← Library

Hrólfs saga Gautrekssonar

Old Norse · Sagas · 37 sections

1. 1

   ÞAR hefjum vér þessa sögu, er Gautrekr konungr,sonr Gauta konungs, réð fyrir Gautlandi. Hannvar ágætr konungr fyrir margra hluta sakir, vinsæll okstórgjöfull, svá at hans mildi er jafnan við brugðit, þáer fornkonunga er getit. Hann átti eina dóttur barna,ok gifti hann hana Gjafa-Ref Rennissyni með ráði Nerajarls.Í þann tíma hafði andazt drottning Gautreks konungs.Hann var þá hniginn á inn efra aldr ok var þóinn hraustasti. Konungr sat jafnan á haugi drottningar,því at honum þótti mikit fráfall hennar. Þá fór ríkihans mjök stjórnarlaust, meðan konung angraði mestfráfall drottningar. Eptir þat beiddust vinir konungs,at hann mundi kvænast, kváðust helzt vilja hans afkvæmitil ríkisstjórnar yfir sér, létu þat líkligt, ef hannfengi sæmiligt ráð, at þat mundi þeim öllum til sæmdarok langæðligra náða. Gautrekr konungr tók þessu velok kvað þá jafnan sýna ok sýnt hafa mikinn góðviljavið sik bæði í ráðum ok hraustligri fylgd. Ok litlu síðarbýr Gautrekr konungr heiman ferð sína með átta tigumanna, vel búna at vápnum ok klæðum ok inu fríðastaliði. Vildi hann þessa ferð mjök vanda eptir því,sem virðing hans sómdi.Þórir er nefndr hersir einn ríkr í Noregi. Hann hafðiatsetu í Sogni. Hann var virðingamaðr mikill, ágætrok it mesta mikilmenni. Hann var kvángaðr maðr.Hann átti eina dóttur barna, er Ingibjörg hét. Húnvar bæði vitr ok væn ok þótti vera inn bezti kostr;höfðu margir ríkir menn hennar beðit, ok hafði húnöllum af vísat, því at henni þótti sér hvergi fullkosta.Nú berr svá til, at þar kemr Gautrekr konungr meðþessu sínu liði. Var við honum þar tekit harðla vel.Gekk Þórir í móti honum ok bauð honum með sínuföruneyti, svá langa dvöl sem honum vel líkaði. Gautrekrkonungr þiggr þar veizlu fagra með inum beztuföngum ok viðtektum. Þar var kominn konungssoneinn utan ór löndum; sá hét Óláfr. Hann hafði viðsér hundrað manna. Þessi konungsson hafði beðit IngibjargarÞórisdóttur, en hún hafði því máli vel svarat.Var þessi maðr ungr ok vænligr. Ok er Gautrekr spyrrþetta, gefr hann at því engan gaum. Þá er hann hefirþar litla hríð dvalizt, kallar hann Þóri á tal við sik.Konungr mælti: "Ek vil yðr kunnigt gera mitt eyrendi:Mér er svá flutt, at þú eigir, Þórir, dóttur væna okvitra, er Ingibjörg heitir, ok þat hefi ek með mér staðfest,at ek vil biðja hennar mér til eiginkonu ok staðfestasvá við yðr venzl með vináttu". Þórir mælti:"Glöggva frétt hefi ek af því, at þú ert mikils háttarhöfðingi, ok því vil ek þínum eyrendum vel svara.Þykki mér líkligt, at mín dóttir sé vel gift, þótt húnkæmi í yðra forsjá, en svá er mál með grenni, at hérer kominn einn konungsson; ungr ok vænligr, sá erÓláfr heitr. Hann hefir áðr vakit bónorð við dótturmína, ok vit höfum þar nokkurar stefnur at átt. Númun ek þessum vanda víkja af mér ok láta hana sjálfakjósa sér mann til handa, hefir hún þess beðit mikáðr." Báðum konungum líkuðu vel þessi andsvör.Litlu síðar gengu þeir allir saman með vinum sínumtil skemmu Ingibjargar. Ok er hún sá föður sinnmeð þessum tveimr höfðingjum þar kominn, heilsaðihún þeim öllum með blíðu ok bað þá at sitja. Þórirtók þá til orða: "Svá er mál með vexti, dóttir, at héreru komnir með mér á þinn fund þessir tveir konungar,sem mátt þú líta. Er ok eitt eyrendi beggjaþeira, at báðir vilja biðja þín. Nú með því, at hérmun sannast it fornkveðna, at eigi má gera tvá mágaat einni dóttur, þá vil ek nú, at þú kjósir þér hlut tilhanda, hvárn þeira at þú vilt eiga. Bið ek, at þú veitirþeim skýr andsvör ok þann órskurð, at þér sé heyriligrok oss megi öllum vel gegna." Ingibjörg svaraði: "Sválízt mér sem þetta sé meira vandamál en þat sé míneða annarrar þeirar konu, er eigi er meir reynd atviti en ek, at skipa þessu máli með skynsemd eða vístsé, at ek kynni þetta kjósa fyrir mína hönd, svá semmér henti, því at mér þykkir mikil líkendi til standa,at hvárrtveggi þessi konungr sé mikils háttar ok mérmiklu meiri en fullboðinn, í hvárs þeira umsjá, er ekkem. En með tilteknum dæmum má ek helzt þettaenda: Svá má ek helzt til jafna þessum konungumtveim sem standi tveir apaldrar í einum garði, ok erannarr ungr ok alllíkligr til, at þar á vaxi mörg stór epliok sæt þann tíma, er hann hefir fullan aldr síns tíma,ok merkir sá Óláf konung. Þar í hjá er annarr apaldr,sá er stendr með margkvísluðum limum á sér, berandialls konar epli. Sjá apaldr merkir stjórn ok ríki Gautrekskonungs, er lengi hefir stjórnat sínu ríki með örleikok sóma, ok stendr hans ráð allt í fullum tíma. Eross hans hreysti ok örleikr í hvern stað kunnari, okþó at svá beri til, at hans ríkisstjórn þrjóti fyrr af sökumnáttúru aldrs, þá má þó vera, at hann geti þáhrausta sonu, ok er þá gott við þá at una, þótt konungsmissi við. Nú þótt Óláfr sé maðr yngri ok sé líkligrtil höfðingja, þá er illt vísu ván at kaupa, ok vefek eigi lengr þetta mál at sinni, ok kýs ek mér til yndisok samlaga Gautrek konung, þótt ek vissi þat fyrir, athann lifði fá ár, en Óláfr yrði gamall sem steinabrúþví at þat er mitt hugboð, at hann verði aldri slíkrhöfðingi, en allra helzt, ef hann lifir litla hríð." Viðþessi orð meyjarinnar verðr Gautrekr konungr harðlaglaðr ok sprettr upp þegar svá sem einn ungr maðr,tekr í hönd meyjunni ok festir hana Óláfi konungi hjáveranda. Af þessu varð Óláfr konungr harðla reiðr okkveðst þessa hefna skyldu á Gautreki konungi sjálfumok hans liði. Gautrekr konungr kvað eigi þann líkantil böl at bera, er eigi mætti bregða, ok skildust þeirvið svá búit. Fór Óláfr konungr á braut með sínu liðiok var inn reiðasti.

2. 2

   Nú er Gautrekr konungr hefir dvalizt þá stund, erhonum vel líkaði, býst hann til heimferðar með Ingibjörgu,kvánarefni sitt, því at hann vildi heima í Gautlandidrekka brúðlaup sitt. Þórir leysti dóttur sína útmeð mikilli rausn, lét fylgja henni út mikit gull oksilfr. Snýr Gautrekr konungr heim á leið með sínuföruneyti, ok er þeir kómu fram hjá skógi nokkrumum dag, kemr þar Óláfr konungr í móti honum meðsínum mönnum. Tekst þar með þeim in harðastaorrosta. Ok er þeir höfðu barizt um hríð, mælti Óláfrkonungr: "Viltu, Gautrekr konungr, at ek geri þérkost á at hjálpa lífi þínu, ok gef þú upp meyna í mittvald ok öll þau gæði, er henni fylgdu heiman, okskaltu þá fara í friði, hvert er þú vill, því at eigi hæfirsvá gömlum karli at válka svá væna mey; máttu númeð þessu einu þiggja þik frá dauða." Sem Gautrekrkonungr heyrði orð hans, mælti hann: "Þótt ek hafalið færa en þú, þá skaltu finna, at þessi inn gamli eróragr, áðr kveld komi." Var Gautrekr konungr þá sváákafr, at hann gekk optliga í gegnum fylking Óláfs,ok létti aldri fyrr en Óláfr var fallinn ok allt lið hans,en Gautrekr konungr fekk sigr ok hafði fengit lítinnmannskaða. Síðan léttir hann eigi fyrr ferð sinni enhann kemr heim í Gautland, ok hafði mjök aukizthans frami í þessari ferð.Ok er hann hafði litla hríð heima verit, lætr hannstofna veizlu mikla, býðr til öllu stórmenni í landinuok drekkr hann enn it sterkasta festaröl til Ingibjargar,ok at því afliðnu velr hann sæmiligar gjafir öllum ríkismönnum,þeim sem hann höfðu heim sótt, ok óx mjökí þessu hans frami. Takast svá með þeim góðar ástir,ok sitja nú um kyrrt at ríki sínu. Ok eigi miklu síðargetr Gautrekr barn við konu sinni. Þat var sveinbarnok var færðr konungi. Hann lætr þann svein ausa vatniok gefa nafn, ok skal hann Ketill heita. Hann óx þarupp með hirðinni. Þrimr vetrum síðar fæddi Ingibjörgannan svein. Hann var mikill ok vænligr; er sánefndr Hrólfr. Váru þessir sveinar tíguliga upp fæddir,sem konungs sonum hæfði, en á sinn hátt var hvárrþeira bræðra. Ketill var manna minnstr ok inn skjótligasti,hávaðamaðr, framgjarn ok hvatvíss ok fullráræðis ok inn áleitnasti. Hann var kallaðr Ketill kregð,því at hann var svá lítill. Hrólfr var manna mestr oksterkastr, fríðr sýnum. Hann var fámálugr, fastorðr okóframgjarn, ok þótt í móti honum væri gert eða mælt,lét hann fyrst sem hann vissi eigi, en nokkuru síðar,þá er aðra varði sízt, hefndi hann grimmliga sinna mótgerða,ok þótt nokkurir þeir hlutir væri fyrir honumtalaðir, er honum varðaði, gaf hann eigi gaum at fyrstí stað. En stundu síðar eða nokkurum vetrum, svásem hann hafði hugsat útveg á því máli, þá bar hannþat upp, hvárt sem honum var þat með eða mót. Varðþat þá fram at ganga, sem hann vildi vera láta. Hannvar vinsæll af alþýðu, unnu menn honum ok mikit.Líðr nú svá fram, þar til at Ketill var tíu vetra, enHrólfr sjau vetra.

