Hrólfs saga kraka ok kappa hans

Old Norse · Sagas · 52 sections

1
MAÐR hét Hálfdan, en annarr Fróði, bræðr tveirok konungasynir, ok stýrði sínu ríki hvárr þeira.Hálfdan konungr var hýrr ok hægr ok góðlyndr, enFróði konungr var inn mesti ribbaldi. Hálfdan konungrátti þrjú börn, tvá syni ok eina dóttur. Hét húnSigný. Hún var elzt ok gift Sævil jarli. Þetta bar tiltíðenda, er synir hans váru þá ungir. Hét annarr Hróarr,en annarr Helgi. Reginn hét fóstri þeira, ok unni hannsveinunum mikit. Ein ey lá þar skammt frá borginni.Bjó þar í einn karl, er Vífill hét. Hann var aldavinrHálfdanar konungs. Hunda tvá átti Vífill karl; hétannarr Hoppr, en annarr Hó. Karl var gagnauðigr okkunni margt í fornum fræðum, ef á hann var leitat.Nú er þar til at taka, at Fróði konungr sitr í ríkisínu, ok öfundar hann fastliga bróður sinn, Hálfdankonung, at hann skyldi stýra Danmörk einn, en þóttisinn hluti ekki hafa orðit svá góðr. Því safnar hannsaman múg ok margmenni ok heldr til Danmerkr okkemr þar á náttar þeli, brennir þar allt ok brælir.Hálfdan konungr kemr lítilli vörn við. Er hann höndumtekinn ok drepinn, en þeir flýja, sem því við koma.En allr borgarmúgrinn varð at sverja trúnaðareiðaFróða konungi, elligar lét hann pína þá ýmisligumpíningum. Reginn, fóstri Helga ok Hróars, kom þeimundan ok út í ey til Vífils karls; hörmuðu þeir mjökskaðann. Sagði Reginn þá mundi fokit í flest skjól, efVífill gæti eigi geymt þá fyrir Fróða konungi. Vífillsegir: "Hér er við ramman reip at draga," en kvað skyldamikil til at hjálpa sveinunum. Svá tók hann við þeimok lét í eitt jarðhús, ok váru þar optast á nætr, en ádaginn viðruðu þeir út um skógarrunna karls, því ateyin var hálf skógi vaxin, ok skiljast þeir svá við Regin.Reginn átti miklar eignir í Danmörk, börn ok konu,ok sá Reginn sér eigi annat sýnna en ganga til handaFróða konungi ok sverja honum trúnaðareiða. LagðiFróði konungr nú allt Danmerkr ríki undir sik meðsköttum ok skyldum. Gengu þar flestir nauðugir til, þvíat Fróði konungr var allra manna óvinsælastr, ok sválíka skattgildi hann Sævil jarl.Eptir allt þetta unnit hægist Fróða konungi lítit, athann finnr ekki sveinana, Helga ok Hróar. Setr hannnú geislung fyrir þá á allar síður, nærri ok fjarri, norðrok suðr, austr ok vestr, heitr þeim stórgjöfum, sem sérkann nokkut segja til þeira, en þeim, sem þeim leyna,ýmisligum píningum, ef þat verðr uppvíst, ok þykkistengi kunna at segja konungi til þeira. Þá lætr hannsækja völur ok vísendamenn um allt landit ok lætrþá kanna landit upp ok ofan, eyjar ok útsker, ok finnastþeir eigi. Ok nú lætr hann sækja galdramenn, semeptir öllu geta rýnt, því sem þeir vilja, en þeir segjahonum, at eigi munu þeir á landi fæddir, en þó muniþeir eigi fjarri konunginum. Fróði konungr segir: "Víðahöfum vér þeira leitat, ok þykki mér þat sízt ván, atþeir sé hér nærri, en ey er hér nálægt, þar er vér höfumekki þrátt um leitat, ok nærri engi byggð í, nemaeinn fátækr karl býr þar." "Leitið þangat fyrst," sögðugaldramenninir, "því at mikil þoka ok hulda liggryfir eyju þeiri, ok verðr oss ekki þangat auðsét umhíbýli karls þess, ok ætlum vér hann forvitra ok eigiallan, þar hann er sénn." Konungr sagði: "Þangat skalþá enn leita, ok þykki mér undr, at fiskikarl einn fátækrskal halda sveina þessa ok þora svá at halda mönnumfyrir oss."
2
Þat var einn morgin snimma, at karlinn Vífill vaknarvið ok mælir: "Margt er kynligt á ferð ok flug, okmiklar fylgjur ok máttugar eru hingat komnar í eyna.Standið upp, Hálfdanar synir, Hróarr ok Helgi, ok haldiðykkr í skógarrunnum mínum í dag." Þeir hlupu ískóginn. Nú fór þetta eptir því, sem karl gat til, at sendimennFróða konungs kómu á eyna ok leita þeira hvarvetna,sem þeim kemr í hug, ok finna hvergi sveinana.Þeim sýnist karl vera heldr skuggaligr, fara þó í burtvið svá búit ok segja konungi, at þeir kunni þá ekkiat finna. "Illa munu þér leitat hafa," segir konungr,"ok er karl þessi margkunnugr, ok farið nú í stað aptrsömu leið, svá at karl verði sízt við búinn til at bregðaþeim undan, ef þeir eru þar." Þeir verða nú at gerasvá sem konungr bauð, fara nú aptr í annat sinn tileyjarinnar. Karl mælti við sveinana: "Ekki er ykkr tilsetu búit, haldið til skógar sem skjótast." Sveinarnirgerðu svá. Eptir þat þustu konungsmenn at ok báðustrannsóknar, ok lætr karl allt opit fyrir þeim standa,ok finna þá hvergi um eyna, hvar sem þeir leita, okfara svá aptr við svá búit ok segja konungi. Fróði konungrsegir: "Nú skal ekki með laufsegli lengr faraat við þenna karl. Skal ek fara sjálfr til eyjarinnar þegará morgin," ok svá var nú gert, at konungr fór sjálfr.Karl vaknar ok heldr mæðiliga ok sér nú enn, atskjótt muni verða til ráða at taka. Hann mælti við þábræðr: "Þit skuluð kannast við, ef ek kalla hátt Hoppok Hó, hunda mína. Hlaupið þá til jarðarhúss ykkarok hafið þat at marki, at þá mun ekki friðr kominn íeyna, ok forðið þit ykkr þar, því at Fróði, frændi ykkar,er nú sjálfr í leitinni, en hann leitar eptir lífi ykkarmeð alls kyns vígvélum ok brögðum, ok sé ek nú ekki,hvárt ek mun geta haldit ykkr." Karl ferr þá til strandar,ok er þá komit konungsskipit. Hann lætr sem hann sjáiþat eigi ok læzt skima at fé sínu svá hvatliga, at hannlítr aldri til konungs né manna hans. Konungr býðrmönnum sínum at handtaka karl, ok svá var gert, okvar hann leiddr fyrir konung. Konungr mælti: "Þú ertmikill bragðakarl ok mjök slægligr. Segðu mér, hvarkonungssynir eru, því at þat veiztu." Karl segir: "Heilirsvá, herra, haldið mér ekki, því at vargrinn vill rífa ísundr fé mitt." Karl kallar þá hátt: "Hoppr ok Hó,hjálpið fénu, fyrst ek má ekki forða því." Konungrmælti: "Hvat kallar þú nú?" Karl segir: "Hundar mínirheita svá, en leiti þér nú, herra, sem yðr líkar, en ekkivænti ek þess, at konungssynir finnist hér, ok mjökundrar mik, at þér ætlið, at ek muni halda mönnumfyrir yðr." Konungr sagði: "Þú ert víst bragðakarl,en ekki munu þeir þó í öðru hirðast mega upp fráþessu, þótt þeir hafi hér áðr verit, ok væri makligt,at þú værir af lífi tekinn." Karl segir: "Þér eigið þatnú undir yðr. Hafi þér þá heldr örendi átt í eyna, heldren at fara svá búnir." Konungr sagði: "Eigi kann ekat láta drepa þik, en þó ætla ek, at þat sé misráðit."Ferr konungr nú heim við svá búit. Karl hittir núsveinana ok segir nú, at þeir megi eigi lengr þar vera."Vil ek senda ykkr til Sævils, mágs ykkar, ok munuð þitverða frægir menn, ef þit lifið lengi."
3
Hróarr var þá tólf vetra, en Helgi tíu. Hann var þóþeira meiri ok fræknari. Þeir fara nú í burt, ok nefndistannar þeira Hamr, en annarr Hrani, hvar sem þeirkómu eða fundu menn at máli. Sveinar þessir kómu tilSævils jarls ok váru þar viku, áðr en þeir ræddu umþarvist sína við jarl. Hann sagði: "Lítit mannkaup ætlaek í ykkr vera, en ekki spara ek mat við ykkr um stundarsakir."Þar eru þeir um hríð ok eru heldr ódælir.Ekki verðr þat vitat, hvaða mönnum þeir eru eða ættþeira. Ekki grunar jarl þá, enda gera þeir honum engankunnugleika um hagi sína. Þat segja sumir menn,at þeir muni með geitum vera fæddir, ok dára þá, þvíat þeir váru jafnan í kuflum ok tóku aldri ofan kuflshöttuna,ok ætluðu þat margir, at þeir mundu hafageitr. Þeir eru þar upp á þriðja vetr.Ok eitthvert sinn býðr Fróði konungr Sævil jarli tilveizlu, ok er honum þar helzt grunr á, at hann munihalda sveinana fyrir tengda sakir. Jarl býst nú til ferðarok er fjölmennr. Sveinarnir bjóðast til at fara með honum.Jarl kvað þá eigi fara skyldu. Signý, kona jarls,var ok í ferðinni. Hamr fær sér eitt ótamit trippi atríða, er Helgi var reyndar, hleypir nú eptir liðinu okhorfir aptr til hala ok lætr sér alla vega heimskliga.Hrani, bróðir hans, fær sér reiðskjóta annan eins okhorfir réttleiðis. Jarlinn sá nú til, at þeir fara eptirsér ok fá eigi ráðit við reiðskjótana, hlupu flókatrippinaptr ok fram undir þeim, ok rekr ofan kuflhöttinn afHrana. Þetta getr at líta Signý, systir þeira, ok kennirhún þá þegar ok grætr mjök sárt. Jarl spyrr, hví húngráti. Hún kvað þá vísu:"Öll er orðinætt Skjöldunga,lofðungs Lundar,at limum einum;bræðr sá ek mínaá berum sitja,en Sævils rekkaá söðluðum."Jarl segir: "Mikil tíðendi, ok lát eigi upp koma." Hannreið þá aptr til þeira ok bað þá aptr dragast, segirmikla smán at þeim í góðra manna föruneyti. Váru þásveinarnir báðir gangandi. En því mælti hann svá, athann sá við, svá at eigi mátti af hans orðum ráða, hvaðasveinar þeir væri. Þeir skotta nú við utan ok vilja ekkiaptr snúa at heldr ok ríða nú í síðara lagi. Koma þeirnú til veizlunnar ok hlaupa aptr ok fram eptir höllinni.Ok eitt sinn berr þá þar at, sem Signý, systir þeira,var. Hún mælti til þeira heldr lágt: "Verið ekki í höllinni,því at lítill er þroski ykkarr." Þeir gefa ekki gaumat því. Fróði konungr hefr uppi þat mál, at hann villláta leita at sonum Hálfdanar konungs, ok segist þeimmunu mikinn sóma veita, sem sér kann at segja til þeira.Völva ein var þar komin, sem Heiðr hét. Hana baðFróði konungr at neyta listar sinnar ok vita, hvat húnkynni at segja til sveinanna. Gerði hann þá gilda veizlu ímóti henni ok setti hana á seiðhjall einn háan. Konungrspyrr þá, hvat hún sæi til tíðenda, "því at ek veit,"sagði hann, "at nú mun margt fyrir þik bera, ok séek nú mikla gæfu á þér, ok svara mér sem skjótast,seiðkona." Hún slær þá í sundur kjöptunum ok geisparmjök, ok varð henni þá ljóð á munni:"Tveir eru inni,trúi ek hvárigum,þeir er við eldaítrir sitja."Konungr mælti: "Hvárt eru þat sveinarnir eða þeir,sem þeim hafa bjargat?" Hún svarar:"Þeir, er í Vífilseyváru lengiok hétu þarhunda nöfnum,Hoppr ok Hó."Ok í því kastaði Signý til hennar gullhringi. Hún varðglöð við sendinguna ok vill nú af bregða. "Hví varðnú svá?" sagði hún, "ok er þetta lygð ein, er ek segi,ok villist nú mjök spádómr minn allr." Konungr mælti:"Þik skal pína til sagna, ef þú vilt eigi þiggja it bezta,ok veit ek nú eigi gerr en áðr í svá miklu fjölmenni,hvat þú segir, eða hví er Signý ekki í sæti sínu, okkann vera, at hér ráði vargar með úlfum." Konungivar sagt, at Signý væri sjúk orðin af reyk þeim, semaf ofninum legði. Sævill jarl biðr hana sitja upp okbera sik hraustliga, -- "því at margt kann at verða sveinunumtil lífs, ef þat á til at vilja, ok láttu sem sízt finnaá þér, hvat sem þér þykkir, því at vér megum ekki athafast at svá búnu at hjálpa þeim." Fróði konungrherðir nú at seiðkonu fast ok biðr hana segja it sanna,ef hún skuli ekki pínd verða. Hún gapir þá mjök, okverðr erfiðr seiðrinn, ok nú kvað hún vísu:"Sé ek, hvar sitjasynir Hálfdanar,Hróarr ok Helgi,heilir báðir;þeir munu Fróðafjörvi ræna, --nema þeim sé fljótt fyrirfarit, en þat mun eigi verða,"sagði hún. Ok eptir þetta stiklar hún ofan af seiðhjallinumok kvað:"Ötul eru auguHams ok Hrana,eru öðlingarundra djarfir."Eptir þat hlupu sveinarnir út ok til skógar meðmikilli hræðslu. Kenndi Reginn, fóstri þeira, þá okþótti mikit um. En þat heilræði kenndi völvan þeim, atþeir skyldi forða sér, þá hún hljóp utar eptir höllinni.Ok nú biðr konungr menn upp spretta ok leita eptirþeim. Reginn slökkr nú öll ljósin í höllinni, ok heldrnú maðr á manni, því at sumir vildu, at þeir kæmistundan, ok með þetta kómust þeir til skógar. Konungrmælti: "Nærri gengu þeir nú, ok munu hér vera margirí ráðum ok brögðum með þeim, ok grimmliga skalþessa hefna, þegar tóm er til. En drekka munum vérnú mega kveldlangt, því at þeir munu því hafa fegnirorðit, at þeir hafa í burt komizt, ok munu nú fyrstleita at forða sér. Reginn gengr at byrla mönnum okbar á þá ölit með ákafa ok margir aðrir með honum,vinir hans, svá at þar fell hverr um þveran annan niðrsofandi.
4
Þeir bræðr sitja nú í skóginum, sem áðr er sagt, oker þeir höfðu verit þar um hríð, gera þeir at líta, atmaðr ríðr þangat at þeim heiman frá höllinni. Þatkenna þeir allglöggt, at þar er kominn Reginn, fóstriþeira. Verða þeir honum fegnir ok heilsa honum vel.Hann tekr ekki kveðju þeira, en víkr hesti sínum heimaptr þaðan at höllinni. Þeir undra þetta ok ræða ummeð sér, hverju þetta muni gegna. Nú snýr Reginntil þeira hestinum í annat sinn ok lætr ófrýnliga, semþá ok þá muni hann at þeim vinna. Helgi segir: "Skynjaþykkist ek, hvat er hann vill." Fór hann nú heim tilhallar, en þeir eptir. "Því lætr fóstri minn svá," segirHelgi, "at hann vill ekki rjúfa eiða sína við Fróða konung,ok vill því ekki við okkr mæla, en þó vill hanngjarna hjálpa okkr."Lundr einn stóð nærri höllinni, er konungr átti, oksem þeir kómu þar, þá mælti Reginn við sjálfan sik:"Ef ek ætti stórar sakir við Fróða konung, skylda ekbrenna upp lundinn." Ekki mælti hann fleira. Hróarrmælti: "Hvat mun þetta?" "Þat vill hann," segir Helgi,"at vit förum heim til hallarinnar ok berum at eldnema at einni útgöngu." "Hvat munum vit þat mega,ungmenni tvau, slíkt ofrefli sem fyrir er?" "Svá skalvera þó," sagði Helgi, "ok munum vit eitthvert sinnverða til at hætta, ef vit skulum hefnt geta harma okkarra."Ok svá gera þeir. Þessu næst er Sævill jarl útkominn ok allir hans menn. Hann mælti þá: "Aukumnú eldana ok veitum lið sveinum þessum. Er mérengi vandi við Fróða konung." Fróði konungr átti tvásmiði, er völundar váru at hagleik, ok hétu báðir Varr.Reginn heimti út lið sitt at hallardyrum, vini sína oktengdamenn.
5
Fróði konungr vaknar nú í höllinni ok blés við háttok mælti: "Draum hefir mig dreymdan, sveinar, ok ekkibyrligan. Mun ek segja yðr hann: Mik dreymdi þat,at mér þótti vera kallat á oss, ok var mælt svá: "Núertu kominn heim, konungr, ok þínir menn." Ek þóttistsvara ok heldr styggt: "Heim hvert?" Þá bar kallit svánæri mér, at ek hafða veðrit af þeim, sem kallaði."Heim til heljar, heim til heljar," sagði sá, sem kallaði,ok við þat vaknaða ek." Ok í þessu heyra þeir utartil hallardyra, at Reginn fóstri kvað vísu:"Reginn er útiok rekkar Hálfdanar,snæfir andskotar,segið þat Fróða.Varr sló nagla,ok Varr höfðaði,en varr vörumvarnagla sló."Þá mæltu konungsmenn, er inni váru, at þetta værilítil tíðendi, þó at Reginn væri úti eða konungssmiðirsmíðuðu, hvárt sem þeir gerðu nagla eða annat smíði.Konungr mælti: "Þykkir yðr þetta engi tíðendi? Eigimun oss at því verða. Nú mun Reginn hafa sagt ossfyrir nokkurn ótta, ok hefir hann gert mér varúðarbending,ok mun hann oss slægvitr ok brögðóttr."Gengr konungr þá til hallardyra ok sér, at ófriðr erúti fyrir. Tekr þá höllin öll at loga. Fróði konungrspyrr, hverr fyrir eldinum réði. Þeir sögðu, at honumréði fyrir Helgi ok Hróarr, bróðir hans. Konungrbýðr þeim sætt fyrir sik ok bað þá eina ráða þeira ímilli, -- "ok ferr þetta óskapliga í millum vár frænda, athvárr skal vilja vera banamaðr annars." Helgi segir:"Engi má þér trúa, ok muntu okkr síðr svíkja enHálfdan, föður minn? Ok nú skaltu þess gjalda." Fróðikonungr sneri þá frá hallardyrum ok til jarðhússmunnasíns ok ætlaði svá til skógar at forða sér. Ok sem hannkemr í jarðhúsit, er þar Reginn fyrir ok ekki mjökfriðligr. Snýr konungr þá aptr ok brennr þar inni okmargt lið með honum. Þar brann inni Sigríðr, móðirþeira bræðra, Helga ok Hróars, því at hún vildi ekkiút ganga. Þeir bræðr þökkuðu góða liðveizlu Sævil jarli,mági sínum, ok Regin, fóstra sínum, ok öllum lýð okgáfu mörgum góðar gjafir ok tóku svá ríkit undir sikok alla fjárhluti, sem Fróði konungr hafði átt, löndok lausafé. Þeir váru ólíkt skapi farnir bræðr. Hróarrvar maðr hýrr ok hægr, en Helgi hermaðr mikill, okþótti allt meira til hans koma, ok leið nú svá fram umhríð. Ok endar hér nú Fróða þátt, en upp byrjast fráHróari ok Helga, Hálfdanar sonum.
6
Konungr hét Norðri. Hann réð fyrir nokkurum hlutaEnglands. Hans dóttir hét Ögn. Hróarr var löngummeð Norðra konungi honum til landvarnar ok styrktar,ok var með þeim in mesta vinátta, ok um síðir gekkHróarr at eiga Ögn ok settist þar at ríki með Norðrakonungi, mági sínum, en Helgi réð fyrir Danmörk áföðurleifð þeira. Sævill jarl réð fyrir ríki sínu okSigný. Hrókr hét sonr þeira. Helgi konungr Hálfdanarsoní Danmörk var ókvæntr. Reginn tók sótt ok deyr.Þat þotti mönnum mikill skaði, því at hann var vinsæll.
