þetta er mikill draumr,ok varast þú Ívar konung, föður minn, at hann véliþik, er þú hittir hann, því at þar hefir þú sét konungafylgjur, ok munu þeir eigast við orrostur, ok væri betr,at eigi ættir þú þann hjörtinn, er þér sýndist, en tilþess þætti mér þú líkligastr."Þann sama dag fór hann með marga menn á fundÍvars konungs ok gekk á konungs skipið ok fyrir lyptinginaok heilsaði Ívari konungi, en hann svaraði enguok lét sem hann sæi hann eigi. Þá segir Hrærekr, athann hefir látit búa veizlu í móti honum ok vildi honumtil sín bjóða. Konungr svaraði, kvaðst hafa illagift dóttur sína ok kvað eigi vera undir fyrir þá sök,þótt hún hefði illa við hann búit. Hann svarar, kveðstvel við una, kveðst ok ætla, at hún yndi eigi illa viðsitt gjaforð. Þá svarar konungr reiðuliga, segir, at hannvissi ógerla, hversu þau bjuggu við hann Helgi okAuðr, kvað þat í hvers manns munni, at Haraldr værisonr Helga konungs ok hans mynd væri á þeim sveini,ok lézt til þess kominn at láta hann vita þessi svik,ok kveðst honum sýnast, at eigi ætti þeir hana báðir,-- "ok heldr vil ek, at þú gefir hana bróður þínumen þannig fari lengr fram, at þú þorir eigi at hefna."Hrærekr lézt þat ekki heyrt hafa, en fyrir hvatvetnafram vill hann eigi láta konu sína ok bað Ívar konungráð til leggja. En hann kveðst ekki kunna öðru vísstil leggja en hann dræpi Helga, lét ok aldri fyrr munduverða með þeim vel, eða hinn ella, at hann léti konunafyrir Helga, kvað óhæft svá búit. Hrærekr kvaðst aldrimundu konuna láta ok heldr hefna, ríðr á brott viðsína menn, en konungr fór suðr til Reiðgotalands.Um haustit, er Helgi kom heim, var Hrærekr sváókátr, at engi maðr fekk orð af honum. En Auðr létbúa veizlu ríkuliga í móti honum, ok at þeiri veizluváru margs konar leikar, ok þótti Helga mikit mein,er bróðir hans var svá ókátr, ok bað hann fara í leikmeð sér, en hann kveðst ekki leika mundu at svá búnu.Hann bað hann vera kátan, -- "ok tökum hesta okkraok ríðum í turniment, sem vit erum vanir." Hrærekrspratt upp, gekk til sinna manna þegjandi, tekr vápnsín, hjálm ok brynju ok sverð ok spjót, ríðr út. Aðrirmenn riðu með burtstengr. Helgi, bróðir hans, kemrmóti honum með burtstöng. Hrærekr leggr undir höndhonum með spjóti ok í gegnum hann, ok fell hanndauðr af hestinum. Nú riðu til allir þeir, sem hjá váru,og spurðu, hví hann hefir þetta it illa verk gert. Hannlét ærnar sakir til, kveðst at sönnu spurt hafa, at hannhefir glapit konu hans. Allir duldu þess ok kváðu veramikla lygi. Ok er Auðr spyrr þetta, lézt hún vita, atþat váru ráð föður hennar, -- "ok er enn eigi allt framkomit, þat er hann hyggr," kvað þat mundu sýnastbrátt. Hún tók son sinn, Harald, ok reið brott viðmarga menn, en Hrærekr fór at veizlum, sem vandivar til.Ok litlu síðar kom sunnan Ívarr konungr. Ok erHrærekr spyrr þat, reið hann á fund hans. Ok er Ívarrkonungr spyrr, at Helgi var drepinn, segir hann þettavera níðingsverk mikit ok biðr vápnast lið sitt skjóttok hefna vinar síns, Helga, ok spyrr, at Hrærekr ætlará fund hans, ok býr lið sitt til atgöngu, fara á landupp ok í skóg þann, er var á leið þeiri, er ván var, atHrærekr mundi ofan ríða. Ok hann kom ofan til sjóvar,ok gekk Ívarr konungr sjálfr á land með því liði, ereptir var hjá skipum, ok lét setja upp merki sitt okgekk í móti Hræreki. Ok er þeir heyrðu lúðr Ívarskonungs, er í skóginum váru, runnu þeir ór skóginumeptir þeim Hræreki ok hans liði. Ok er þeir fundust,börðust þeir. Fell þar Hrærekr ok allt lið hans. Okþá beiddist Ívarr konungr, at þat ríki væri honum gefittil forráða, ok allir þeir, sem næstir váru, gengu undirhann. Litlu síðar kom af landi ofan Auðr in djúpúðga,dóttir hans, með her allan þann, sem hún fekk. Okmeð því at Ívarr konungr hafði ekki svá mikinn her,at hann mætti berjast við landsherinn at sinni, þá fórhann brott ok til Svíþjóðar.Þann sama vetr safnar Auðr til sín öllu gulli ok dýrgripum,er hún mátti fá í því ríki, er átt hafði Hrærekrkonungr, ok sendi til Eygotalands. Ok þegar várar,býr hún ferð sína ok hefir með sér Harald, sonsinn, ok margt stórmenni fór með henni ór landi, okhefir með sér allt þat fé, sem hún mátti með komast,fór fyrst til Eygotalands ok síðan austr í Garðaríki.Þar réð fyrir sá konungr, er Raðbarðr hét. Hann tókvel við henni ok liði hennar ok bauð henni með sérat vera ok öllu liði hennar ok hafa gott yfirlæti í sínulandi. Þetta þiggr hún. Ívarr konungr lagði undir sikríki þat allt, er átt höfðu þeir bræðr. En Raðbarðrkonungr biðr Auðar, ok með því at hún var landflóttaaf Selundi með son sinn, þykkir henni þurfa nokkurttraust, þat er syni hennar væri til hjálpar, er hann yxiupp. Ok með því, at Raðbarðr var ríkr konungr, þávar hún gift honum með ráði Haralds, en at var ekkispurðr Ívarr konungr.

