Norna-Gests þáttr

Old Norse · Sagas · 12 sections

1
SVÁ er sagt, at á einum tíma, þá er Óláfr konungrTryggvason sat í Þrándheimi, bar svá til, at einnmaðr kom til hans at áliðnum degi ok kvaddi hannsæmiliga. Konungr tók honum vel ok spurði, hverrhann væri, en hann sagðist Gestr heita. Konungr svarar:"Gestr muntu hér vera, hversu sem þú heitir."Gestr svarar: "Satt segi ek til nafns míns, herra,en gjarna vilda ek at yðr gisting þiggja, ef kostr væri."Konungr sagði honum þat til reiðu vera. En með þvíat áliðinn var dagr, vildi konungr ekki tala við gestinn,því at hann gekk þá skjótt til aptansöngs ok síðantil borðs ok þá til svefns ok náða.Ok á þeiri sömu nótt vakti Óláfr konungr Tryggvasoní sæng sinni ok las bænir sínar, en aðrir menn allirsváfu í því herbergi. Þá þótti konungi einn álfr eðaandi nokkurr koma inn í húsit ok þó at luktum dyrumöllum. Hann kom fyrir rekkju hvers manns, er þar svaf,ok at lyktum kom hann til sængr eins manns, er þarlá utarliga. Þá mælti álfrinn ok nam staðar: "Furðusterkr láss er hér fyrir tómu húsi, ok er konungr eigijafnvíss um slíkt sem aðrir láta, er hann sé allra mannaspakastr, er hann sefr nú svá fast." Eptir þatt hverfrsá á brott at luktum dyrum.En snemma um morgininn eptir sendi konungr skósveinsinn at verða víss, hverr þessa sæng hafði byggtum nóttina; prófaðist svá, at þar hafði legit gestrinn.Konungr lét kalla hann fyrir sik ok spurði, hvers sonhann væri. En hann svarar: "Þórðr hét faðir minn ok varkallaðr þingbítr, danskr at kyni. Hann bjó á þeim bæí Danmörk, er Græningr heitir." "Þrifligr maðr ertu,"segir konungr. Gestr sjá var djarfr í orðum ok meirien flestir menn aðrir, sterkligr ok nokkut hniginn íefra aldr. Hann biðr konung at dveljast þá lengr meðhirðinni. Konungr spurði, ef hann væri kristinn. Gestrlézt vera prímsigndr, en eigi skírðr. Konungr sagðihonum heimilt at vera með hirðinni, -- "en skammastund muntu með mér óskírðr." En því hafði álfrinnsvá til orðs tekit um lásinn, at Gestr signdi sik umkveldit sem aðrir menn, en var þó reyndar heiðinn.Konungr mælti: "Ertu nokkurr íþróttamaðr?" Hannkvaðst leika á hörpu eða segja sögur, svá at gaman þættiat. Konungr sagði þá: "Illa gerir Sveinn konungr þat,at hann lætr óskírða menn fara ór ríki sínu landa ámeðal." Gestr svarar: "Ekki er þat Dana konungi atkenna, því at miklu fyrr fór ek burt ór Danmörk enOttó keisari lét brenna Danavirki ok kúgaði Haraldkonung Gormsson ok Hákon blótjarl at taka við kristni."Margra hluta spyrr konungr Gest, en hann leysti flestvel ok vitrliga. Svá segja menn, at Gestr þessi kæmi áþriðja ári ríkis Óláfs konungs til hans. Á því ári kómuok til hans þeir menn, er Grímar hétu ok váru sendiraf Guðmundi af Glasisvöllum. Þeir færðu konungihorn tvau, er Guðmundr gaf honum. Þau kölluðu þeirok Gríma. Þeir höfðu ok fleiri erendi til konungs,sem síðar mun sagt verða. Nú er þat at segja, at Gestrdvaldist með konungi. Er honum skipat utar frá gestum.Hann var siðsamr maðr ok látaðr vel. Var hannok þokkasamr af flestum mönnum ok virðist vel.