7
Fyrir Saxlandi réð í þann tíma ein drottning, erÓlöf hét. Hún var á þá leið sem herkonungar. Fórhún með skjöld ok brynju ok gyrð sverði ok hjálm áhöfði. Þannig var henni háttat: væn at yfirliti en grimmí skapi ok stórmannlig. Þat var mál manna, at sú væribeztr kostr í þann tíma á Norðrlöndum, er menn höfðuspurn af, en hún vildi þó engan mann eiga. Helgi konungrfréttir nú til drottningar þeirar innar stórlátu okþótti sér mikill frami í aukast að fá þessarar konu,hvárt sem henni væri það viljugt vel eða miðr.Ok einhverju sinni fór hann þangat með miklu herliði.Hann kom þar við land, er þessi in ríka drottningréð fyrir, ok kemr þar á óvart. Hann sendi mennsína heim til hallar ok biðr at láta segja Ólöfu drottningu,at hann vili þar veizlu þiggja með sínu liði. Sendimennsegja þetta drottningu, ok kom þetta á hana óvart,ok var engi kostr liði at safna. Tók hún þá þennaaf, sem betr var, at hún býðr Helga konungi til veizlumeð öllu liði sínu. Helgi konungr kemr nú til veizlunnarok skipar hásæti hjá drottningu, drekka núbæði samt um kveldit, ok skortir þar ekki neitt, okfann engi ógleði á Ólöfu drottningu. Helgi konungrmælti til drottningar: "Svá er háttat," sagði hann, "atek vil, at vit drekkum brullaup okkart í kveld. Er hérnú ærit fjölmenni til þess, ok skulu vit bæði byggjaeina rekkju í nótt." Hún sagði: "Of brátt, herra, þykkirmér at þessu farit, en eigi þykkir mér annarr maðrkurteisligri en þú, ef ek skal þat verða upp at taka atþýðast karlmann, enda vænti ek, at þér vilið þat eigimeð svívirðingu gera." Konungr sagði, at henni væriþat makligt fyrir dramblæti sitt ok stórlæti, -- "at vitbúum nú bæði saman slíka stund sem mér líkar." Húnsagði: "Kjósa munum vér hér fleiri vára vini, ok getek nú ekki at gert, ok munu þér hljóta at ráða, okmunu þér sæmiliga til vár gera." Var þá drukkit fastum kveldit ok lengi á nótt fram, ok er drottning allkát,ok finnr engi annat á henni en hún hyggi allgotttil ráðahagsins. Ok um síðir er honum fylgt tilsængr, ok var hún þar fyrir. Konungr hafði drukkitsvá fast, at hann fell þegar sofandi niðr í hvíluna.Drottningin neytir nú þessa ok stingr honum svefnþorn.Ok sem allir menn eru í burtu gengnir, þá stendrdrottning upp. Hún rakaði þá af honum hárit allt okneri í tjöru. Síðan tók hún eitt húðfat ok lét þar í komanokkur klæði. Eptir þat tekr hún konunginn ok reifarhann innan í þessu húðfati. Síðan fær hún til mennok lætr flytja hann til sinna skipa. Hún vekr þá uppmenn hans ok segir, at konungr þeira sé til skipa kominnok vili sigla, því at nú sé kominn góðr byrr. Þeirhlupu upp, hverr sem skjótast mátti, ok váru ölóðirok vissu ógerla, hvat þeir höfðust at. Svá kómu þeir tilskipa ok sáu hvergi konunginn, en eitt húðfat sáu þeirþar komit ógurligt. Vilja þeir nú forvitnast, hvat í er,ok bíða svá konungsins, ætla hann muni koma nokkutsíðar. En þá þeir hafa leyst, finna þeir þar í konungsinn svívirðiliga leikinn. Hrýtr þá í burtu svefnþorninn,ok vaknar konungr þá eigi við góðan draum oker nú í illu skapi til drottningar. En í annan stað erþat at segja, at Ólöf drottning safnar liði um nóttina,ok skortir ekki fjölmenni, ok sér Helgi konungr sér núekki færi á hana at leita. Þeir heyra nú lúðragang okherblástr á landit upp. Sér konungr, at sá muni veravænstr at halda í burt sem skjótast. Er þá ok góðr byrr.Siglir Helgi konungr nú heim í sitt ríki með þessasneypu ok svívirðing ok unir nú stórilla ok hugsar opt,hversu hann megi fá á drottningu hefnt.
8
Ólöf drottning sitr nú í ríki sínu um hríð, ok hefirhennar ofsi ok ójafnaðr aldri verið meiri en nú. Hefirhún nú á sér varðhöld sterk eptir veizluna, sem húngerði Helga konungi. Þetta spyrst nú víða um lönd.Þykkir öllum in mestu ódæmi, er hún skyldi hafa spottatslíkan konung. Ok eigi miklu síðar heldr Helgi skipisínu úr landi, ok í þessari ferð kemr hann skipi sínuvið Saxland, þar sem Ólöf drottning á atsetu. Hefirhún þar mikit fjölmenni fyrir. Hann leggr skipi sínuí einn leynivág ok mælti síðan við lið sitt, at þeir skylduhans þar bíða til innar þriðju sólar, en fara þá leið sína,ef hann kæmi þá eigi aptr. Hann hafði með sér kisturtvær, fullar af gulli ok silfri. Hann fær sér vándan búningyztan klæða.Síðan ferr hann leið sína til skógar ok varðveitir þarféit, gekk síðan í burt ok í nánd við höll drottningar.Hann hittir einn þræl hennar fyrir sér ok spyrr hanntíðenda burt úr landi. Hann segir frið góðan, þrællinn,ok spyrr, hverr hann væri. Hann lézt vera einnstafkarl, "en þó hefir mér til handa borit mikill fjárfundrí mörkinni, ok lízt mér ráðligt at sýna þér, hvar féiter," ganga nú aptr til skógar, ok sýnir honum féit, okþykkir þrælnum mikils vert, hvert happ hann hefir sótt."Hversu fégjörn er drottning?" segir stafkarl. Þræll segirhún væri kvenna féágjörnust. "Þá mun henni líka,"segir stafkarl, "ok mun hún þykkjast þetta fé eiga, erek hefi hér fundit, því at þetta mun land hennar. Skal núekki gera happ sitt at óhappi, ok skal eigi leyna fé þessu,ok skal drottning skapa mér af þann hlut, sem hún vill,ok mun mér þat bezt gegna, eða hvárt mun hún viljaþat til vinna at sækja hingat féit?" "Þat ætla ek," segirþrællinn, "ef með leynd er at farit." "Hér er men okhringr, er ek vil gefa þér," segir karl, "ef þú kemr hennieinni hingat í skóginn, en ek skal setja þar ráð við, efhenni mislíkar til þín." Þessu ráða þeir ok kaupa.Ferr hann nú heim ok segir drottningu, at hann hafifundit fé mikit í skógi, svá at þat er margra mannasæla, ok biðr hana skyndiliga fara með sér eptir fénu.Hún segir: "Ef þetta er satt, sem þú segir, þá mun þérverða at þessari sögn gæfa, ella höfuðbani, en þó áðr atek hefi reynt þik at trúlyndum manni, þá mun ek trúaþessu, er þú segir." Hún sýnir nú þat, at hún sé fégjörn,ok ferr með honum á launungu á náttarþeli, sváat engi maðr veit nema þau tvau. Ok er þau koma ískóginn, er Helgi þar fyrir ok grípr hana höndum oksegir þá vera skapligan fund þeira at hefna sinnar svívirðingar.Drottning sagðist hafa illa breytt við hann, --"ok vil ek þat nú allt bæta við þik, ok gerðu til mínbrúðkaup sæmiligt." "Nei," sagði hann, "eigi skal þérþess kostr. Skaltu fara til skipa með mér ok vera þarþá stund, sem mér líkar, því at ek nenni eigi fyrir metnaðarsakir at hefna þér engu, svá illa sem ek var leikinnok háðuliga." "Þér munuð nú ráða verða at sinni," sagðihún. Konungr hvíldi hjá drottningu margar nætr. Okeptir þat ferr drottning heim, ok er henni nú þvílíkthefnt sem nú var sagt, ok unir hún stórilla við hagsinn.
9
Eptir þat heldr Helgi konungr í hernað ok var ágætrmaðr. Ok er stundir liðu fram, fæðir Ólöf barn. Þatvar mær. Hún leggr á barn þat alla óstund. Hún áttihund þann, er Yrsa hét, ok þar eptir kallaði hún meyna,ok skyldi hún heita Yrsa. Hún var væn at áliti. Ok semhún var tólf vetra gömul, skyldi hún gæta hjarðar okaldri annat vitast en hún væri karls dóttir ok kerlingar,því at drottningin hafði svá leynt með þessu farit, atfáir menn vissu, at hún hafði barn átt ok fætt.Svá ferr nú fram, þar til at mærin er þrettán vetra.Þá varð sá atburðr, at Helgi konungr kom þar við landok forvitnar at hafa tíðendi af landinu. Hann hefireina stafkarlsgervi. Hann sér við skóg einn marga hjörð,ok þar gætti ein kona ung at aldri ok svá fríð, at hannþykkist ekki hafa sét fríðari konu. Hann spyrr, hvat húnheiti eða hverrar ættar hún sé. Hún segir: "Ek emkarlsdóttir, ok heiti ek Yrsa." "Óþrælslig augu hefirpú," sagði hann, ok rennir hann þegar ástarhug tilhennar ok sagði, at þat væri makligt, at stafkarl ættihana, fyrst hún er karlsdóttir. Hún bað hann þat eigigera, en hann tekr hana sem áðr ok hefr sik til skipaok siglir síðan heim í sitt ríki. Ólöf drottning varð fláráðvið petta ok eigi heilbrjóstuð, þá er hún vissi. Léthún sem hún vissi ei, hvat um var, ok gerði þat í hugsér, at þetta mundi Helga konungi vera til harms oksvívirðingar, en til einskis frama né yndis. Helgi konungrgerir nú brullaup til Yrsu ok ann henni mikit.
10
Helgi konungr átti hring, er mikil ágæti fylgdi, okþeir bræðr vildu hann báðir eiga ok Signý, systir þeira.Hróarr konungr kom eitt sinn í ríki Helga konungs,bróður síns. Gerir Helgi konungr prýðiliga veizlu ímóti honum. Hróarr konungr mælti: "Þú munt veraokkar meiri maðr, en fyrir þá sök, at ek hefi staðfestmik í Norðimbralandi, þá ann ek þér vel þessa ríkis,er vit eigum báðir, ef þú vilt miðla mér nokkuru lausafé.Vil ek fá hringinn þann, sem beztr gripr er í þinnieigu ok vit vildum báðir eiga." Helgi sagði: "Eigisómir annat, frændi, en þú eigir hringinn víst." Viðþessi ummæli þeira gleðjast báðir. Fekk Helgi konungrHróari konungi, bróður sínum, nú hringinn. Ferr núHróarr konungr á burt ok heim í ríki sitt ok sezt umkyrrt.
11
Þat bar til tíðenda, at Sævill, mágr þeira, andaðist, októk Hrókr, sonr hans, ríki eptir hann. Hann var grimmrmaðr ok harðla ágjarn. Móðir hans segir honum mikitfrá hringnum, er þeir bræðr áttu, "ok þótti mér," sagðihún, "ekki ósenniligt, at þeir bræðr minntust okkar umnokkut ríki, því at vér studdum þá í hefndum eptir föðurvárn, ok hafa þeir ekki minnzt þess við föður þinnné mik." Hrókr sagði: "Þú segir dagsanna ok er slíktfirnafullt, ok nú skal ek eptir leita við þá, hvern sómavárn þeir vilja gera þar fyrir." Ferr hann síðan á fundHelga konungs ok krefr hann þriðjung ríkis í Danmörkeða hringsins góða, því at hann vissi þá ekki, atHróarr átti hann. Konungr sagði: "Þér mælið allfrekligatil ok geysistórliga. Unnu vér ríkit með hetjuskap,svá at vér lögðum várt líf í veð með atstuðning föðurþíns ok Regins, fóstra míns, ok annarra góðra manna,er oss vildu lið veita. Nú viljum vér þér víst laun ágera, ef þú kannt at þekkjast, vegna frændsemi okkar,en svá mikit hefir mik kostat ríki þetta, at þat vil ekfyrir engan mun missa. En Hróarr konungr hefir nútekit við hringnum, ok vænti ek, at hann sé ekki laussfyrir þér."Við þetta ferr Hrókr í burt ok unir allilla við, sækirnú á fund Hróars konungs. Hann tók við honum vel oksæmiliga, ok er hann með honum um hríð. Ok eittsinn, er þeir fara fyrir land fram ok lágu á firði einum,þá mælti Hrókr: "Þat þætti mér þér sómi, frændi,at þú gæfir í mitt vald hringinn góða ok minntist svávárrar frændsemi." Konungr sagði: "Svá hefi ek mikittil gefit at fá hring þenna, at ek vil hann fyrir enganmun láta." Hrókr segir: "Þá munt þú lofa mér at sjáhringinn, ok er mér á honum in mesta forvitni at vita,hvárt hann er slík gersemi sem sagt er." "Þat er þérlítil veizla," segir Hróarr, "ok skal þat víst láta eptirþér," ok fekk honum hringinn. Nú hugði Hrókr athringnum um stund ok kallaði ekki mega ofsögn frásegja, -- "ok hefi ek enga gersemi séna slíka, ok er þat inmesta várkunn, at ykkr þykki allgóðr hringrinn. Munþat nú bezt ráð, at hvárrgi okkar njóti ok engi annarra,"fleygir síðan af hendi hringnum ok út á sjóinn,sem lengst mátti hann. Hróarr konungr mælti: "Þú ertallillr maðr." Hann lét síðan fóthöggva Hrók ok flytjasvá til ríkis síns. Varð hann skjótt heill maðr, svá atgreri fyrir stúfinn.Þá safnar hann sér liði ok vill hefna sinnar skammar.Hann fær mikit lið ok kemr við Norðimbraland áóvart, þar sem Hróarr konungr var á veizlu heldr fámenntr.Hrókr leggr þegar at, ok tókst þar harðr bardagi,ok er mikill liðsmunr. Fellr þar Hróarr konungr,en Hrókr leggr undir sik landit. Hann lætr gefa sér konungsnafn.Síðan bað hann Agnar, dóttur Norðra konungs,er áðr hafði átt Hróarr konungr, frændi hans.Norðra konungi þótti nú fallit til sín mikit vankvæði,því at hann var þá maðr gamall ok lítt fallinn til atvera í baráttu, sagði nú Ögn, dóttur sinni, hvar komitvar, ok lézt eigi vilja teljast undan at halda uppi bardaga,þótt hann væri gamall, ef þetta væri eigi á mótihennar skapi. Hún sagði með harmi miklum: "Víst erþetta í móti mínum vilja, en þó ek sé, at líf þitt liggrvið, þá vil ek honum eigi frá vísa með því móti, at frestsé gert nokkut, því at ek er með barni, ok verðr þatmál fyrst at greiðast, ok á þat barn með mér Hróarrkonungr." Nú er þetta mál borit fyrir Hrók, en hannvill frestit til gefa, ef hann skal þá auðvelligar komastat ríki ok ráðahagnum. Þykkist Hrókr hafa mjök framaztí þessari ferð, er hann hefði felldan svá frægan konungok ríkan unnit. En í þessum svifum sendir Ögnmenn á fund Helga konungs ok bað svá at láta segjahonum, at hún mundi eigi koma í rekkju Hróks, efhún væri sjálfráð ok ónauðug, -- "fyrir þá sök, at eker með barni Hróars konungs." Sendimenn fóru oksögðu svá sem boðit var. Helgi konungr sagði: "Þettaer vitrliga sagt hennar vegna, því at hefna mun ek Hróars,bróður míns." En Hrók grunar þetta ekkí.
12
Ögn drottning fæðir nú son þann, er Agnarr hét.Hann var snimma mikill ok efniligr. En er Helgikonungr spurði þetta, safnar hann liði ok ferr á fundHróks. Tekst þar bardagi, ok svá lýkr, at Hrókr verðrhandtekinn. Þá mælti Helgi konungr: "Þú ert allillrhöfðingi, en því mun ek eigi drepa þik, at þér er meiriskömm at lifa við harmkvæli. Síðan lét hann brjótafótleggi hans ok handleggi ok sendi hann svá aptr íríki sitt, at hann var til einskis færr.En er Agnarr Hróarsson var tólf vetra, þóttust mennekki hafa sét þvílíkan mann, ok um alla atgervi varhann fram yfir aðra menn. Hann gerðist hermaðr svámikill ok frægr, at hans er víða getit í fornum sögum,at hann hafi mestr kappi verit at fornu ok nýju. Hannspurðist eptir, hvar fjörðr sá væri, sem Hrókr hafði slengthringnum utan borðs; margir höfðu eptir honum leitatmeð alls konar vígvélum ok náðu honum eigi. Ok sváer sagt, at Agnarr kemr skipi sínu á þenna fjörð okmælti: "Þat væri nú snarræði at sækja eptir hringnum,ef menn hafa hér glögg mið á." Menn sögðu honumþá, hvar honum hefði verit á sjóinn kastat. Síðan býrAgnarr sik til ok kafar í djúpit ok kemr upp ok hefireigi hringinn. Ofan fór hann í annat sinn ok hefir eiginát honum, er hann kemr upp. Nú mælti hann: "Slæligaer nú eptir sótt," ok fór svá niðr í þriðja sinn ok komþá upp með hringinn. Af þessu varð hann ágætligafrægr ok frægri en hans faðir, Hróarr konungr, sitrnú í ríki sínu um vetrum, en í víkingu á sumrin okgerðist frægr maðr ok meiri en hans faðir.Þau Helgi konungr ok Yrsa unntust mikit ok áttu einnson, þann er Hrólfr hét, er mikill mætamaðr varð síðan.
13
Ólöf drottning spyrr, at þau Helgi ok Yrsa unntustmikit ok una vel ráði sínu. Þat líkar henni ekki velok ferr á fund þeira. Ok sem hún kom þar við land,sendir hún orð Yrsu drottningu. Ok sem þær hittast,býðr Yrsa henni heim til hallar með sér. Hún kveðstþat eigi vilja, kveðst engan sóma eiga at launa Helgakonungi. Yrsa mælti: "Óvirðuliga gerðir þú til mín,er ek var með þér. Eða kanntu nokkut at segja mérfrá ætt minni, hver hún er, því at mik grunar, at eigisé svá sem mér er til kennt, at ek væri ein karls dóttirok kerlingar?" Ólöf sagði: "Ekki er þess örvænt, at ekkunni at segja þér nokkut þar af. Var þat mitt mestaerendi hingat, at ek vildi kunngera þér þat, eða unirþú vel við ráðahaginn?" "Já," segir hún, "ok má ekvel við una, því ek á inn ágætasta konung ok innfrægasta." "Ekki er svá gott við at una sem þér þykkir,"segir Ólöf, "því at hann er faðir þinn, en þú ert dóttirmín." Yrsa mælti: "Mína ætla ek móðurina versta veraok grimmasta, því at þetta er þau ódæmi, er eigi munufyrnast um aldr." "Helga hefir þú goldit at í þessu," segirÓlöf, "ok reiði minnar, en nú vil ek bjóða þér til mínmeð sæmd ok virðingu ok gera til þín í alla staði eptirþví, sem ek kann bezt." Yrsa segir: "Eigi veit ek,hvernig þat gefst, en eigi mun ek hér vera, þegar ekveit þessi ódæmi, sem á liggja."Hún hittir síðan Helga konung ok segir honum,hversu þungliga er til komit. Konungr sagði: "Æritgrimma áttu móðurina, en þat vilda ek, at svá búitværi." Hún kvað ekki svá búit vera mega, at þau séusamvistum þaðan í frá. Ferr Yrsa nú með Ólöfu drottninguok er í Saxlandi um hríð. Svá bítr þetta á Helgakonung, at hann lagðist í rekkju ok var allókátr. Ekkiþótti þá annarr kostr betri en þat, sem Yrsa var, en þógerðust konungar seint til at biðja hennar, ok bar þatmest til, at aldri þótti örvænt, at Helgi kæmi eptirhenni ok léti sér misþokknast, ef hún væri gift öðrum.
14
Aðils hét konungr, ríkr ok ágjarn. Hann réð fyrirSvíaríki ok sat at höfuðborginni Uppsölum. Hann spyrrtil þessarar konu, Yrsu, ok býr síðan skip sín. Hann ferrá fund þeira Ólöfar ok Yrsu. Ólöf gerir veizlu í mótiAðils konungi ok tekr við honum með allri list okkurteisi. Hann biðr Yrsu drottningar sér til eiginkonu.Ólöf svarar: "Spurt muntu hafa slíkan málavöxt semer á hag hennar, en ekki setjum vér hér syn fyrir meðhennar ráði." Er nú málit borit upp fyrir Yrsu. Húnsagði svá, kallaði eigi góðu at skipta, -- "því at þú ertóvinsæll konungr." Þetta gengr þó fram, hvárt sem húnhefir haft þar um orð fleiri eða færi, ok ferr Aðils íburt með hana, ok er ekki at þessu kvaddr Helgi konungr,því at Aðils þóttist þeira meiri konungr. Ekkivarð Helgi konungr varr við þetta, fyrr en þau kómuheim til Svíþjóðar. Gerir þá Aðils konungr virðuligtbrullaup til hennar. Ok nú spyrr Helgi konungr þettaok verðr nú við hálfu verr en áðr. Hann hvílir í einniútskemmu ok ekki fleiri manna. Ólöf er nú burt órsögunni. Þannig ferr nú fram um hríð.