3. 3

   Ok er Ívarr konungr spyrr þessi tíðendi, at Auðr vargift, þykkir honum Raðbarðr konungr firna djarfr, erhann fekk hennar án hans leyfi, safnar her miklumum öll sín ríki, Svíþjóð ok Danmörk, ok safnar svámiklum her, at eigi kunni telja, hvé mörg skip hannhafði. Hann stefnir her þeim í Austrríki á hendr Raðbarðikonungi, kveðst eyða skulu ok brenna allt hansríki. Ívarr konungr var þá gamall mjök. Ok er hannkom liðinu austr í Karjálabotna, ok ætla upp at gangaaf skipum með herinum, þar tók til ríki Raðbarðskonungs.Þat var eina nótt, er konungr svaf á dreka sínum ílyptingu, at honum þótti sem dreki mikill flygi utanaf hafinu ok þótti litr hans sem gull eitt ok sindra afhonum upp á himininn, sem síur flygi ór afli, oklýsir á öll lönd in næstu af honum. Ok þar eptir fljúgaallir fuglar þeir, sem honum þóttu vera á Norðrlöndum,ok þá sá hann í annan stað, at dregr upp skýmikit af landnorðri, ok sér, at þar fylgir svá mikit regnok hvassviðri, at honum þótti sem allir skógar ok alltland flyti í vatni því, sem ofan rigndi. Þar fylgdu reiðarok eldingar. Ok er sá inn mikli dreki fló af sænum álandit, þá kom móti honum regnit ok illviðrit ok svámikit myrkr, at því næst sá hann eigi drekann né fuglana,en heyrði þó gný mikinn af reiðunum ok af illviðrinu,ok gekk allt svá suðr ok vestr um landit ok svá víðasem hans ríki var. Ok þá þóttist hann sjá þar til, semskipin váru, at öll váru orðin at hvölum einum okrenna út í haf.Ok síðan vaknar hann, ok hann lét kalla til sín Hörð,fóstra sinn, ok segir honum drauminn ok bað hannráða. Hörðr kveðst vera svá gamlaðr, at hann kvaðstekki kunna at skynja drauma. Hann stóð í bjargi fyrirofan bryggjusporð, en konungr lá í lyptingu ok sprettirlangskarir, er þeir ræddust við. Konunginum var óskapléttok mælti: "Gakk á skip, Hörðr, ok ráð draumminn." Hörðr segist eigi munu út ganga, -- "ok þarfeigi at ráða draum þinn. Sjálfr máttu vita, hvat hanner, ok meiri ván, at skammt líði heðan, áðr skipastmunu ríki í Svíþjóð ok Danmörk, ok er nú kominná þik helgráðr, er þú hyggst öll ríki munu undir þikleggja, en þú veizt eigi, at hitt mun fram koma, at þúmunt vera dauðr, en óvinir þínir munu fá ríkit." Konungrmælti: "Gakk hingat ok seg illspár þínar." Hörðrmælti: "Hér mun ek standa ok heðan segja." Konungrmælti: "Hverr var Hálfdan snjalli með Ásum?" Hörðrsvarar: "Hann var Baldr með Ásum, er öll regin grétu,ok þér ólíkr." "Vel segir þú," kvað konungr, "gakkhingat ok seg tíðendi." Hörðr svarar: "Hér mun ekstanda ok heðan segja." Konungr spyrr: "Hverr varHrærekr með Ásum?" Hörðr svarar: "Hann var Hænir,er hræddastr var Ása, ok þó þér illr." "Hverr var Helgiinn hvassi með Ásum?" segir konungr. Hörðr svarar:"Hann var Hermóðr, er bezt var hugaðr, ok þéróþarfr." Konungr mælti: "Hverr var Guðröðr með Ásum?"Hörðr svarar: "Heimdallr var hann, er heimskastrvar allra Ása, ok þó þér illr." Konungr mælti:"Hverr em ek með Ásum?" Hörðr svarar: "Muntuvera ormr sá, sem verstr er til, er heitir Miðgarðsormr."Konungr svarar reiðr mjök: "Ef þú segir mér feigðmína, þá segi ek þér, at þú munt eigi lengr lifa, því atek kenni þik, hvar þú stendr, þrúðna þursinn. Þá farþú nú nær Miðgarðsorminum, ok reynum með okkr."Þá hljóp konungr ór lyptingunni, ok varð hann svá reiðr,at hann hljóp út um skarirnar. En Hörðr steyptist órbjarginu ok á sæinn út, ok þeir menn, er vörð helduá konungs skipinu, sá þat síðast til konungs ok Harðar,at hvárrgi kom upp síðan.Ok eptir þessi tíðendi er blásit liðinu til landgöngu,ok eiga þing. Þessi tíðendi spyrjast nú um allan herinn,er konungr er dauðr, ok þá er ráðs leitat, hvé með þessummikla her skal fara. Þat sýndist þeim, þar sem Ívarrkonungr var dauðr, en áttu engar sakir við Raðbarðkonung, at hverr færi heim sem skjótast at góðum byr.Þat var ráðs tekit, rofinn leiðangrinn, siglir hverr tilsíns lands. Ok er þetta spyrr Raðbarðr konungr, setrhann Harald, stjúpson sinn, yfir suman herinn. Ferrþá Haraldr með liðinu á Selund, ok var hann þar tilkonungs tekinn. Því næst fór hann á Skáni til þessríkis, er átt höfðu móðurfrændr hans, ok var þar tekitvið honum vel, ok efldist þaðan mjök at liði. Þá fórhann upp á Svíþjóð ok leggr undir sik allt Svíaveldiok Jótland, er átt hafði Ívarr, móðurfaðir hans, hófþá upp marga fylkiskonunga, er áðr váru teknir afríki fyrir Ívari konungi. Haraldr konungr hefir starfsamtríki öndverða daga sína. Fyrir þá sök, at hanner ungr maðr, þótti mönnum sem dælla mundi at leitaeptir föðurleifðum sínum, er áðr váru teknir af ríkifyrir Ívari konungi eða Ingjaldi konungi.