2
Litlu fyrir jól kom Úlfr heim inn rauði ok sveitmanna með honum. Hann hafði verit um sumarit íkonungs erendum, því at hann var settr til landsgæzluum haustit í Víkinni við áhlaupum Dana. Var hannjafnan vanr at vera með Óláfi konungi um hávetri.Úlfr hafði at færa konungi marga góða gripi, erhann hafði aflat um sumarit, ok einn gullhring hafðihann aflat, er Hnituðr hét. Hann var hnitaðr samaní sjau stöðum, ok var með sínum lit hverr hlutrinn.Miklu var hann gullbetri en aðrir hringar. Þann hringhafði gefit Úlfi einn bóndi, er Loðmundr hét, en þennahring hafði átt áðr Hálfr konungr, er Hálfsrekkar erufrá komnir ok við kenndir, er þeir höfðu kúgat fé afHálfdani konungi í Ylfing. En Loðmundr beiddi Úlfí móti, at hann mundi halda bænum fyrir honummeð fulltingi Óláfs konungs. Úlfr játaði honum því.Heldr konungr nú jól sín ríkuliga ok sitr í Þrándheimi.En inn átta dag jóla gefr Úlfr inn rauði hringinnHnituð Óláfi konungi. Konungr þakkar honum gjöfinaok alla sína trúlynda þjónustu, er hann hefði jafnanveitt honum. Ferr þessi hringr víða um herbergi, þarer menn drukku inni, því at þá váru eigi hallir smíðaðarí þann tíma í Noregi. Sýnir nú hverr öðrum, okþykkjast menn eigi sét hafa jafngott gull sem í hringnumvar. Ok at lyktum kemr hann á gestabekk ok sváfyrir Gest inn ókunna. Hann lítr á ok selr aptr hringinnyfir þvera höndina, þá er hann helt áðr á kerinu.Finnst honum fátt til ok talar ekki til þessa gripar, enhefir gamanræður sem áðr við sína félaga. Einn herbergissveinn skenkti utar á bekkinn gestanna. Hannspyrr: "Lízt yðr vel á hringinn?" "Allvel," sögðu þeir,"utan Gesti inum nýkomna. Honum finnst ekki til,ok þat hyggjum vér, at hann kunni ekki til at sjá, athann anzar ekki um slíka hluti." Herbergis sveinninngengr innar fyrir konung ok segir honum þessi in sömuorð gestanna ok þessi inn komni gestr, hversuhann anzaði lítt til þessa gripar, er honum var sýndslík gersimi. Konungr sagði þá: "Gestr inn komni munfleira vita en þér munuð æetla, ok skal hann koma tilmín í morgin ok segja mér nokkura sögu." Nú talastþeir við gestirnir utar á bekkinn. Þeir spyrja inn nýkomnagest, hvar hann hefir sét jafngóðan hring eðabetra. Gestr svarar: "Með því at yðr þykkir undarligt,at ek tala svá fátt til, þá hefi ek víst sét þat gull, atengum mun er verra, nema betra sýnist." Nú hlæjakonungsmenn mjök ok segja, at þar horfist til gamansmikils, -- "ok muntu vilja veðja við oss, at þú hafirsét jafngott gull sem þetta, svá at þú megir þat sanna.Skulu vér við setja fjórar merkr gangsilfrs, en þú knífþinn ok belti, ok skal konungr um segja, hvárir sannarahafa." Gestr sagði þá: "Eigi skal nú hvárttveggjagera, vera í kallsi með yðr, enda halda eigi ummæliþau, sem þér biðið, ok skal víst veðja hér um ok svámikit við leggja sem þér hafið mælt, en konungr skalum segja, hvárir sannara hafa." Hætta þeir nú sínutali. Tekr Gestr hörpu sína ok slær vel ok lengium kveldit, svá at öllum þykkir unað í á at heyra, okslær þó Gunnarsslag bezt. Ok at lyktum slær hannGuðrúnarbrögð in fornu. Þau höfðu menn eigi fyrrheyrt. Ok eptir þat sváfu menn af um nóttina.
3
Konungr stendr snemma upp um morguninn okhlýðir tíðum. Ok er þeim er lokit, gengr konungr tilborðs með hirð sinni. Ok er hann er kominn í hásæti,gengr gestasveitin innar fyrir konung ok Gestr meðþeim ok segja honum sín ummæli öll ok veðjan þá,sem þeir höfðu haft áðr. Konungr svarar: "Lítit ermér um veðjan yðra, þó at þér setið peninga yðra við.Get ek þess til, at yðr hafi drykkr í höfuð fengit, okþykki mér ráð, at þér hafið at engu, allra helzt ef Gestiþykkir svá betr." Gestr svarar: "Þat vil ek, at haldistöll ummæli vár." Konungr mælti: "Svá lízt mér á þik,Gestr, at mínir menn muni hafa mælt sik í þaular umþetta mál meir en þú, en þó mun þat nú skjótt reyntverða."Eptir þat gengu þeir í brott, ok fóru menn at drekka.Ok er drykkjuborð váru upp tekin, lætr konungr kallaGest ok talar svá til hans: "Nú verðr þú skyldr til atberta fram gull nokkut, ef þú hefir til, svá at ek megisegja um veðjanina með yðr." "Þat munu þér vilja,herra," sagði Gestr. Hann þreifar þá til sjóðs eins, erhann hafði við sik, ok tók þar upp eitt knýti ok leysirtil ok fær í hendr konungi. Konungr sér, at þetta erbrotit af söðulhringju, ok sér, at þetta er allgott gull.Hann biðr þá taka hringinn Hnituð. Ok er svá vargert, berr konungr saman gullit ok hringinn ok mæltisíðan: "Víst lízt mér þetta betra gull, er Gestr hefirfram borit, ok svá mun lítast fleirum mönnum, þó, atsjái." Sönnuðu þetta þá margir menn með konungi.Síðan sagði hann Gesti veðféit. Þóttust gestirnir þáósvinnir við orðnir um þetta mál. Gestr mælti þá:"Takið fé yðvart sjálfir, því at ek þarf eigi at hafa,en veðit ekki optar við ókunna menn, því at eigi vitiþér, hvern þér hittið þann fyrir, at bæði hefir fleirasét ok heyrt en þér. En þakka vil ek yðr, herra, órskurðinn."Konungr mælti þá: "Nú vil ek, at þú segir,hvaðan þú fekkt gull þat, er þú ferr með." Gestrsvarar: "Trauðr em ek þess, því at þat mun flestumþykkja ótrúligt, er ek segi þar til." "Þó viljum vérheyra," segir konungr, "með því at þú hefir oss áðrheitit sögu þinni." Gestr svarar: "Ef ek segi yðr, hversufarit er um gullit, þá get ek, at þér vilið heyra aðrasögu hér með." "Vera má þat," segir konungr, "at réttgetir þú þessa."