15
En einn jólaaptan er þess getit, þá Helgi konungrer kominn í rekkju ok var veðr illt úti, at komit varvið hurðina ok heldr ómáttuliga. Honum kom nú íhug, at þat væri ókonungligt, at hann léti þat úti, semvesalt var, en hann má bjarga því; ferr hann nú oklýkr upp dyrunum. Hann sér, at þar er komit eitthvatfátækt ok tötrugt. Þat mælti: "Vel hefir þú nú gert,konungr," ok ferr þat síðan inn í skemmu. Konungrmælti: "Ber á þik hálm ok bjarnfeldi, svá at þik kalieigi." Þat mælti: "Veittu mér rekkju þína, herra, okvil ek hjá þér hvíla, því at líf mitt er í veði." Konungrsegir: "Ríss mér hugr við þér, en ef svá er sem þú segir,þá liggðu hér við stokkinn í klæðum þínum, ok munmik ekki saka." Hún gerir nú svá. Konungr snýr sérfrá henni. Ljós brá í húsit. Ok er stund leið, varðhonum litit um öxl til hennar. Þá sér hann, at þarhvílir kona svá væn, at eigi þykkist hann aðra konufríðari sét hafa. Hún var í silkikyrtli. Hann snýr sérþá skjótt at henni með blíðu. Hún mælti: "Nú vil ekfara í burt," segir hún, "ok hefir þú leyst mik úr miklumnauðum, því at þetta var mér stjúpmóður sköp,ok hefi ek marga konunga heim sótta, enda lægðu núeigi með lýtum. Vil ek nú hér ekki lengr vera." "Nei,"sagði konungr, "engi er þess kostr, at þú farir sváskjótt, ok munum vit eigi svá skilja. Skal nú gera tilþín skyndibrullaup, því at mér lízt vel á þik." "Þérhljótið at ráða, herra," sagði hún, ok svá hvíldu þauþá nótt. En um morgininn tekr hún til orða: "Meðlostum hefir þú nú til mín gert, en þat skaltu vita, atvit munum barn eiga. Ger nú sem ek mæli, konungr,vitjaðu barns okkar annan vetr í þetta mund at naustumþínum, eða muntu gjalda, ef þú gerir eigi svá."Eptir þetta fór hún í burt.Helgi konungr er nú nokkut kátari en áðr. Líða nústundir fram, ok gefr hann at þessu engan gaum. Oká þriggja vetra fresti verðr þat til tíðenda, at þar ríðaþrír menn at því sama húsi, sem konungr sefr í. Þatvar um miðnætti. Þeir fóru með meybarn ok settu þatþar niðr hjá húsinu. Kona sú tók til orða, er með barnitfór: "Þat skaltu vita, konungr," sagði hún, "at ættmennþínir munu þess gjalda, er þú hafðir þat at engu,sem ek bauð þér. En þú nýtr þess, er þú leystir mik órnauðum, ok vittu þat, at mær þessi heitir Skuld. Húner okkar dóttir." Eptir þetta riðu þessir menn í burt.Þetta hafði verit ein álfkona. Aldri varð konungr varrvið þessa konu síðan. Skuld vex þar upp ok er bráttgrimmúðug í skaplyndi. Þat er sagt eitthvert sinn, atHelgi konungr býr ferð sína ór landi ok ætlar svá athyggja af harmi sínum. Hrólfr, sonr hans, er eptir.Hann herjar nú víða ok vann mörg stórvirki.
16
Aðils konungr sitr nú at Uppsölum. Hann átti tólfberserki, ok váru þeir honum til landvarnar ok viðöllum háska ok ófriði. Helgi konungr býr nú ferð sínatil Uppsala at ná í burtu Yrsu. Hann kemr þar við land.Ok sem Aðils konungr spyrr þetta, at Helgi konungrer þar kominn við land, þá spyrr hann Yrsu drottningu,hversu hún vill láta fagna Helga konungi. Hún segir:"Þú sér þar ráð fyrir, en þú veizt þat áðr, at engier sá maðr, at mér sé meiri vandi við heldr en hann."Ok þat sýnist Aðils konungi af at bjóða honum tilveizlu, en ekki ætlar hann, at þetta skuli prettalaustvera. Helgi konungr þekkist þetta, ferr til veizlu meðhundrað manna, en fjöldinn er við skip niðri. Aðilskonungr tekr við honum báðum höndum. Yrsa drottningætlar at sætta konungana, ok gerir hún allt sæmiligatil Helga konungs. Helgi konungr verðr svá feginndrottningu, at hann lætr hjá sér líða allt annat. Villhann við hana tala allar þær stundir, sem hann mánýta, ok sitja svá at veizlu.Þat bar til tíðenda, at berserkir Aðils konungs kómuheim. Ok þegar þeir váru við land komnir, ferr Aðilskonungr at finna þá, svá at ekki verða aðrir vísir. Hannbiðr þá at fara á skóg þann, sem í millum borgar er okskipa Helga konungs, ok bað þá þaðan hlaupa at Helgakonungi, er hann færi til skipa sinna. "Mun ek oksenda lið til fulltings við yðr, ok skal þat koma á bakþeim, svá at þeir verði í klofanum, því at ek vil núum trútt vinna, at Helga konung reki eigi undan, þvíat ek skil, at hann hefir þá ást á drottningu, at ek vileigi hætta á tiltæki hans."Helgi konungr sitr nú at veizlunni ok er vandligaleyndr þessu vélræði ok svá drottningin. Yrsa drottningsegir Aðils konungi, at hún vill hann gefi Helga konungistórmannligar gjafir, gull ok gersemar. Hann heitrþví, en ætlaði sjálfum sér reyndar. Ferr Helgi konungrí burt við þetta, ok fylgir Aðils konungr ok drottninginhonum á götu, ok skiljast þau nú drottningin ok konungarnirheldr líkliga. Ok eigi miklu síðar en Aðilskonungr hafði aptr horfit, urðu þeir Helgi konungrvarir við ófrið, ok brestr þegar bardagi. Helgi konungrgekk vel fram ok barðist hraustliga, en fyrir ofrefliþví, sem í móti var, þá fell þar Helgi konungr meðgóðan orðstír með mörgum sárum ok stórum, ok komsumt liðit á bak þeim Aðils konungs, ok urðu svá ámilli steins ok sleggju. Yrsa drottning varð ekki fyrrvör við en Helgi konungr var fallinn ok lokit var bardaganum.Þar fell með Helga allt þat lið, sem upp hafðigengit, en hitt flýði heim undan í Danmörk. Ok lýkrhér þætti Helga konungs.
17
Aðils konungr hrósaði nú sigri ok þóttist mjök hafaframazt, er hann vann konung svá ágætan sem Helgivar ok svá víðfrægr. Yrsa drottning mælti: "Eigi er einsættat hælast svá mjök, þótt þú hefir svikit þann mann,sem mér er mestr vandi við ok ek unna mest, ok fyrirþetta it sama verð ek þér aldri holl, ef þú átt við venzlamennHelga konungs. Berserkjum þínum ræð ek þegarbana, er ek má, ef nokkurir eru svá vaskir, at þat viligera fyrir mínar sakir ok sinnar snilldar." Aðils konungrbað hana at heitast ekki við sik né berserki sína,-- "því at þat skal þér eigi duga. En ek vil bæta þérföðurdauðann stórmannligum gjöfum með miklumfjárhlutum ok góðum gersemum, ef þú kannt at þekkjast."Drottning sefast við þetta ok þiggr sæmdir af konungi.Hún er þó óhæg síðan í skapsmunum, ok opt sathún um þat at gera berserkjum mein ok svívirðu. Aldrifinna menn, at drottning yrði allkát síðan eða í góðuskapi eptir fall Helga konungs, ok meira varð ósamþykkií höllinni en áðr hafði verit, ok ekki vildi drottningsæma við Aðils konung, ef hún skyldi ráða. Aðilskonungr þóttist nú stórum frægr gerast, ok þykkir núsá mestr maðr vera, er með honum er ok hans köppum.Sitr hann nú um hríð í sínu ríki ok hugsar engimuni reisa rönd við sér ok sínum berserkjum. Aðilskonungr var inn mesti blótmaðr ok fullr af fjölkynngi.
18
Einn bóndi er nefndr Svipr. Hann bjó í Svíþjóð fjarriöðrum mönnum. Hann var ríkr at fé ok hafði veritinn mesti kappi ok eigi í öllu þar hann var séðr, okkunni hann margt fyrir sér. Þrjá átti hann syni, semhér eru nefndir. Hét einn Svipdagr, annarr Beigaðr,þriði Hvítserkr. Hann var þeira elztr. Allir váru þeirmiklir fyrir sér, sterkir ok vænir at áliti. Ok er Svipdagrvar átján vetra gamall, sagði hann svá til föðursíns einn dag: "Dauflig er vár ævi at vera hér við fjölluppi í afdölum ok óbyggðum ok koma aldri til annarramanna né aðrir til vár. Væri hitt meira snarræðiat fara til Aðils konungs ok ráðast í sveit með honumok hans köppum, ef hann vildi við oss taka." Svipr karlsvarar: "Ekki sýnist mér þetta ráðligt, því at Aðils konungrer grimmligr maðr ok ekki heill, þótt hann látifagrt, en menn hans öfundarfullir ok þó miklir fyrirsér, en víst er Aðils konungr ríkr maðr ok frægr." Svipdagrsegir: "Hætta verðr á nokkut, ef menn skulu fáframa, ok má þat eigi vita, fyrr en reynt er, hvar giftavill til snúast, ok víst vil ek hér eigi sitja lengr, hvatsem annat fyrir liggr." Ok sem hann var í þessu ráðinn,þá fekk faðir hans honum öxi mikla, væna ok bitrliga.Hann mælti þá við son sinn: "Vertu óágjarn við aðra,láttu eigi stórliga, því at þat er illt til orðs, en verhendr þínar, ef á þik er leitat, því at þat er mikilmannligtat dramba lítit yfir sér, en gera mikil afdrif, ef hannkemr í nokkura raun." Hann fær honum öll herklæðivönduð ok góðan hest.Svipdagr ríðr nú í burt, ok at kveldi kemr hann atborg Aðils konungs. Hann sér, at leikar eru úti fyrirhöllinni, ok sitr Aðils konungr á miklum gullstóli okberserkir hans hjá honum. Ok sem Svipdagr kemr atskíðgarði, var borgarhliðum læst, því at þat var þásiðr at biðja leyfis inn at ríða. Svipdagr hefir ekki starffyrir því, brýtr þegar upp hliðit ok ríðr svá í garðinn.Konungr mælti: "Þessi maðr ferr ógætiliga, ok hefirþessa aldri fyrr verit freistat. Kann vera at hann eigimikit undir sér, ok varðaði eigi, þótt hann reyndi þat."Berserkir ygldust þegar mjök, ok þótti þeim hann látaheldr stórliga. Svipdagr ríðr fyrir konung ok kveðr hannvel; kunni hann á því góða list. Aðils konungr spyrr,hverr hann væri. Hann segir til sín. Konungr kannastskjótt við hann, ok ætluðu allir hann mundi verain mesta kempa ok mikils háttar. Leikrinn var eigi atsíðr drifinn. Sezt Svipdagr á tré eitt ok horfir á leikinn.Berserkir líta illa til hans, ok nú mæla þeir til konungs,at þeir muni freista hans. Konungr segir: "Þathygg ek, at hann sé ekki lítill fyrir sér, en vel þykkimér, þótt þit reynið, hvárt hann er slíkr sem hannþykkist."Síðan drífa menn inn í höllina. Berserkir ganga tilSvipdags ok spyrja, hvárt hann sé kappi nokkurr, erhann lætr svá stórliga. Hann sagðist vera slíkr semnokkurr þeira einn. Ok við þessi orð hans óx þeimmóðr ok kapp, en konungr bað þá vera kyrra um kveldit.Berserkir ygldust ok grenjuðu hátt ok mæltu tilSvipdags: "Þorir þú at berjast við oss? Ok þarftu þáfleira í frammi at hafa en stóryrði ein ok dramblæti,ok vilju vér reyna, hversu mikit þar er fyrir, sem þúert." Hann segir "Því vil ek játa at berjast við einní senn ok vita svá, ef meira vildi at vinnast. Konungiþótti allvel, þótt þeir reyndi með sér. Yrsa drottningmælti: "Þessi maðr skal hér velkominn." Berserkirsvöruðu henni: "Vissu vit þat fyrir, at þú vilt oss allaí helju, en heldr erum vér máta meiri en vér föllumvið orð ein eða illan vilja." Drottning sagði, at ekkiyrði at því, at konungr reyndi þat, hvat hann ætti, --"þar sem þér eruð, er hann trúir svá mjök á yðr." Sáberserkr, sem fyrir þeim var, mælti: "Ek skal setja þikok semja dramb þitt, svá at vér skulum óhræddir verafyrir honum."
19
Ok um morguninn tókst þar hörð hólmganga, okskorti þar eigi stór högg. Sáu þat allir, at þessi inn komnikunni sverði at beita með miklu afli, ok hrökkr berserkrinnallr undan fyrir honum, ok drepr hann þar.Ok þegar vill annarr drepa hann ok hefna hans, okfær hann slíka för, ok eigi léttir hann fyrr en hannhefir drepit þá fjóra. Þá mælti Aðils konungr: "Mikinnskaða hefir þú mér gert, ok þess skaltu nú gjalda," okbað menn upp standa ok drepa hann. Í annan stað færdrottning sér lið ok vill veita honum ok kvað konungmega þat sjá, at miklu meira ágæti væri at honum einumen öllum þeim berserkjum. Kemr nú drottninggriðum á með þeim, ok þykkir öllum Svipdagr veramikill afreksmaðr. Sitr hann nú á bekk annan gagnvartkonungi með ráði Yrsu drottningar.Ok sem náttar, litast hann um ok þykkist enn oflítithafa at gert við berserki ok vill egna til fundar við þá,ok þykkir honum þat líkligt, er þeir sjá hann einnsaman, at þeir muni snúa at honum. Ok þat gekk eptirþví, sem hann ætlaði, því at þegar berjast þeir. Ok þákemr konungr at, er þeir höfðu barizt um hríð, ok skilrþá. Eptir þat gerir konungr berserki útlæga, þá semeptir váru, er þeir báru eigi af einum manni allir, oklézt eigi fyrr vitat hafa, at þeir væri svá litlir fyrir sérnema í orðum einum drembiligum. Þeir verða nú íburt at fara, en heitast nú at herja á ríki Aðils konungs.Konungr lézt aldri hirða um heitingar þeira ok kvaðenga dáð í bikkjum þeim. Fara þeir nú í burt meðskömm ok svívirðing. Aðils konungr hafði þó eggjatþá raunar í fyrstunni at ganga at honum ok drepahann, þá þeir sæi Svipdag einn ganga ór höllinni, okhefna sín svá, at drottning yrði ekki vör við. Svipdagrhafði þó drepit einn, þá konungr kom til at skilja þá.Aðils konungr biðr nú Svipdag veita sér eigi minnalið nú en áðr, er honum veittu allir berserkir, -- "allrahelzt at drottning vill, at þú sért í staðinn berserkjanna."Þar er nú Svipdagr nokkura hríð.
20
Nokkuru síðar er konunginum sögð hersaga, at berserkirhafa þá fengit sér lið mikit ok herja á land hans.Aðils konungr biðr nú Svipdag at rísa í móti berserkjumok kallar þat vera hans skyldu ok kveðst skyldufá honum svá mikit lið sem hann þyrfti. Ekki er honumum þat at vera fyrirmaðr hersins, en vill fara meðkonungi þangat, sem hann vildi. Konungr vildi ekkiannat en hann sé fyrirmaðr. Svipdagr segir: "Þá vilek þiggja tólf manna líf af yðr, þá ek vil." Konungrsegir: "Því vil ek játa þér." Eptir þat ferr Svipdagrtil orrostu þessarar, en konungr sitr heima. Hann hefirmikit lið. Svipdagr lét gera herspora ok kasta niðr, þarsem orrostustaðrinn var markaðr, ok með mörgum öðrumbrögðum lét hann þar um búa. Þar tekst orrostaok harðr bardagi, ok hrökk fyrir mjök lið víkinga, okfá þeir illt af, er þeir kenna hersporanna. Þar var drepinnberserkr einn ok fjöldi liðs, en þat flýði til skipa,sem eptir lifði, ok svá í burt.Svipdagr kemr nú heim til Aðils konungs ok á núsigri at hrósa. Aðils konungr þakkar honum vel sinnframgang ok landvörn. Yrsa drottning mælti: "Víst erþat rúm betur skipat, er slíkr drengr sitr í sem Svipdagrer, en þá berserkir þínir skipuðu þat." Konungrsannar þat. Berserkir safna nú liði aptr, þeir sem undankómust, ok herja enn á ríki Aðils konungs. Ok ennskorar konungr á Svipdag at ganga í móti þeim okkveðst mundu fá honum frítt lið. Svipdagr ferr til orrostuok hefir nú þriðjungs minna lið en berserkir. Aðilskonungr hét at koma til móts við hann með hirðina.Svipdagr hafði þá enn skjótara brugðit við en berserkirhugðu. Ok nú hittast þeir, ok tekst þar hörðorrosta. Aðils konungr safnar liði ok hafði ætlat atkoma í opna skjöldu berserkjum.
21
Þar er nú til at taka, at Svipr karl er. Hann vaknareinn tíma af svefni sínum ok blæss mæðiliga ok mæltitil sona sinna: "Þurfa þykkist nú Svipdagr liðs við,bróðir ykkarr, því at hann heldr bardaga ekki langtheðan ok á við mikinn liðsmun, ok misst hefir hannauga sitt annat ok hefir þó mörg sár önnur, en fellthefir hann þrjá berserki, ok nú eru eptir aðrir þrír."Þeir bræðr bregða við skjótt ok vápna sik, fara síðanþangat, sem orrostan er, ok höfðu víkingar lið hálfufleira. Svipdagr hafði mikit af sér gert ok er þó þá sárrmjök ok úr honum annat augat. Er þá drepit lið hansat handamáli, en konungr kemr ekki til liðs við hann.Ok sem þeir bræðr hans koma til orrostu, þá gangaþeir vel fram ok þar at, sem berserkir eru fyrir. Svá fórleikr með þeim, at berserkir falla þar allir fyrir þeimbræðrum. Snýr nú skjótt mannfall í lið víkinga, okþeir, sem lífit þágu, gengu á hendr þeim bræðrum. Okeptir þetta fara þeir á fund Aðils konungs ok sögðuhonum þessi tíðendi. Konungr þakkar þeim vel þrekvirkiþetta. Svipdagr hafði fengið tvau sár á höndum.Hann hafði mikil sár á höfði ok var einsýnn alla ævisíðan. Liggr hann um hríð í sárum þessum, ok græddiYrsa drottning hann.En þá hann var orðinn vel heill, þá sagði hann konungi,at hann vildi í burtu þaðan. "Vil ek sækja heimþann konung, er meiri sóma vill til vár gera en þú,konungr. Illa hefir þú launat mér landvörn ok slíkansigr sem vér höfum yðr unnit." Aðils konungr baðhann heima vera ok lézt mundu gera allvel til þeirabræðra ok kvaðst enga skyldu meta fram yfir þá. Svipdagrvill ekki annat en ríða burt ok mest fyrir þat,at Aðils konungr kom eigi fyrr til bardagans en lokitvar, því at hann var tvískiptr í, hvárr sigrinn hlyti,Svipdagr eða berserkir, því at konungr var þá í skógieinum ok horfði þaðan á leik þeira ok átti kost atfara, þegar hann vildi, en honum þótti raunar ekkimáli skipta, þótt Svipdagr fengi ósigr ok styngi niðrnösum.