4. 4

   Haraldr var þá fimmtán vetra, er hann var til ríkistekinn. Ok með því at vinir hans vissu, at hann mundieiga mjök herskátt at verja ríkit, er hann var ungr ataldri, þá var það ráð gert, at aflat var at seið miklum,ok var seiðat at Haraldi konungi, at hann skyldi eigibíta járn, ok svá var síðan, at hann hafði aldregi hlífí orrostu, ok festi þó ekki vápn á honum. Hann gerðistbrátt hermaðr mikill ok átti svá margar orrostur, atengi maðr var sá í ætt hans, at þvílíkan herskap hafihaft með ríki sem hann, ok þá var hann kallaðr Haraldrhilditönn. Hann eignaðist með orrostum ok hernaðiöll þau ríki, er átt hafði Ívarr konungr, ok þvímeira, at engi konungr var sá í Danmörk eða Svíþjóð,at eigi gyldi honum skatt ok allir gerðust hans menn.Hann lagði undir sik þann hlut Englands, er átt hafðiHálfdan snjalli ok síðan Ívarr konungr. Hann settikonunga ok jarla ok lét sér skatta gjalda. Hann settiHjörmund konung, son Hervarðar ylfings, yfir Eystra-Gautland,er átt hafði faðir hans ok Granmarr konungr.