4
"Þá mun ek segja frá því, er ek fór suðr í Frakkland.Vilda ek forvitnast um konungs siðu ok mikitágæti, er fór frá Sigurði Sigmundarsyni um vænleikhans ok þroska. Varð þá ekki til tíðenda, fyrr en ek komtil Frakklands ok til móts við Hjálprek konung. Hannhafði mikla hirð um sik. Þar var þá Sigurðr Sigmundarson,Völsungssonar, ok Hjördísar Eylimadóttur. Sigmundrfell í orrostu fyrir Hundings sonum, en Hjördísgiftist Hálfi, syni Hjálpreks konungs. Vex Sigurðrþar upp í barnæsku ok allir synir Sigmundar konungs.Váru þeir um fram alla menn um afl ok vöxt, Sinfjötliok Helgi, er drap Hunding konung, ok því var hannHundingsbani kallaðr. Þriði hét Hámundr. Sigurðr varþó allra þeira bræðra framast. Er mönnum þat okkunnigt, at Sigurðr hefir verit göfgastr allra herkonungaok bezt at sér í fornum sið. Þá var ok kominntil Hjálpreks konungs Reginn, sonr Hreiðmars. Hannvar hverjum manni hagari ok dvergr á vöxt, vitr maðr,grimmr ok fjölkunnigr. Reginn kenndi Sigurði margahluti ok elskaði hann mjök. Hann sagði þá frá foreldrumsínum ok svá atburðum undarligum, er þar höfðugerzt. Ok er ek hafða skamma stund þar verit, gerðumstek þjónustumaðr Sigurðar sem margir aðrir. Allirelskuðu hann mjök, því at hann var bæði blíðr ok lítillátrok mildr af fé við oss.
5
Þat var einn dag, at vér kómum til húsa Regins, okvar Sigurði þá vel fagnat. Þá kvað Reginn vísu þessa:"Kominn er hingatkonr Sigmundar,seggr inn snarráði,til sala várra,megn hefir mikit,en ek maðr gamall,er mér fangs vánaf frekum úlfi."Ok enn kvað hann:"Ek mun fræðafólkdjarfan gram.Nú er Yngva konrmeð oss kominn.Sjá mun ræsirríkstr und sólu,frægr um lönd öllmeð lofi sínu."Sigurðr var þá jafnan með Regin, ok hann sagði honummargt af Fáfni, er hann lá á Gnitaheiði í orms líkiok at hann var undarliga mikill vexti. Reginn gerðiSigurði sverð, er Gramr hét. Þat var svá snarpeggjat,at hann brá því í ána Rín ok lét reka ofan atullarlagð fyrir strauminum, ok tók í sundr lagðinn.Síðan klauf Sigurðr steðja Regins með sverðinu. Eptirþat eggjaði Reginn Sigurð at drepa Fáfni, bróður sinn,ok kvað vísu þessa:"Hátt munu hlæjaHundings synir,þeir er Eylimaaldrs vörnuðu,ef mik tegarmeir at sækjahringa rauðaen hefna föður."Eptir þetta býr Sigurðr ferð sína ok ætlar at herja áHundings sonu, ok fær Hjálprekr konungr honum margtlið ok nokkur herskip. Í þeiri ferð var með Sigurði Hámundr,bróðir hans, ok Reginn dvergr. Ek var ok þar,ok kölluðu þeir mik þá Norna-Gest. Var Hjálprekikonungi kunnleiki á mér, þá er hann var í Danmörkmeð Sigmundi Völsungssyni. Þá átti Sigmundr Borghildi,ok skildu þau svá, at Borghildr drap Sinfjötla,son Sigmundar, með eitri. Síðan fekk Sigmundr suðrí Frakklandi Hjördísar Eylima dóttur, er Hundingssynir drápu, ok átti Sigurðr bæði at hefna föður sínsok móðurföður. Helgi Sigmundarson, er Hundingsbanivar kallaðr, var bróðir Sigurðar, er síðan var kallaðrFáfnisbani. Helgi, bróðir Sigurðar, hafði drepit Hundingkonung ok sonu hans þrjá, Eyjólf, Herröð, Hjörvarð.Lyngvi komst undan ok tveir bræðr hans, Álfrok Hemingr. Váru þeir inir frægstu menn um allaatgervi, ok var Lyngvi fyrir þeim bræðrum. Þeir várumjök fjölkunnigir. Þeir höfðu kúgat marga smákonungaok marga kappa drepit ok margar borgir brenntok gerðu it mesta hervirki í Spáníalandi ok Frakklandi.En þá var eigi keisararíki komit norðr hingað yfirfjallit. Hundings synir höfðu tekit undir sik þat ríki,er Sigurðr átti í Frakklandi, ok váru þeir þar mjökfjölmennir.