3. 3

   Í þann tíma réð sá konungr Danmörk, er Hringr hét.Hann var ríkr konungr ok vinsæll. Hann átti sér drottninguvæna ok vitra. Þau áttu einn son, er Ingjaldr hét.Hann var ungr ok inn efniligasti. Með þeim Hringikonungi var mikil vinátta ok Gautreki konungi meðveizlum ok fégjöfum ok margi konunglegri tign, erhvárr veitti öðrum, meðan þeira vinátta stóð. Höfðuþeir jafnan verit báðir saman í hernaði, meðan þeirváru yngri, ok skildu aldri sína vináttu, meðan þeirfundust jafnliga, en nú tók heldr at greinast af meðalgönguvándra manna, þeira er róg kveyktu í millumþeira. Kom þá svá, at hvárrtveggi bjóst at stríða hvárrvið annan.Þat var einn tíma, at Hringr konungr í Danmörkukom at máli við drottningu sína: "Þat er sem þú veizt,at mér er svá flutt, at Gautrekr konungr ætli at stríðaá ríki várt, en þess er ek eigi víss orðinn, hvat hann gefioss at sök. Nú ætla ek hitt ráðligra, at verða fyrr atbragði, því at þat er mælt, at sá hafi annan undir, erá ræðr. Veit ek ok eigi, hvárt hann er sannr þeira vélræða,sem mér eru af honum flutt." Drottning mælti:"Óvitrliga talar þú, þar sem þú veizt áðr, at þit hafiðverit inir beztu vinir, at þú trúir svá rógi vándramanna, at þú vilt halda stríð við Gautrek konung, oker þetta allókonungligt bragð, at vilja fyrirkoma sínumfóstbróður, ok þótt því sé at skipta, láttu hann heldrníðast á þér en þú gerir honum nokkura meingerð, sváat þú missir fyrir þat konungs vináttu. Ger svá vel,herra, at eigi finnist í þínu brjósti sú greymennska, atþér vilið svá niðr fella ok undir fótum troða svá margagóða hluti sem hvárr ykkar hefir við annan gert. Haldið,herra, við Gautrek konung með prýði ok drengskapuppteknum góðvilja með ást ok fullkomnum friði, oktýn eigi fyrir vándra manna orðróm svá góðs mannsvináttu. Hefir hann fengit svá vitra konu ok góðfúsa,at allan ykkarn félagsskap mun hún saman draga ok ílag færa þat, sem áfátt er. Gautrekr konungr á ok sváþroskaliga sonu, at þeir munu þess skjótt hefna, ef feðrþeira er nokkut misboðit. Herra, haf heldr þat ráð,er ek kenni yðr: Farið sjálfir á einu skipi með inu vitrastayðru ráðaneyti á fund Gautreks konungs, bjóð heimtil fóstrs með þér Hrólfi, syni hans, má þér at honumverða ævinligr styrkr ok þínu ríki, ef þeir vilja þekkjast,ok öllum oss út í frá til veraldligrar sæmdar." Semdrottning lauk sinni ræðu, þótti konungi hún hafa veltalat ok vitrliga ok kveðst eigi skyldu ónýta hennarráðagerð, lætr nú búa ferð sína, svá sem drottning gafráð til. Síðan ferr hann, sem hann verðr búinn ok kemrvið Gautland með heilum sínum varnaði.Ok er Gautrekr konungr fréttir kvámu hans, kallarhann Ingibjörgu drottningu á tal við sik ok mælti: "Mérer svá flutt, at kominn sé í ríki várt með einu skipiHringr konungr af Danmörku. Nú með því, at þér vitiðáðr, hverr fjandskapr oss hefir verit fluttr af honumtil vár, þá skal ek nú þat allt gjalda honum, áðr vitskiljum. Er hann nú ok svá fallinn í greipar mér, atek má þetta vel gera fyrir utan alla mannhættu." Semdrottning heyrði orð hans, mælti hún til konungsins áþessa leið: "Lítil vizka fylgir þessu yðru orðaframkasti,ef þú vill gera Hringi konungi nokkut til angrs, þarsem kalla má, at hann sé kominn á yðvarn fund, svásem væntandi sér sæmdar af yðr ok góðvilja, sem þithafið áðr saman bundit með ykkr. Mátt þú á þat líta,at Hringr konungr væri eigi hér kominn með svá litluliði, utan hann trýði þér jafnvel sem fyrr, ok mun hannvera loginn á því, er þér er í móti. Nú er þat mín tillaga:Sendið menn á fund hans ok bjóð honum hér at drekkavið öllu sínu föruneyti fagra veizlu, ger þik við hannglaðan ok kátan, ok svá sem hann er kominn í höllþína við sínum mönnum, leita eptir með athugasamligrivizku, ef þú finnr hann í nokkuru sakaðan þeirahluta, sem varðar, ok ef nokkur grein finnst ykkar ímilli, leggið þat allt niðr með inna beztu manna ráðiok haldið síðan ykkar fóstbræðralag fyrir utan alla grein,meðan þit lifið báðir."Sem konungr heyrði tillögu drottningar, lét hannorka til prýðiligrar veizlu, býðr þangat fyrst at upphafiHringi konungi við öllu sínu föruneyti, ok þar meðkallar hann til þessarar veizlu marga aðra ríka menn okvitra, þá er konungr vildi ráð af þiggja. Sem konungarsátu ok glaðir váru í höllinni, inntust þeir til, hverr spillthefði þeira vinfengi, ok sem þeir við kenndust, at þeiraí milli fannst engi óþykktargrein með sönnu, ok þeirbáðir fundu, at þetta var róg ok illr orðadráttr vándramanna, endrnýjuðu þeir af upphafi sína vináttu meðþví upphafi, at Hringr konungr býðr Hrólfi Gautrekssynitil fóstrs. Ok svá sem Gautrekr konungr þiggrþetta með blíðu, býst Hringr konungr til heimferðarok Hrólfr með honum, útleystr með virðuligum gjöfum,ok þótti nú báðum konungum vel hafa til tekizt.Skildu nú konungar með kærleik ok blíðu ok helduallan tíma, meðan þeir lifðu. Fór Hrólfr til Danmerkrmeð Hringi konungi. Veitti konungr honum it ágætastafóstr. Konungr fekk honum þann meistara, er beztrvar á Norðrlöndum, ok kenndi honum allar íþróttir,þær er vaskir menn ok hraustir girntust at nema í þanntíma. Með þeim Hrólfi ok Ingjaldi tókst in mesta vinátta,ok gerðust þeir fóstbræðr. Vaxa þeir nú upp íDanmörku, ok gerist Hrólfr inn mesti afburðarmaðrumfram aðra menn bæði á afl ok vöxt. Ketill óx upp íGautlandi með feðr sínum ok var manna minnstr vextiok inn kviklátasti. Þó var hann ekki mjög við lyndiGautreks konungs sakir hávaða ok kappgirni.

4. 4

   Sá konungr réð fyrir Svíþjóð, er Eirekr hét. Hannátti sér eina drottningu vitra ok vel siðuga. Þau höfðuátt eina dóttur barna, sú er Þornbjörg hét. Hún varhverri konu vænni ok vitrari, þeira er menn vissu.Hún fæddist upp heima með feðr sínum ok móður.Svá hafa menn sagt af mey þessari, at hún var hverrikonu kænni, þeiri er menn höfðu spurn af, um alltþat, er til kvenmanns handa kom. Þar með vandi húnsik burtreið ok skilmast með skjöld ok sverð. Húnkunni þessa list jafnframt þeim riddurum, er kunnuvel ok kurteisliga at bera vápn sín.Eireki konungi líkaði eigi vel, er hún hafði þessaframferð sem karlar, ok bað hana hafa skemmusetusem aðrar konungadætr. Hún svaraði: "Nú með því,"segir hún, "at þú hefir eigi meir en eins manns líf tilríkisstjórnar ok ek er nú þitt einberni ok á ek allanarf eptir þik, má vera, at ek þurfi þetta ríki at verjafyrir konungum eða konungssonum, ef ek missi þínvið. Er eigi ólíkligt, at mér þykki illt at vera þeiranauðkván, ef svá berr til, ok því vil ek kunna nokkurnhátt á riddaraskap. Þykki mér þá líkara, at ek fáihaldit ríki þessu með styrk ok trausti góðrar fylgdar,ok því bið ek þik, faðir, at þú fáir mér nokkut af ríkiþínu til forráða, meðan þú ert á lífi, ok reyna ek svástjórn ok umsjá þeira manna, sem í mitt vald erufengnir. Er þat enn í þessu máli, ef nokkurir mennbiðja mín, sem ek vil ekki játa, þá er líkara, at ríkiyðvart sé í náðum af þeira ofsa, ef ek held andsvör ímóti þeim." Konungr hugsar nú orð meyjarinnar,finnr þat, at hún var ráðgjörn ok stórlát. Þótti honumeigi ólíkligt, at hann ok ríki hans fengi ónáðir af hennarofsa ok kappgirnd, tekr þat ráðs, at hann fær hennitil forráða þriðjung af ríki sínu. Þar með eflir hannhenni atsetu, sem á Ullarakri heitir; þar með fær hannhenni til fylgdar harða menn ok hrausta, þá semhenni váru hlýðnir ok eptirlátir at gera vilja hennar.Sem hún hafði þetta allt saman þegit af feðr sínum,ferr hún á Ullarakr. Síðan stefnir hún þing fjölmenntok lætr taka sik til konungs yfir þriðjung Svíaveldis,sem Eirekr konungr hafði játat henni til forráða. Þarmeð lætr hún gefa sér nafn Þórbergs; skyldi ok engimaðr svá djarfr, at hana kallaði mey eða konu, enhverr, er þat gerði, skyldi þola harða refsing. Síðangerir Þórbergr konungr bæði riddara ok hirðmenn okgefr þeim mála á einn hátt ok Eirekr konungr á Uppsölum,faðr hans. Stendr nú Svíaveldi með þessi skipannokkura vetr.

5. 5

   Nú er þar til máls at taka, at Gautrekr konungr áGautlandi tekr sótt. Hann kallar drottningu sína tilmáls við sik ok þar með aðra ríkismenn ok segir þeim:"Svá er mál með vexti, at ek hefi nokkura þyngd tekit.Nú með því, at ek em hniginn mjök á aldr, þá er líkligt,at ek taka eigi fleiri sóttir. Vil ek öllum mönnum þakkameð fögrum orðum fylgd ok félagsskap, er þér hafiðmér veitt. En þat er, sem þér vitið, at ek á tvá sonutil arfs eptir mik; er annarr hér með oss, en annarr erí Danmörku með Hringi konungi. Er þat hér landslög,at inn ellri konungsson taki ríki ok konungdóm eptirföður sinn. Nú vil ek eigi brjóta lög á Katli, syni mínum,með einræði mínu eða á yðr landsmönnum, en þóvil ek biðja yðr alla saman, at sá taki ríki eptir mik,sem mér þykkir betr til fallinn." Þeir kváðust gjarnavilja at hlíta hans forsjá, sögðu sér þat hafa jafnan veldugat ok kváðust eigi vilja brjóta hans ráð in síðustu,þar sem þeir hefðu haft hvert áðr ok hafi þeim stórligavel dugat. Konungr segir þá, at hann vill, at Hrólfrtaki konungdóm, lézt þess vænta, at hann mundi verðaágætr maðr ok góðr forstjóri sínum mönnum. Konungrbað, at Ketill léti sér þat vel líka. Ketill kvaðst eigiágjarn til ríkis ok þótti allvel komit, þótt Hrólfr tæki.Eptir þat þökkuðu þeir ágætan frið ok góðar náðir, erþeir höfðu lengi af hans herrasamligri stjórn ok konungligutilstilli. Eptir þetta skipar konungr því, semhonum þykkir varða. Ferr þá síðan hverr til sínsheimilis, en þeir sátu yfir konungi, sem til þess várufengnir. Líða nú eigi langar stundir, áðr þessi sótt hefirkonung í helju. Þetta þótti drottningu mikill skaði okþar með allri landsbyggðinni. Var hann mjög harmdauðiallri landsbyggðinni, því at engi konungr hafðiverið ástsælli sakir örleiks ok umhyggju. Eptir þat varhann heygðr eptir fornum sið.Sem eigi liðu þaðan langar stundir, býr drottningferð sína með vegligu föruneyti, léttir eigi fyrr þessariferð en hún kemr í Danmörku á fund Hrings konungs,berr upp fyrir konung þann harm ok skaða, semhún hafði beðit í fráfalli Gautreks konungs. Hún segirhonum alla þá tilskipun, sem Gautrekr konungr gerði,áðr hann fór at deyja. Sem konungr hafði heyrt þessitíðendi, fannst honum mikit um fráfall síns fóstbróður,Gautreks konungs, biðr hann, at Ingibjörg drottningdvelist með honum svá langan tíma sem henni vel líkar.Drottning svaraði: "Til annars höfum vér vára ferðgert en dveljast í yðru ríki, en ef þér vilið nokkut geravárn sóma, þá bið ek, herra, at þér farið í Gautland atváru boði með Hrólfi, fóstra þínum, ok gerist hannþar konungr með þinni umsjá, svá sem Gautrekr konungrgerði ráð fyrir, ok þar með vil ek, at þú drekkirerfi eptir Gautrek konung eptir fornum siðvana." Konungrlézt gera mundu sem hún beiddi. Ok eigi miklusíðar lyptir konungr sinni ferð við fríðu föruneyti,léttir eigi fyrr en hann kemr í Gautland ok Ingibjörgdrottning með honum ok Hrólfr, sonr hennar. Stendrþar fyrirbúin veizla virðulig, skipuð af mörgum ríkismönnumí landinu. Var nú drukkit erfi Gautreks konungs,ok at þessari veizlu er stefnt þing fjölmennt. Áþví þingi er Hrólfr til konungs tekinn með ráði Hringskonungs ok samþykki allrar alþýðu í öllu Gautlandi.At þessu öllu fylltu ok fram komnu, ferr Hringr konungrheim til Danmerkr, útleystr með sæmiligum gjöfum.En Hrólfr tekr til ríkisstjórnar, semr lög ok landsrétteptir sínum vilja. Gerðist hann þegar vinsæll afsínum mönnum. Hann var stjórnsamr ok stórgjöfullsvá sem faðir hans. Þá var hann tólf vetra, er hann tókríkisstjórn eða höfðingskap með konungdómi. Ketill,bróðir hans, var með honum, en Ingjaldr, fóstbróðirkonungs, var í hernaði á sumrum, en hafði jafnan vetrsetuí Gautlandi með Hrólfi konungi. Líðr nú sváfram, þar til er Hrólfr var fimmtan vetra.