5. 5

   Ok í þann tíma, er Haraldr konungr hilditönn settistí ríkin, Svíþjóð ok Danmörk, var sá konungr í Reiðgotalandi,er hét Hildibrandr ok var ríkr konungr okhermaðr mikill. Ok er hann tók at eldast, settist hannat löndum. Hann átti tvau börn. Sonr hans hét Hildir,en Hildr dóttir. Hún var allra meyja fríðust ok skapstórmjök. Ok er konungr var mjök gamall, tók hann banasótt.Ok er sóttin tók at honum at líða, heimtir hannson sinn til sín ok réð honum mörg heilræði ok segir,at þat var it fyrsta, at hann gifti systur sína langt íbrott, ok þat með, at hann miðlaði henni engan hlutaf jörðum í landi sínu, ok þat it þriðja, at hann fengihenni enga þjónunarmenn, at hún mætti með valdihalda sik ok menn sína. "Mun nú skilja várar samvistur.Halt ok sömum vinum, sem ek hefi haft, er þú ertungr maðr ok þarft forsjá at skipa ríkit." Konungr andaðist,en landsmenn stefna fjölmennt þing at landslögum.Ok á þinginu setja þeir Hildi konungsson í hásætiok gefa honum konungs nafn; sverja þeir honumhlýðni, en hann þeim landslög. Ok eptir þat gerirhann veizlu mikla ok erfi eptir föður sinn ok fagnaðarölvinum sínum, gefr nafnbætr öllum vinum sínumok ríkismönnum, sem fyrr höfðu haft með gamlakonungi. Ok er skipat var ríkit með þessum hætti, gengrHildr konungsdóttir fyrir bróður sinn, lýtr honum okkveðr hann blíðum orðum ok fögrum, talar ok....

6. 6

   .... má í hernað. Ok á einu hausti sótti hann áfund Haralds konungs, föðurbróður síns, ok fekk þargóðar viðtökur ok var þar um hríð í góðu yfirlæti. Okfyrir því at Haraldr konungr tók mjök at eldast, settihann Hring, frænda sinn, yfir her sinn at hegna löndsín, ok dvaldist Hringr með Haraldi langar stundir.Ok er elli tók mjök at síga á hendr konungi, þá settihann Hring, frænda sinn, konung yfir Uppsölum okgaf honum til forráða Svíþjóð alla ok Gautland vestra,en hann sjálfr hefir yfirsókn um alla Danmörk okEystra-Gautland. Hringr konungr fekk Álfhildar, dótturÁlfs konungs, er land átti milli elfa tveggja, Gautelfarok Raumelfar. Þat váru ok þá kallaðir Álfheimar.Þat váru marklönd mikil. Hringr átti einn son viðkonu sinni. Sá hét Ragnarr. Haraldr konungr átti tvásonu við konu sinni. Var annarr Hrærekr slöngvandbaugi,en annarr Þrándr gamli.

7. 7

   Ok er Haraldr konungr hilditönn var orðinn svágamall, at hann hafði hálft annat hundrað vetra, þálá hann í rekkju ok mátti eigi ganga, ok var þat víðaum ríki hans, er á gengu víkingar með hernað. Ok þáþótti vinum hans illa fara ríkin, er eyðast tók landsstjórnin,þótti ok mörgum hann fullgamall, ok nokkurirríkismenn gerðu ráð, er konungr tók kerlaug, atþeir lögðu yfir ofan viðu ok báru á grjót ok vildu kæfahann í lauginni. Ok er hann vissi, at þeir vildu tapahonum, bað hann þá láta sik í brott ór lauginni. "Veitek, at yðr þykkir ek of gamall. Þat er ok satt, en velmætta ek verða skapdauði. Eigi vil ek þenna dauðann,at deyja í lauginni. Vil ek deyja miklu konungligar." Þákómu til vinir hans ok tóku hann í brott.Ok litlu síðar gerði hann menn upp á Svíþjóð tilHrings konungs, frænda síns, með þeim orðsendingum,at hann skyldi safna her um allt þat ríki, sem hannvarðveitti, ok koma í móti honum at landamæri okberjast við hann, ok lét segja honum allan atburð, ertil hafði komit, at Dönum þótti hann til gamall. Okeptir þetta safnar Hringr konungr liði um allt Svíaveldiok Vestra-Gautland, ok mikit lið hafði hann afNoregi. Ok er svá sagt, at þá er Svíar ok Norðmennfóru út með leiðangrinn um Stokksund, at þá var hálfrþriði tugr hundraða skipa. En Hringr konungr reiðmeð hirð sína ok Vestr-Gautum it efra um Eyrarsundok sótti svá vestr landveg til skógarins Kolmerkr, erskilr Svíþjóð ok Eystra-Gautland. Ok þá er Hringr konungrkom af skóginum vestr þar, sem heitir Brávík,þá kom þar í mót skipaherr hans, ok setti Hringr konungrþar herbúðir sínar á Brávelli undir skóginum,milli ok víkrinnar. Haraldi konungr dregr nú samanher um allt Danaveldi, ok mikill herr kom ór Austrríkiok allt ór Kænagarði ok af Saxlandi. Ok þá er herrhans var saman kominn á Selund, þar sem Kægjaheitir, ok yfir til Skáneyrar af Landeyri, máttu mennganga þar yfir at skipum einum, ok allr sær þótti þakiðraf skipaher hans. Þá sendir hann þann mann, erHerleifr hét, ok með þeim Saxa her á fund Hrings konungs,ok láta hasla honum völl ok taka þeim orrostustaðok segja í sundr griðum ok friði. Haraldr konungrfór með herinn á sjau dögum, áðr hann kom austrí Brávík. Ok þá bjuggust hvárirtveggju til orrostu okfylktu liði sínu.