6
Nú er at segja frá því, er Sigurðr bjóst til bardagaí mót Hundings sonum. Hann hafði mikit lið ok velvápnat. Reginn hafði mjök ráðagerð fyrir liðinu. Hannhafði sverð þat, er Riðill hét, er hann hafði smíðat.Sigurðr bað Regin ljá sér sverðit. Hann gerði svá okbað hann drepa Fáfni, þá er hann kæmi aptr ór þessiferð. Sigurðr hét honum því. Síðan sigldu vér suðrmeð landi. Þá fengu vér gerningaveðr stór, ok kennduþat margir Hundings sonum. Síðan sigldu vér nokkurulandhallara. Sá sám vér mann einn á bjargsnösnokkurri, er gekk fram af sjóvarhömrum. Hann var íheklu grænni ok blám brókum ok kneppta skó á fótumuppháva ok spjót í hendi. Þessi maðr ljóðar á ossok kvað:"Hverir ríða hérRævils hestumhávar unnir,haf glymjanda?Eru segl yðursjóvi stokkin.Munat vágmararvind of standask."Reginn kvað í móti:"Hér eru vér Sigurðrá sjá komnir.Er oss byrr gefinnvið bana sjálfan.Fellr brattr brekibröndum hæra.Hlunnvigg hrapa.Hverr spyrr at því?"Heklumaðrinn kvað:"Hnikar hétu mik,þá er hugin gladdiVölsungr víðaok vegit hafði.Nú máttu kallakarl á bjargiFeng eða Fjölni.Far vil ek þiggja."Þá viku vér at landi, ok lægði skjótt veðrit, ok baðSigurðr karl ganga út á skipit. Hann gerði svá. Þá fellþegar veðrit, ok gerði inn bezta byr. Karl settist niðrfyrir kné Sigurði ok var mjök makráðr. Hann spurði,ef Sigurðr vildi nokkut ráð af honum þiggja. Sigurðrkveðst vilja, sagðist þat ætla, at hann mundi verða ráðdrjúgr,ef hann vildi mönnum gagn gera. Sigurðr kvaðtil heklumanns:"Segðu mér þat, Hnikarr,alls þú hvárttveggja veizt,goða heill ok guma:Hverjar eru beztar,ef berjast skal,heillir at sverða svipan?"Hnikarr kvað:"Mörg eru góð,ef gumnar vituheill at sverða svipan.Dyggva fylgjuhygg ek ins dökkva veraaf hrottameiði hrafns.Þat er annat,ef þú ert út of kominnok til brottferðar búinn:Tvá þú lítrá tái standahróðrfulla hali.Þat er it þriðja,ef þú þjóta heyrirúlf und asklimum.Heilla auðitverðr þér af hjálmstöfum,ef þú lítr þá fyrr fara.Engi skal gumnaí gegn vegasíð skínandisystur Mána.Þeir sigr hafa,er sjá kunnu,hjörleiks hvatir,eða hamalt fylkja.Þat er fár mikit,ef þú fæti drepr,þá er at vígi vegr:Tálar dísirstanda þér á tvær hliðarok vilja þik sáran sjá.Kembdr ok þveginnskal kennast hverrok at morgni mettr,því at óvíst er,hvat at aptni kemr.Illt er fyr heill at hrapa."Ok eptir þat sigldu vér suðr fyrir Hollsetuland ok fyriraustan Frísland ok þar at landi. Þegar fregna Hundingssynir um ferð vára ok safna liði ok verða bráttfjölmennir. Ok er vér finnumst, tekst harðr bardagi.Var Lyngvi þeira bræðra fremstr í allri framgöngu.Sóttu þó allir fast fram. Sigurðr sækir í móti svá hart,at allt hrökk fyrir honum, því at sverðit Gramr verðrþeim skeinuhætt, en Sigurði þarf eigi hugar at frýja.Ok er þeir Lyngvi finnast, skiptust þeir mörgum höggumvið ok berjast alldjarfliga. Verðr þá hvíld á bardaganum,því at menn horfa á þetta einvígi. Þat varlanga hríð, at hvárrgi þeira kom sári á annan, svá váruþeir vígfimir. Síðan sækja bræðr Lyngva fast fram okdrepa margan mann, en sumir flýja. Þá snýr Hámundr,bróðir Sigurðar, í móti þeim ok ek með honum. Verðrþá nokkur móttaka. En svá lýkr með þeim Sigurði okLyngva, at Sigurðr gerir hann handtekinn, ok var hannsettr í járn. En er Sigurðr kom til vár, þá verða skjótumskipti. Falla þá Hundings synir ok allt lið þeira,enda