6. 6

   Svá er sagt, at þat var einn tíma, at þeir bræðr talastvið. Spurði Hrólfr konungr, hve líkliga Katli þótti áhorfa um ríkisstjórn eða höfðingskap. Ketill lét vel fyrirflestra hluta sakir. Hrólfr konungr svaraði: "Ok því,at þú hefir grein í þessu máli, þá ertu skyldr at segjamér, hvers þér þykkir áfátt, þat mér er sjálfrátt." Ketillsvarar: "Vel má ek finna þann hlut, er mér þykkirvanta yðra heill. Þú ert maðr ókvæntr, ok mundir þúþykkja miklu gildari konungr, ef þú fengir þér kvánfangvið þitt hæfi." Konungr mælti: "Hvar skal ek þessorka?" Ketill svaraði: "Þá mundi yðar sæmd vaxa, efþér bæðið þeirar konungsdóttur, er bæði er hyggin okforsjál, en mér þykkir vís ván, hvar sem þú vill at víkja,at þér mun eigi frá vísat." Konungr svarar: "Ekki býrmér þat í skapi svá búit. Er land þetta lítit, ok munengum þykkja slægr til várs ríkis, eða hvar horfir þúhelzt á um þetta mál, frændi?" Ketill svaraði: "Þat hefiek frétt, at Eirekr konungr í Svíþjóð á sér dóttur vænaok vitra, þá er Þornbjörg heitir. Hefi ek svá frétt, ateigi muni fást slíkr kostr hingat á Norðrlönd fyrir allrahluta sakir, þeira er kvenmann má prýða, en hún hefirsuma hluti til jafns við hrausta riddara: þat er burtreiðok at skilmast við skildi ok sverði. Þat hefir húnum fram allar konur, þær ek hefi spurn af. Eirekr konungr,faðir hennar, er ágætr fyrir ríkdóms sakir okmargra hluta annarra, þeira er frægan konung máprýða." Hrólfr konungr svaraði: "Ekki berum véráræði til slíkra hluta. Er slíkt meir talat af ákefð enforsjá, sem þik hendir stundum, frændi. Er þat illt atætla sér á dul, er vonarlaust er, at hann fái risit með.Lízt mér svá, þótt ek fara at biðja dóttur Eireks konungsí Svíþjóð, sem þú vildir, þá þykkjumst ek vita,at mér mundi synjat konunnar, ok eigi ólíkligt, at ekfengi nokkur orð hæðilig ok yrði ek at þola þat allt,með því ek hefði engi föng á at hefna sakir ríkis konungsins,ok munda ek við svá búit þessu una allilla."Ketill kvað ekki svá fara mundu. "Skortir oss ekki heraf Danmörku ok Gautlandi at herja á Eirek konung,ef hann synjar þér mægðar." Hrólfr konungr mælti:"Ekki þarf slíkar glósur fyrir mér at gera, því at ekþykkjumst sjá, hversu þetta mundi fara, þótt freistatværi." Þetta fór enn sem annat eptir skaplyndi Hrólfskonungs, at hann gaf at þessu engan gaum ok lét líða hjásér sem margt annat, þat sem honum var tjáð, ok eigivissi at nær, hvat honum bjó í skapi. Tók hann þá tilþess jafnan síðan, er öðrum var ór minni liðit. Líðr sváfram nú um hríð, at þeir fóstbræðr sátu ýmist í Danmörkueða Gautlandi, en herjuðu jafnan á sumrumok fengu of fjár ok váru inir hraustustu bardagamenn,svá at ekki stóð við þeim. Urðu þeir harðla víðfrægir afsínum fremdarverkum; kunnu allir náliga þeira nafn.Svá er sagt frá Hrólfi konungi, at hann var allramanna mestr ok sterkastr. Hann var svá þungr, at engumhesti mátti hann ríða allan dag út, svá at eigi kafnaðieða spryngi undir honum, ok varð jafnan at skiptavið hann. Hrólfr konungr var manna vænstr ok kurteisok at öllu vel skapaðr, hærðr manna bezt, breiðleitrok mikilleitr, eygðr manna bezt ok fögr augun ok snör,miðmjór ok herðimikill ok manna bezt á sik kominnok at öllu inn hæverskasti, hverjum manni betr vígrok at öllum íþróttum búinn um fram hvern annan,þann er honum var samtíða á Norðrlöndum. Mannavar hann vinsælastr. Hrólfr konungr var vitr maðrok í öllu forsjáll, skynugr ok glöggþekkinn. Gerðisthann brátt víðfrægr af sínum höfðingskap bæði nær okfjarri.Þat var eitt vár, er Ketill spurði, hvat Hrólfr konungrætlaði at athafast um sumarit. Hann svaraði:"Mun eigi ráðligt at fara til Svíþjóðar ok leita mægðavið Eirek konung, svá sem þú talaðir fyrr?" Ketillmælti: "Undarligt er yðvart lyndi. Þér látið fyrst hjáyðr líða, þat er talat er, ok gefið engan gaum at þá ístað, þó at yðr sé þat í hug, þá minnizt þér á þat síðanok látið þá sem nýmælt sé, þá er margir vetr líða. Ermér samt í hug sem þá, ok er ekki at fresta." Konungrmælti: "Hefir þú nokkut frétt af þessari mey?" Ketillsvarar: "Með öllu ekki annat en þat, sem ek hefi þéráðr af sagt." Konungr mælti: "Frétt hefi ek, at húner bæði vitr ok væn, ok svá er mér flutt, at svá sé húnstór ok stolt, at hún vili, at engi maðr kvenkenni hanaok hún sé tekin til konungs yfir þriðjung Svíþjóðar okhennar atseta sé á Ullarakri ok haldi þar hirð sem aðrirkonungar. Heyrt hefi ek þat ok sagt, at hennar hafibeðit nokkurir konungar ok hafi suma látit drepa,suma hafi hún látit klækja á einhvern hátt, suma blinda,gelda, handhöggva eða fóthöggva, en valit öll orð hæðiligmeð svívirðu, ok vili hún svá af venja, at þessaramála sé leitat. Sé ek ok, at þessi ferð mun hefjast mjöktveim stofnum, því at ef vér fáum þetta ráð fengit, munoss í aukast frami í ferð þessari, hitt elligar, at vér munumfá af þessari ferð skömm ok sneypu ok ævinligt athlægi."Ketill mælti: "Litlir eruð þér margir brjósti,þótt þér séið gildir saman reknir, ok er yðr þat mikilathlægi at treystast varla at flytja við einn kvenmanneyrendi. Vænti ek ok þess, því meira dramb sem húnhefir á sik dregit, at því vesalligar falli hennar ofstæki,þegar sá tími er kominn, er þar verðr endir á." Hrólfrkonungr mælti: "Nú með því at þú frýr hugar um ferðþessa, þá vil ek senda þik til Danmerkr eptir Ingjaldi,fóstbróður mínum. Vil ek, at hann fari þessa ferð meðmér."Síðan hættu þeir tali sínu. Býr Ketill ferð sína tilDanmerkr. Ingjaldr bregðr við skjótt ok ferr á fundHrólfs konungs. Konungr fagnar honum vel ok segirhonum sína fyrirætlan. Ingjaldr tekr vel, lézt vænta meðkonungs hamingju, at góðan enda mundi eiga þeiraeyrindi, um þat er lyki, þótt nokkut seinkaðist. Hrólfrkonungr segir Katli, bróður sínum, at hann skal veraheima ok gæta ríkis. Ketill mælti: Þér munuð ráða,herra, en undra ek, at þér kallið mik þat ómannan, atek sé eigi hæfr í yðru föruneyti." Konungr mælti: "Eigiskaltu svá virða, bróðir, því at þá skaltu fara þessa ferð,ef vér þurfum við nokkurra harðræða, en vér munumþessara mála leita fyrst með hógværi ok góðu þoli, efþess er kostr." Var Ketill eptir inn nauðugasti ok kvaðþeim fyrir þat illa farast mundu. Lyptir Hrólfr konungrferð sinni, ríðr heiman við sex tigu manna. Varþetta lið mjög valit bæði at mannvirðing ok skartsamligumbúnaði klæða ok vápna. Ríða síðan sem leið liggr,létta eigi fyrri sinni ferð en þeir kómu til Uppsala.

7. 7

   Nú er þar til at taka, sem Eirekr konungr er. Hannátti sér drottningu vitra ok væna. Hún hendi mikit talaf draumum. Hún hét Ingigerðr. Þat var eina nótt, erdrottning vaknaði í sæng sinni, hún talar við Eirekkonung ok mælti: "Ek mun hafa illa látit í svefni.""Svá er," segir konungr, "eða hvat dreymdi þik?" Húnsvaraði: "Úti var ek stödd, ok þóttumst ek lítast um,en því brá við, at sá um alla Svíþjóð ok miklu víðara.Ek sá upp til Gautlands ok svá gerla, at ek sá þaðanrenna vargaflokk mikinn, ok hingat þótti mér þeirstefna á Svíþjóð, en fyrir vörgunum fór it óarga dýr.Þat var harla mikit. Þar fór eptir hvítabjörn. Þat varrauðkinnr. Bæði þótti mér dýrin sléttfjölluð ok kyrrligok láta ógrimmiliga, en þat þótti mér með ólíkendum,hversu skjótt hingat bar dýrin eða hversu gerla ekþóttumst þau sjá, ok eigi þótti mér færi saman en sextigir. Ek þóttumst vita, at þau mundu hingat ætla tilUppsala. Ek þóttist kalla á þik ok segja þér til, ok íþví vaknaða ek."Konungr mælti: "Frú," segir hann, "fyrir hverjuætlar þú slíkt vera?" Hún svaraði: "Þar sem sá varga,þat eru manna fylgjur, en þar sem it óarga dýr fórfyrir, þat er konungs fylgja, ok mun hann vera formaðrhinna. Rann í hjá honum einn hvítabjörn. Þarmun þessum konungi fylgja nokkurr kappi eða konungsson,því at björninn er sterkr, ok merkir hann sterkafylgd, ok þykki mér mikil ván, at yðr sæki heim nokkurrágætr konungr. Var þetta dýr miklu meira ok sterkaraen ek hafi spurn af, at svá mætti vera." Konungrmælti: "Hvaðan ætlar þú þenna konung at koma eðahversu skaðvænliga þykki þér þetta vera munu váruríki?" Drottning mælti: "Skylda ek nokkut um ætla,þá vænti ek, at þessi konungr fari með engri stríðu íþetta sinn, því at þessi dýr váru hýr, en ef ek skyldigeta til, þá er þat mín ætlan, at þetta it mikla dýr munivera fylgja Hrólfs konungs Gautrekssonar af Gautlandi,með því at þaðan runnu þessi dýr at, en hvítabjörninnget ek vera fylgju Ingjalds, fóstbróður hans." Konungrmælti: "Hvat mun kappinn Hrólfr vilja hingat á várnfund?" Drottning mælti: "Ór slíku öllu verðr gátu atgera svá búit, en með því at dýrin váru hýr í viðbragði,get ek, at þeir fari með friði ok góðum hug til vár.Þætti mér líkast, at Hrólfr konungr mundi hafa þateyrindi, sem margir hafa áðr haft, at biðja Þornbjargar,dóttur yðvarrar. Er hún nú frægust kvenna hingatí Norðrlönd." Konungr mælti: "Ekki kann ek Hrólfiat ætla þessa dul eða öðrum þeim konungi, er svá litluríki stýrir, þar sem áðr hafa beðit hennar þeir konungar,er haft hafa undir sik aðra skattkonunga, ok farekki, frú, með slíka draumóra." Drottning mælti:"Eigi tekr til þess, nema þurfi, hvat ek ætla um þetta."Konungr mælti: "Hversu skal ek ganga í móti Hrólfikonungi, ef hann kemr hér, eða taka hans máli, efhann ferr þessara eyrenda?" Hún svaraði: "Vel skuluþér taka Hrólfi konungi, ef hann sækir yðr heim, oksýna honum ina mestu blíðu, því at hann er inn mestiafreksmaðr um marga hluti ok eigi víst, at yðar dóttirfái frægra mann en sem mér er hann sagðr." Ok eptirþetta skilja þau sitt tal at sinni. Líða nú nokkurir dagar.