8. 8

   Svá er sagt, at í her Haralds konungs var höfðingisá er Brúni hét. Hann var allra þeira manna vitrastr,er með honum váru. Hann lét Brúna fylkja liðinu okskipa höfðingjum undir merki. Stóð merki Haraldskonungs í miðri fylkingu, ok var um hans merki hirðhans.Þessir kappar váru með Haraldi konungi: Sveinn,Sámr, Gnepi inn gamli, Garðr, Brandr, Blængr, Teitr,Tyrfingr, Hjalti; þeir váru skáld Haralds konungs okkappar. Þeir váru heiman ór hirð Haralds konungs:Hjörtr, Borgarr, Beli, Barri, Beigaðr, Tóki. Þar varskjaldmærin Visma ok önnur Heiðr, ok hefir hvártveggikomit með mikinn her til Haralds konungs.Visma bar merki hans. Með henni váru þessir kappar:Kári ok Milva. Vébjörg hét enn skjaldmær, er kom tilHaralds konungs með mikinn her sunnan af Gotlandi,ok fylgdu henni margir kappar. Af þeim öllum varmestr ok ágætastr Ubbi inn fríski, Bratr írski, Ormrenski, Búi Brámuson, Ari eineygi, Geirálfr. Vismuskjaldmeyju fylgdi mikill Vinda herr. Váru þeir auðkenndir;þeir höfðu löng sverð ok buklara, en þeirhöfðu ekki langa skjöldu sem aðrir menn. Ok í annanfylkingararm Haralds konungs var Heiðr skjaldmærmeð sínu merki, ok hefir hún með sér hundrað kappa.Þeir váru berserkir hennar: Grímr, Geirr, Hólmsteinn,Eysöðull, Heðinn mjóvi, Dagr lífski, Haraldr Óláfsson.Þar váru margir höfðingjar með Heiði í arminn. Íannan fylkingararm var sá höfðingi, er hét Haki höggvinkinni,ok váru fyrir honum merki borin. Margir várukonungar ok kappar með honum. Þar váru þeir Alfarrok Alfarinn, synir Gandálfs konungs, er þá höfðu áðrverit hirðmenn ok heimilismenn Haralds konungs.Haraldr konungr var í vagni, því at hann var eigi vápnfærr,svá at hann mætti í orrostu ganga.Konungr sendir Brúna ok Heiði at skynja, hversuHringr hefði fylkt liði sínu ok hvárt hann væri búinntil orrostu. Brúni segir: "Svá lízt mér sem Hringr munibúinn at berjast ok hans lið. Hann hefir undarligafylkt. Hann hefir svínfylkt her sínum, ok mun eigi gottat berjast við hann." Þá segir Haraldr konungr: "Hverrmun Hringi hafa kennt hamalt at fylkja? Ek hugðaengan kunna nema mik ok Óðin, eða mun Óðinnvilja skjöplast í sigrgjöfinni við mik? Þat hefir aldrifyrr verit, ok enn bið ek hann, at hann geri eigi þat.En með því at hann vili nú eigi veita mér sigr, þá látihann mik falla í orrostu með her minn allan, ef hannvill eigi, at Danir hafi sigr sem fyrr, ok allan þannval, sem fellr á þeima velli, gef ek Óðni." Svá var semBrúni hafði sagt, at Hringr hafði svínfylkt öllu liðisínu. Þá þótti þó svá þykk fylkingin yfir at sjá, at ranivar í brjósti, en hún var þó svá löng, at armrinn tókat á þeiri, er Vará hét, en annarr ofan til Brávíkr.Hringr konungr hafði með sér til orrostu margakonunga ok kappa. Þar var inn æðsti maðr með honumkonungr sá, er hét Áli inn frækni, er mikinn fjöldahers hafði ok marga aðra ágæta konunga ok kappa.Með honum var sá kappi, er ágætastr hefir verið í fornsögum,Störkuðr inn gamli Stórverksson, er upp hafðifæðzt í Noregi á Hörðalandi í eyjunni Fenring okfarit hafði víða um lönd ok verit með mörgum konungum.Margir kappar aðrir váru komnir ór Noregitil þessarar orrostu: Þrándr þrænzki, Þórir mærski,Helgi inn hvíti, Bjarni, Hafr, Fiðr firzki, Sigurðr,Erlingr snákr af Jaðri, Sögu-Eiríkr, Hólmsteinn hvíti,Einarr egðski, Hrútr vafi, Oddr víðförli, Einar þrjúgr,Ívarr skagi. Þessir váru kappar miklir Hrings konungs:Áki, Eyvindr, Egill skjálgi, Hildir, Gautr, Guði tollus,Steinn af Væni, Styrr inn sterki. Þessir höfðu enn einasveit: Hrani Hildarson, Sveinn uppskeri, Hlaumboðiok Sóknar-Sóti, Hrokkell hækja, Hrólfr kvensami. Þeirváru enn: Dagr inn digri, Gerðarr glaði, Dúkr vindverski,Glúmr vermski vestan af Elfinni, Saxi flettir,Sali gauzki. Þessir váru ofan af Svíaveldi: Nori, Haki,Karl kekkja, Krókarr af Akri, Gunnfastr, Glismakrgoði. Þessir váru ofan af Sigtúnum: Sigmundr kaupangskappi,Tolufrosti, Aðils ofláti frá Uppsölum, hanngekk fyrir framan merki ok skjöldu ok var eigi í fylkingu,Sigvaldi, er komit hafði til Hrings konungs ellefuskipum. Tryggvi ok Tvívífil höfðu komit tólf skipum.Læsir hafði skeið ok alla skipaða með köppum.Eiríkr helsingr hafði dreka mikinn, vel skipaðanhermönnum. Menn váru ok komnir til Hrings konungsaf Þelamörk, er kappar váru ok höfðu minnstyfirlát, því at þeir þóttu vera dragmálir ok tómmálir.Þessir váru þaðan: Þorkell þrái, Þorleifr goti, Haddrharði, Grettir rangi, Hróaldr tá. Sá maðr var enn kominntil Hrings konungs, er hét Rögnvaldr hái eða Raðbarðrhnefi, allra kappa mestr. Hann var fremstr í rananum,ok næst honum váru þeir Tryggvi ok Læsir,ok úti Alrekssynir ok Yngvi. Þá váru Þilirnir, er allirvildu sízt hafa ok hugðu litla liðsemd mundu at vera.Þeir váru bogmenn miklir.