myrkvir þá af nótt. Ok þá er lýsti um morgininn,var Hnikarr horfinn ok sást eigi síðan. Hyggja menn,at þat hafi Óðinn verit. Var þá um þat talat, hverndauða Lyngvi skyldi hafa. Reginn lagði þat til ráðs,at rísta skyldi blóðörn á baki honum. Tók Reginn þávið sverði sínu af mér ok reist með því bak Lyngva,svá at hann skar rifin frá hryggnum ok dró þar útlungun. Svá dó Lyngvi með mikilli hreysti. Þá kvaðReginn:"Nú er blóðugr örnbreiðum hjörvibana Sigmundará baki ristinn.Fár var fremri,sá er fold rýðr,hilmis nefi,ok hugin gladdi."Þar var allmikit herfang. Tóku liðsmenn Sigurðar þatallt, því at hann vildi ekki af hafa. Var þar mikit fé íklæðum ok vápnum. Síðan drap Sigurðr þá Fáfni okRegin, því at hann vildi svíkja hann. Tók Sigurðr þágull Fáfnis ok reið á burt með. Var hann síðan kallaðrFáfnisbani. Eptir þat reið hann upp á Hindarheiðiok fann þar Brynhildi, ok fóru svá þeira skipti semsegir í sögu Sigurðar Fáfnisbana.
7
Síðan fær Sigurðr Guðrúnar Gjúkadóttur. Var hannþá um hríð með Gjúkungum, mágum sínum. Ek var meðSigurði norðr í Danmörk. Ek var ok með Sigurði, þá erSigurðr konungr hringr sendi Gandálfs sonu, mága sína,til móts við Gjúkunga, Gunnar ok Högna, ok beiddi, atþeir mundi lúka honum skatt eða þola her ella, enþeir vildu verja land sitt. Þá hasla Gandálfs synir Gjúkungumvöll við landamæri ok fara aptr síðan. EnGjúkungar biðja Sigurð Fáfnisbana fara til bardaga meðsér. Hann sagði svá vera skyldu. Ek var þá enn meðSigurði. Sigldu vér þá enn norðr til Hollsetulandsok lendum þar, sem Járnamóðir heitir. En skammt fráhöfninni váru settar upp heslistengr, þar sem orrostanskyldi vera. Sjám vér þá mörg skip sigla norðan. VáruGandálfs synir fyrir þeim. Sækja þá hvárirtveggja. Sigurðrhringr var eigi þar, því at hann varð at verja landsitt, Svíþjóð, því at Kúrir ok Kvænir herjuðu þangat.Sigurðr var þá gamall mjök. Síðan lýstr saman liðinu, okverðr þar mikil orrosta ok mannskæð. Gandálfs synirgengu fast fram, því at þeir váru bæði meiri ok sterkarien aðrir menn.Í þeira liði sást einn maðr, mikill ok sterkr. Drapþessi maðr menn ok hesta, svá at ekki stóð við, því athann var líkari jötnum en mönnum. Gunnarr bað Sigurðsækja í móti mannskelmi þessum, því at hann kvaðeigi svá mundu duga. Sigurðr réðst nú í móti þeim miklamanni ok nokkurir menn með honum, ok váru þá flestirþess ófúsir. "Finnum vér þá skjótt inn mikla mann,"segir Gestr, ok frétti Sigurðr hann at nafni ok hvaðanhann væri. Hann kveðst Starkaðr heita Stórverkssonnorðan af Fenhring ór Noregi. Sigurðr kveðst hans heyrthafa getit ok optast at illu. "Eru slíkir menn eigi sparanditil ófagnaðar." Starkaðr mælti: "Hverr er þessimaðr, er mik lýtir svá mjök í orðum?" Sigurðr sagði tilsín. Starkaðr mælti: "Ertu kallaðr Fáfnisbani?" "Svá er,"segir Sigurðr. Starkaðr vill þá undan leita, en Sigurðrsnýr eptir ok færir á lopt sverðit Gram ok lamdi hannmeð hjöltunum jaxlgarðinn, svá at hrutu ór honumtveir jaxlar. Var þat meiðsla högg. Sigurðr bað þá mannhundinnbrott dragast þaðan. Starkaðr snarast þá í brottþaðan. En ek tók annan jaxlinn ok hefi ek með mér.Er sá nú hafðr í klukkustreng í Danmörk ok vegr sjauaura. Þykkir mönnum forvitni at sjá hann þar. Eptirflótta Starkaðar flýa Gandálfs synir. Tóku vér þámikit herfang, ok fóru síðan konungar heim í ríki sittok setjast þar um hríð.