8. 8

   Nú er sagt Eireki konungi, at kominn sé í staðinnHrólfr konungr Gautreksson með sex tigu manna. Konungrfekk menn til at bjóða honum til veizlu í höllsína. Sem Hrólfi konungi kómu þessi orð, ferr hanná konungs fund, ok var honum tekit vel ok sæmiliga,en með engri blíðu eða ölværð. Var honum skipat íöndvegi á inn óæðra bekk. Kómu þeir síð dags. Váruþá tekin borð ok vist ok drykkr inn borinn. Ok er þeirhöfðu drukkit um hríð, váru margir vel kátir. Hrólfrkonungr var heldr hljóðr ok fátalaðr. Eirekr konungrorti orða á hann ok spurði tíðenda af Gautlandi eðaannars staðar, þar sem hann hafði fréttir. Hrólfr konungrsagði með öllu tíðendalaust af Gautlandi. Eirekrkonungr mælti: "En hver eru eyrendi yðar hingat tilvár Svíanna, er þér ríðið um hávetr með margmenni?"Hrólfr konungr svaraði: "Vér höfum verit sjálfráðirferða várra hér til, hversu sem þat berr til heðan af,hvárt sem vér höfum farit á skipum eða hestum. Enþar sem þér spyrið at eyrendi váru, þá höfðum vérætlat at bera þau fram í meira tómi, en nú, þar semþú fréttir at, þá ætla ek, at vér þurfum þeim eigi atfresta, því at satt er þat mælt, er aptans bíðr óframssök. Er þat eyrendi mitt hingat, at ek mæli til mægðavið þik, en til samfara við Þornbjörgu, dóttur þína.Vildu vér nú skjótt heyra skýr andsvör váru máli."Eirekr konungr svaraði: "Kann ek glensyrðum yðrumGautanna, at þér talið margt kátligt, þá er þérdrekkið, ok má þat eigi allt marka. Mun ek vera nærgætryðr Gautunum ok yðru eyrendi. Mér er sagt, atþar sé hallæri mikit með yðr Gautum. Berr þat mjöktil, að Gautland er óvítt ok lítit aftektum, en mannfjöldimikill. Þér fæðið jafnan mikinn her á yðrumkostnaði ok eruð örlátir ok góðir af yðru, meðan tiler. Nú þykkjumst ek vita, at þér mun þykkja mjök atskorpna, ok munu þér því hafa heiman farit, at yðrmun þykkja illt at þola sult ok harðrétti. Þat er okmikil várkunn, at slíkum mönnum sem þér eruð þykkiþat vera mikil vandræði at vera við þat, ef þú mátteigi halda þroska þínum. Var þetta ráð miklu vitrligra,at leita sér hjálpar þangat, sem líkast þótti, heldren velta af út í vesöld. Vil ek þetta vel fyrir þér virða,þótt þú væntir þér hér nokkurrar hjálpar af oss. Vilek þat skjótt gera augljóst fyrir þér, hvern beina þérfáið í váru ríki. Vér viljum lofa yðr mánaðar yfirförum várt ríki, ef þér vilið með þökkum taka þessadvöl. Ok ef annarr konungr veitir yðr slíkar hjálpir,þá er mikil ván, at þú komir þessu fólki ósoltnu heim,sem með þér ferr, en far ekki með þann hégóma, atþér biðið kvenna, hvárki minnar dóttur né annarra, þvíat þat mun yðr at skjali einu verða, meðan þér eruðsvá af yðr komnir af skorti ok hallæri. En þá er þessitími er úti, mun enn nokkut fyrir brenna, er þér komiðheim, ok beri þér fyrir þetta engan hugarekka svá búit."

9. 9

   Hrólfr konungr hlýddi vel orðum konungs, ok erkonungr lauk sínu máli, mælti Hrólfr: "Herra, eigier þat satt, at oss skorti mat í váru landi eða þurfumannarra ölmusa várum mönnum til hjálpar, en þó atþetta þrot sækti oss, þá mundum vér fyrr aðra heimsækjaen yðr. Lízt þetta gert til vár þarfleysu kalls,"ok fundu menn, at Hrólfr konungr reiddist harðlamjök, þó at hann hefði fá orð um, ok skildu konungarí þat sinn, ok fóru menn at sofa. Var þeim Hrólfi konungifylgt til einnar skemmu at sofa.Eirekr konungr gekk ok til sængr sinnar. Var drottningþar fyrir, ok tóku þau tal með sér. Hún spurði:"Er Hrólfr konungr kominn á yðvarn fund?" "Svá erat vísu," segir konungr. Hún spurði: "Hversu lízt þérá Hrólf konung?" Eirekr konungr segir: "Skjótt er þatat segja, engan mann hefi ek sét meira ok sterkligraok at öllu vænna ok kurteisara, þat er ek má líta afhans viðbragði, né at öllu betr skapaðan." Drottningmælti: "Svá hefir mér flutt verit, eða hefir þú nokkutvið hann talat eða reynt hans vizku." Konungr segirhenni allt þeira viðtal, hversu farit hafði með þeim,"ok þat hygg ek," segir hann, "at hann sé langt umfram aðra menn bæði at viti ok flestum íþróttum okþolinmæði." Drottning mælti: "Þá hefir nú illa tiltekizt, er þú skalt svá illa leitat hafa slíks höfðingjasem Hrólfr konungr er, ok fyrir þetta munu þér eigaok yðvart ríki ván af honum stórra ónáða ok langra,því at þat er mín ætlan, þótt yðr þykki hann hafa lítitríki, at meira vinni hans frami ok hreysti með konungligunáttúrubragði en liðsfjöldi nokkurs konungs hingatá Norðrlönd, því at mér er svá flutt, at hann sé langtum fram aðra konunga." Konungr mælti: "Bæði er,at hann er mikit afbragð annarra manna, enda finnstþér mikit um konung þenna, eða hvat er nú til ráðs?"Drottning mælti: "Skjót er mín tillaga, herra, ek vil,at þér vægið fyrir Hrólfi konungi í orðum, því at meðsönnu segi ek þér þat, at þér mun verða þungt at etjavið hann þrái eða kappi, því at hann hefir styrk afDanakonungi, því at hann ræðr öllu með Hringi konungi,fóstra sínum." Konungi svaraði: "Vera má, atoss hafi missýnzt um þetta mál, eða hversu skal ek núsvá tala eða gera, at honum líki vel?" Drottning mælti:"Þat legg ek til ráðs, at á morgin, er þeir koma í sætiok þér hafið drukkit um hríð, þá skaltu kasta gleðiorðumá Hrólf konung ok spyrja at hans framaverkum, er hannhefir unnit, en ek get, at hann muni vera fár ok muneigi ór minni liðit yðvart tal. Síðan skaltu spyrja ateyrendum hans ok láta svá örvænliga sem hann hafialdri getit sinna eyrenda fyrir þér. En ef hann víkr áeða talar þar til nokkurum orðum, þá seg þú, at þúmunir eigi, at þit hafið nokkut við talazt nema vel okvingjarnliga, en ef þat hefir nokkut verit, seg, at þatviltu gjarna ómælt hafa, ok ef hann víkr nokkut á bónorðit,þá vilda ek, at þú svaraðir vel til ok vísir eigifrá, ef hann fengi jáyrði af henni til þessara mála. Geriðyðr blíða ok auðvelda í þessu máli, vænti ek, at þá farivel ykkar í milli. Þykki mér þó eigi ráðit, hversu auðveldligaganga meyjarmálin, þótt þér leggið samþykkitil." Ok eptir þetta sofa þau af um nóttina.Ok um morguninn, er menn kómu undir drykkjuborð,var Eirekr konungr allkátr ok orti mjök á umgleði við menn Hrólfs konungs. Sem Hrólfr konungrheyrði þetta, hlýddi hann til ok var heldr fátalaðr, oker Eirekr konungr fann þetta, mælti hann: "Svá ermál með vexti, at þú, Hrólfr, ert kominn í vára hölleptir mínu boði, ok því, at mér finnst svá, at þér hafiðeigi alvöru gleði, svá sem dýrra höfðingja er háttr tilat veizlum, viljum vér gjarna, at þér gerið oss kunnigt,hvat veldr yðvarri ógleði, svá at vér megum fullgeraalla yðra gleði með eptirlæti, svá at yðar konunglig tignheldi sinni virðing með eptirlæti þeira hluta, sem vérmegum yðra sæmd auka. Þar í móti vildum vér þiggjaaf yðr með gleði frásögn þeira fremdarverka, sem dagligasegjast af yðar snilldarverkum ok bardögum. Eross þar áðr allmikit af sagt." Hrólfr konungr mælti:"Þat mun enn sem annat þat, sem til mín kemr, atyðr Svíum mun þykkja lítit um vert." Eirekr konungrmælti: "Mikit hefir oss verit sagt af vænleik þínum okatgervi, ok virðist oss svá, at þar megi eigi ofsögumfrá segja um allan þinn vænleik, kurteisi ok hæversku,eða hversu gamall maðr ertu, Hrólfr?" "Ek em núátján vetra gamall." Konungr svaraði: "Afbragðs maðrertu, eða hvert ætli þér ríða, eða hvat hafi þér ateyrendum, er þér hafið sótt á várn fund?" Hrólf undraðimjök, er konungr spurði þessa, ok hugði, at konungrmundi vilja endurnýja sín atyrði. Hann mælti:"Eyrendi várt var kunnigt gert, ok ætla ek eigi ór minnifallit oss Gautunum, hver andsvör vér fengum af yðrþar í mót." Konungr mælti: "Eigi man ek, at þér hafiðnokkur eyrendi við oss flutt. Byrjar þat eigi várri konungligritign at mæla nema á góðan hátt við jafnvirðuliganhöfðingja sem þú ert, ok ef vér höfum þat nokkuttalat, at yðr mislíki, þá mun þat satt sem mælt er, atöl er annarr maðr. Viljum vér þat allt með skynsemiaptr taka ok láta sem ómælt sé, ok þegar ek geymi atmínum orðum, þá vil ek vel svara yðru máli, munu okþau ein efni á vera." Hrólfr konungr sá, at nú varskipat lyndi Eireks konungs, ok hefr nú bónorð í annatsinn, flytr nú bæði vel ok sköruliga, ok er hann hættisínum flutningi, mælti Eirekr konungr: "Þessu máliviljum vér vel svara, því at þat er mikil ván, at ossbjóðist eigi fremri konungr til mægðar en þú ert. Enþér munuð spurn af hafa, at dóttir vár er eigi meðoss, ok vér höfum gefit henni þriðjung ríkis várs, okræðr hún því svá sem konungr. Hún er rík ok stórráðok hefir hirð um sik svá sem konungar. Margir konungarhafa hennar beðit ok konunga synir. Hefir húnöllum frá vísat með hæðiligum orðum, suma hefir húnlátit meiða. Nú með því at mér er hennar þessi framferðekki at skapi, því at hún gerir af sér mikit ofbeldi,því at engi maðr skal hana þora at kalla öðruvísi enmeð konungs nafni, utan hann þoli af henni nokkutharðrétti, -- nú ef þú vill sækja þessa konu þér tilhanda, hvárt sem þat er heldr með ráðum eða harðfengi,þá viljum vér til þess orlof gefa af várri álfu, enþar í mót viljum vér af yðr þiggja ró ok náðir várummönnum ok öllu váru ríki, þóttu þurfir með bardagaþessa at freista. Viljum vér ok henni engan styrk veitayðr í móti ok sitja svá kyrrir hjá öllum ykkrum samskiptum."Hrólfr konungr kvaðst eigi framar beiðastaf konungs hendi, ok bundu þetta fastmælum sín ímillum, drukku nú glaðir ok kátir. Veitti Eirekr konungrit sköruligasta.Ok at liðnum þremr dögum býst Hrólfr konungrí braut, ok skildust konungar með blíðri vináttu. Léttirhann eigi fyrr sinni ferð en hann kemr á Ullarakr meðsitt föruneyti, þar sem Þornbjörg réð fyrir. Þeir kómuþar snemma dags. Var þeim sagt, at konungr sitr yfirborðum með allri hirð sinni. Konungr valdi með sértólf af sínum mönnum, þá er fræknastir váru, ok baðþá ganga inn í höllina með sér með brugðnum sverðum,-- "en annat lið várt standi úti með búna hestavára." Ok enn mælti Hrólfr konungr við menn sína,þá er inn skyldu ganga: "Vér skulum svá at hátta, atek skal ganga fyrstr ok vit Ingjaldr, þá hverr at öðrum,ok ef svá berr til, at vár verði freistat með nokkurriáleitni, þá verið yðr sem bezt, ok gangi sá fyrstr út, ersíðast gekk inn, förum sem djarfligast." Eptir þettaganga þeir í höllina. Ok svá sem þeir váru inn komnir,sátu allir menn undir borðum á báða bekki, ok varhöllin alskipuð. Engi maðr heilsaði á þá, ok allir urðuhljóðir við þeira kvámu. Hrólfr konungr gekk innarfyrir hásætit. Sá hann, at þar sat harðla voldugr maðrmeð konungsskrúða ágætum. Þessi maðr var fagr okfríðr. Allir menn, þeir sem inni sátu, undruðust vöxtok vænleik Hrólfs konungs, en engi maðr kastaði orðumá þá. Hrólfr konungr tók hjálminn af höfði sér okhneigði konunginum, en stakk blóðreflinum í borðitok mælti: "Sitið heilir, herra, ok í náðum allt yðvartríki." Sem konungr heyrði orð hans, anzaði hann enguorði, ok eigi leit hann af út. Sem Hrólfr konungr sámikit ofstæki konungsins, tók hann til orða: "Ek ersvá kominn, herra, á yðvarn fund eptir ráði ok samþykkiEireks konungs, föður þíns, at leita yðr sóma,en mér framgangs til þess at binda við yðr unaðsamligteptirlæti, þat sem hvárr okkar má öðrum veita eptirboði náttúrunnar fyrir utan allt angr eða ónáðir." Konungrleit við honum ok mælti: "Þér munuð vera hértil vár komnir svá sem eitt fól, á hvern hátt sem þéreruð kallaðir, þar sem þér eruð landvanir. Þykkjumstek gerla skilja, at þat unaðsamligt eptirlæti, er þér krefiðaf oss, er matr ok drykkr, ok þat viljum vér við enganmann spara, þann er þessa er þurfandi ok af ossvill þiggja. Megi þér vel þessa yðra beiðslu fram hafavið þann, er vér höfum þat starf fengit, en gefið ossnáðir af slíku kallsi, því at engis manns bryti eða þjónustumaðrætla ek at vera, hvárki þín né annarra, okhaf þik skjótt í þann stað ok þínir sveitungar, er þúmátt slökkva hungr þinn ok þorsta, en lát oss sitja ínáðum af yðar kallsi ok alla vára vildarmenn." Hrólfrkonungr mælti: "Eigi er þat satt, at vér krefjum af yðrí þetta sinn matar né drykkjar, því at þat höfum véráðr í nóg, en með því at vér vitum, at þú ert heldrdóttir Svía konungs en sonr, þá viljum vér nú ok meðákveðnum orðum flytja várt eyrendi með stöddu samþykkiföður yðvars ok biðja þín mér til kvánar tilstyrktar ok stjórnar váru ríki, til upphalds ok eflingaröllu váru afkvæmi, því sem af okkr lifnar."Sem konungr Þórbergr heyrði þessi orð Hrólfs konungs,var hann svá óðr ok æfr, at hann vissi trautt, hvathann skyldi at hafast. Hann bað alla sína menn vápnastþar í höllinni ok taka ok binda þetta fól, -- "er ossleitar svá mikillar háðungar, er svá hyggst at ófrægjasjálfa oss ok skemma, því at eigi munu dæmi til finnast,at jafnháðulig orð hafi töluð verið við nokkurn konungeða kempu, þá er sín vápn kann bera. Skal sválauna ok af venja smákonunga at hæða oss eða gabbasvá heldr konunginn föður várn." Þessi konungr hafðialvæpni yfir sér ok allir hans menn. Síðan grípr hannfyrst til vápna ok svá hverr at öðrum. Er nú brak mikitok óp í höllinni, er hvárr eggjar annan. Sem Hrólfrkonungr sá þessa styrjöld, setti hann hjálm á höfuð sérok bað sína menn út ganga. Gekk sá nú fyrstr út, semsíðast gekk inn, en hirðin öll, svá sem við komst,sótti at Hrólfi konungi með ákafa. Hrólfr konungrhopaði utar eptir höllinni ok hafði skjöldinn fyrir sér,en hann hjó með sverðinu, sem hann við komst. Sváer sagt, at hann drap tólf menn á höllinni, ok er þeirkómu út, sá hann, at engi efni váru til viðtöku sakirliðsfjölda. Var þat ráð þeira at ríða undan at sinni.Skorti þá eigi óp ok eggjan, er staðarmenn geystusteptir þeim, hvárr fram at öðrum. Hrólfur konungr baðsína menn undan ríða, ok skilr með þeim fyrst atsinni, því at staðarmenn höfðu eigi hesta í hjá sér tileptirreiðar. Urðu menn Hrólfs konungs flestir fegnir,er í braut komust. Er nú ekki sagt af þeira ferð, fyrren þeir kómu heim í Gautland, ok undu illa sinni ferð.