9. 9

   Ok er þessi herr var allr búinn til orrostu, létuhvárirtveggja blása lúðrum ok æptu því mæst heróp.Þá gengu saman fylkingar, ok var sú orrosta svá snörpok mikil sem segir í öllum fornum sögum, at engiorrosta á Norðrlöndum hafi háið verit með jafnmikluok jafngóðu mannvali til orrostu at telja.Ok er litla hríð hafði orrostan staðit, sótti sá kappifram í her Haralds konungs, er hét Ubbi fríski, ok réðhann þar at, sem var raninn á fylking Hrings konungs,ok átti it fyrsta víg við Rögnvald raðbarð, ok var þeiraskipti allharðligt, ok ógurlig högg mátti þar sjá í herinum,er þessir ofrhugar gengust at. Veitti hvárr öðrummörg högg ok stór, en svá var Ubbi mikill kappi,at eigi léttir hann fyrr en með því skildist þeira einvígi,at Rögnvaldr fell fyrir Ubba. Ok því næst hljóphann at Tryggva ok særði hann banasári. Ok er þatsjá Alrekssynir, hvé ógurliga hann ferr í herinum, ráðastþeir í móti honum ok berjast við hann, en svá varhann harðgerr ok mikill kappi, at báða þá drepr hann,ok eptir þat drepr hann Yngva. Ok þá fór hann svágeystr í herinum, at hvatvetna stökk fyrir, ok felldihann alla þá, sem fremstir stóðu í rananum, nema þá,sem viku í móti öðrum köppum. Ok er þetta sér Hringrkonungr, eggjaði hann herinn, at eigi sætti einn maðryfir alla, þvílíkir yfirgangsmenn sem með honum váru,-- "eða hvar er kappinn Störkuðr, er enn hér til barávallt hærra skjöld? Vinn oss sigr." Hann svaraði: "Höfumvér ærit at vinna, herra," segir hann, "en við skulumvér leita at vinna slíkan sigr sem vér megum, enþar er sá maðr, er Ubbi er, at maðr má koma í fullaraun." En við konungs áeggjan hleypr hann fram íherinn á mót Ubba, ok verðr þar orrosta mikil millumþeira sett með stórum höggum ok miklu afli, er hvárrtveggivar ofrhugi, ok gekk svá um hríð, ok veitti Störkuðrhonum eitt mikit sár, ok þar í móti fekk Störkuðrsex sár ok öll stór ok þóttist varla komit hafa íslíka raun af einum manni. Ok með því at fylkingarváru svá styrkjar, reiddi þá ýmsa vega, ok sleit fyrirþví þetta einvígi. Síðan vegr Ubbi þann kappa, erAgnarr hét, ok ruddi æ jafnan fyrir sér stíginn okhöggr á tvær hendr, hefir báðar hendr blóðgar tilaxlar. Ok þá sótti hann at þeim Þilunum. Ok þá erþeir sá hann, mæltu þeir: "Nú þurfum vér eigi annarsstaðar í herinum at leita fram ok látum þenna mannsækja örvar um stund, ok fyrr..... sigrinn, ok sválítit sem öllum þykkir til vár koma, gerum nú þvímeira um oss ok sýnum oss vaska menn." Þeir takaat skjóta á hann, er ágætastir váru af þeim Þilunum,Haddr harði ok Hróaldr tá, ok váru svá ágætir menn atskotum, at þeir skutu at honum tvennum tylftum örvaok í brjóst honum, ok eigi var honum lítit til fjörs. Þessirmenn veittu honum bana, ok áðr hafði hann drepitsex kappa, en um fram veitt stór sár ellefu köppum,en drepit sextán menn af Svíum ok Gautum, er framarlastóðu í fylkingu.Ok á þeiri stundu sótti Vébjörg skjaldmær mjök áhendr Svíum ok Gautum. Hún sótti fram at þeimkappa, er hét Sóknar-Sóti, ok svá hefir hún vant sikmeð hjálmi ok brynju ok sverði, at hún var framarlaí riddaraskap, sem Störkuðr inn gamli segir. Hún færstór högg kappanum ok sækir lengi. Ok eitt högg höggrhún á kinnina ok sneið sundr kjálkann ok af hökuna.Hann drap í munn sér skegginu ok beit á ok helt svá uppat sér hökunni. Ok hún vinnr mörg stór verk í herinum.Litlu síðar mætir henni Þorkell þrái, kappi Hringskonungs, ok eigast þau við harða