22
Nú búast þeir bræðr í burt, ok stoðar ekki at hamlaþeim. Aðils konungr spyrr eptir, hvert þeir ætli atfara. Þeir kváðust ekki svá ráð hafa gert fyrir því --"en skilja munu vér at sinni. Vil ek nú kynna mérannarra manna siðu ok konunga, en eldast eigi hér íSvíþjóð." Þeir ganga nú til hesta sinna ok þakka drottninguvel þann sóma, sem hún hafði gert til Svipdags,stíga nú á hesta sína ok ríða alla sína leið, þar tiler þeir koma til föður síns, ok spyrja hann ráða, hvatupp skal taka, -- "eða hvat skulum vér af snúa?" Hannkallaði þat mestan frama at vera með Hrólfi konungií Danmörk ok köppum hans, -- "ok þar er yðr vænasttil nokkurs frama til at stöðva yðvarn ofsa, því at ekhefi þat sannspurt, at þangat séu komnir inir mestukappar á Norðrlöndum." "Hvernig er honum háttat?"segir Svipdagr. Faðir hans segir: "Svá er mér sagt fráHrólfi konungi, at hann sé örr ok stórgjöfull, trúfastrok vinavandr, svá at hans jafningi munn eigi finnast.Hann sparar eigi gull né gersemar nær við alla, erþiggja vilja. Hann er lágligr at líta, en mikill at reynaok torveldr, manna fríðastr, stórlátr við ómilda, en ljúfrok hógværr við vesala ok við alla þá, sem ekki brjótabág í móti honum, manna lítillátastr, svá at jafnblíttsvarar hann fátækum sem ríkum. Svá er hann mikillágætismaðr, at hans nafn mun eigi fyrnast, á meðanveröldin er byggð. Hann hefir ok skattgilt alla konunga,þá sem at eru í nánd honum, því at allir viljahonum fúsir þjóna." Svipdagr segir: "Hér hefir þú þásögu at segja, at ek em ráðinn í at fara á fund Hrólfskonungs ok allir vér bræðr, ef hann vill taka við oss."Svipr bóndi mælti: "Þér munuð ráða ferðum yðar okathöfnum, en bezt þætti mér, at þér værið heima meðmér." Þeir kváðu, at ekki mundi þess tjá at leita.Síðan báðu þeir föður sinn vel lifa ok svá móður,en þeir fara leið sína á burt ok allt þar til, er þeirkómu á fund Hrólfs konungs. Svipdagr gekk þegarfyrir konung ok kvaddi hann. Konungr spyrr, hverrhann væri. Svipdagr segir honum nafn sitt ok svá allraþeira ok kveðst hafa verit með Aðils konungi um hríð.Hrólfr konungr mælti: "Hvar fyrir fórstu hingat, þvíat ekki er mikil vinátta á milli Aðils ok várramanna?" Svipdagr sagði: "Veit ek þat, herra. Þó vilek leitast við at gerast yðarr maðr, ef kostr er á, ok vérbræðr allir, en þó mun yðr þykkja lítit koma til vár."Konungr segir: "Ekki hafða ek þat ætlat at gera mérvini af mönnum Aðils konungs. En fyrst þér hafið sóttá minn fund, þá mun ek taka við ykkr, því at ek hygg,at sá hafi betr, er ykkr vísar ekki frá, því at ek sé, at þiteruð gildir garpar. Hefi ek spurt, at þit hafið miklafrægð unnit, drepit berserki Aðils konungs ok unnitmörg þrekvirki önnur." "Hvar vísar þú mér til sætis?"sagði Svipdagr. Konungr segir: "Sitið hjá þeim manni,er Bjálki heitir, ok látið liggja tólf manna rúm innarfyrir ykkr." Heitit hafði Svipdagr Aðils konungi at komatil hans, áðr hann færi í burt. Nú ganga þeir bræðr tilrúms þess, sem konungr hafði vísat þeim. Svipdagrspurði Bjálka, hví þau rúm skyldi auð liggja innar fráþeim. Bjálki segir, at þeir siti þar berserkir tólf konungsins,þá þeir kæmi heim. Þeir váru þá í hernaði.Skúr heitir dóttir Hrólfs konungs, en önnur Drífa.Drífa var heima með konunginum ok allra kvenna kurteisust.Drífu var vel til þeira bræðra ok þokkaði alltheldr vel fyrir þeim.Svá fór nú fram um sumarit ok allt þar til berserkirkómu heim um haustit til hirðarinnar. Ok eptir siðumsínum þá gengu þeir fyrir hvern mann, þá þeir kómuí höllina, ok spurði sá, er fyrir þeim gekk, hvárt sá teldistjafnsnjallr honum, sem fyrir sat, ok leituðu mennsér þar ýmissa atkvæða um þat, sem þeim þótti bezt sóma,ok mátti þat þó heyra á orðum hvers, at þá þótti sikmikit vanta á at vera jafnsnjalla. Ok nú gengr hannfyrir Svipdag ok spyrr, hvárt hann þættist jafnsnjallr.Svipdagr sprettr upp ok bregðr sverði ok kveðst í enganstað ósnjallari en hann. Berserkr mælti: "Höggðu þáí hjálminn." Svipdagr gerði svá, ok beit ekki á, ok síðanvildu þeir berjast. Hrólfr konungr hljóp í milli þeiraok sagði þeim skyldi þat ekki hlýðast ok skyldu þeir heitajafnir þaðan í frá -- "ok báðir mínir vinir." Ok eptirþat sættust þeir ok eru jafnan á einu ráði, liggja í hernaðiok hafa sigr, hvar sem þeir kómu.Hrólfr konungr sendi nú menn til Svíþjóðar á fundYrsu drottningar, móður sinnar, ok bað hana at senda sérfé þat, sem Helgi konungr hafði átt, faðir hans, ok Aðilskonungr hafði tekit til sín, þá er Helgi konungr vardrepinn. Yrsa kvað þat makligt, þó at hún kæmi því tiláleiðis, ef henni væri þat möguligt, -- "en ef þú leitarsjálfr eptir fénu, þá skal ek þér holl í ráðum, sonr minn,en Aðils konungr er maðr svá féágjarn, at hann hirðiraldri, hvat hann vinnr til þess," ok svá bað hún segjaHrólfi konungi ok sendi honum þar með sæmiligargjafir.
23
Hrólfr konungr liggr nú í hernaði, ok dvelst núfyrir þat, at hann fari til fundar við Aðils konung.Hann kemr nú undir sik miklum afla, ok alla konunga,sem hann finnr, þá gerir hann skattgilda undir sik, okbar þat mest til, at allir inir mestu kappar vildu meðhonum vera ok engum öðrum þjóna, því at hann varmiklu mildari at fé en nokkurir konungar aðrir. Hrólfrkonungr setti þar höfuðstað sinn, sem Hleiðargarðrheitir. Þat er í Danmörk ok er mikil borg ok sterk, okmeiri rausn ok hoffrakt var þar en nokkurs staðar ok íöllu því, sem til stórlætis kom eða nokkurr hafði spurnaf.Hjörvarðr hét einn ríkr konungr. Hann fekk Skuldar,dóttur Helga konungs, en systur Hrólfs konungs. Þatvar gert með ráði Aðils konungs ok Yrsu drottningarok Hrólfs, bróður hennar. Ok eitthvert sinn bauð Hrólfrkonungr Hjörvarði, mági sínum, til veizlu. Þat var einndag, er hann var at veizlunni, at svá bar til, at þeir váruúti staddir konungarnir, at Hrólfr konungr brá brókabeltisínu ok fekk Hjörvarði konungi á meðan sverðsitt. Ok sem Hrólfr konungr hafði brugðit um sik aptrbrókabeltinu, tók hann aptr við sverðinu ok mælti tilHjörvarðs konungs: "Þat vitu vit báðir," sagði hann,"at þat hefir lengi verit mælt, at sá skal vera undirmaðrannars jafnan síðan, er tekr við sverði annars, á meðanhann bregðr brókabelti. Skaltu nú vera undirkonungrminn ok þola þat vel sem aðrir." Hjörvarðr varð þessuákafliga reiðr ok verðr þó at láta svá standa, ferr heimvið svá búit ok unir illa við sinn hlut, seldi þó skattHrólfi konungi eptir því sem aðrir hans undirkonungar,þeir sem honum áttu hlýðni at veita. Ok endar hérSvipdags þátt.
24
Þar er nú til máls at taka, at norðr í Noregi fyrirUppdölum réð sá konungr, er Hringr hét. Hann áttiþann son, er Björn hét. Þat er nú sagt, at drottning andaðist,ok þótti þat mikill skaði konungi ok mörgumöðrum út í frá. Landsmenn ok ráðuneyti hans báðuhann kvángast aptr, ok þat verðr, at hann sendir mennsuðr í lönd at biðja sér konu. En á móti þeim kómu andviðrimikil ok stórir stormar, ok verða nú at snúa stöfnumok halda undan veðrinu, ok þar kemr máli, at þárekr norðr á Finnmörk ok váru þar um vetrinn.Þeir fóru einn dag á land upp ok kómu at húsi einu.Þar sátu inni tvær konur, vænar at áliti. Þær fögnuðuþeim vel ok spurðu, hvaðan þeir væri at komnir. Þeirsögðu allt um ferðir sínar ok hvat at erendum var. Þeirspurðu, hvaða konum þær væri eða fyrir hverja sökþær væri komnar þar einmana ok svá langt frá öðrummönnum, svá fríðar konur ok vænar. Sú eldri sagði: "Tilalls berr nokkut, sveinar, vér erum hér fyrir þær sakir,at einn ríkr konungr bað dóttur minnar, en hún vildiekki eiga hann, en hann hét henni afarkostum aptrí mót, ok því hefi ek hana hér í leyni, á meðan faðirhennar kemr ekki heim, því at hann liggr í hernaði."Þeir spurðu, hverr hennar faðir væri. Móðir hennarsagði: "Hún er dóttir Finnakonungs." Þeirspurðu, hvat þær héti. Sú eldri sagði: "Ek heiti Ingibjörg,en Hvít heitir dóttir mín; er ek frilla Finnakonungs."Ein mær var þar at þjóna þeim. Konungsmönnumleizt vel á þær, ok þat er ráðagerð þeira atleitast eptir, ef Hvít vildi fara með þeim ok giftastHringi konungi; bar sá þetta mál upp fyrir hana, semfyrir konungserendum var. Hún svaraði þessu ekki fljótt,en veik þó til forsjá móður sinnar. "Svá er sem mælt er,at ór hverju vandræði verðr nokkut at ráða," sagðimóðir hennar, "ok þykkir mér illa, at faðir hennar ergerðr fornspurðr at þessu, en þó verðr á þetta at hætta,ef hún skal at nokkuru nær vera." Eptir þetta býst húntil ferðar með þeim. Síðan fóru þeir leið sína ok funduHring konung, ok þegar fréttu sendimenn eptir, hvártkonungr vildi eiga þessa kvinnu eða færi hún aptrsömu leið. Konungi leizt vel á vífit ok gerði þegarbrullaup til hennar. Vill hann ekki gefa gaum at,þó at hún sé eigi rík. Er konungr nokkut við aldr, okfannst þat brátt á drottningu.
25
Karl einn átti bú þar skammt frá konungi. Hannátti sér konu ok dóttur eina barna, er Bera hét. Húnvar á ungum aldri ok væn at áliti. Björn konungsson okBera karlsdóttir léku barnleikum saman, ok fellst velá með þeim. Karl var auðugr at fé ok hafði lengi legití hernaði á unga aldri ok var inn mesti kappi. Þau Beraog Björn unnu hvárt öðru mikit, ok hittust þau jafnan.Liðu nú svá stundir fram, at ekki verðr til tíðenda.Þroskast Björn konungsson mikit, ok gerist hann bæðimikill ok sterkr. Hann var vel mannaðr um allar íþróttir.Hringr konungr var löngum ór landi ok í hernaði,en Hvít var heima ok stjórnaði landi. Ekki var húnvinsæl af alþýðu, en við Björn lét hún allblítt, en hannþekktist þat lítt. Ok eitt sinn, er konungr fór heiman,ræddi drottning við Hring konung, at Björn, sonr hans,skyldi heima vera með henni til landstjórnar. Konungiþótti það ráðligt. Gerðist drottning nú ríklunduð okdrambsöm. Konungr sagði syni sínum, Birni, at hannskuli vera heima ok gæta lands með drottningu. Björnsagði sér lítit um það vera ok sagði, at sér sé stórilla tildrottningar. Konungr sagði, at hann skyldi eptir vera.Ferr konungr nú ór landi með miklu fjölmenni.Björn gengr nú heim eptir viðtal þeira föður hans,ok þótti mjök sinn veg hvárum þeira. Hann gekk tilrúms síns ok var heldr fákátr ok var rauðr sem blóð.Drottning gengr til tals við hann ok vill gleðja hann okmælti til vináttu við Björn. Hann bað hana í burtu fara.Hún gerir svá at sinni. Opt kom hún þó at máli við hannok sagði, at þat væri vel fallit, at þau byggði eina rekkju,á meðan konungr væri í burtu, ok kallaði miklu betriþeira samvistu en þat hún ætti svá gamlan mann semHringr konungr var. Björn tekr þessu máli þungligaok sló hana kinnhest mikinn ok bað hana dragast í burtok hratt henni frá sér. Hún kvaðst þessu óvön at húnværi hrökt eða barin, -- "ok þykkir þér betra, Björn, atspenna heldr karlsdóttur, ok er þé þat makligt, sem váner á, ok svívirðiligra en njóta minnar ástar ok blíðu, okværi þat ekki fjarri, þótt nokkut kæmi í mót þrá þinniok heimsku." Hún lýstr nú til hans með úlfhanzka oksegir, at hann skyldi verða at einum híðbirni ólmumok grimmum, -- "ok nýta þér þó enga fæðslu aðra enfé föður þíns. Skaltu drepa þat þér til matar meir endæmi séu til, ok aldri skaltu ór þessum álögum fara, okskal þér þessi minning verri en engi."
26
Eptir þat hverfr Björn í burt, ok veit engi, hvafaf honum verðr. Ok er menn sakna Björns, þá er hansfarit at leita, ok finnst hann hvergi, sem líkligt er. Fráþví er nú at segja, at fé konungs er drepit niðr athandamáli, ok einn grábjörn leggst á þat, bæði mikillok grimmligr.Eitt kveld berr þat til, at karlsdóttir sér þenna inngrimma björn. Björn ferr at henni ok lætr allblítt viðhana. Í þessum birni þykkist hún kenna augu Björnskonungssonar, ok forðast hún þat lítt. Dýrit gengr þáfrá henni, en hún ferr eptir því ok allt til þess þat kemrat helli nokkurum. Ok sem hún kemr at hellinum, þáer þar maðr fyrir ok heilsar Beru karlsdóttur. Hún kennir,at þetta er Björn Hringsson, ok verðr þar mikill fagnaðarfundr.Þar eru þau í hellinum um hríð, því at húnvildi ekki skiljast við hann, á meðan hún á kost.Hann kallar henni þat ósæmiligt at vera þar hjá honum,því at hann sé dýr um daga, en maðr um nætr.Hringr konungr kemr nú heim ór hernaðinum, oker honum sagt, hver tíðendi at til hafa borit, á meðanhann hefir verit í burt, hvarf Björns, sonar hans, okþat annat um þat mikla dýr, sem komit væri í landitok mest legðist á sjálfs hans fé. Drottning eggjaði fastat láta drepa dýrit, en þó frestaðist þat um hríð. Lætrkonungr sér fátt um þetta finnast ok þykkir með undarligumóti vera.Einhverja nótt er þau Bera váru í rekkju sinni okBjörn konungsson, tók Björn til orða ok mælti: "Svágrunar mik, at banadagr minn muni vera á morgunok munu þeir fá mik veiddan, enda þykkir mér ekkigaman at lífinu fyrir ósköpum þeim, sem á mér liggja,þó þat eina sé mér til yndis, sem vit erum bæði, en þómun því nú bregða. Hring þenna mun ek gefa þér, erundir vinstri hendi mér er. Þú munt sjá liðit á morgun,sem at mér sækir, ok þá ek er dauðr, farðu tilkonungsins, ok biddu hann at gefa þér þat, sem er undirbóg dýrsins vinstra megin, en hann mun því játaþér. Drottningu mun gruna þik, þá er þú ætlar í burt,ok mun hún gefa þér at eta af dýrsslátrinu, en þatskyldir þú eigi eta, því at þú ert kona eigi heil, semþú veizt, ok muntu fæða sveina þrjá, er vit munum eiga,ok á þeim mun þat sjá, ef þú etr af dýrs slátrinu, endrottning þessi er it mesta tröll. Síðan far þú heim tilföður þíns, ok þar muntu fæða sveinana. Einn mun þérþó verstr þykkja. Ok ef þú mátt eigi annast þá heimafyrir ósköpum þeira ok ófyrirleitni, leiddu þá í burtu,ok farðu hingat til hellisins með þá. Hér muntu sjákistu með þremr gólfum. Þat munu segja rúnir þær,sem þar eru hjá, hvat hverr þeira skal eignast. Vápnþrjú eru í berginu, ok skal þat hverr hafa, sem honum erætlat. Sá, sem fyrst kemr til, sonr okkar, skal Þórirheita, annarr Elg-Fróði, þriði Böðvarr, ok þykki mérþess líkara, at þeir verði eigi litlir fyrir sér ok þeiranöfn munu lengi uppi vera."Hann segir henni fyrir marga hluti, ok steypist síðanbjarnarhamrinn yfir hann, ok gengr björninn svá útok hún eptir honum ok litast um, ok þá sér hún komamikit lið fram fyrir fjallsöxlina, ok fara margir hundarok stórir fyrir liðinu. Björninn rennr nú frá hellinumok með fjallinu fram. Koma hundarnir ok konungsmenninirí móti honum, ok varð hann þeim torsóttr.Meiddi hann marga menn fyrir þeim, áðr hann yrðisóttr, ok alla hunda deyddi hann. Þar kom, at þeirslógu hring um hann, ok sveimaði hann þá innan umhringinn ok sér, í hvert efni komit er, at hann fær eigiundan komizt. Snýr hann þá þangat, sem konungrstendr, ok þrífr þann mann, sem næstr stóð honum,ok reif hann kvikan í sundr. Þá var björninn svá móðr,at hann kastaði sér flötum niðr. Hlaupa þeir þá skjóttat ok drepa hann. Þetta sér karlsdóttir. Hún gengr atkonungi ok mælti: "Vilið þér, herra, gefa mér þat,sem undir vinstra bóg dýrsins er?" Konungr játaði því,sagði þat eitt mundu þar vera, at honum mundi velsóma at veita henni þat. Konungsmenn höfðu þá flegitbjörninn mjök. Bera gekk þá at ok tók í burt hringinnok varðveitti, en eigi sáu menn, hvat hún tók,enda var þar ekki eptir leitat. Konungr spyrr, hver húnværi, því at hann kenndi hana eigi. Hún sagði til sínsem henni sýndist ok annat en var.
27
Konungr ferr nú heim ok Bera í ferð með konungi.Drottning var allkát ok tók vel við henni ok frétti,hver hún væri. Hún sagði sem fyrr eigi it sanna til.Drottning gerir nú veizlu mikla ok lætr búa bjarnarslátrittil fagnaðar mönnum. Karlsdóttir er í skemmudrottningar ok náir eigi burt at fara, því at drottningugrunar, hver hún muni vera. Ok þar kemr drottningmeð disk vánum bráðara, var þar á bjarnarholdit,ok bað Beru neyta. Hún vildi eigi eta. "Þetta eru firnmikil," segir drottning, "at þú trunsar við fagnaði þessum,er drottning sjálf virðist at bjóða þér, ok tak viðskjótt, elligar skal þér annarr verri." Hún bitar fyrirhana, ok þat verðr af leiknum, at hún etr þann bita.Drottning skerr þá annan ok lætr í munn henni, okþar kemr lítit korn niðr af þeim bita, ok sló þá úrmunni sér ok kveðst eigi meir mundu eta, þó at húnpíndi hana eða deyddi. Drottning mælti: "Vera kann,at nú dugi nokkut," ok hló at. Síðan fór Bera í burtok heim til föður síns. Hún hefir óhæga höfn meðferðar.Hún sagði nú föður sínum alla málavöxtu umsitt ráð, hvernig háttat er.Ok litlu síðar tók hún sótt ok fæddi sveinbarn, þónokkut með undarligum hætti. Þat var maðr upp, enelgr niðr frá nafla. Hann er nefndr Elg-Fróði. Annarrsveinn kemr þar til ok er kallaðr Þórir. Hundsfætr váruá honum frá rist ok því var hann kallaðr Þórir hundsfótr.Hann var maðr fríðastr sýnum fyrir annat. Innþriði sveinn kom til, ok var sá allra vænstr. Sá er kallaðrBöðvarr, ok var honum ekki neitt til lýta. Böðvariann hún mest. Þeir renna nú upp sem gras. Ok þá þeireru at leikum með öðrum mönnum, eru þeir grimmirok óvægir um allt. Fá menn harðleikit af þeim. MeiðirFróði marga menn fyrir konungi, en deyddi suma meðöllu.
28
Svá fór fram um hríð, þar til at þeir eru tólf vetragamlir. Þeir eru þá svá sterkir, at engir konungsmennstóðust fyrir þeim, ok mega þá ekki at leikum vera.Þá sagði Fróði móður sinni, at hann vill fara í burt,-- "ok má ek ekki við menn eiga, því at þeir eru ölmusureinar ok meiðast strax, þá við er komit." Hún sagðihonum ekki hent í fjölmenni fyrir óvægi sína. Móðirhans ferr nú með honum til hellisins ok vísar honumtil þess fjár, sem faðir hans hafði honum ætlat, því atBjörn hafði þat allt á kveðit, hvat hverr skyldi hafa.Fróði vildi taka meira ok náði ekki, því at þat varminnst féit, sem honum var ætlat. Ok nú sér hann,hvar vápnin taka fram úr berginu. Tekr hann fyrsttil hjaltanna, ok er sverðit fast, svá at hann náir þvíeigi. Þá þrífr hann til öxarskaptsins, ok er eigi lausara.Þá mælti Elg-Fróði: "Má vera, at sá einn hafi ætlat,er gripum þessum hefir hér komit, at vápna skipti skulifara eptir fjárskiptum öðrum," þrífr nú til heptisins,ok var þat þegar laust. Þar fylgdi ein skálm heptinu.Hann leit á skálmina um hríð ok mælti síðan: "Ójafngjarnhefir sá verit, er þessum gripum hefir átt atskipta," leggr nú skálminni tveim höndum í bergit okvill brjóta hana sundr, en skálmin hljóp inn í bergit,svá at skellist við heptit, en þó brotnaði hún ekki atheldr. Þá mælti Elg-Fróði: "Hvat mun varða, hvernigek fer með óþokkagrip þenna, því at ekki er örvænt,at bíta kunni?" Eptir þat kvaddi hann móður sína atskilnaði. Fróði ferr nú á kjalveg einn ok gerist þar illvirkrok drepr menn til fjár sér ok smíðar sér skála okbýst þar um.