10. 10

    Svá er sagt, at eptir þessa elting Svía snúa þeir tilhallar sinnar. Lætr konungr ræsta höll sína ok bera ábraut þá, er fallit höfðu. Spyrjast nú þessi tíðendi víða,ok þótti þessi ferð in hæðiligasta. Sem konungr varkominn í sæti við hirð sína í annat sinn, spurði Svíakonungr,hvárt þeir kenndi nokkut þenna mann, erþá hefði svá gabbat. Þeir svöruðu ok sögðu, at hannhéti Hrólfr ok var konungr á Gautlandi. "Er hannauðkenndr," sögðu þeir, "sakir vaxtar ok vænleiks."Konungr mælti: "Skjótt kenndum vér hann at frásögnmanna, ok er slíkt afburðarmaðr ok mun vera vitrmaðr ok þolinn, ok sýndist maðrinn staðfastligr, okmunda ek ætla, at væri óbráðreiðr ok þrár á þat, semhann færi fram, ok svá skulu vér við búast sem þessimaðr muni vitja optar á várn fund Svíanna. Skulu vérleita at smiðum ok láta virki gera um allan stað várn,harðla styrkt ok rammgert, ok búa síðan með þeiri vélfimi,at eigi megi sækja, hvárki með eldi né járni, þvíat ek hygg, at þessi konungr hyggi á hendr oss."Sem þetta var allt gert eptir konungs vilja ok forsögn,lætr Þórbergr konungr þar í búa með vígvélumbæði valslöngur ok skoteld. Er þetta vígi svá öruggtgert, at flestum þótti ólíkendi, at vinna mætti, ef vaskirmenn væri í virkinu. Þykkist konungr nú hafa umöruggt at sitja, bíðr nú kátr ok glaðr við sína mennþess, er at höndum kemr. Má nú engi á hans fund komastutan hans orlof.

11. 11

    Þar er nú til at taka, er Hrólfr konungr kom heimí Gautland ok eigi eyrendum feginn. Ketill, bróðirhans, gengr í móti honum ok spyrr, hversu farizt hafi.Hrólfr segir honum öll þeira viðskipti. Ketill mælti:"Slíkt er mikil skömm at þola einum kvenmanni atvera eltr sem merr í stóði eða hundr á stöðli. Veit ekvíst, ef ek hefði þar verit, at eigi mundi þessi ferð hafaorðit jafnhæðilig, ok fyrri skyldu vér þar hafa fallitallir, hvárr um þveran annan, en at láta eltast sem ragargeitr fyrir vargi. Ok mun yðr í hug at láta þessa eigilengi óhefnt, ok munu þér nú þegar safna liði öllu,því er yðr þykkir nokkur fylgd at vera." Hrólfr konungrsvaraði: "Ekki hirðum vér um ákafa þinn okálitaleysi. Mundi vár ferð at öllu verri, ef vér hefðumfarit at rasi þínu ok ákafa, en víst skaltu þat vita, atek ætla liði at safna, en ekki því heldr ætla ek til Svíþjóðarsumarlangt." Ketill mælti: "Þetta er orðit allilla,at Svíar hafa elt ór yðr hug allan, svá at þér þoriðeigi at hefna yðar." Konungr kvaðst ekki hirða umfors hans eða atköst, kvaðst sínum ráðum mundu framfara. Var konungr um þetta fátalaðr sem margt annat,hvárt sem honum þótti vel eða illa.Líðr nú vetrinn, ok um várit býst konungr ór landi,ok er hann er búinn, heldr hann í hernað um sumaritok hafði fimm skip ok öll stór ok vel skipuð. Váruþeir báðir með honum Ketill ok Ingjaldr. Þeir herjuðuvíða um Vestrlönd, Hjaltland, Suðreyjar ok Orkneyjarok Skotland. Þeim varð þar gott til fjár, ok er á leiðsumarit, ætluðu þeir heim at fara. Ok eitt kvöld lögðuþeir undir ey eina ok tjölduðu þar yfir skipum sínum,ok er þeir höfðu um búizt, gekk Hrólfr konungr viðnokkura menn um þvera eyna. Þeir sá öðrum meginundir eyjunni, at skip lágu níu saman. Þeir sá, at þatvar víkingaskip. Konungr gekk aptr til skipa sinna.Hann bað Ketil, bróður sinn, skjóta báti ok forvitnast,hverr formaðr væri þeira skipa. Hann gerði svá, reritil skipanna ok spurði, hverr formaðr þeira væri. Maðrstóð upp í lyptingu á einu skipi, mikill ok vænligr.Hann tók til orða: "Ef þú spyrr at formanni skipaþessa, þá heitir hann Ásmundr ok er sonr Óláfs konungsaf Skotlandi, eða af hverjum eruð þér sendir?"Ketill svarar: "Mik sendi á yðvarn fund Hrólfr konungrGautreksson at segja yðr, at hann mun hér komaá morgin ok vill hafa fé yðvart ok skip ok brytja yðrvörgum, nema þér gefið í hans vald allt þat, er þérhafið meðferðar." Ásmundr svarar: "Vitum vér, atHrólfr konungr Gautreksson er ágætr at mörgum frama,þeim sem hann hefir í hernaði unnit, en nú, þar semek er konungsson ok hefi ek nógan liðsfjölda, þá segiðsvá Hrólfi konungi, at vér munum eigi upp gefast atóreyndu. Skulum vér ok hafa fimm skip í móti yðrumfimm skipum ok vinna þetta með engum tröllskap."Eptir þetta ferr Ketill aptr ok segir þetta Hrólfi konungi,sem háttat var, kvað þetta vera inn vænasta mannok inn bezta dreng.Um morguninn bjuggust við hvárirtveggju. Lét Ásmundrleggja hjá fjögur sín skip, tóku þeir síðan atberjast. Var þessi bardagi bæði harðr ok langr ok ákafr.Gekk Ásmundr fram af mikilli hreysti, ok eigi þóttistHrólfr hafa átt við hraustari menn. Fell margt af hvárumtveggjum.Sá Hrólfr konungr, at ekki mundi í tveimhöndum mega hafa, ok ræðr þá til uppgöngu ok hansmenn á skip Ásmundar. Varð þá mannfall mikit. HétÁsmundr fast á sína menn ok gekk fram af mikillihreysti. Þá kom Hrólfr konungr mót honum. Fell númargt af hvárumtveggjum ok þó fleira af Ásmundi. Núeiga þeir höggum at skipta, ok gengr hvárrtveggi atmeð öllu afli. Hrólfr biðr engan mann skakka þeiraí millum. Ásmundr varð sárr mjök í þeira viðskiptum,ok er Hrólfr konungr sér hann eigi at síðr berjast meðfræknu hjarta, mælti Hrólfr: "Þat vil ek, at vit talimstvið ok hvílumst." Ásmundr bað hann ráða. Hrólfr talaðiþá: "Ek hefi verit nokkur sumur í hernaði, ok fannek engan þinn jafningja at hreysti. Nú með því at liðþitt er margt sárt ok fallit, þá eru nú tveir kostir afminni hendi, at þú skipa í annat sinn af ósárum mönnumskip þín, ef þú vill lengr berjast; reynum þá tilþrautar með oss. Hinn er annarr kostr, at vér setimgrið með oss, ok vil ek þá bjóða þér á fóstbræðralag,ok gerum svá trausta vára vináttu." Ásmundr svararok kveðst þat vilja, -- "ef þér leggið eigi ámælisorð á bakmér eða liði mínu." Hrólfr kvaðst eigi hafa fundithraustari menn fyrir. Eptir þat bað Hrólfr konungrþá hætta at berjast.Var þá brugðit upp friðskildi. Leggja þá hvárirtveggjuundir eyna ok bundu sár sín. Var þá hroðintvau skip af Ásmundi, en eitt af Hrólfi. Eptir þat sverrhvárr öðrum trúnað ok aldri at skilja nema með samþykkibeggja þeira. Eptir þat skiptir Ásmundr liði því,sem eptir er, skipar eitt skip harðla vel at mönnum okvápnum, en annat lið sitt sendir hann til Skotlands. Afhonum höfðu fallit tvær skipshafnir, en ein af Hrólfi.En þat lið, er Ásmundi þótti bezt fylgd í ok harðfengast,hefir hann með sér á einu skipi ok fylgir nú Hrólfikonungi heim í Gautland. Virðist Ásmundr inn vaskastimaðr ok inn fræknasti ok gekk næst Hrólfi konungium allar íþróttir, ok vantaði hann þó mikit. Sitjaþeir allir samt þann vetr í Gautlandi í góðum friði okmikilli gleði. Jafnan minnti Ásmundr Hrólf konungá, nær hann mundi vitja meyjarmálanna í Svíþjóð, okvar mjök eggjandi þessar ferðar. Konungr var jafnanfátalaðr um ferð þessa, en hann hafði raun af Katli,bróður sínum, er hann eggjaði á með kappi. Ok erváraði, býst Hrólfr konungr ór landi ok hafði sjauskip ok öll vel búin ok it ágætasta lið. Þá gerir Hrólfrkonungr bert fyrir liði sínu, at hann ætlaði þá til Svíþjóðar.Bað konungr þá Ketil, frænda sinn, eigi eptirvera, ok fóru þeir allir fóstbræðr í ferð þessa, haldasíðan til Svíþjóðar með öllu þessu liði.