sókn, ok áðr en létti,drap hann hana með mörgum sárum ok mikilli hugprýði.Nú verða þar mörg stór tíðendi á skammri stundu,ok ganga ýmsar fylkingar betr. Missti þar margr maðrheimkvámu eða fekk örkuml af hvárutveggja liði. Núsækir Störkuðr fram á hendr Dönum. Hann ræðst í mótiþeim kappa, er Húnn hét, ok eigast þeir við orrostu,ok lýkr svá, at Störkuðr drepr hann ok litlu síðar þann,er hans vill hefna, er Ella hét. Ok þá sótti hann atþeim, er Borgarr hét, ok áttu hart víg saman, ok lýkrsvá, at hann drap þann. Störkuðr hleypr nú um fylkingarmeð brugðit sverð ok höggr hvern at öðrum. Okþví næst hjó hann þann, er Hjörtr hét, ok þá mættihonum Visma skjaldmær, er bar merki Haralds konungs.Störkuðr sækir at henni fast. Hún mælti þá tilStörkuðar: "Nú er kominn á þik helfíkr, ok muntunú deyja skulu, þursinn." Hann svaraði: "Fyrr muntuþó halla merkinu Haralds konungs," ok hjó af hennivinstri hönd. Ok þá gerðist sá maðr í móti honum athefna hennar, er hét Brái Sækálfs faðir, ok leggr Störkuðrhann í gegnum með sverði, ok víða í herinummátti nú sjá stóra valköstu á valfalli. Nokkuru síðarkom í móti Störkuði Gnepja, mikill kappi, ok áttustvið harða sókn, ok veitti Störkuðr honum banasár. Okþví næst drap hann þann kappa, er Haki hét, ok þáfekk hann þar mörg stór sár í þeiri svipan. Hann varhöggvinn á hálsinn við herðarnar, svá at sá inn í holit,ok framan á brjóstinu hafði hann mikit sár, svá atlungun fellu út, ok látit hafði hann einn fingr á hægrihendi.Ok er Haraldr konungr sá svá mikit mannfall afhirð sinni ok köppum, þá reis hann upp á knéin októk tvau söx ok keyrði fram fast hestinn, er fyrir vagninumvar, ok lagði hvárutveggja saxinu báðum höndumok veitti mörgum manni bana með sínum höndum,þó at hann mætti eigi ganga né á hesti sitja. Gekknú orrostan svá um hríð, at konungrinn vann mörgstórvirki. Ok ofarla þessa bardaga var konungrinn Haraldrhilditönn sleginn kylfu í höfuðit, svá at haussinnrifnaði í sundr, ok var þat hans banasár, ok drap Brúnihann. Ok þá sá Hringr konungr vagn Haralds konungsauðan ok þóttist vita, at konungrinn mundi verafallinn. Lét hann blása ok kallaði, at herrinn stöðvaðist.Ok er Danir urðu þessa varir, þá staðnaði orrostan,ok bauð Hringr konungr grið öllum her Haraldskonungs, ok þat þágu allir.Ok annan dag eptir at morgni lætr Hringr konungrkanna valinn ok leita at líki Haralds konungs, frændasíns, ok var mikill herr valsins fallinn yfir, þar semlíkit lá. Var þá orðinn miðr dagr, er líkit fannst okvalrinn var rofinn, ok lét Hringr konungr þá takalík Haralds konungs, frænda síns, ok þvá af blóð okbúa um vegliga eptir fornri siðvenju, lét leggja líkit íþann vagn, er Haraldr konungr hafði til orrostu. Okeptir þat lét hann kasta mikinn haug ok lét þá líki hansaka í þeim vagni, á þeim hesti, er Haraldr konungr hafðitil orrostu ok lét svá aka í hauginn, ok síðan var sáhestr drepinn. Ok þá lét Hringr konungr taka þannsöðul, er hann sjálfr hafði riðit í, ok gaf þann Haraldikonungi, frænda sínum, ok bað hann gera hvárt, er hannvildi, ríða til Valhallar eða aka. Ok þá lét hann gera þarmikla veizlu ok veita útferð Haralds konungs, frændasíns. Ok áðr en haugrinn væri aptr lokinn, þá biðrHringr konungr til ganga allt stórmenni ok alla kappa,er við váru staddir, at kasta í hauginn stórum hringumok góðum vápnum til sæmdar Haraldi konungi hilditönn.Ok eptir þat var aptr byrgðr haugrinn vandliga.