29
Hringr konungr þykkist nú vita, hverjum kynstrumþetta muni gegna allt saman, ok hefir ekki umþat fyrir alþýðu ok lætr þó vera kyrrt jafnt sem áðr.Litlu síðar beiðist Þórir hundsfótr at fara í burt, enmóðir hans vísar honum til hellisins ok svá til þess fjár,sem honum var ætlat, ok segir honum til vápnanna okbað hann taka öxina, ok kvað hún svá föður hans hafafyrir mælt. Síðan fór Þórir í burt ok bað móður sína vellifa. Hann þrífr fyrst til hjaltanna, ok er sverðit fast.Þá tekr hann í heptit, ok er öxin laus, því at hún varhonum ætluð. Síðan tekr hann féit ok ferr leið sína.Hann leggr svá leið, at hann ferr fyrst á fund Elg-Fróða,bróður síns. Hann ferr inn í skála hans ok sezt niðr ísætit ok lætr síga höttinn. Litlu síðar kemr Fróði heimok lítr ekki hýrliga til ins komna manns, bregðr núskálminni ok mælti:"Grenjar skálm,gengr úr slíðrum,minnist höndHildar verka,"ok keyrir niðr á stokkinn hjá sér ok gerist mjök ólmrok illiligr. Þórir kvað þá:"En ek læt víðsá vegi öðrumöxi mínajafnt hljóð bera."Ok þá duldist Þórir ekki lengr, ok kenndi þá Fróðibróður sinn ok bauð honum allt at helmingi við sik,þat sem þá hafði hann saman dregit, því at þar skortieigi auð mikinn. Þórir vill þat eigi þiggja. Dvelst hannþar um hríð ok fór í burt síðan. Elg-Fróði vísaði honumtil Gautlands ok sagði honum, at nýdauðr sé konungrþeira Gautanna, ok bað hann koma í ríki þeira.Hann sagði honum fyrir marga hluti: "Þat eru lög þeiraGautanna, at þar er stefnt fjölmennt mót ok stefntþangat öllum Gautum. Einn stór stóll er settr á mótit,svá at sitja mega í rúmliga tveir menn, en sá skal konungrvera, er þat rúm fyllir. En mér þykkir sem þúmunir þat rúm ótæpt fylla." Eptir þat skiljast þeir, okmælir hvárr vel fyrir öðrum.Fór Þórir nú leið sína, þar til er hann kemr til Gautlandstil jarls eins, ok tók jarlinn honum vel, ok varþar um nóttina. Þat sagði hverr maðr, sem Þóri sá, athann mætti vel vera yfir Gautum konungr fyrir vaxtarsakir, ok sögðu, at færi mundu þar slíkir. Ok þá komiter at þingstaðnum, þá ferr þetta eptir því, sem Fróði,bróðir hans, hafði sagt honum fyrir. Höfundr einn varþar til settr at skora þetta mál með sannendum. Settustmargir í þetta sæti, ok kallaði höfundr engum sæma.Þórir gengr seinastr, ok sezt hann þegar í stólinn. Höfundrmælti: "Þér er sætit hæfiligast, ok muntu dæmdr tilþessarar stjórnar." Síðan gefa landsmenn honum konungsnafnok er hann kallaðr Þórir konungr hundsfótr,ok eru miklar sögur frá honum. Hann var vinsæll okháði margar orrostur ok hafði optast sigr. Sitr hann núí ríki sínu um hríð.
30
Böðvarr er heima með móður sinni. Hún unni honummikit. Allra manna var hann gerviligastr ok fríðastrsýnum. Ekki var hann mjök málkunnugr mönnum.Hann spyrr móður sína eitt sinn, hverr faðir hans væri.Hún sagði honum líflát hans ok allan atburð ok hversuhann varð fyrir ósköpum af stjúpmóður sinni. Böðvarrsagði: "Illt eigu vér þessu flagði at launa." Þá sagðihún honum, hvernig hún var neydd af drottningu ateta af bjarnarholdinu, -- "ok þat sér nú á bræðrumþínum, Þóri ok Elg-Fróða." Böðvarr mælti: "Eigi þættimér Fróða óskyldara at hefna föður várs á þessu blauðaflagði en at drepa menn saklausa til fjár sér ok geraillvirki, ok svá þótti mér Þórir fara undarliga í burt,at hann gerði eigi skessu þessari nokkura áminning,ok vænti ek þat sé bezt ráð, at ek seti henni nokkuraáminning fyrir vára hönd." Bera mælti: "Stilltu svá til,at hún megi eigi fjölkynngi við koma, svá at þik megiskaða." Hann kvað svá vera skyldu.Eptir þat fara þau Bera ok Böðvarr á konungs fund,ok nú segir hún konungi allt, hvernig háttat er meðráði Böðvars, ok sýnir honum hringinn, hvern hún hafitekit undan bógnum dýrsins ok Björn, sonr hans, hafiáttan. Konungr lézt at vísu kenna hringinn. "Hefir miknæsta grunat, at þetta mundi af hennar ráðum vera umkynstr þessi öll saman, sem hér hafa við borit, en fyrirástar sakir við drottningu hefi ek látit kyrrt vera."Böðvarr mælti: "Lát hana nú í burt fara, ella munuvér hefna á henni." Konungr kvaðst vilja bæta honumfé eptir því, sem hann vildi, ok væri enn kyrrt, ok gefahonum ríki til forráða ok jarlsnafn nú strax, en eptirsinn dauða konungdóm ok væri henni ekki gert tilmeins. Böðvarr kveðst ekki konungr vilja vera, heldrkvaðst hann vilja með konungi vera ok honum þjóna."Ertu svá fanginn fyrir þessum óvætti, at þú heldr varlaviti þínu né réttum konungdómi, ok skal hún hér aldriþrífast upp frá þessu." Böðvarr var þá svo ólmr við ateiga, at konungr þorði ekki at fást við hann. Böðvarrgengr til skemmu drottningar ok hefir í hendiskreppu nokkura. Konungr fór á eptir ok móðir hans.En er Böðvarr kom í skemmuna, snýr hann at Hvítdrottningu ok setr belg skorpinn á höfuð henni ok dregrat hálsinum fyrir neðan. Setti hann henni síðan vangahöggok barði hana til heljar með ýmisligum píningumok dró hana svá um öll stræti. Þótti mörgum eða flestumþar innan hallar þetta ekki verra en hálfneytt, enkonungi stórilla ok gat ekki at gert. Lét Hvít drottningsvá sitt arma líf. Var Böðvarr þá átján vetra, er þettavar tíðenda.Litlu síðar tekr Hringr konungr sótt ok andast.Eptir þat tekr Böðvarr þar við ríki ok unir þar litlahríð. Síðan stefnir hann þing við landsmenn ok talarþar á þinginu, at hann vili burtu fara. En hann giftimóður sína manni þeim, sem Valsleitr hét, hann varþar áðr jarl, ok sitr Böðvarr í veizlunni, áðr en hannríðr.
31
Eptir þetta ríðr hann í burt einn saman, ok ekki hefirhann með sér mikit gull né silfr né aðra fjárhluti, nemahann er vel búinn at vápnum ok klæðum. Hann ríðrnú sínum góða hesti fyrst til hellisins eptir vísan móðursinnar. Verðr sverðit laust, þá hann tekr til hjaltanna.Þat fylgdi því sverði, at aldri mátti því bregða,utan þat væri mannsbani. Þat skyldi eigi undir höfuðleggja ok eigi á hjalt reisa. Eggjar skyldi þrisvar sinnumá allri ævi sinni brýna, ok eigi mátti bregða annat skeið,svá var þat torsótt. Þenna mæta grip vildu þeir bræðrallir eiga. Böðvarr sótti á fund Elg-Fróða, bróður síns.Hann gerði umgerð at sverðinu af björk.Ekki verðr tíðenda í ferð hans, fyrr en hann kemraptan dags at skála miklum. Þar réð fyrir Elg-Fróði.Böðvarr leiðir inn hest sinn ok þykkist eiga at heimiluþat allt, er hann þykkist þurfa. Fróði kemr heim umkveldit ok rennir illa augum á hann. Böðvarr ferr ekkiat því ok lætr hefjast við. Svá hestarnir eigast ok illtvið, ok vill hvárr reka annan af stallinum. Fróði tekrþá til orða: "Þetta er ofsamaðr mikill, er þorir at setjasthér inn at ólofi mínu." Böðvarr lét slúta höttinn oksvarar engu. Elg-Fróði stendr upp ok bregðr skálminniok skellir síðan upp at heptinu, ok ferr svá tvisvar sinnum.Böðvarr bregðr sér ekki við. Í þriðja sinn bregðrhann skálminni ok stefnir nú at honum, ok hyggr hann,at sá maðr kunni ekki at hræðast, er kominn var; ætlarnú hann skuli undir sér taka. Ok sem Böðvarr sér, íhvert efni komit er, vill hann eigi lengr bíða, stendrnú upp ok rennr undir hönd honum. Elg-Fróði varþess harðari undir höndum, ok eigast þeir við miklarsviptingar, ok þá ferr ofan hattr Böðvars, ok þá kennirFróði hann ok mælti: "Velkominn, frændi, ok höfumvit helzt lengi þessar sviptingar haft." "Ekki sakar enntil," segir Böðvarr. Elg-Fróði mælti: "Varligar mun þérþó enn, frændi, við mik at eiga, ef vit skulum þat þreyta,ok muntu hér enn aflsmunar kenna, ef vit skulum eigastvið ok ekki hlífast við." Fróði bauð honum þar atvera ok eiga allt hálft við sik. Böðvarr vill þat eigi,ok þótti honum þat illt at drepa menn til fjár sér. Hannferr nú á burt eptir þetta. Fróði fór á leið með honumok segir honum þat, at hann hafi mörgum manni griðgefit, þeim er litlir váru fyrir sér, ok við þat gladdistBöðvarr ok sagði hann gerði þat vel, -- "ok flesta skyldirþú í friði láta fara, þó at þér þætti nokkut við þá."Elg-Fróði segir; "Mér eru allir hlutir illa gefnir, enþat er þér eitt til at fara á fund Hrólfs konungs, þvíat þar vilja allir vera inir mestu kappar með honum,því at stórlæti hans er miklu meira, rausn ok hugprýði,en allra konunga annarra." Síðan tók Fróði ok stjakaðihonum. Þá mælti Fróði: "Ekki ertu svá sterkr,frændi, sem þér hæfir." Fróði nam sér blóð í kálfanumok bað hann drekka, ok svá gerir Böðvarr. Þá tók Fróðitil hans í annat sinn, ok þá stóð Böðvarr í sömu sporum."Helzt ertu nú sterkr, frændi," sagði Elg-Fróði,"ok vænti ek, at þér hafi komit at haldi drukkrinn, okþú munt verða fyrirmaðr flestra um afl ok hreysti okum alla harðfengi ok drengskap, ok þess ann ek þérvel." Eptir þetta sté Fróði í bergit, er var hjá honum,allt til lagklaufa. Þá mælti Fróði: "Til þessa spors munek koma hvern dag ok vita, hvat í sporinu er; moldmun verða, ef þú verðr sóttdauðr, vatn, ef þú verðrsjódauðr, blóð, ef þú verðr vápndauðr, ok mun ek þáhefna þín, því at ek ann þér mest allra minna."
32
Skiljast þeir nú, ok ferr Böðvarr leið sína, til þess athann kom til Gautlands, ok var Þórir konungr hundsfótreigi heima. Þeir váru menn svá líkir, at hváriganmátti þekkja frá öðrum, ok ætluðu landsmenn, at Þórirmundi heim kominn, ok er hann þar settr í hásætiok þjónat jafnt sem konungi at öllum hlutum okskipat í rekkju hjá drottningu, því at Þórir var kvángaðr.Böðvarr vill eigi liggja undir þeiri blæju, sem húnhefir. Þetta þótti henni undarligt, því at hún hugði þatsannliga bónda sinn, en Böðvarr sagði henni allt, hvernigháttat er. Hún lét þá ekki á sér finna. Ok svá breyttuþau hverja nótt ok skröfuðust svá við, fram til þess Þórirkom heim, ok verða menn þá at þekkja, hverr maðrinner. Verðr þá fagnaðarfundr með þeim bræðrum. SegirÞórir, at engum mundi hann svá öðrum trúa at byggjanæri drottningu sinni. Þórir bauð honum þar at vera okhafa til helminga við hann allt lausafé. Böðvarr kveðsteigi vilja þat. Þórir bauð honum þá at fara með semhann vildi eða fá honum lið. Eigi vildi hann þat. ReiðBöðvarr á burt, ok fór Þórir á leið með honum, okskilja þeir bræðr með vináttu ok þó með leynd nokkurri.Ok er ekki sagt af ferðum hans, fyrr en hannkemr fram í Danmörk ok þar til hann á skammt tilHleiðargarðs.
33
Einn dag var væta mikil, ok verðr Böðvarr vátr mjök,ok mæðist fast hestrinn ok gerðist móðr undir honum,er hann reið mikit, en gerðist geysiliga blautt ok þungreitt.Gerðist mikit myrkr ok ofanfall á nóttinni. Okeigi finnr hann fyrr en hestrinn drepr fótum í hæðnokkura. Böðvarr stígr af baki ok leitast fyrir, ok skilrhann, at þar muni vera hús nokkut, ok finnr hann, atþar eru dyrr á. Hann lýstr á hurðina. Þar gengr maðrút. Böðvarr beiðist þar vistar um nóttina. Húsbóndinnsagðist ekki vísa honum burt á náttarþeli, en hann væriókunnugr. Bónda þykkir maðrinn vera mikilúðligr, alltþat er hann má á sjá. Þar er Böðvarr um nóttina í góðumbeinleika. Hann spurði margt frá afrksverkumHrólfs konungs eða kappa hans eða hversu langt væriþangat. "Nei," sagði karl, "þangat er nú allskammt, eðaætlar þú þangat?" "Já," sagði Böðvarr, "þat er ætlunmín." Karl sagði honum mundi þat vel hent, -- "því atek sé þú ert mikill maðr ok sterkr, en þeir þykkjastvera garpar miklir."Ok við þetta grætr kerling hástöfum, þá þeir getaHrólfs konungs ok kappa hans í Hleiðargarði. "Hvatgrætr þú, fáráð kerling?" segir Böðvarr. Kerling mælti:"Við karl minn áttum einn son, þann Höttr hét. Okeinn dag fór hann til borgarinnar at skemmta sér, enþeir glettust við hann konungsmenninir, ok þat stóðsthann illa. Síðan tóku þeir hann ok settu í beina sorp.En þat er háttr þeira um matmál ok svá sem af er etithverju beini, þá kasta þeir til hans. Fær hann af þvístundum stór mein, ef á hann kemr, ok ekki veit ek,hvárt hann er lífs eða dauðr. En þau laun vilda ek afþér hafa fyrir minn beinleika, at þú kastaðir til hansminna beini heldr en meira, ef hann er ekki dauðrút af." Böðvarr segir: "Ek skal gera eptir því, sem þúbeiðir, ok ekki þykkir mér þat svá garpligt at berjamenn beinum eða hata börn eða smámenni." "Þá gerirþú vel," sagði kerling, "því at þín hönd sýnist mérsterklig, ok veit ek víst hann á engan stað fyrir þínumhöggum, ef þú vilt ekki hlífast við."
34
Síðan fór Böðvarr leið sína til Hleiðargarðs. Hannkemr til konungs atsetu. Böðvarr leiðir síðan hestsinn á stall hjá konungs hestum inum beztu ok spyrrengan at, gekk síðan inn í höllina, ok var þar fáttmanna. Hann sezt utarliga, ok sem hann hefir veritþar litla hríð, heyrir hann þrösk nokkut utar í hornití einhverjum stað. Böðvarr lítr þangat ok sér, at mannshöndkemr upp ór mikilli beinahrúgu, er þar lá. Höndinvar svört mjök. Böðvarr gengr þangat til ok spyrr,hverr þar væri í beinhrúgunni. Þá var honum svaratok heldr óframliga: "Höttr heiti ek, Bökki sæll." "Hvíertu hér," segir Böðvarr, "eða hvat gerir þú?" Höttrsegir: "Ek geri mér skjaldborg, Bökki sæll." Böðvarrsagði: "Vesall ertu þinnar skjaldborgar." Böðvarr þrífrtil hans ok hnykkir honum burt ór beinahrúgunni.Höttr kvað þá hátt við ok mælti: "Nú viltu mér bana.Ger eigi þetta, svá sem ek hefi nú vel um búizt áðr,en þú hefir nú rótat sundr skjaldborg minni, ok hafðaek nú svá gert hana háva utan at mér, at hún hefir hlíftmér við öllum höggum ykkar, svá at ekkert högg hefirkomit á mik lengi, en ekki var hún enn svá búin semek ætlaða hún skyldi verða." Böðvarr mælti: "Ekkimuntu fá skjaldborgina gerða lengr." Höttr mælti okgrét: "Skaltu nú bana mér, Bökki?" Böðvarr bað hannekki hafa hátt, tók hann upp síðan ok bar hann út órhöllinni ok til vatns nokkurs, sem þar var í nánd, ok gáfufáir at þessu gaum, ok þó hann upp allan. Síðan gekkBöðvarr til rúms, sem hann hafði áðr tekit, ok leiddieptir sér Hött, ok þar setr hann Hött hjá sér, en hanner svá hræddr, at skelfr á honum leggr ok liðr. En þóþykkist hann skilja, at þessi maðr vill hjálpa sér.Eptir þat kveldar, ok drífa menn í höllina, ok sjáHrólfs kappar, at Höttr er settr á bekk upp, ok þykkirþeim sá maðr hafa gert sik ærit djarfan, er þetta hefirtil tekit. Illt tillit hefir Höttr, þá hann sér kunningjasína, því at hann hefir illt eitt af þeim reynt. Hannvill lifa gjarna ok fara aptr í beinahrúgu sína, enBöðvarr heldr honum, svá at hann náir ekki í burtu atfara, því at hann þóttist ekki jafnberr fyrir höggumþeira, ef hann næði þangat at komast, sem hann er nú.Hirðmenn hafa nú sama vanda ok kasta fyrst beinumsmám um þvert gólfit til Böðvars ok Hattar. Böðvarrlætr sem hann sjái eigi þetta. Höttr er svá hræddr, athann tekr eigi mat né drukk, ok þykkir honum þá okþá sem hann muni vera lostinn. Ok nú mælti Höttrtil Böðvars: Bökki sæll, nú ferr at þér stór hnúta, okmun þetta ætlat okkr til nauða." Böðvarr bað hannþegja. Hann setr við holan lófann ok tekr svá við hnútunni.Þar fylgir leggrinn með. Böðvarr sendir aptrhnútuna ok setr á þann, sem kastaði, ok rétt framan íhann með svá harðri svipan, at hann fekk bana. Slóþá miklum ótta yfir hirðmennina.Kemr nú þessi fregn fyrir konung ok kappahans upp í kastalann, at maðr mikilúðligr sé kominntil hallarinnar ok hafi drepit einn hirðmann hans, okvildu þeir láta drepa manninn. Hrólfr konungr spurðisteptir, hvárt hirðmaðrinn hefði verit saklauss drepinn."Því var næsta," sögðu þeir. Kómust þá fyrir Hrólfkonung öll sannendi hér um. Hrólfr konungr sagðiþat skyldi fjarri, at drepa skyldi manninn. "Hafi þithér illan vanda upp tekit at berja saklausa menn beinum.Er mér í því óvirðing, en yðr stór skömm, at geraslíkt. Hefi ek jafnan rætt um þetta áðr, ok hafi þit atþessu engan gaum gefit, ok hygg ek, at þessi maðrmuni ekki alllítill fyrir sér, er þér hafið nú á leitat,ok kallið hann til mín, svá at ek viti, hverr hann er."Böðvarr gengr fyrir konung ok kveðr hann listiliga.Konungr spyrr hann at nafni. "Hattargriða kalla mikhirðmenn yðar, en Böðvarr heiti ek." Konungr mælti:"Hverjar bætr viltu bjóða mér fyrir hirðmann minn?"Böðvarr mælti: "Til þess gerði hann, sem hann fekk."Konungr mælti: "Viltu vera minn maðr ok skipa rúmhans?" "Ekki neita ek at vera yðarr maðr, ok munu vitekki skiljast svá búit, vit Höttr, ok dveljast nær þér báðirheldr en þessi hefir setit, elligar vit förum burt báðir."Konungr sagði: "Eigi sé ek at honum sæmd, en ek sparaekki mat við hann."Böðvarr gengr nú til þess rúms, sem honum líkaði,en ekki vill hann þat skipa, sem hinn hafði áðr. Hannkippir upp í einhverjum stað þrem mönnum, ok síðansettust þeir Höttr þar niðr ok innar í höllinni en þeimvar skipat. Heldr þótti mönnum ódælt við Böðvar, oker þeim inn mesti íhugi at honum.
35
Ok sem leið at jólum, gerðust menn ókátir. Böðvarrspyrr Hött, hverju þetta sætti. Hann segir honum, atdýr eitt hafi þar komit tvá vetr í samt, mikit ok ógurligt,-- "ok hefir vængi á bakinu, ok flýgr þat jafnan. Tvauhaust hefir þat nú hingat vitjat ok gert mikinn skaða.Á þat bíta ekki vápn, en kappar konungs koma ekkiheim, þeir sem at eru einna mestir." Böðvarr mælti:"Ekki er höllin svá vel skipuð sem ek ætlaði, ef eittdýr skal hér eyða ríki ok fé konungsins." Höttr sagði:"Þat er ekki dýr, heldr er þat mesta tröll."Nú kemr jólaaptann. Þá mælti konungr: "Nú vil ek,at menn sé kyrrir ok hljóðir í nótt, ok banna ek öllummínum mönnum at ganga í nokkurn háska við dýrit,en fé ferr eptir því, sem auðnar. Menn mína vil ek ekkimissa." Allir heita hér góðu um at gera eptir því, semkonungr bauð.Böðvarr leyndist í burt um nóttina. Hann lætr Höttfara með sér, ok gerir hann þat nauðugr, ok kallaðihann sér stýrt í bana. Böðvarr segir, at betr mundi takast.Þeir ganga í burt frá höllinni, ok verðr Böðvarrat bera hann, svá er hann hræddr. Nú sjá þeir dýrit.Ok því næst æpir Höttr slíkt sem hann má ok kvaðdýrit mundu gleypa hann. Böðvarr bað bikkjuna hansþegja ok kastar honum niðr í mosann, ok þar liggrhann ok eigi með öllu óhræddr. Eigi þorir hann heimat fara heldr. Nú gengr Böðvarr móti dýrinu. Þat hæfirhonum, at sverðit er fast í umgerðinni, ok nú fær hannbrugðit umgerðinni, svá at sverðit gengr ór slíðrunum,ok leggr þegar undir bægi dýrsins ok svá fast, atstóð í hjartanu, ok datt þá dýrit til jarðar dautt niðr.Eptir þat ferr hann þangat, sem Höttr liggr. Böðvarrtekr hann upp ok berr þangat, sem dýrit liggr dautt.Höttr skelfr ákaft. Böðvarr mælti: "Nú skaltu drekkablóð dýrsins." Hann er lengi tregr, en þó þorir hannvíst eigi annat. Böðvarr lætr hann drekka tvá sopa stóra.Hann lét hann ok eta nokkut af dýrshjartanu. Eptirþetta tekr Böðvarr til hans, ok áttust þeir við lengi.Böðvarr mælti: "Helzt ertu nú sterkr orðinn, ok ekkivænti ek, at þú hræðist nú hirðmenn Hrólfs konungs."Höttr sagði: "Eigi mun ek þá hræðast ok eigi þik uppfrá þessu." "Vel er þá orðit, Höttr félagi. Föru vit nútil ok reisum upp dýrit ok búum svá um, at aðrir ætlikvikt muni vera." Þeir gera nú svá. Eptir þat fara þeirheim ok hafa kyrrt um sik, ok veit engi maðr, hvatþeir hafa iðjat.