12. 12

    Ok þá ina sömu nótt, er þeir kómu við Svíþjóð,dreymdi Ingigerði drottningu, ok segir hún Eireki konungidrauminn: "Ek þóttumst enn úti standa, ok varmér enn víðsýnt. Ek sá til sjóvar, at hér váru kominskip eigi allfá við land, en af skipunum runnu margirvargar, en fyrir vörgunum fór it óarga dýr. Þar meðfóru hvítabirnir tveir, harðla miklir ok vænligir. Fóruþessi dýr öll jafnframt, en öðrum megin fram hjá óargadýrinuhljóp fram göltr einn. Hann var ekki svá mikillsem hann var vígligr, svá at slíkan hefi ek engan sét.Hann rótaði hverri hæð ok lét sem hann mundi umsnúa,ok fram horfði hvert hár á honum. Hann lét semhann mundi á allt hlaupa ok bíta þat, er í nánd var.Nú þykkjumst ek vita, at þar sem it óarga dýr er, atþat er fylgja Hrólfs konungs, svá sem ek sá hana fyrr,en þó var hún nú miklu ófrýnligri en fyrr ok öll dýrinmiklu grimmligri ok runnu þegar á land upp ok á leiðtil Uppsala." Eirekr konungr mælti: "En hvat ætlarþú, hvers fylgja sá inn illiligi göltr mun vera, er þú sátt,því at sú fylgja var ekki næst um í þeira ferð, ok eigivar þá meir en eitt bjarndýr. Drottning mælti: "Sagtheyri ek, at Hrólfr konungr eigi bróður, er Ketill heitir,manna minnstr ok skjótligastr, fullr ákefðar ok ofbeldis,ok sé inn hvatasti til allrar framgöngu. Þat er mín ætlan,at þessi göltr sé hans fylgja, því at hann var ekkinæst um með Hrólfi konungi, bróður sínum. En þarsem tveir váru hvítabirnir, get ek Hrólfr konungr hafifengit sér nokkurn ágætan mann til fylgdar, konungeða konungsson, ok gerið nú svá vel, herra, haldið öllusamtali við Hrólf konung. Mun hann nú ætla at vitjameyjarmálanna. Mundi margr fyrr hafa hefnt slíkrarsneypu sem honum var ger, eptir því sem vér heyrðum,þá er hann fór á Ullarakr, ok svá mikit sem yðrvarðaði at gera hans vilja næst um, þá mun yðr núvarða miklu meira, því at hann er nú allilla beygðr, efhann náir eigi þessum ráðahag, sem hann hefir tilstofnat." Konungr kvaðst svá gera mundu.Nú var sagt konungi, at Hrólfr konungr var við landkominn. Eirekr konungr býðr honum með hundraðiliðs til veizlu virðuligrar, ok þetta þiggr Hrólfr konungr.Eirekr Svíakonungr gengr í mót honum með mikilligleði með alla hirð sína. Sitja þeir þar í inum mestaprís nokkurar nætr. Skorti þá eigi, at Eirekr konungrveitti þeim með inum mesta góðvilja. Ok einn dag, erþeir sátu við drykk, spurði Eirekr konungr, hvárt Hrólfrkonungr ætlaði at vitja meyjarmálanna. Hann lézt enná þat mundu hætta, hversu sem til tækist. Konungrmælti: "Nú mun svá fara sem ek sagða þér fyrr, at viðþetta mál muntu þurfa, ef þú skalt nokkuru áleiðiskoma, bæði ráð ok harðfengi. Er oss sagt, at konungrhafi mikinn viðbúnað. Hefir hún látit gera it sterkastavirki með inum mesta hagleik ok margs konar vélfimi.Ætlum vér þat eigi auðvelt at vinna. Nú vil ekefna þat allt, sem ek hefi yðr heitit, ok unna yðr, Hrólfrkonungr, þessa ráðs með því ríki, sem vér höfum hennií vald gefit, þar til er vér látum af landstjórn, en síðanskulu þér taka allt þetta ríki eptir várn dag, ef þérfáið hana unnit." Hrólfr konungr þakkaði Eireki konungiherrasamlig ummæli, kvaðst eigi beiðast framaraf hans hendi.