10. 10

    Sigurðr hringr var konungr yfir Svíþjóð ok Danmörkeptir Harald konung hilditönn. Ok þá óx uppsonr hans, Ragnarr, í hirð föður síns. Hann var allraþeira manna mestr ok fríðastr, er menn hefði sét, okvar hann líkr móður sinni ásýndar ok í hennar ætt atsjá, því at þat er kunnigt í öllum fornum frásögum umþat fólk, er Álfar hétu, at þat var miklu fríðara en engiönnur mannkind á Norðrlöndum, því at allt foreldriÁlfhildar, móður hans, ok allr ættbálkr var kominn fráÁlfi gamla. Þat váru þá kallaðar Álfa ættir. Af honumtóku nöfn þær tvær meginár, er elfr heitir hvártveggisíðan. Önnur skildi ríki hans af Gautlandi, var sú fyrirþví kölluð Gautelfr, en önnur fell at því landi, er núheitir Raumaríki, ok heitir sú Raumelfr. Ragnarr varlíkr feðr sínum ok föðurfrændum á vöxt, sem verit hafðiHaraldr konungr hilditönn eða Ívarr víðfaðmi. Ok erHringr konungr tók at eldast ok þungfærast, tók atminnkast ríki hans, ok tók mest af því, er first honumvar. Sá konungr er nefndr Aðalbrikt, er kominn var afætt Ellu konungs, þess er drepit hafði Hálfdan ylfingr,ok lagði undir sik þann hluta Englands, er Norðimbralandheitir; þann hlut átti Hringr konungr ok áðrHaraldr konungr. Aðalbrikt konungr réð því ríki langarstundir. Synir hans hétu Áma ok Ella, er konungarváru í Norðimbralandi eptir föður sinn.Þá er Sigurðr hringr var gamall, var þat á einuhausti, er hann hafði riðit um ríki sitt, Gautland vestra,at dæma mönnum landslög, ok þá kómu í móti honumGandálfs synir, mágar hans, ok báðu, at hann mundiveita þeim lið at ríða á hendr þeim konungi, er Eysteinnhét, er því ríki réð, er þá hétu Vestmarar, en nú heitirVestfold. Þá váru höfð blót í Skíringssal, er til var sóttum alla Víkina..........

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.