36
Konungr spyrr um morguninn, hvat þeir viti til dýrsins,hvárt þat hafi nokkut þangat vitjat um nóttina.Honum var sagt, at fé allt væri heilt í grindum ok ósakat.Konungr bað menn forvitnast, hvárt engi sæi líkenditil, at þat hefði heim komit. Varðmenn gerðu sváok kómu skjótt aptr ok sögðu konungi, at dýrit færiþar ok heldr geyst at borginni. Konungr bað hirðmennvera hrausta ok duga nú hvern eptir því, sem hannhefði hug til, ok ráða af óvætt þenna. Ok svá var gertsem konungr bauð, at þeir bjuggu sik til þess. Konungrhorfði á dýrit ok mælti síðan: "Engá sé ek för á dýrinu,en hverr vill nú taka kaup einn ok ganga í móti því?"Böðvarr mælti: "Þat væri næsta hrausts manns forvitnisbót.Höttr félagi, rektu nú af þér illmælit þat, atmenn láta sem engi krellr né dugr muni í þér vera.Far nú ok drep þú dýrit; máttu sjá, at engi er allfússtil þess annarra." "Já," sagði Höttr, "ek mun tilþessa ráðast." Konungr mælti: "Ekki veit ek, hvaðanþessi hreysti er at þér komin, Höttr, ok mikit hefir umþik skipazt á skammri stundu." Höttr mælti: "Gef mértil sverðit Gullinhjalta, er þú heldr á, ok skal ek þáfella dýrit eða fá bana." Hrólfr konungr mælti: "Þettasverð er ekki beranda nema þeim manni, sem bæði ergóðr drengr ok hraustr." Höttr sagði: "Svá skaltu tilætla, at mér sé svá háttat." Konungr mælti: "Hvat mávita, nema fleira hafi skipzt um hagi þína en sjá þykkir?En fæstir menn þykkjast þik kenna, at þú sért innsami maðr. Nú tak við sverðinu ok njót manna bezt,ef þetta er vel unnit."Síðan gengr Höttr at dýrinu alldjarfliga ok höggrtil þess, þá hann kemr í höggfæri, ok fellr dýrit niðrdautt. Böðvarr mælti: "Sjáið nú, herra, hvat hann hefirtil unnit." Konungr segir: "Víst hefir hann mikit skipazt,en ekki hefir Höttr einn dýrit drepit, heldr hefirþú þat gert." Böðvarr segir: "Vera má, at svá sé." Konungrsegir: "Vissa ek, þá þú komst hér, at fáir munduþínir jafningjar vera, en þat þykki mér þó þitt verkfrækiligast, at þú hefir gert hér annan kappa, þar Höttrer ok óvænligr þótti til mikillar giftu. Ok nú vil ekhann heiti eigi Höttr lengr, ok skal hann heita Hjaltiupp frá þessu. Skaltu heita eptir sverðinu Gullinhjalta."Ok endar hér þenna þátt af Böðvari ok bræðrum hans.
37
Nú líðr á vetrinn ok þar til, sem berserkja Hrólfskonungs er heim ván. Böðvarr spyrr Hjalta um háttuberserkja. Hann segir, at þat sé vandi þeira at gangafyrir sérhvern mann, er þeir koma heim til hirðarinnar,ok fyrst fyrir konunginn ok spyrja, ef hann teldistjafnsnjallr þeim. En þá segir konungrinn svá: "Vant erþat at segja, jafnhraustir menn sem þér eruð, þar semþér hafið framið yðr í bardögum ok blóðsúthellingumvið ýmsar þjóðir svá vel í suðrálfu heimsins sem norðrálfunni,"ok svarar konungr þessu þeim meir af hugprýðien lítilmennsku, því at hann þekkir sinni þeira,ok þeir vinna konunginum mikinn sigr ok mikit fé.Þá ganga þeir þaðan ok spyrja ins sama hvern mann,sem í höllinni er, en engi þykkist jafnsnjallr þeim.Böðvarr segir: "Þat er lítit drengjaval hér er með Hrólfikonungi, at allir skuli bera bleyðiorð fyrir berserkjum."Nú hætta þeir þessu tali, ok hefir Böðvarr nú veriteitt ár með Hrólfi konungi. Ok svá kemr nú annarrjólaaptann, at eittsinn, at Hrólfr konungr sat undirborðum, at spruttu upp dyrr hallarinnar, ok gengu þarinn tólf berserkir, allir gráir af járnum, svá sem á einaísmöl sæi. Böðvarr spyrr Hjalta í hljóði, hvárt hannþorir at reyna við einhvern þeira. "Já," sagði Hjalti,"ekki við einn, heldr við alla, því at ek kann ekki athræðast, þótt ofrefli mitt sé mér á móti, ok ekki skaleinn þeira skelfa mik." Nú ganga berserkir fyrst innareptir höllinni, ok sjá þeir, at fjölgat hefir kappa Hrólfskonungs, síðan þeir fóru heiman, ok hyggja vandligaat þeim komumönnum, ok lízt þeim hann ekki lítill fyrirsér annarr þeira, ok er sagt, at þeim hafi brugðit nokkutundarliga við, þeim sem fyrir þeim gekk. Nú gangaþeir eptir vanda innar fyrir Hrólf konung ok spyrja hannsömu orða, sem þeir eru vanir. En konungr svarar semhonum þykkir þar til horfa eptir vanda, ok ganga sváfyrir hvern mann í höllinni, en seinast ganga þeir fyrirþá félaga, ok spyrr sá, sem fyrir þeim er, Böðvar, hvárthann teldist jafnsnjallr honum. Böðvarr segir at hannteldist ekki jafnsnjallr, heldr snjallari, hvat sem þeirreyndu, ok þyrfti hann ekki at jaga sik sem aðra gyltu,sá fúll merarsonr, ok stökkr fram á berserkinn ok undirhann, þar hann var í öllum herklæðunum, ok rekr hannniðr bölvat fall, svá at honum lá við beinbrot. Hjalti íannan stað leikr slíkt it sama. Þá varð mikit óhljóð íhöllinni, ok þótti Hrólfi konungi horfast til stórs váða,ef sínir menn dræpist niðr. Hleypr hann úr hásætinuok at Böðvari ok biðr at láta allt vera kyrrt ok í góðanmáta, en Böðvarr segir hann skuli lífit missa, nema hanntelist sér minni maðr. Hrólfr konungr sagði þat væri auðgert,ok lét hann berserkinn svá upp standa, ok svá gerðiHjalti eptir konungs skipan. Settust menn síðan hverr ísitt sæti, en berserkir í sín með þungri áhyggju. TaldiHrólfr konungr fyrir þeim miklar fortölur, at þeir mættinú sjá þat, at eigi væri neitt svá ágætt, sterkt eða stórt,at ekki mætti þvílíkt finna. "Fyrirbýð ek ykkr at vekjanokkur vandræði í minni höllu, en ef þit bregðið útaf þessu, þá skal það gilda ykkar líf, en verið sem ólmastir,þá ek á við óvini mína at skipta, ok vinnið svá tilheiðrs ok sæmdar. Hefi ek nú þat kappaval, at ek þarfekki upp á yðr að synjast."Allir gerðu góðan róm á máli konungs, ok sættust sváallir heilum sáttum, ok var svá skipat mönnum í höllinni,at Böðvarr var mest metinn ok haldinn, ok sat hannupp á hægri hönd konunginum ok honum næst, þáHjalti inn hugprúði, ok gaf konungr honum þat nafn.Því mátti hann hugprúðr heita, at hann gekk hvern dagmeð hirðmönnum konungs, sem hann léku svá út semfyrr var frá sagt, ok gerði þeim ekkert grand, en var núorðinn miklu meiri maðr en þeir, en konungi þótti várkunn,þótt hann hefði gert þeim nokkura minning eðadrepit einhvern þeira. En til vinstri handar konungisátu þeir bræðr þrír, Svipdagr, Hvítserkr ok Beigaðr,svá váru þeir orðnir mikils háttar, ok þá tólf berserkirok annat drengjaval svá á báðar síður um allan kastalann,sem her eru eigi nefndir. Lét konungrinn þessasína menn fremja alls kyns leika ok listir með allrahanda gamni ok skemmtun. Ok reyndist Böðvarr allramestr hans kappa, hvat sem reyna þurfti, ok í svá miklarvirðingar komst hann hjá Hrólfi konungi, at hanneignaðist hans einkadóttur, Drífu. Ok leið nú svá framum stund, at þeir sitja at sínu ríki ok eru allra mannafrægastir.AF AÐILS UPPSALAKONUNGI OKSVÍÞJÓÐARFERÐ HRÓLFS KONUNGSOK KAPPA HANS
38
Þat er nú sagt einhvern dag, at Hrólfr konungr satí sínum konungliga sal ok allir hans kappar ok stórmennihjá honum ok at hann helt eina kostuliga veizlu. Núsér Hrólfr konungr á báðar hendr ok mælti: "Mikitofrefli er hér saman komit í eina höll." Þá spurði Hrólfrkonungr Böðvar, hvárt hann vissi nokkurn konung slíkansem hann ok stýri slíkum köppum. Böðvarr segisteigi vita, -- "en einn hlutr er sá, at mér þykkir hnekkjayðar konungligri tign." Hrólfr konungr spurði, hverrhann sé. Böðvarr mælti: "Þat skortar yðr, herra, at þérheimtið ekki föðurarf yðar til Uppsala, er Aðils konungr,mágr yðar, sitr yfir með röngu." Hrólfr konungrsegir, at torsótt muni eptir því at leita, -- "því at Aðilser ekki maðr einfaldr, heldr fjölkunnugr, slægvitr, kyndugr,klókr, grimmúðigr ok inn versti við at eiga." Böðvarrsegir: "Þó sómir yðr, herra, at leita eptir yðrum hlut okfinna Aðils konung eitthvert sinn ok vita, hvernig hannsvarar þessu máli." Hrólfr konungr sagði: "Mikill málstaðrer þetta, sem þú vekr upp, því at þar eigum véreptir föðurhefndum at leita, er Aðils konungr inn ágjarniok prettvísi er, ok skulum vér á hætta." "Ekki munek þat lasta," segir Böðvarr, "at reyna um sinn, hvat þarer fyrir, er Aðils konungr er."
39
Hrólfr konungr býst nú til ferðar sinnar með hundraðmanna ok auk kappar hans tólf ok berserkir tólf. Ekkier sagt frá ferðum þeira, fyrr en þeir koma til eins bónda.Hann stóð úti, er þeir kómu, ok bauð þeim öllum þar atvera. Konungr sagði: "Þú ert hraustr maðr, eða hefirþú nokkur efni til þess, því at vér erum eigi svá fáirsaman, ok er þat ekki smábónda at taka við oss öllum."Hann hló ok mælti: "Já, herra," sagði hann, "sét hefiek menn stundum ekki færi koma, þar sem ek hefi verit,ok ekki skal yðr skorta drykk né svá annat nætrlangt eðaþat, sem þér þurfið at hafa." Konungr segir: "Þá munumvér á þetta hætta." Varð bóndi glaðr við þetta. Erunú teknir hestar þeira ok unninn þeim beinleiki. "Hverter nafn þitt, bóndi?" sagði konungr. "Hrana kalla miksumir menn," sagði hann. Þar er svá beint, at varlaþykkjast þeir hafa komit í beinna stað, ok er bóndi allkátr,ok þess spyrja þeir hann einskis, at hann kynnieigi ór at leysa, ok þykkir honum hann vera inn óheimskasti.Tóku nú á sik svefn. Ok er þeir vöknuðu,kól þá svá, at þeim hristust tennr í höfði ok hrukkuupp allir saman ok báru á sik klæði ok allt þat, sem tilfekkst, nema kappar Hrólfs konungs, þeir hlíttu þeimklæðum, sem áðr höfðu þeir. Alla kól þá um nóttina.Þá spurði bóndi: "Hversu hefir ykkr sofnazt?" Böðvarrsvarar: "Vel," segir hann. Þá mælti bóndi við konung:"Veit ek, at hirðmönnum þínum þykkir heldr svalt hafaverit í skálanum í nótt, ok þat var svá, ok ekki mega þeirætla sér at standast þær þrautir, er Aðils konungr atUppsölum mun reyna við yðr, er þeim þótti þetta sváerfitt, ok sendu heim, herra, hálft lið þitt, ef þú vilthalda lífinu, því at ekki muntu með fjölmenni sigrastá Aðils konungi." "Mikill ertu fyrir þér, bóndi," sagðikonungr, "ok þetta skal ráð hafa, sem þú leggr til."Fara nú leið sína, þá þeir eru búnir, ok biðja bóndavel lifa, en konungr sendir aptr helming liðs síns. Ríðanú leið sína, ok þegar verðr annarr bær fyrir þeim, lítill.Hér þykkjast þeir kenna inn sama bónda, sem þeir höfðuáðr hjá gist. Þeim þykkir nú undarliga við bregða.Tekr bóndi enn vel við þeim ok spyrr, hví þeir komisvá opt. Konungr svarar: "Vér vitum varla, hverjumbrögðum vér erum beittir, ok máttu heita réttr bragðakarl."Bóndi segir: "Eigi skal enn illa við yðr taka."Þar eru þeir þá nótt aðra í góðum beina ok tóku svefná sik ok vöknuðu við þat, at þorsti var svá mikill kominná þá, at þeim þótti náliga óbæriligr, svá at þeir gátuvarla hrært tunguna í höfði sér. Þeir stóðu upp okfóru þangat til, sem skaptker eitt stóð með vín, ok drukkuþar úr. Um morguninn mælti Hrani bóndi: "Enn ersvá komit, herra, at þér hlýði mér, ok þykkir mér lítilþol í þeim mönnum, sem drekka verða um nætr. Meiriraun munu þér verða at þola, þá þér komið til Aðils konungs."Lusti þá á miklu illviðri, ok sitja þeir þar þanndag, ok kemr nóttin þriðja. En um kveldit var gerðreldr fyrir þeim, ok þótti þeim helzt heitt um hönd,sem við eldinn sátu. Flestir flúðu úr því rúmi, semHrani bóndi hafði skipat þeim, ok stukku allir fráeldinum út utan Hrólfr konungr ok kappar hans. Bóndimælti: "Velja megi þér, herra, ór liðinu enn, ok erþat mitt ráð, at ekki fari nema þér ok kappar yðar tólf,ok er þá nokkur ván, at þér komið aptr, en engielligar." "Svá lízt mér á þik, bóndi," sagði Hrólfrkonungr, "sem vér munum hafa ráð þín." Eru þeirþar þrjár nætr. Ríðr konungr þaðan við inn tólftamann, en sendi aptr allt sitt lið annat.Aðils konungr hefir njósn af þessu ok kallaði þatvel, at Hrólfr konungr vildi hann heim sækja, -- "því athann skal hingat víst erendi hafa, svá at frásagnar skalþykkja vert, áðr en vit skiljum."
40
Eptir þetta ríðr Hrólfr konungr ok kappar hans tilhallar Aðils konungs, ok flykkist allr borgarmúgr uppí ina hæstu turna borgarinnar at sjá prýði Hrólfs konungsok kappa hans, því at þeir váru búnir skartsamliga,ok þykkir mörgum mikils um vert um svá kurteisariddara. Þeir ríða fyrst seint ok ríkmannliga, en þá erþeir áttu skammt til hallarinnar, þá létu þeir hestanakenna spora ok hleyptu þeim at höllinni, svá at allt stökkundan þeim, sem fyrir þeim varð. Aðils konungr lætrfagna þeim vel með allri blíðu ok bauð at láta takahesta þeira. Böðvarr mælti: "Hyggið svá til, sveinar,at hvárki bregði lagi sínu toppr né tagl í hestunum, okgætið þeira vel ok geymið hugalt, at eigi saurgist þeir."Þetta var þegar sagt Aðils konungi, hvat vandliga þeirhefði fyrir mælt um hestageymsluna. Hann sagði: "Harlamikit er um ofstopa þeira ok dramb. Hafið nú mittráð, gerið sem ek býð: Höggvið ór rófurnar nær föllumvið rass upp ok skerið ór toppana, svá at þar fylgimeð ennileðrit, ok leikið þá út sem háðuligast í ölluþit getið, nema látið þá tóra at eins." Þá er þeim fylgtat hallardyrum, en eigi kemr Aðils konungr í augljós.Þá mælti Svipdagr: "Mér er kunnugt hér fyrir, okmun ek ganga inn fyrstr, því at mér er inn mesti grunrá, hvernig við oss mun tekit eða fyrir mun búit. Gerumekki orð á, hverr Hrólfr konungr er, svá at Aðilskonungr þekki hann ekki ór flokki várum." Gekk þáSvipdagr undan öllum ok þeir bræðr hans eptir honum,Hvítserkr ok Beigaðr, ok þá Hrólfr konungr ok Böðvarrok svá hverr eptir öðrum. Var þá ekki við sveina atmetast, því at horfnir váru þeir, sem þeim buðu tilhallarinnar. Þeir höfðu hauka sína sér á öxlum, okþótti þat mikil prýði í þær mundir. En Hrólfr konungrátti þann hauk, er Hábrók hét. Svipdagr gengr nú undanok gætir vandliga at öllum hlutum. Hann sér miklaumbreyting á víða. Kómust þeir yfir svá marga ófæru,sem fyrir þá var sett, at eigi er hægt at greina, ok varþess erfiðara, sem innar dró í höllina.Ok nú komast þeir svá langt í höllina, allt þangattil þeir sjá, hvar Aðils konungr rembist í hásætinu,ok þykkir hvárumtveggja mikils um vert, at hvárir sjáaðra. Þó sjá þeir, at ekki er auðvelt enn at ganga fyrirAðils konung, en þó eru þeir komnir hvárr svá næröðrum, at skiljast má tal þeira. Þá tók Aðils konungrtil orða: "Ok þú ert nú kominn hér, Svipdagr félagi,eða hvert mun erendit kappans? Eða mun ekki verasem mér synist:Dalr er í hnakka,auga er ór höfði,ör er í enni,högg eru á hendi tvau? --ok svá er Beigaðr, bróðir hans, allr knýttr." Svipdagrmælti svá hátt, at allir máttu heyra: "Nú vil ek þaugrið af þér þiggja, Aðils konungr, eptir því sem ek áttiskilit af yðr, fyrir þá tólf menn, sem hér eru samankomnir." Aðils konungr svarar: "Ek vil játa þessu, okgangið inn í höllina skjótt ok sköruliga með örugguhjarta." Þat þykkjast þeir skilja, at tálgrafir eru gerðarum höllina fyrir innan þá, ok mun eigi fritt at reyna,hvernig fyrir er búit, en svá mikil dimma var yfir Aðilskonungi, at þeir sáu óglöggt í andlit honum. Þat sjáþeir ok, at tjöldin, sem í kringum höllina eru innanhenni til prýðis, eru fram brotin ok muni þar mennvera undir með vápnum. Þetta var orði sannara, at þarþusti brynjaðr maðr undan hverju skauti, þá þeir höfðukomizt yfir grafirnar, ok gerði Hrólfr konungr okkappar hans þar ina hörðustu hríð ok klufu fólkit ítennr niðr.Fór svá um stund, ok kennist ekki Hrólfr konungr,hvar hann er, en fólkit fell niðr unnvörpum. Aðilskonungr þrútnar nú í hásætinu, þá hann sér, at Hrólfskappar brytja niðr sitt lið sem aðra hunda, ok sér hann,at ekki mun duga svá leikit, stendr upp ok mælti:"Hverju gegnir þetta it mikla hark? Ok eru þetta inarmestu mannfýlur, hvat þér takið til bragðs, at þér látiztleita á þvílíka afburðamenn, sem oss hafa heim sótt,ok hættið skjótt ok setizt niðr, ok tökum á oss fagnað,Hrólfr mágr, allir samt." Svipdagr mælti: "Lítt haldiþér enn griðin, Aðils konungr, ok fremdarlauss ertuí þessu." Setjast þeir síðan niðr eptir þat, Svipdagrinnst, þá Hjalti inn hugprúði, en Böðvarr sitr samanok konungr, því at þeir vildu eigi, at hann væri kenndr.Aðils konungr sagði: "Þat sé ek, at þit farið ekki atmannvirðingu í ókunnu landi, eða hví hefir Hrólfrmágr ekki fleira lið?" Svipdagr sagði: "Þat sé ek, at þúsparir ekki at sitja á svikráðum við Hrólf konung okmenn hans, ok eru þar lítil undr, hvárt hann ríðr hingatfámennr eða fjölmennr." Ok skildu þeir svá tal sitt.