8
Litlu síðar heyrðu vér getit níðingsvígs Starkaðar, erhann hafði drepit Ála konung í laugu. Var þat einndag, at Sigurðr Fáfnisbani reið til einhverrar stefnu, þáreið hann í einhverja veisu, en hestrinn Grani hljópupp svá hart, at í sundr stökk brjóstgjörðin ok fell niðrhringjan. En er ek sá, hvar at hún glóaði í leirinum, tókek upp ok færða ek Sigurði, en hann gaf mér. Hafi þérnú fyrir litlu sét þetta sama gull. Þá stökk Sigurðr afbaki, en ek strauk hest hans, ok þó ek leir af honum,ok tók ek einn lepp ór tagli hans til sýnis vaxtar hans."Sýndi Gestr þá leppinn, ok var hann sjau álna hár. Óláfrkonungr mælti: "Gaman mikit þykki mér at sögumþínum." Lofuðu nú allir frásagnir hans ok frækleik.Vildi konungr, at hann segði miklu fleira um atburðifrænda sinna. Segir Gestr þeim marga gamansamligahluti allt til aptans. Fóru menn þá at sofa. En um morgininneptir lét konungr kalla Gest ok vill enn fleiratala við Gest. Konungr mælti: "Eigi fæ ek skilit til fullsum aldr þinn, hver líkendi þat má vera, at þú sérmaðr svá gamall, at værir við staddr þessi tíðendi. Verðrþú at segja sögu aðra, svá at vér verðim sannfróðarium slíka atburði. Gestr svarar: "Vita þóttumst ek þatfyrir, at þér mundið heyra vilja aðra sögu mína, ef eksegða um gullit, hversu farit væri." Konungr mælti:"Segja skaltu víst."
9
"Þá er nú enn at segja," segir Gestr, "at ek fór norðrtil Danmerkr, ok settumst ek þar at föðurleifð minni,því at hann andaðist skjótt. Ok litlu síðar frétta ek dauðaSigurðar ok svá Gjúkunga, ok þótti mér þat mikil tíðendi."Konungr mælti: "Hvat varð Sigurði at bana?"Gestr svarar: "Sú er flestra manna sögn, at GuttormrGjúkason legði hann sverði í gegnum sofanda ísæng Guðrúnar. En þýverskir menn segja Sigurð drepinnhafa verit úti á skógi. En igðurnar sögðu svá, atSigurðr ok Gjúka synir hefði riðit til þings nokkursok þá dræpi þeir hann. En þat er alsagt, at þeir váguat honum liggjanda ok óvörum ok sviku hann í tryggð."En hirðmaðr einn spyrr: "Hversu fór Brynhildr þámeð?" Gestr svarar: "Þá drap Brynhildr sjau þræla sínaok fimm ambáttir, en lagði sik sverði í gegnum ok baðsik aka með þessa menn til báls ok brenna sik dauða.Ok svá var gert, at henni var gert annat bál, en Sigurðiannat, ok var hann fyrri brenndr en Brynhildr. Hennivar ekit í reið einni, ok var tjaldat um guðvef ok purpura,ok glóaði allt við gull, ok svá var hún brennd."Þá spurðu menn Gest, hvárt Brynhildr hefði nokkutkveðit dauð. Hann kvað þat satt vera. Þeir báðu hannkveða, ef hann kynni. Þá mælti Gestr: "Þá er Brynhildivar ekit til brennunnar á helveg, ok var farit með hananær hömrum nokkurum. Þar bjó ein gýgr. Hún var útifyrir hellis dyrum ok var í skinnkyrtli ok svört yfirlits.Hún hefir í hendi sér skógarvönd langan ok mælti:"Þessu vil ek beina til brennu þinnar, Brynhildr,ok væri betr, at þú værir lifandi brennd fyrir ódáðirþínar þær, at þú lézt drepa Sigurð Fáfnisbana, svá ágætanmann, ok opt var ek honum sinnuð, ok fyrir þatskal ek ljóða á þik með hefndarorðum þeim, at öllumsér þú at leiðari, er slíkt heyra frá þér sagt. Eptir þettaljóðast þær á, Brynhildr ok gýgr. Gýgr kvað:"Skaltu í gegnumganga eigigrjóti studdagarða mína.Betr sæmdi þérborða at rekjaheldr en at vitjavárra ranna.Hvat skaltu vitjaaf Vallandi,hverflynt höfuð,húsa minna?