13. 13

    Litlu síðar búast þeir í braut ok létta eigi ferð sinnifyrr en þeir koma á Ullarakr. Fyrir allri þeira ferðhafði gengit in vissasta njósn, ok hafði Svíakonungr látitsterkliga byrgja aptr virkit, svá at þar mátti með engumóti inn komast. Ok er Hrólfr konungr kom við sínuliði, skorti eigi þys ok vápnabrak í bænum. Sá þeir þarmikinn viðbúnað. Hrólfr konungr bað sína menn setjaherbúðir sínar, bað þá svá um búast, at þeir mundu þarlanga dvöl eiga. Hrólfr konungr mælti þá við Ketil,bróður sinn, bað hann nú vinna virkit með áhlaupumok orðaskrumi. Ketill kvaðst ætla at ganga at eigi ótæpligaren einnhverr hans manna.Þeir sofa um nóttina, ok um morguninn beiðirHrólfr konungr ok segir, at hann vill tala við konungþeira Svíanna, ok biðr hann ganga út á virkisvegginn,svá at hvárr þeira megi vel heyra annars orð. Þetta ersagt konungi. Hann gengr út á virkit með allri sinnihirð. Sem Hrólfr konungr leit konung þeira, þá mæltihann: "Ek bið yðr, herra, til hlýða ok atgeyma þeimorðum, sem vér viljum við yðr tala. Þér megið munanæst um, er vér kómum á yðvarn fund, hverra eyrendavér fórum eða hverja smán ok svívirðu þér gerðuð tilvár, en ef vér fáum nú eigi betri andsvör en fyrr, þáskal ek brenna stað þenna, en drepa hvert mannsbarn,er í honum er, eða elligar skal ek deyja hér at öðrumkosti." Sem konungr hafði heyrt þessi hans orð, mæltihann: "Fyrr muntu verða geitahirðir á Gautlandi enþú hafir nokkut yfirboð þessa staðar eða nokkurs þess,er oss varðar. Far heim með öllu fólki þínu ok verðþví feginn, at þú komist klakklaust á braut." Síðan barðikonungr á skjöld sinn ok kveðst ekki orð vilja heyra,þat sem Hrólfr konungr talaði, ok svá gerðu allir hansmenn.Ok er Hrólfr konungr sér, at engum flutningi kemrá við konunginn, biðr hann sína menn vápnast ok sækjaat með karlmennsku. Þeir gerðu sem konungr bauðok hrukku skjótt frá ok fengu ekki at gert. Þeir fóruþess engan veg at, at eigi kæmi ráð ráði í móti. Þeirbáru eld at, ok þá hljóp vatn ór þeim stokkum, er settirváru í virkisveggina. Þeir ætluðu at vinna með vápnumok grafa, en hinir helltu á þá brennanda biki okvellanda vatni. Þar með váru færðir á þá stórir steinar,svá at allt lamdist, því at eigi skorti mannfjölda í virkinu.Fellu þar nokkurir menn, en fjöldi meiddist, genguþeir frá bæði móðir ok sárir. Gerðist illr kurr í þeimGautum, ok þótti þeim illt við at eiga, en Svíar genguút á virkit, spottuðu þá ok hlógu at þeim ok frýðuþeim hugar. Þeir báru út pell ok silki ok marga dýrgripiok tjáðu fyrir þeim ok báðu þá eptir sækja. Hrólfrkonungr spurði Ketil, bróður sinn, hversu honum þóttiat fara. Katli kvaðst heldr þykkja erfitt veita, -- "þykkimér konungr Svíanna heldr heitu míga." Konungrkvað vera mega, at fleira þyrfti við en orðaskrap eitt saman.Sitja þeir þar eigi skemmr en hálfan mánuð. Þá talarÁsmundr til Hrólfs: "Vér höfum sótt lengi stað þennaok höfum hvern dag haft mikla mæðu, ok er eigi atnær váru eyrendi, höfum vér látit marga menn, en sumireru særðir. Nú viljum vér, herra, at þér leggið tilnokkur ráð, þau er dugi, ella vilja yðrir menn frá,hverfa, því at vér höfum gabb ok athlátr fyrir váramæðu." Hrólfr konungr svaraði: "Eigi sjám vér ráðtil þess, at víst sé, at þessi staðr verðr unninn, en þóskulu vér freista at fara til skógar ok binda oss stórarbyrðar ok gera þar af stóra flaka ok hafa þar undirstórviðu. Síðan skulu vér bera þessa flaka svá hátt, atþar megi menn vel standa undir ok styðja þá stafi, erundir standa. Skal þar til velja allt it sterkasta fólkvárt. Síðan skulu sumir hafa graftól ok grafa svá raufá vegginum ok vita, ef vér komimst við þat í virkit."Þetta sýndist öllum ráð. Ok er þeir höfðu þessa umbúðveitta, báru þeir þetta undir virkit. Var þetta svásterkt, at hvárki sakaði þá, er undir váru, grjót né bik,svá at á skammri stundu höfðu þeir hlið á virkisvegginum.Ok er Þórbergr konungr skildi þessa vél, hljóphann í niðrgang virkisins ok allir hans menn ok svábraut í skóg. En Hrólfr konungr með allt sitt lið sækirinn í virkit, ok er þeir koma þar, þá eru menn allir íbrottu. Þetta þótti þeim undr mikit, er þeir kómu íekki þat herbergi, at þeir fyndi þar nokkurn mann, enmatr ok drykkr stóð þar búinn í hverju herbergi, klæðiok dýrgripir váru þar allir til reiðu. Ketill mælti: "Konungrþessi hefir verit hjartaragr, er hann hefir hlaupithér frá svá mikilli sælu dýrra gripa ok þar með búitsínum óvinum vist ok drykk. Eru vér mjök fallnir ífullsælu eptir várt erfiði. Skulu vér hér fyrst drekka oksnæða, en síðan skal skipta váru herfangi." Sem Hrólfrkonungr heyrði orð hans, mælti hann: "Nú geintu yfirþat agn, sem þér var ætlat, at þú skyldir meir gaumgefa at þinni magafylli en at handtaka konunginn. Núskal hér engi maðr at þessu dveljast, svá at fyrir þatkomist konungrinn undan, heldr skulu vér rannsakaþenna stað, ef vér finnum nokkut þat jarðhús, at ábraut megi komast." Þeir gera svá sem konungr bauð.Þeir finna þar niðrgang í virkit, ok gengr Hrólfr konungrþar fyrstr inn ok þá hverr at öðrum, ganga þartil, er þeir koma at uppgöngu, ok váru þeir þá komnirí skóg. Þar fyrir var Svíakonungr með alla hirð sína.Slær þar í bardaga. Gengr Hrólfr konungr vel fram okdrengiliga ok allir þeir fóstbræðr. Svíakonungr berstdjarfliga ok allir hans menn, því at þetta folk var valitat harðfengi, er honum fylgdi. Hafði hann ok miklufleira lið. En þá þegar, er þeir stóðu jafnt at vígi, þágengu þeir fóstbræðr hart fram ok felldu marga menn.Svíakonungr eggjaði sína menn með miklum ákafa okkvað aldri fylgd at þeim, ef þeir ræki eigi smákonungaaf sér. Barðist Þórbergr konungr af svá hvössum hugok felldi margan mann með sínum köppum, en þó hallastmjök bardaginn á þá Svíana.Hrólfr konungr talaði þá við Ketil, bróður sinn: "Þatvil ek, at þú ráðist í mót konungi þeira Svíanna ok takirhann, ef þú mátt, en ber eigi vápn á hann, því at þater in mesta klæki at særa kvenmann með vápnum." Ketillkvaðst svá gera mundu, ef hann mætti. Þar næst brastflótti í liði þeira Svíanna. Ketill var þá svá nær kominnkonungi þeira, at hann sletti flötu sverði um lendarkonungi ok greip hann ok mælti: "Frú", segir hann,"svá lokkum vér af yðr lendakláðann, ok kalla ek þettaklámhögg." Konungr mælti: "Þetta högg skal þér eigitil frægðar verða," ok slær Ketil með öxi undir eyratsvá hart, at fótunum kastar fram yfir höfuðit, ok mælti:"Svá sláum vér jafnan hunda vára, ef oss þykkir ákaftgeyja." Ketill spratt skjótt á fætr ok bjóst at hefna sín,ok í því kemr at Hrólfr konungr ok greip konunginnok mælti: "Herra, legg vápn þín, þér eruð nú á váruvaldi. Vil ek gefa þér grið ok öllum þínum mönnum,ef þér vilið játa forráði föður þíns." Svíakonungr mælti:"Mikil ván er nú þess, Hrólfr konungr, at þú þykkisthafa vald á oss ok öllum várum mönnum, en þat munyðr verða til lítils metnaðar, þótt þú þröngvir oss tilþess, er vér viljum eigi lostugir játa." Hrólfr konungrmælti: "Vit, herra, erum nú svá saman komnir, atek vil yðr í öllu sæmdar leita, ok bið ek órskurð okkarmáls í umdæmi föður þíns, ok mun þat mælt, ef hannskipar okkar í milli, at þér haldið fullum veg yðrummeð sóma." Svíakonungr mælti: "Þú munt vera vitrmaðr ok þolinn, því at sá mundi margr, ef þeim hlutaætti, hyggja at þröngva oss til þeira hluta, sem þú vildir,at gengi fram, fyrir þessa vára tiltekju. En nú þar semvér erum komnir ok várir menn á yðvart vald, þá munuvér þessu játa ok leysa oss svá fyrst at sinni ór þessufangelsi. Viljum vér nú, Hrólfr konungr, svá gera semkurteisir menn eru vanir, ef þeir verða sigraðir ok yfirkomnir,at vér viljum bjóða yðr við öllu yðru liði tilnáða ok veizlu vegligrar ok launa svá yðr, er þér gefiðgrið várum mönnum. En vér viljum nú í stað ríða tilUppsala við öllum várum vildarmönnum, þeim semeptir lifa, ok hitta konunginn Eirek, föður várn, tilheilla umráða, því at þat er várr sómi at halda hansforsjá." Bundu konungar þetta sín í millum með sterkumtrúnaði.Eptir þetta snýr Hrólfr konungr aptr í staðinn, oksvá sem hann var þar kominn, þiggr hann þar þriggjanátta veizlu, en Svíakonungr ríðr til Uppsala með öllusínu föruneyti, ok svá sem hann var þar kominn, gekkhann fyrir Eirek konung, föður sinn, lagði skjöldinnniðr fyrir fætr sér, tók hjálminn af höfði sér, hneigðikonunginum ok kvaddi hann ok mælti: "Minn kærifaðir, ek em orðinn farflótta ríkis þess, er þér gáfuð ímitt vald, ok sökum þess at ek varð yfirunnin af sterkumbardagamönnum, þá bið ek, at þér gerið þat ráðfyrir mína hönd, sem yðr er nú mest at skapi." Konungrmælti: "Gjarna viljum vér, at þú hættir styrjöldþessi, ok viljum vér, attu takir upp kvenligar atferðirok farir í skemmu til móður þinnar. Síðan viljum vérgifta þik Hrólfi konungi Gautrekssyni, því at vér vitumenga hans jafningja hingat á Norðrlönd." Konungsdóttir mælti: "Eigi viljum vér bæði gera at vera kominá yðvarn fund til umráða, enda vilja þá eigi hlítayðvarri forsjá." Eptir þat gekk hún til skemmu, engaf í vald Eireki konungi vápn þau, er hún hafði borit.Settist hún til sauma með móður sinni, ok var húnhverri mey fegri ok fríðari ok kurteisari, svá at engifannst jafnfríð í norðrálfu heimsins. Hún var vitr okvinsæl, málsnjöll ok spakráðug ok ríklynd.

14. 14

    Eptir þetta sendir Eirekr konungr menn á fundHrólfs konungs ok lætr bjóða honum til veizlu meðliði sínu. Bregðr hann við skjótt ok ferr til Uppsala.Ok er Eirekr konungr spyrr þangatkvámu Hrólfs konungs,gengr hann í mót honum með alla hirð sína okleiðir hann í hásæti hjá sér í höll sinni, skipar þar útí frá hans fóstbræðrum, drekka nú glaðir ok kátir. Síðaninna þeir til, hvat í þeira einkamál hafði komit, oksamdi þeim þat allt it bezta. Eptir þetta lætr Eirekrkonungr kalla dóttur sína inn í höllina. Sem hennikómu orð föður síns, býst hún með inu mesta skarti,gengr inn í höllina með móður sinni ok mörgum öðrumkurteisum konum. Sem Eirekr sá dóttur sína innkoma, stóð hann upp í mót henni ok leiddi hana tilsætis sér til annarrar handar með drottningu ok öllumþeim konum, er í þeira flokki váru. Nú svá sem konungarhöfðu drukkit um stund, vekr Hrólfr konungrbónorðit, svá at jungfrúin heyrði, ok þarf þat eigi meðorðum at lengja, at Hrólfr konungr fastnar júmfrúna.Var þá aukin veizlan ok boðit til múg manna víða umSvíaveldi. Varð þessi veizla ágæt ok stóð hálfan mánuð.Ok at lokinni veizlu gefr Eirekr konungr öllum ríkismönnumágætar gjafir með glöðum góðvilja, ok ferrþá hverr til síns heimilis með blíðu samþykki Eirekskonungs. Hrólfr konungr sitr eptir í Svíþjóð með húsfreyjusína, ok takast með þeim góðar ástir. Hrólfrkonungr sendir Ketil, bróður sinn, til ríkisstjórnar íGautlandi. Ingjaldr ferr til Danmerkr til föður síns,Hrólfr konungr tekr þat ríki til forráða, er konungsdóttirhafði fyrir ráðit, sitja nú allir saman með náðum,hverr í þeim stað, sem kominn var.