41
Eptir þat lét Aðils konungr ræsta höllina. Váru þáí burtu bornir inir dauðu, því at margr var drepinnaf Aðils konungs mönnum, en fjöldi sárr orðinn. Aðilskonungr mælti: "Gerum nú langelda fyrir vinum várumok veitum af alvöru slíkum mönnum, svá at osslíki öllum vel." Eru nú menn fengnir til at kynda uppeldinn fyrir þeim. Hrólfs kappar sátu ávallt með vápnumsínum ok vildu aldri þau af höndum láta. Eldrinntundraði skjótt, því at þar var ekki til sparat biki okþurrum skíðum. Aðils konungr skipar öðrum megineldsins sér sjálfum ok hirðmönnum sínum, en Hrólfikonungi ok köppum hans öðrum megin, ok sitja á langstólumhvárirtveggju ok talast við alllíkliga sin á millum.Aðils konungr mælti: "Ekki er ofsögum sagt afhreysti ykkar Hrólfs kappa ok harðfengi, enda þykkiztþér hverjum meiri, ok er ekki logit af mætti yðar. Aukiðnú eldana," sagði Aðils konungr, "því at ek skil eigiglöggt, hvat konungrinn er, ok munu þér eigi flýjaeldinn, þótt ykkr megi nokkut válgna." Ok svá var núgert sem hann sagði fyrir, ok vildi svá verða víss, hvareð Hrólfr konungr væri, því at hann þóttist vita, athann mundi eigi geta staðizt hitann svá sem kapparnir,ok þótti sér þá mundu verða auðveldara at ná honum,er hann vissi, hvar hann var, því at hann vildi Hrólfkonung sannliga feigan. Böðvarr skildi þetta ok sváþeir fleiri ok hlífðu honum nokkut við hitanum, semþeir máttu, en eigi svá, at hann yrði kenndr at heldr.Ok sem eldrinn gekk at þeim fastast, þá ætlar Hrólfrkonungr þat fyrir sér at minnast þess, er hann hafðiáðr heitit, at flýja hvárki eld né járn, ok sér hann nú,at Aðils konungr vill raun til þess gera, at þeir brenniþar eða ella efni eigi heitstrenging sína. Þat sjá þeir,at stóll Aðils konungs er kominn allt út ór hallarveggnumok svá manna hans. Nú gengr fast at eldsneytit,ok sjá þeir, at bruninn fellr á þá, nema nokkut sé viðgert. Eru nú brunnin mjök á þeim klæðin, ok kastaþeir þá skjöldunum á eldinn. Þá mæltu þeir Böðvarr okSvipdagr:"Aukum nú eldanaat Aðils borg."Þreif þá sinn mann hvárr þeira, þá sem haldit höfðuupp eldunum, ok fleygðu þeim út á eldana ok mæltu:"Njótið nú verms af eldinum fyrir handaverk ykkarok erfiði, því at vér erum nú fullbakaðir. Bakið ykkrnú, því at þit váruð svá iðnir at um stund at elda fyriross." Hjalti þrífr inn þriðja ok fleygir honum á eldinná sínum enda ok svá hverjum þeira, sem eldana æstu.Þar brunnu þeir til ösku, ok varð þeim ekki bjargat,því at engi þorði svá nær at koma. Eptir þetta unnitfekr Hrólfr konungr til orða:"Eigi flýr sá eldinn,sem yfir hleypr."Ok eptir þetta stikla þeir allir yfir eldinn ok ætla núat Aðils konungi ok taka hann höndum. Ok sem Aðilskonungr sér þetta, forðaði hann sér ok hljóp at trénu,sem stóð í höllinni, ok var þat holt innan, ok svá komsthann úr höllinni með fjölkynngi sinni ok göldrum.Og svá kemr hann í sal Yrsu drottningar ok finnr hanaat máli, ok tekr hún á honum hrakliga ok mælir mörgumstórum orðum við hann: "Þú lézt fyrst drepa bóndaminn, Helga konung," sagði hún, "ok níddist á honumok heldr fénu fyrir þeim, sem átti, ok nú á svágert ofan viltu drepa son minn, ok ertu maðr mikluverri ok grimmari en nokkurir aðrir. Nú skal ek allsvið leita, at Hrólfr konungr nái fénu, ok muntu hljótaaf óvirðing, sem makligt er." Aðils konungr sagði: "Þannveg mun hér fara, at hvárigir munu trúa öðrum. Munek ekki koma í augsýn þeira heðan í frá." Eptir þatskilja þau talit.
42
Gengr Yrsa drottning þá á fund Hrólfs konungs okfagnar honum afar vel. Hann tekr ok vel kveðju hennar.Hún fær til mann at þjóna þeim ok gera þeim góðanbeina. Ok sem þessi maðr kom fyrir Hrólf konung, þámælti hann: "Þunnleitr er þessi maðr ok nokkurr krakií andlitinu, eða er þetta konungr yðarr?" Hrólfr konungrmælti: "Nafn hefir þú gefit mér, þat sem við mikmun festast, eða hvat gefr þú mér at nafnfesti?" Vöggrsvaraði: "Alls ekki hefi ek til, því at ek em félauss."Konungr mælti: "Sá hlýtr þá at gefa öðrum, sem til á."Hann dregr þá gullhring af hendi sér ok gefr þessummanni. Vöggr mælti: "Gef þú allra manna heilastr,ok er þetta in mesta gersemi." Ok sem konungr fann,at honum þótti mikils um vert, mælti hann: "Litluverðr Vöggr feginn." Vöggr mælti ok sté upp á stokköðrum fæti: "Þess strengi ek heit, at ek skal þín hefna,ef ek lifi lengr, ef þú verðr af mönnum sigraðr." Konungrsvarar: "Vel ferr þér," segir hann, "en þó væriekki til aðrir óvænni en þú."Þat skilja þeir, at þessi maðr muni vera hollr oktrúr í því inu litla, sem hann má, en lítils hyggja þeirhann muni orka mega, því at maðrinn var auvirðiligr.Nú leynast þeir ekki fyrir honum. Síðan ætluðu þeirat sofa, ok þóttust þeir vita, at þeir mundu mega liggjaóhræddir í þeim herbergjum, sem drottning hafði fengitþeim. Böðvarr mælti: "Vel er hér fyrir oss búit, okvill drottning oss vel, en Aðils konungr vill oss svá mikitillt sem hann má. Þykkir mér mikit, ef vér verðum athafa svá búit." Vöggr segir þeim, at Aðils konungr séinn mesti blótmaðr, "svá at ekki finnst dæmi til. Blótarhann einum gölt, ok skil ek ekki, at slíkr óvinr megiverða, ok veri þér varir um yðr, því at hann leggr þarallt kapp á at fyrirkoma ykkr með einhverju móti.""Meiri ván þykkir mér," segir Böðvarr, "at hann munimuna oss þat, hvernig hann stökk ór höllinni fyriross í kveld." "Svá skulu þér til ætla," segir Vöggr, "athann muni slægr ok grimmúðigr."
43
Þeir sofna eptir þat ok vakna við, at gnýr svá mikiller úti at heyra, at undir allt tekr ok skjálfa þótti húsit,sem þeir lágu í, svá sem alsolla léki. Vöggr tók þá tilorða: "Nú mun galtinn kominn á gang ok mun sendrtil hefnda við ykkr af Aðils konungi, ok er þat svámikit tröll, at engir mega þat standast." Hrólfr konungrátti einn hund mikinn, er Gramr hét. Hann varmeð þeim. Hann var mjök frábærr at hreysti ok sterkleik.Því næst kemr þar inn tröll í galtar líki, ok lætraumliga í því illa trölli. Böðvarr sigar hundinum ágöltinn, ok lætr hann sér ekki bilt verða ok réðst ímóti geltinum. Þar verðr nú atgangr harðfengr. Böðvarrveitir hundinum lið ok höggr til galta, en aldribítr á hans hrygg. Svá er hundrinn Gramr harðr, athann rífr hlustirnar af galtanum ok þar með alla kinnfilluna,ok er þat allt í senn, at göltrinn ferr þar niðr,sem hann er kominn, ok þá kemr Aðils konungr athúsinu með mikit fjölmenni ok slær þegar eld í húsit.Ok við þetta verða þeir Hrólfr konungr varir, at eigimun þá enn skorta eldneytit. Böðvarr mælti: "Illr dauðdagier þetta, ef vér skulum hér inni brenna, ok köraek heldr at falla fyrir vápnum á sléttum velli, ok illverða þá ævilok Hrólfs konungs, ef svá skal til ganga.Sé ek nú ekki annat ráð vænna en ganga svá fast á, atundan gangi þilin, ok brjótumst vér svá burt ór húsinu,ef þat má leikast," -- en þat var þó ekki barnaspil,húsit var rammbyggiliga smíðat, -- "ok hafi sváhverr mann fyrir sér, er vér komum út, ok munu þeirþá enn skjótt blotna." "Þetta er þjóðráð," segir Hrólfrkonungr, "ok þetta mun oss fullvel duga."
44
Nú taka þeir þetta til ráðs, at þeir hlaupa á þilin sváhart ok heimsliga, at þau brotna í sundr, ok komastsvá út. Er þá alþakit stræti borgarinnar af brynjuðufólki. Tekst þar þá inn harðasti bardagi með þeim, okgengr Hrólfr konungr ok kappar hans grimmliga fram.Verðr mjök rýrt fyrir þeim liðit. Mæta þeir aldri neinumsvá stoltum né dramblátum, at ekki verði at krjúpafyrir þeira stórum höggum. Ok í þessum harða bardagakemr haukr Hrólfs konungs fljúgandi ór borginni oksezt á öxl Hrólfs konungs svá látandi, svá sem hanneigi miklum sigri at hrósa. Böðvarr mælti: "Svá lætrhann nú sem hann hafi nokkurn frama unnit." Sámaðr skundaði til eins lopts, sem haukana átti at annastok þeir váru í geymdir, ok þykkir honum undarligt, athaukr Hrólfs konungs er í burtu, en hann finnr dauðaalla hauka Aðils konungs. Lýkr með því bardaganum,at þeir drepa þar fjölda manna, ok stenzt eigi neittfyrir þeim. En Aðils konungr er þá horfinn, ok eigiþykkjast þeir vita, hvat af honum er orðit. Þeir biðjasér griða, sem uppi standa af mönnum Aðils konungs,ok veita þeir þeim þat.Eptir þetta ganga þeir til hallar ok inn í höllinadjarfliga. Þá spyrr Böðvarr, á hvern bekk Hrólfr konungrvill sitja. Hrólfr konungr svarar: "Á konungspallinnsjálfan skulum vér setjast, ok mun ek setjastí öndvegi." Aðils konungr kom eigi í höllina, ok þóttisthann þungt af bíða ok mikla smán hafa fengit, hverrabragða sem hann leitaði. Þeir sátu nú um hríð meðhvíld ok ró. Þá mælti Hjalti inn hugprúði: "Mun ekkiráð, at einhverr viti hesta várra ok vita, hvárt þá skortireigi þat, sem þeir þurfa við?" Ok nú var svá gert,en þegar sá kom aptr, sagði hann hestana háðuligaút leikna ok skammfæra ok sagði frá, hvernig þeir váruút leiknir, svá sem fyrr var sagt. Ekki gaf Hrólfr konungrsik at þessu, nema hann sagði, at allt færi á einnveg fyrir Aðils konungi.Nú kemr Yrsa drottning í höllina ok gengr fyrirHrólf konung ok kvaddi hann með list ok prýði. Hanntók vel kveðju hennar. Hún mælti: "Eigi er þér sváfagnat, frændi, sem ek vilda ok vera ætti, ok eigi skaltuhér lengr dveljast, sonr minn, í slíkum ófagnaði, þvíat liðsdráttr er mikill um allt Svíaveldi, ok ætlar Aðilskonungr at drepa yðr alla, sem hann hefir viljat fyrirlöngu, hefði hann því fram komit, ok hefir nú meiramátt auðna þín en tröllskapr hans. Ok nú er hér eittsilfrhorn, sem ek vil fá þér ok varðveittir eru í allirinir beztu hringar Aðils konungs ok sá einn, er Svíagríssheitir ok honum þykkir betri en allir aðrir," okþar með fær hún honum mikit gull ok silfr í öðru lagi.Þetta fé var svá mikit allt saman, at varla kunni einn atvirða. Vöggr var þar viðsaddr ok þiggr mikit gull atHrólfi konungi fyrir sína dyggðuga þjónustu. Drottninglætr leiða fram hesta tólf, alla rauða at lit nema einn,sá var hvítr sem snjór, þeim skyldi Hrólfr konungr ríða.Þessir váru þeir, sem bezt reyndust af öllum Aðils konungshestum, allir albrynjaðir. Hún fekk þeim skjölduok hjálma ok herklæði ok önnur góð klæði, sem beztfundust, því at eldrinn hafði áðr spillt þeira klæðum okvápnum. Alla hluti fekk hún þeim stórkostuliga, þásem þeir þurftu at hafa. Hrólfr konungr mælti: "Hvárthefir þú fengit mér þvílíkt fé, sem ek átta at réttu okfaðir minn hafði átt?" Hún segir: "Mörgum hlutumer þetta meira en þú áttir at heimta, ok hafi þér hérmikinn frama unnit ok þínir menn. Búið yðr nú sembezt, svá at eigi megi á yðr ganga, því at þér munuðenn reyndir verða. Eptir þetta stigu þeir á hesta sína.Hrólfr konungr mælir ástsamliga til móður sinnar, okskilja þau með blíðu.
45
Hrólfr konungr ok kappar hans ríða nú leið sínaofan frá Uppsölum ok þar um, sem heitir á Fýrisvöllum,ok sá Hrólfr konungr, at gullhringr mikill glóaðií götunni fyrir þeim ok glumraði við, er þeir ríða yfirhann. "Því gellr hann svá hátt," sagði Hrólfr konungr,"at honum þykkir illt einsömlum," ok rennir hann afsér gullhringnum ok í götuna til hins ok mælti: "Þatskal fyrir berast, at ek taki ekki upp gull, þótt á götuliggi, ok sé engi minna manna svá djarfr, at hanntaki upp. Því er honum hér kastat, at hann skuli heptaferð vára." Þeir hétu honum því, ok í því heyra þeirlúðragang um allar áttir. Þeir sjá ógrynni liðs fara eptirsér. Þetta lið ferr svá geyst, at hverr hleypr slíkt allt,er hans hestr má af taka. Þeir Hrólfr konungr ríða réttáfram it sama. Böðvarr mælti: "Þessir sækja hart eptir,ok víst vilda ek, at nokkurir hefði erendi, ok þeir viljavíst oss finna." Konungr mælti: "Gefum oss lítit at,þeir munu sjálfir dveljast." Réttir hann nú höndinatil hornsins, þess sem gullit var í ok Beigaðr reið meðok helt í hendi sér. Hann sáir nú gullinu víða í götuna,þar sem þeir ríða um alla Fýrisvöllu, svá at göturnarglóa sem gull.En er liðit sér þat, sem eptir ferr, at gullit glóir víðaí götunni, þá hlaupa flestir af baki, ok þykkist sá beztleika, sem skjótastr verðr til upp at taka, ok verða þarinar mestu hrifsingar ok áhöld, ok hefir sá helzt, semsterkastr er, ok sóttist því seint eptirferðin. Ok er þettasér Aðils konungr, liggr honum við at ganga af vitinuok ávítar þá með hörðum orðum ok segir þeir taki uppit minna, en láti sleppa hjá sér it meira, ok muni þessifúla skömm á hvert land spyrjast, -- "at þér skuluð láþaeina tólf menn rekast hér undan oss, svá ótöluligumfjölda sem ek hefi nú saman dregit af öllum heruðumSvíaveldis." Aðils konungr hleypir nú undan öllum,því at hann var reiðastr, en múgr manns eptir honum.Nú sem Hrólfr konungr sér Aðils konung þeyta næstsér, þá tekr hann hringinn Svíagrís ok kastar á götuna.Ok sem Aðils konungr sér hringinn, mælti hann: "Hollarihefir sá verit Hrólfi konungi en mér, sem honum hefirfengit þessa gersemi, ok eigi at síðr skal ek nú njótahans, en eigi Hrólfr konungr," réttir nú til spjótskaptsitt, þar sem hringrinn lá, ok vildi fyrir hvern mun náhonum, beygist nú mjök á hestinum, er hann stakk niðrspjótinu í buginn á hringnum. Hrólfr konungr sér núþetta. Þá snýr hann aptr hestinum ok mælti: "Svínbeygðaek nú þann, sem Svíanna er ríkastr." En erAðils konungr ætlar at draga at sér spjótskaptit ok þarmeð hringinn, þá hleypir þar at honum Hrólfr konungrok hjó af honum báða þjóhnappana allt niðr at beini meðsverðinu Sköfnung, er allra sverða bezt hefir verit boritá Norðrlöndum. Hrólfr konungr mælti þá til Aðilskonungs ok bað hann halda þessari skömm um hríð,-- "ok máttu nú kenna Hrólf kraka, hvar hann er, semþú hefir lengi eptir sótt." Aðils konung sækir þá mikilblóðrás, svá at hann ómættir af, ok verðr nú at snúaaptr við verr búit, en Hrólfr konungr tók aptr Svíagrís.Skilr þar með þeim at sinni. Er þat ok ekki sagt, atþeir hafi fundizt síðan. Drepa þeir ok alla þá menn,sem mest höfðu fram riðit ok mest höfðu hætt í, þvíat ekki þurftu þeir lengi at bíða Hrólfs konungs okkappa hans, ok þóttist engi þeira of góðr at embættaþeim, ok mattist engi þeira við annan, þegar færitgafst.
46
Þeir Hrólfr konungr ok hans menn fóru nú veg sinnok ríða þann dag nær allan. Ok sem nátta tók, finnaþeir bæ einn ok kómu til dyra. Er þar fyrir Hrani bóndiok býðr þeim allan greiðskap ok kallaði, at ekki hefðifarit fjarri eptir því, sem hann gat til um ferðir þeira.Konungr sannar þat ok kallar hann vera óreykblindan"Hér eru vápn, er ek vil gefa þér," segir Hrani bóndi.Konungr mælti: "Ferlig vápn eru þetta, karl," en þatvar skjöldr ok sverð ok brynja. Ekki vill Hrólfr konungrþiggja vápnin. Hrani bregzt við þetta nær reiðr okþykkir gerð til sín svívirðing mikil í þessu. "Ekki ertuþér svá hagfelldr í þessu, Hrólfr konungr," sagði Hrani,"sem þú munt ætla, ok eru þér jafnan eigi svá vitrirsem þér þykkizt," ok tók bóndi á þessu hrakliga. Varðnú eigi af nætrgreiðanum, ok vilja þeir nú ríða vegsinn, þó at nótt sé myrk. Hrani er óhýrligr undir brúnat líta ok þykkist nú lítils virtr, er þeir þágu eigi gjafiraf honum, letr hann nú eigi, at þeir ríði sem þeim líkar.Riðu þeir nú á burt við svá búit, ok varð ekki af kveðjum.Ok sem þeir eru ekki langt komnir, nemr Böðvarrbjarki staðar. Hann tók svá til orða: "Eptir koma ósvinnumráð í hug, ok svá mun mér nú fara. Þat grunar mikoss muni ekki allsvinnliga til tekizt hafa, at vér höfumþví neitat, sem vér áttum at játa, ok munum vér sigrihafa neitat." Hrólfr konungr segir: "Þat it sama grunarmik, því at þetta mun Óðinn gamli verit hafa, ok atvísu var maðrinn einsynn." "Snúum nú aptr sem hvatast,"segir Svipdagr, "ok reynum þetta." Þeir koma núaptr, ok er þá horfinn bærinn ok karlinn. "Eigi stoðarhans at leita," segir Hrólfr konungr, "því at þat er illrandi." Þeir fara nú leið sína, ok er ekki sagt af ferðumþeira, fyrr en þeir koma í Danmörk í ríki sitt, ok setjastnú um kyrrt.Þat ráð gaf Böðvarr konunginum, at hann sé lítt íorrostum þaðan í frá. Lízt þeim þá líkara, at lítt mundiá þá leitat, ef þeir væri kyrrir, en lézt hræddr vera umþat, hversu konungrinn mundi sigrsæll upp frá þessu,ef hann treysti nokkut á þat. Hrólfr konungr segir:"Auðna ræðr hvers manns lífi, en ekki sá illi andi."Böðvarr mælti: "Þik vildum vér sízt láta, ef vér ættumat ráða, en þó hefi ek meiri grun, at skammt munitil stórra tíðenda fyrir oss öllum." Hættu þeir svá þessutali, ok urðu þeir stórliga frægir af þessari ferð.