Þú hefir vörgum,ef þín vitja,mörgum til matarmanns blóð gefit."Þá kvað Brynhildr:"Bregðu mér eigi,brúðr ór steini,þótt væra ek fyrrí víkingu.Ek mun okkaræðri þykkja,hvars eðli mennokkart kunnu."Gýgr kvað:"Þú ert, BrynhildrBuðladóttir,heilli verstuí heim borin.Þú hefir Gjúkaof glatat börnumok búi þeirabrugðit góðu."Brynhildr kvað:"Ek mun segja þérsanna ræðu,vélgjarnt höfuð,ef þik vita lystir,hvé gerðu mikGjúka arfarástalausaok eiðrofa.Lét mik af harmihugfullr konungr,átta systurundir eik búa.Var ek vetra tólf,ef þik vita lystir,þá er ek ungum grameiða svarðak.Ek lét gamlangýgjar bróður,Hjálmgunnar, næstheljar ganga.Gaf ek ungum sigrAuða bróður.Þar var mér Óðinnofgreypr fyrir.Lauk hann mik skjöldumí Skatalundirauðum ok hvítum.Randir snurtust.Þann bað hann slítasvefni mínum,er hvergi landshræðask kynni.Lét hann um sal minnsunnanverðanhávan brennahrotgarm viðar.Þar bað hann þegar einnyfir um ríða,þann er færði mérFáfnis dýnu.Reið góðr Granagullmiðlandi,þar er fóstri minnfletjum stýrði.Einn þótti hann þaröllum betrivíkingr Danaí verðungu.Sváfum vit ok undumí sæing einni,sem hann bróðir minnof borinn væri.Hvárki máttihönd yfir annatátta nóttumokkart leggja.Því brá mér GuðrúnGjúkadóttir,at ek Sigurðisvæfa í armi,Þá varð ek þess vís,at ek vilda eigi,at þau véltu mikí verfangi.Munu við ofstríðalls til lengikonur ok karlarkvikvir fæðask.Vit skulum okkrumaldri slíta,Sigurðr, saman.Sökkstu nú, gýgr."Þá æpti gýgr ógurligri röddu ok hljóp inn í bjargit."Þá sögðu hirðmenn konungs: "Gaman er þetta, oksegðu enn fleira." Konungr mælti: "Eigi er nauðsynat segja fleira frá þvílíkum hlutum." Konungr mælti:"Vartu nokkut með Loðbrókar sonum?" Gestr svarar:"Skamma stund var ek með þeim. Ek kom til þeira,þá er þeir herjuðu suðr at Mundíafjalli ok brutuVífilsborg. Þá var allt við þá hrætt, því at þeir höfðusigr, hvar sem þeir kómu, ok þá ætluðu þeir at faratil Rómaborgar.Þat var einn dag, at maðr nokkurr kom fyrir Björnkonung járnsíðu ok heilsar honum. Konungr tekr honumvel ok spurði, hvaðan hann væri at kominn. Hannsagðist kominn sunnan frá Rómaborg. Konungr spurði:"Hvé langt er þangat?" Hann svaraði: "Hér máttu sjá,konungr, skó, er ek hefi á fótum." Tekr hann þá járnskóaf fótum sér, ok váru allþykkir ofan, en mjök slitnirneðan. "Svá er löng leið heðan til Rómaborgar semþér meguð nú sjá á skóm mínum, hversu hart at þeirhafa þolat." Konungr mælti: "Furðu löng leið er þettaat fara, ok munu vér aptr snúa ok herja eigi á Rómaríki."Ok svá gera þeir, at þeir fara eigi lengra, okþótti hernum þetta undarligt, at snúa svá skjótt sínuskapi við eins manns orð, er þeir höfðu áðr allt ráðsfyrir gert. Fóru Loðbrókar synir við þetta aptr okheim norðr ok herjuðu eigi lengra suðr. Konungrsagði: "Auðsýnt var þat, at helgir menn í Róma vildueigi yfirgang þeira þangat, ok mun sá andi af guði sendrverit hafa, at svá skiptist skjótt þeira fyrirætlan at geraekki spellvirki inum helgasta stað Jesú Kristí í Rómaborg."
10
Enn spurði konungr Gest: "Hvar hefir þú þess komittil konunga, er þér hefir bezt þótt?" Gestr segir: "Mestgleði þótti mér með Sigurði ok Gjúkungum. En þeirLoðbrókar synir váru menn sjálfráðastir at lifa semmenn vildu. En með Eireki at Uppsölum var sæla mest.En Haraldr konungr hárfagri var vandastr at hirðsiðumallra fyrrnefndra konunga. Ek var ok með Hlöðvé konungiá Saxlandi, ok þar var ek prímsigndr, því at ekmátti eigi þar vera elligar, því at þar var kristni velhaldin, ok þar þótti mér at öllu bezt." Konungr mælti:"Mörg tíðendi muntu segja kunna, ef vér viljumspyrja." Konungr fréttir nú margs Gest. En Gestr segirþat allt greiniliga, ok um síðir talar hann svá: "Númá ek segja yðr, hví at ek em Norna-Gestr kallaðr."Konungr sagðist þat heyra vilja.
11
"Þat var, þá er ek var fæddr upp með föður mínumí þeim stað, er Græningr heitir. Faðir minn var ríkrat peningum ok helt ríkuliga herbergi sín. Þar fóruþá um landit völur, er kallaðar váru spákonur okspáðu mönnum aldr. Því buðu menn þeim ok gerðuþeim veizlur ok gáfu þeim gjafir at skilnaði. Faðir minngerði ok svá, ok kómu þær til hans með sveit manna,ok skyldu þær spá mér örlög. Lá ek þá í vöggu, erþær skyldu tala um mitt mál. Þá brunnu yfir mér tvaukertisljós. Þær mæltu þá til mín ok sögðu mik mikinnauðnumann verða mundu ok meira en aðra mínaforeldra eða höfðingja syni þar í landi ok sögðuallt svá skyldu fara um mitt ráð. In yngsta nornin þóttistof lítils metin hjá hinum tveimr, er þær spurðuhana eigi eptir slíkum spám, er svá váru mikils verðar.Var þar ok mikil ribbalda sveit, er henni hratt ór sætisínu, ok fell hún til jarðar. Af þessu varð hún ákafastygg. Kallar hún þá hátt ok reiðiliga ok bað hinar hættasvá góðum ummælum við mik, -- "því at ek skapahonum þat, at hann skal eigi lifa lengr en kerti þatbrennr, er upp er tendrat hjá sveininum." Eptir þettatók in ellri völvan kertit ok slökkti ok biðr móðurmína varðveita ok kveykja eigi fyrr en á síðasta degilífs míns. Eptir þetta fóru spákonur í burt ok bunduina ungu norn ok hafa hana svá í burt, ok gaf faðirminn þeim góðar gjafir at skilnaði. Þá er ek em roskinnmaðr, fær móðir mín mér kerti þetta til varðveizlu.Hefi ek þat nú með mér." Konungr mælti: "Hví fórtunú hingað til vár?" Gestr svarar: "Þessu sveif mér ískap. Ætlaða ek mik af þér nokkura auðnu hljótamundu, því at þér hafið fyrir mér verit mjök lofaðiraf góðum mönnum ok vitrum." Konungr sagði: "Viltunú taka helga skírn?" Gestr svarar: "Þat vil ek gera atyðru ráði." Var nú svá gert, ok tók konungr hann íkærleika við sik ok gerði hann hirðmann sinn. Gestrvarð trúmaðr mikill ok fylgdi vel konungs siðum. Varhann ok vinsæll af mönnum.
12
Þat var einn dag, at konungr spurði Gest: "Hversulengi vildir þú nú lifa, ef þú réðir?" Gestr svarar:"Skamma stund heðan af, ef guð vildi þat." Konungrmælti: "Hvat mun líða, ef þú tekr nú kerti þitt?" Gestrtók nú kerti sitt ór hörpustokki sínum. Konungr baðþá kveykja, ok svá var gert. Ok er kertit var tendrat,brann þat skjótt. Konungr spurði Gest: "Hversu gamallmaðr ertu?" Gestr svarar: "Nú hefi ek þrjú hundruðvetra." "Allgamall ertu," sagði konungr. Gestr lagðistþá niðr. Hann bað þá ólea sik. Þat lét konungr gera.Ok er þat var gert, var lítit óbrunnit af kertinu. Þatfundu menn þá, at leið at Gesti. Var þat ok jafnskjótt,at brunnit var kertit ok Gestr andaðist, ok þótti öllummerkiligt hans andlát. Þótti konungi ok mikit markat sögum hans, ok þótti sannast um lífdaga hans, semhann sagði.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.