47
Nú leið svá langar stundir, at Hrólfr konungr okkappar hans sátu með friði í Danmörk. Leitaði engiá þá. Stóðu allir hans skattkonungar í hlýðni við hannok guldu honum sína skatta, ok svá gerði Hjörvarðr,mágr hans. Nú var eitthvert sinn, at Skuld drottningmælti við Hjörvarð konung, bónda sinn, með þungumanda: "Þat fellr mér lítt, at vit skulum gjalda skattHrólfi konungi ok vera nauðpínd undir hann, ok skalþat ekki vera lengr, at þú sért undirmaðr hans." Hjörvarðrsegir: "Þat mun oss bezt gegna sem öðrum atlíða þat ok láta allt vera kyrrt." "Þat er lítill þú ertfyrir þér," sagði hún, "at þú vilt þola hvers kynsskammir, er þér eru gerðar." Hann sagði: "Þat er ekkimöguligt at fást við Hrólf konung, því at engi þorirmóti honum rönd at reisa." "Því eru þér svá litlir fyriryðr," sagði hún, "at engi krellr er í yðr, ok hefir sáeigi jafnan, sem ekki hættir. Nú má slíkt eigi vita, fyrren reynt er, hvárt Hrólfi konungi má ekki bella néköppum hans. En nú er svá komit," sagði hún, "at ekætla hann muni með öllu sigrlauss, ok eigi þætti mérfjarri at reyna þat, ok þótt hann sé mér skyldr, þá skalek honum ekki hlífa, ok því er hann einatt heima, atsjálfan hann grunar, at hann muni missa sigrinn. Skalek nú setja ráð til, ef bíta vildi, ok skal nú ekki afdraga allra bragða í at leita, at yfir taki." Var Skuldin mesta galdrakind ok var út af álfum komin í móðurættsína, ok þess galt Hrólfr konungr ok kappar hans. "Skalnú fyrst senda menn til Hrólfs konungs ok biðja hannþess, at hann unni mér at gjalda eigi skattinn á þremrárum inum næstu, ok þá mun ek gjalda honum allaní senn upp eptir því, sem hann á at réttu. Nú þykki mérmeiri ván, at þetta bragð dugi, ok ef þetta gengst við,þá skulu vér kyrru fyrir halda." Nú fara sendimenní milli eptir því, sem drottning beiddi. Hrólfr konungrjátar þessu um skattinn, sem beðit var.
48
Á þessari stundu safnar Skuld saman öllum þeimmönnum, sem mestir váru fyrir sér, ok öllu illþýði aföllum næstu heruðum. Þessum svikum er þó leynt,svá at Hrólfr konungr verðr ekki varr við, ok eigi grunarkappana neitt um þetta, því at þetta váru mest galdrarok gerningar. Setr Skuld hér til inn mesta seið atvinna Hrólf konung, bróður sinn, svá at í fylgd ermeð henni álfar ok nornir ok annat ótöluligt illþýði,svá at mannlig náttúra má eigi slíkt standast. En Hrólfrkonungr ok kappar hans hafa gleði mikla ok skemmtuní Hleiðargarði, ok alls kyns leika, þá er menn kunnuskyn á, þá frömdu þeir með list ok kurteisi. Hverrþeira hafði frillu til skemmtunar sér.Ok nú er frá því at segja, at albúit er liðit Hjörvarðskonungs ok Skuldar, at þau fara til Hleiðargarðs meðþenna ótöluliga lýð ok kómu þar at jólum. Hrólfr konungrhefir látit hafa mikinn viðrbúnað í móti jólunum,ok drukku menn hans fast jólakveldit. Þau Hjörvarðrok Skuld reisa tjöld sín utan borgar. Þau váru bæðistór ok löng ok með undarligum búnaði. Þar várumargir vagnar ok allir skipaðir at vápnum ok herklæðum.Eigi gaf Hrólfr konungr gaum at þessu. Hugsar hannnú meira á stórlæti sitt ok rausn ok hugprýði ok allaþá hreysti, sem honum bjó í brjósti, at veita þeim öllum,sem þar váru til komnir, ok hans vegr færi semvíðast, ok allt hafði hann þat til, sem einn veraldligankonungs heiðr mátti prýða. En ekki er þess getit, atHrólfr konungr ok kappar hans hafi nokkurn tímablótat goð, heldr trúðu þeir á mátt sinn ok megin, þvíat þá var ekki boðuð sú heilaga trú hér á Norðrlöndum,ok höfðu þeir því lítit skyn á skapara sínum, sembjuggu í norðrálfunni.
49
Þessu næst er þat at segja, at Hjalti inn hugprúðigengr til húss þess, sem frilla hans er inni. Hann sérþá glöggliga, at eigi mun vera friðsamligt undir tjöldumþeira Hjörvarðar ok Skuldar. Lætr hann þó kyrrtvera ok lætr sér ekki í brún bregða, leggst nú meðfrillunni. Hún var kvenna fríðust. Ok sem hann hefirverit þar um hríð, sprettr hann upp ok mælti til frillunnar:"Hvárt þykkir þér betri tveir tvíelleftir eða einnáttræðr?" Hún svarar: "Tveir tvíelleftir þykki mér betrien attræðir karlar." "Þessara orða skaltu gjalda," sagðiHjalti, "þín hóra," ok gekk at henni ok beit af henninefit. "Kenndu mér um, ef nokkurir fljúgast á um þik,ok vænti ek, at flestum þykki lítil gersemi at þér uppfrá þessu." "Illa gerðir þú til mín ok ómakliga," sagðihún. "Ekki verðr við öllu sét," sagði Hjalti.Hann þrífr síðan vápn sín, því at hann sér, at alþakiter í kringum borgina af brynjuðu fólki ok merki eruupp sett. Skilr hann nú, at ekki þurfi at dyljast viðlengr, at ófriðr sé fyrir höndum. Hann leitar til hallarinnarok þangat, sem Hrólfr konungr sat ok kapparnir.Hjalti mælti: "Vakið, herra konungr, því at ófriðr erí garðinum, ok er meiri þörf at berjast en at spennakonur, ok þat hygg ek, at lítt aukist gull í höllinni viðskattinn Skuldar, systur þinnar, ok hefir hún grimmdSkjöldunga, ok þat kann ek þér at segja, at þetta erólítill herr með hörðum sverðum ok hervápnum, okþeir ganga í kringum borgina með reiddum sverðum,ok mun Hjörvarðr konungr óvingjarnligt erendi viðþik eiga, ok eigi mun hann optar heðan í frá ætla atkrefja þik ríkis. Þat er nú til," sagði Hjalti, "at vérmunum stýra liði konungs várs, er ekki neitt sparir viðoss. Efnum nú vel heitstrengingar várar, at vér verjumvel inn frægasta konung, sem nú er á öllum Norðrlöndum,ok látum þat á hvert land spyrjast mega ok launumhonum nú vápn ok herklæði ok margt eptirlæti annat,því at vér munum þetta eigi forverkum gera. Hafa hérok stórar bendingar fyrir borit, þótt vér höfum duliztvið langa tíma, ok er mér meiri grunr á, at hér munustórir tilburðir eptir koma, svá at í minni munu verða,ok munu sumir þat kalla, at ek mæli nokkut af æðru,en vera kann, at Hrólfr konungr drekki nú it síðastasinn með sínum köppum ok hirðmönnum. Upp núallir kapparnir," segir Hjalti, "ok gerið skjótt at skiljavið frillur yðar, því at annat liggr nú brýnna fyrir, atbúast við því, sem eptir ferr. Upp, allir kappar, meðhraðri svipan, ok vápnizt allir."Þá stökk upp Hrómundr harði ok Hrólfr skjóthendi,Svipdagr ok Beigaðr ok Hvítserkr inn hvati, Haklangrinn setti, Harðrefill inn sjaundi, Haki inn frækniinn áttundi, Vöttr inn mikilaflaði inn níundi, Starólfrhét inn tíundi, Hjalti inn hugprúði inn ellefti, Böðvarrbjarki inn tólfti, ok var hann því svá kallaðr, at hannrýmdi á burt öllum berserkjum Hrólfs konungs vegnaþeira ofsa ok ójafnaðar, en drap suma, svá at engiþeira þreifst fyrir honum, því at þeir váru svá semkonur hjá honum, þá á átti at reyna, ok þóttust þóhonum ávallt meiri ok sátu ávallt á svikráðum við hann.Böðvarr bjarki stóð strax upp ok herklæddist ok mælti,at nú væri Hrólfi konungi þörf á stoltum drengjum,-- "ok mun þeim öllum duga hjarta ok hugr, sem eigistanda á baki Hrólfs konungs."Hrólfr konungr sprettr þá upp ok tekr til orða meðengum ótta: "Takið oss þann drukk, sem beztr er til,ok skulum vér drekka áðr ok gerast kátir ok sýnumsvá, hvaða menn þetta eru, Hrólfs kappar, ok stundumþat eina, at í minni sé vár hreysti, því at hingat hafasótt inir mestu kappar af öllum löndum, sem í nánderu, ok inir fræknustu. Segið þat Hjörvarði ok Skuldok þeira görpum, at vér munum drekka oss glaða, áðren vér tökum við skattinum." Svá var gert sem konungrinnmælti. Skuld svarar: "Ólíkr er Hrólfr konungr,bróðir minn, öllum öðrum, ok er at slíkum helztskaði, en þó skal til skarar skríða allt at einu." Svámikit fannst um Hrólf konung, at hann var lofaðr bæðiaf vinum sínum ok óvinum.
50
Hrólfr konungr sprettr nú ór hásætinu, er hann hafðiáðr drukkit um hríð ok allir hans kappar, skilja nú viðdrukkinn góða at sinni ok eru úti því næst nemaBöðvarr bjarki. Hann sjá þeir hvergi ok undrast þatmjök, ok þykkir þeim ekki örvænt, at hann sé annathvárthertekinn eða drepinn.Ok þegar sem þeir eru út komnir, brestr í ógurligrbardagi. Hrólfr konungr fylgir sjálfr fram merkjunumok kappar hans þar með á báðar síður ok allr annarrborgarmúgr, hverr eigi var fár at telja, þó at þeir kæmitil lítils. Þar mátti sjá stór högg í hjálmum ok brynjum,sverð ok spjót mátti þar mörg á lopti sjá, ok svámargr hrævardalr, at þaktar váru allar grundir. Hjaltiinn hugprúði mælti: "Mörg brynja er nú slitin okmörg vápn brotin ok margr hjálmr spilltr ok margrhraustur riddari af baki stunginn, ok hefir konungrvárr gott skap, því at nú er hann svá glaðr sem þá hanndrakk öl fastast ok vegr jafnt með báðum höndum, oker hann mjök ólíkr öðrum konungum í bardögum, þvíat svá lízt mér sem hann hafi tólf konunga afl, okmargan hraustan mann hefir hann drepit, ok nú máHjörvarðr konungr sjá þat, at sverðit Sköfnungr bítr,ok gnestr hann nú hátt í þeira hausum." En náttúraSköfnungs var sú, at hann kvað við hátt, þá hann kenndibeinanna. Lýstr nú í bardaga allákafan, svá at ekki neittstendr við Hrólfi konungi ok köppum hans. Hrólfrkonungr vegr svá með Sköfnung, at undrum þótti gegna,ok orka nú mjök á liðit Hjörvarðs konungs, ok fellrþat at handamáli.Þat sjá þeir Hjörvarðr ok menn hans, at björn einnmikill ferr fyrir Hrólfs konungs mönnum ok jafnanþar næst, sem konungrinn var. Hann drepr fleiri mennmeð sínum hrammi en fimm aðrir kappar konungs.Hrjóta af honum högg ok skotvápn. En hann brýtrundir sik bæði menn ok hesta af liði Hjörvarðs konungs,ok allt þat, sem í nánd er, mylr hann með sínumtönnum, svá at illr kurr kemr í lið Hjörvarðs konungs.Hjalti litast nú um ok sér eigi Böðvar, félaga sinn,ok mælti til Hrólfs konungs: "Hverju mun þetta gegna,at Böðvarr hlífir sér svá ok kemr eigi næri konunginum,þvílíkan kappa sem vér hugðum hann vera okhann opt reynzt hefir?" Hrólfr konungr segir: "Þarnokkurs staðar mun hann vera, sem oss bezt gegnir,ef hann er sjálfráðr. Haltu þinni prýði ok framgöngu,en hallmæl honum ekki, því at engi yðar er hansjafningi, ok áfrý ek þó engan yðar, því at þér eruðallir inir hraustustu kappar." Hjalti hefr nú á rások heim til konungsins herbergja ok sér, hvar hann sitrok hefst ekki at. Hjalti mælti: "Hversu lengi skuluvér bíða ins frægasta kappa, ok er þetta mikil ódæmi,at þú stendr ekki á þína réttu fætr ok reynir nú þínastyrku armleggi, sem svá eru sterkir sem alibirnir.Upp nú, Böðvarr bjarki ok minn yfirmann, ella munek brenna húsit ok sjálfan þik, ok er þetta höfuðskömm,þvílíkr kappi sem þú ert, at konungrinn skuli leggjasik í háska fyrir oss, ok týnir þú svá þínu mikla lofi,sem þú hefir um stund haft." Böðvarr stóð þá upp okblés við ok mælti: "Ekki þarftu, Hjalti, at hræða mik,því at ekki em ek enn hræddr, ok nú em ek albúinnat fara. Þá ek var ungr, flýða ek hvárki eld né járn,en eld hefi ek sjaldan reynt, en járngang hefi ek stundumþolat ok fyrir hvárigu gengit hingat til, ok skaltuat sönnu segja, at ek vil fullvel berjast, ok jafnan hefirHrólfr konungr kallat mik kappa fyrir sínum mönnum.Á ek honum ok margt at launa, fyrst mægð ok tólfbú, er hann gaf mér, þar með marga dýrgripi. Ek drapAgnar berserk ok eigi síðr konung, ok er þat verkhaft í minnum," telr nú upp fyrir honum mörg stórvirki,er hann hafði unnit ok banamaðr orðit margramanna, ok bað hann svá til ætla, at hann mundióhræddr til bardaga ganga. "En þó hygg ek hér viðmiklu meiri undr at eiga en hvarvetna þar, sem vérhöfum áðr komit. En ekki hefir þú konunginum veritsvá hagfelldr í þessu tilbragði sem þér þykkir, því atnæri mundi nú lagt hafa áðr, hvárir sigrazt hefði,en þér hefir nú orðit meir vitfátt en hitt, at þú mundirekki vel vilja konunginum, ok engum skyldi öðrumhans kappa enzt hafa þetta nema þér at kalla mik útnema konunginum, ok hvern annan skyldi ek drepithafa, ok vill nú dragast til þess, sem verða vill, atengi ráð skuli duga. Ek segi þér at sönnu, at nú máek mörgum hlutum minna lið veita konunginum enáðr þú kallaðir mik upp heðan." Hjalti sagði: "Þat erljóst, at mér er vandast við þik ok Hrólf konung, enþó er vant ór at ráða, þá svá fellr."
51
Eptir þessa eggjan Hjalta stendr Böðvarr upp okgengr út til bardagans. Er þá björninn horfinn burtúr liðinu, ok tekr nú bardaginn at þyngjast fyrir. HafðiSkuld drottning engum brögðum við komit, á meðanbjörninn var í liði Hrólfs konungs, þar sem hún satí sínu svarta tjaldi á seiðhjalli sínum. Skiptir nú sváum sem dimm nótt komi eptir bjartan dag. Sjá nú mennHrólfs konungs, hvar kemr fram úr liði Hjörvarðs konungseinn ógurligr galti. Hann var eigi minni tilsýndaren þrevett naut ok var úlfgrár at lit, ok flýgr ör afhverju hans burstarhári, ok drepr hann hirðmenn Hrólfskonungs hrönnum niðr með fádæmum.Böðvarr bjarki ruddist nú um fast ok hjó á tværhendr ok hugsaði nú ekki annat en vinna sem mest,áðr hann felli, ok fellr nú hverr um þveran annan fyrirhonum, ok blóðugar hefir hann báðar sínar axlir okhlóð valköstum á alla vega í kringum sik. Lét hann líktsem hann væri óðr. En svá margan mann sem hanndrepr ok fleiri aðrir Hrólfs kappar af liði þeira Hjörvarðarok Skuldar, eru þau ódæmi at, at aldri þverrarlið þeira at heldr, ok er sem þeir hafist ekki at, ok aldriþykkjast þeir hafa komit í slík undr. Böðvarr mælti:"Drjúgt er liðit Skuldar, ok grunar mik nú, at þeirdauðu sveimi hér ok rísi upp aptr ok berist í móti oss,ok mun þat verða torsótt at berjast við drauga, ok svámargr leggr sem hér er klofinn ok skjöldr rifinn, hjálmrok brynja í smátt sundr höggvinn ok margr höfðingi ísundr bolaðr, þá eru þeir nú grimmastir inir dauðuviðreignar, ok ekki höfum vér mátt við þessu, endahvar er sá kappi Hrólfs konungs, sem mér frýði mesthugar ok mik kvaddi optast útgöngu, áðr en ek svaraðihonum, ok eigi sé ek hann nú, ok em ek þó eigi vanrat hallmæla mönnum?" Þá sagði Hjalti: "Þú segir satt,eigi ertu hallmælasamr. Hér stendr sá, sem Hjalti heitir,ok hefi ek nú nokkut verkaefni fyrir höndum, ok ereigi alllangt í millum okkar, ok þarf ek við góðradrengja, því at af mér eru höggnar allar hlífar, fóstbróðir,ok þykkist ek þó allákaft vega, ok get ek núeigi hefnt allra minna högga, en eigi skal nú við hlífast,ef vér skulum í Valhöll gista í kveld, ok víst höfumvér aldri hitt slík undr fyrir sem hér eru nú, ok hefiross lengi fyrir boðat þessum tíðendum, sem nú erufram komin." Böðvarr bjarki mælti: "Nem, hvat ek segi:Ek hefi barizt í tólf flokkorrostum ok jafnan verit kallaðrfullhugi ok hliðat fyrir engum berserk. Ek hvattaHrólf konung at sækja heim Aðils konung, ok mættumvér þar nokkurum brögðum, ok var þat lítils verthjá þessum ófagnaði, en nú er svá lagt til míns hjarta,at mér er ekki jafnglatt at vega sem áðr. Ek mættaHjörvarði konungi áðan í fyrri hríðinni, svá at okkarfund bar saman, ok kastaði hvárrgi okkar löstum áaðra. Áttu vit vápnaviðskipti um stund. Sendi hannmér lag, hvar ek kennda heljarför, en ek hjó af honumhönd ok fót, ok kom annat höggit á öxl honum, okklauf ek svá ofan með síðunni ok með hryggnum, ensvá brá hann sér við, at hann andvarpaði eigi ok svásem hann sofnaði um stund, en ek hugða hann dauðan,ok fáir munu slíkir finnast, ok eigi barðist hann síðródjarfligar en áðr, ok aldri kann ek at segja, hvat hanneflir. Hér er nú margt manna saman komit á móti ossríkra ok tíginna, er ór öllum áttum at drífr, svá at eigimá rönd við reisa, en Óðin kann ek ekki at kenna hérenn. Mér er þó mesti grunr á, at hann muni hér sveimaí móti oss, herjans sonrinn inn fúli ok inn ótrúi, okef nokkurr kynni mér til hans at segja, skylda ek kreistahann sem annan versta ok minnsta mýsling, ok þat illaeitrkvikindi skyldi verða svívirðiliga leikit, ef ek mættihann höndum taka, ok hverjum mundi vera meiri heiptí hug, ef hann sæi sinn lánardrottin svá út leikinn semvér sjáum nú?" Hjalti mælti: "Ekki er forlögin hægt atbeygja né á móti náttúrunni at standa," ok hættu þeirsvá sínu tali.
52
Hrólfr konungr varðist vel ok drengiliga ok af meirihugprýði en nokkurr maðr vissi dæmi til. Sóttu þeirat honum fast, ok varð sleginn hringr um hann af einvalaliðiHjörvarðs konungs ok Skuldar. Skuld er núkomin til bardagans ok eggjar í ákafa sitt illþýði atsækja at Hrólfi konungi, því at hún sér, at kapparnireru ekki allnær honum, ok þetta var þat, sem Böðvarbjarka angraði stórliga, at hann gat ekki veitt lið sínumherra, ok svá fleiri kappana, því at þeir váru nú sváfúsir at deyja með honum svá sem at lifa með honum,þá þeir váru í blóma æsku sinnar. Var nú gervöll hirðkonungsins fallin, svá at ekki stóð einn upp, en kapparnirflestir særðir til ólífis, ok fór þetta eptir líkendum.Sagði meistarinn Galterus, at mannligir kraptarmáttu ekki standast við slíkum fjanda krapti, utanmáttr guðs hefði á móti komit, -- "ok stóð þér þat eittfyrir sigrinum, Hrólfr konungr, at þú hafðir ekki skyná skapara þínum". Kom nú á sú galdrahríð, at kapparnirtóku at falla hverr um þveran annan, ok Hrólfrkomst ór skjaldborginni ok var svá sem fallinn af mæði.Þarf þat ekki með orðum at lengja, at þar fell Hrólfrkonungr ok allir hans kappar með góðum lofstír.En hvat mikit slag þeir veittu þar, þat verðr ekkimeð orðum skýrt. Þar fell Hjörvarðr konungr ok allthans lið, nema fáir níðingar stóðu upp eptir með Skuld.Tók hún svá ríkin Hrólfs konungs undir sik ok stýrðiþeim illa ok skamma stund, ok hefndi Elg-Fróði Böðvarsbjarka, bróður síns, sem hann hét honum, okÞórir konungr hundsfótr, sem segir í Fróða þætti, okfengu mikinn styrk ór Svíaríki af Yrsu drottningu, oksegja menn, at Vöggr hefði þar verit flokksforingi fyrir.Heldu þeir öllum her til Danmerkr á óvart Skuld drottningu.Gátu þeir nát hana höndum, svá at hún komengum gerningum við, ok allt hennar illþýði drápuþeir, en kvöldu hana ýmisligum píningum ok kómusvá ríkjunum aptr undir dætr Hrólfs konungs, ok heltsvá hverr heim til sinna heimkynna.Var haugr orpinn eptir Hrólf konung ok lagt hjáhonum sverðit Sköfnungr ok sinn haugr handa hverjumkappa ok nokkurt vápn hjá. Ok endar hér söguHrólfs konungs kraka ok kappa hans.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.