15. 15

    Um várit eptir koma sendimenn af Danmörku tilHrólfs konungs ok sögðu Hring konung dauðan okþat með, at Ingjaldr bað Hrólf konung koma á sinnfund ok drekka erfi eptir Hring konung, fóstra sinn.Ok þegar Hrólfr spyrr þessi tíðendi, býst hann til þessarferðar ok Ásmundr, fóstbróðir hans, með honum.Ok er þeir váru búnir, halda þeir til Danmerkr. Þeirhöfðu tvau skip, vel búin at mönnum ok vápnum. Ketillkom til móts við þá ok hafði eitt skip ok vel skipat,koma við Sjóland síð dags ok leggja undir ey eina oktjalda yfir skipum sínum.Hrólfr konungr gekk upp á eyna við nokkurummönnum. Þeir sjá skip ligga undir eynni öðrum megin,fimm skip saman. Þat váru langskip fjögur ok drekiit fimmta skip bæði mikill ok fagr, ok eigi þóttist konungrsét hafa vænna skip. Svörtum tjöldum var tjaldatyfir þessum skipum. Konungr mælti: "Hverr munstýra dreka þessum inum dýra, ok eigi hefi ek sét þatskip, er ek vildi heldr eiga en þetta." Ásmundr svaraði:"Víst er þetta afburðar skip fyrir allra hluta sakir, okværi slíkt helzt konungs gersemi. En þann einn ætla ekstýra drekanum, at þér munuð fullt verða til at vinna,áðr þér náið, þykkja mun þeim svá góðr, sem á." Konungrmælti: "Veiztu hverr drekann á?" Ásmundr svaraði:"Hann heitir Grímarr ok er Grímólfsson. Hanner inn mesti víkingr. Hann liggr á herskipum bæðivetr ok sumar. Hann er mikill ok illiligr, en hann er þóverri reyndar. Hann bíta eigi járn ok engan þeira tólf,er honum fylgja. Þeir eta allir hrátt ok drekka blóð. Erþat sannkallat, at þeir sé heldr tröll en menn. Eitt sumarfundumst vit við Suðreyjar. Hafða ek tíu skip ok öllvel skipuð, en þeir höfðu fimm skip. Vér börðumsteinn dag, ok skipti skjótt um með oss. Fell þar allt liðmitt, en ek hljóp á kaf, ok komst ek svá undan. Hefiek eigi farit verri för en þá." Konungr mælti: "Sýnistyðr nokkur efni at berjast við þá með þat lið, sem vérhöfum?" Ásmundr bað konung fyrir sjá -- "munu vértreysta á yðra hamingju, ef duga skal." Ketill eggjaðimjök atlögu, kvað þar mundu gott at reyna sik ok aflafjár ok frægðar. Þá mælti Hrólfr konungr: "Með þvíat þeir eru illir ok ágjarnir, en hafa þann grip, er ekvilda gjarna eiga, þá munu vér búast um ok bera grjótá skip vár." Nú var svá gert sem konungr bauð, okbjuggust við eptir föngum. Konungr lét ganga upp áeyna ok höggva kylfur stórar. Eptir þat herklæddustþeir. Síðan róa þeir at þeim hljóðliga.Svá er sagt, at skip Grímars lágu öll jafnfram, ok lágulangskipin nær eyjunni, en drekinn utar, ok var hliðmikit í milli skipanna ok eyjarinnar, ok leggja fyrst atlangskipunum ok vita, ef þau yrði unnin, áðr þeirkæmi við drekanum, -- "þætti mér þá unnit, ef þeirætti eigi langskipin til annarrar handar, þá er þeir legðuat drekanum." Konungr bað þá vera sem ákafasta, meðanþeir væri sízt við búnir, ok vita, at sem skjótastskipti um með þeim, bað þá ekki æpa ok fara sem hljóðast.Þeir gerðu sem konungr mælti. Þá var á þoka okmyrkvi mikill. Finna þeir eigi fyrr, er á langskipunumváru, en tjöldin váru tekin af þeim, en sjálfir þeirbarðir bæði með grjóti ok vápnum. Þeir spruttu áfætr allir ok taka í mót með mikilli hreysti, því at þeirlágu allir með vápnum sínum, en þó fengu þeir mikinnmannskaða, áðr þeir gæti vel skipat liði sínu til varnar,ok er þeir höfðu litla stund barizt, réðu þeir Hrólfrkonungr til uppgöngu. Varð þar mannfall svá mikit,at á lítilli stundu ruddu þeir þat skip, sem þeir váru ákomnir, fellu sumir, en sumir hljópu á kaf ok drukknuðu.Ruddu þeir svá þrjú skip, at hvert mannsbarn vardrepit.Við þetta vaknar Grímarr ok bað sína menn at leggja,þá sem á drekanum váru. Þar var óp mikit ok kall, erhverr eggjaði annan. Þá mælti Hrólfr konungr til Ketils,bróður síns: "Nú skaltu leggja at því langskipi, er eptirer, en vit Ásmundr skulum leggja at drekanum." Ketilllézt svá gera mundu. Nú leggr á sitt borð drekanumhvárr, Hrólfr konungr ok Ásmundr. Þeir höfðu fengitlítit manntjón ok höfðu því lið fleira. Þá stóð Grímarrupp á drekanum ok sagði: "Hverir leggja hér at svá vaskliga?"Konungr svaraði: "Ef þér er á því forvitni, þáheiti ek Hrólfr ok em Gautreksson, annarr heitir Ásmundrok er konungsson af Skotlandi." Grímarr mælti:"Þann mann höfum vér sét, ok skildum vér svá næstum, at honum mætti vera lítil eptirsjá at várum fundi,þá er vér eltum hann sáran á kaf, en drápum af honumhvert mannsbarn, eða mun hann nú ekki til þessmuna?" Ásmundr mælti: "Hitt skaltu finna, áðr kveldkemr, at mér er þat eigi ór minni liðit." Þá tók Grímarrtil orða: "Þín heit munu vér svá lítt óttast, en vitumvér, at Hrólfr konungr er ágætr at hreysti sinni, ok þvíviljum vér gera honum þann kost sem engum öðrum,því at þat er skaði, ef slíkr maðr er drepinn. Bið ek,attu, Hrólfr konungr, gangir upp á eyna við alla þínamenn, vápnaða ok vel klædda, en peninga þá, sem þérhafið, vil ek taka fyrir menn þá, er þér hafið fyrir mérdrepit, ok er það þó allt of lítit. Hefi ek þó engummanni gert jafngóðan kost, síðan ek kom í hernað."Sem Hrólfr konungr heyrði orð hans, mælti hann:"Þetta mun víst vera vel boðit, en með því at oss er þateigi sýnt, at vér séim á þína miskunn komnir, at þúeigir nokkurra kosta boð heldr við oss en vér við þik,þá viljum vér með engu móti missa fjár várs." Grímarrmælti: "Sé ek, at þú munt eigi vera jafnvitr maðrsem vér hugðum, er þú vill eigi vægja lífi þínu, þvíat sönnu segi ek þér ina síðustu þína lífdaga, ef þúætlar við mik at þreyta. Hafða ek hitt ætlat, at þúskyldir lifat hafa til lengri nytja, með því at mér ertusagðr hraustr ok vinsæll. Hafða ek ætlat at sýna á þér þvímeira drengskap en öðrum. Þótti mér aukast í því frami,at ek miskunnaði yðr utan allra verðleika." Hrólfr konungrmælti: "Enga þökk hafi þér af oss fyrir þetta, okbúið yðr skjótt, því at vér viljum á þat hætta, hvárireiga öðrum kosti at bjóða, áðr kveld komi. Höfum vérok nokkurt svig unnit á yðrum mönnum, ok er yðrþess mál at hefna." "Nú kaust þú þann kost, er þúskalt aldri fagna síðan ok þér mun vera makligr."Ok eptir þetta tekst þar bardagi harðr ok ákafr. Váruþeir Grímarr bæði sterkir ok harðfengir ok svá ákafir,at konungs menn máttu ekki annat en hlífa sér. Þeimvar ok óhægt til atsóknar at vega upp á drekann, því athann var svá hár sem kastali, en menn sterkir ok kænirtil varnar ok áttu at höggva niðr fyrir sik, en enganþeira tólf beit járn, sem Ásmundr hafði sagt. Fellu þámenn Hrólfs konungs bæði móðir ok sárir.Svá er sagt, at Ketill Gautreksson lagði at langskipinu,því er eptir var. Sá hét Forni, er stýrði skipinu, okvar inn hraustasti maðr. Lagði þar hvárr djarfliga tilmóts við annan, ok varð þeira fundr harðr. Sýndi Ketillþar harða atsókn ok réð til uppgöngu við sínu liði.Þar var orrosta áköf. Skiptust þeir Ketill höggum við,ok fell Forni fyrir Katli. Síðan drápu þeir hvertmannsbarn á skipinu. Fekk Ketill þar góðan orðstír afsínum mönnum. Eptir þetta lögðu þeir at drekanum,ok fundust þeir bræðr, spurði Ketill, hversu gengi.Hrólfr konungr lét lítt yfir ok sagði, at eigi mundi svábúit hlýða, kvað þetta vera fjandr mikla við at eiga.Hann bað Ketil róa at eyjunni ok flytja út at þeimstórtré, því at þar skorti eigi stóra mörk. Ketill gerðisvá ok var í öllu inn skjótasti. Ok er þeir kómu aptr,lét konungr fella viðu á borðin drekanum svá stóra okþunga, at hann hallaðist við.Síðan réðu þeir Hrólfr konungr til uppgöngu. Felluþá menn á drekanum bæði fyrir grjóti ok vápnum. Hallaðistþá bardaginn á Grímar ok hans förunauta. Hrólfrkonungr sneri aptr eptir skipinu ok hafði kylfu einastóra ok barði á tvær hendr. Þeir Ásmundr ok Ketillfylgdu honum. Fell þá hverr um þveran annan. Konungrhafði mannfleira. Fell þá lið Grímars, svá at þeirtólf stóðu uppi, Grímarr ok kappar hans. Var þá gengitat með kappi, ok barðir með kylfum. Fellu þá margir.Ok er Grímarr sá, at þeir mundu sigraðir verða, stökkhann fyrir borð ok á kaf. Ásmundr var nær staddr okhljóp þegar eptir honum ok leggst inn eptir honumat eyjunni, ok er þetta sér Hrólfr konungr, leggst hannþegar til lands ok vill duga Ásmundi, svá at þeir eigisteigi tveir við. Ok er Ásmundr kemr at landi, varGrímarr á land kominn, ok er hann sér Ásmund, þrífrhann upp stein ok sendir honum. Ásmundr skýtr sérþá í kaf, ok er hann kemr upp, ætlar Grímarr at sendahonum annan, ok í því var hann sleginn með kylfu,svá at þegar fell hann. Þar var kominn Hrólfr konungrok lét skammt höggva í millum. Lét Grímarrþar líf sitt. Þá lögðu þeir út til drekans, ok hafði Ketillunnit þar allt til handa þeim. Tóku þeir þá ok ruddudrekann, en köstuðu á kaf þeim, sem fallit höfðu. Eptirþat fóru þeir til eyjarinnar ok bundu sár sín. Váruþeir bæði móðir ok sárir, en fjöldi fallinn. Þar váruþeir nokkurar nætr. Konungr var lítt sárr, en þeir Ásmundrok Ketill váru mjök sárir.Eptir þetta bjuggust þeir á braut. Tóku þeir drekannGrímarsnaut ok gátu varla skipat fyrir mannfæð,en létu eptir öll önnur skipin, kómu nú við Danmörku.Ok er Ingjaldr fréttir kvámu Hrólfs konungs, býðrhann þeim til veizlu þeirar, er hann hafði stofnat, erfieptir föður sinn. Drukku þeir nú allir samt með miklumveg erfi Hrings konungs. Var þar ekki jafnmargthjalat sem um dráp þeira Grímars, því at öllum þóttiþat it mesta hreystiverk. Ok er þessu er lokit, lætrHrólfr konungr stefna þing fjölmennt. Á því þingi ertekinn Ingjaldr til konungs eptir föður sinn yfir Danmörkalla. Sitr hann nú ok semr ríki sitt á þá lund,sem Hrólfr konungr gaf ráð til. Eptir þat býst nú íbraut Hrólfr konungr af Danmörk með stórgjöfumsæmdr af Ingjaldi konungi. Ferr hann nú leiðar sinnar,þar til er hann kemr til Svíþjóðar með öllu heiluok höldnu, en Ingjaldr konungr sitr um kyrrt at ríkisínu í Danmörku, ok skildust með inni mestu blíðu.Fór Ketill til Gautlands ok sitr þar um kyrrt.Hrólfr konungr sitr löngum at Uppsölum, ok varþar vinátta góð með venzlum. Hrólfr konungr lagðimikinn kost til at búa drekann Grímarsnaut ok létallan steina fyrir ofan sjá með ýmsum litum, bæði gulum,rauðum, grænum ok blám, svörtum ok samblöndnum,gulli lætr hann búa dreka höfuð, ennispánu okalla svíra ok víða renna gulli í súðina, þar sem bætaþótti. Var hann hverju skipi skrautligri. Þótti hannsvá bera af hverju skipi sem Hrólfr konungr af öðrumkonungum, þeim sem váru í Norðrlöndum. Gerðisthann þá harðla víðfrægr af sinni stjórn ok vizku,sóttu margir ríkir menn á hans fund ok gerðust honumhandgengnir ok veittu honum dyggiliga fylgd. Höfumvér þat heyrt, at í þann tíma hafi eigi nokkurtskip verit skipat frægrum köppum en drekinn Grímarsnautr,þótt vér kunnum þá eigi at nefna eða frá atsegja. Sitr Hrólfr konungr nú í Svíþjóð með mikilligleði ok prís þau missiri. Unni Þornbjörg drottningHrólfi konungi stórmikit. Fann konungr, at hún varhverri konu vitrari ok meiri skörungr fyrir allra hlutasakir. Ásmundr var með konungi vel haldinn ok reyndistat öllu hraustr ok inn vaskasti. Virði konungr okhann mest sinna manna. Hrólfr konungr hafði þriðjungSvíþjóðar til forráða. Hann hafði jafnan á sumrumútgerð fyrir landinu ok leitaði sér frægðar ok frama.Ok it næsta sumar eptir bardaga þeira Grímars hafðiHrólfr konungr verit í hernaði. Hann hafði víða herjatum Vestrlönd ok orðit gott til fjár ok frægðar. Umhaustit heldr konungr til Svíþjóðar ok sitr þann vetrí kyrrðum.

16. 16

    Þá réð konungr fyrir Garðaríki, er Hálfdan hét.Hann var vitr konungr ok vinsæll. Hann á dóttur einafríða, þá er Álof hét. Hálfdan konungr unni mikitdóttur sinni. Þótti hún inn bezti kostr í öllu Garðaríkiok þótt víðara væri um leitat. Þórir hét maðr. Hannvar öndugishöldr Hálfdanar konungs. Hann var bæðimikill ok sterkr. Hann var kallaðr járnskjöldr. Hannhafði lengi verit þar landvarnarmaðr.Með Hálfdani konungi váru tólf berserkir. Þeir váruillir ok ódælir. Engan þeira beit járn. Tveir eru nefndiraf þeim, hét annarr Hrosskell, en annarr Hesthöfði.þeir váru bræðr. Svá er frá þeim sagt, at þeir óðu eldaok gengu sjálfráðir á vápn, þá er berserksgangr komá þá. Þeir drápu bæði menn ok fé ok allt þat, er fyrirvarð ok eigi vildi undan þeim láta, ok eirðu engu,meðan sá óhugr var á þeim, en þá þetta rann af þeim,váru þeir svá máttlitlir, at þeir höfðu eigi allnær hálfanstyrk sinn, ok var sem þeir væri þá svá veikir semþeir menn, er í sóttum hefði legit. Helzt þat um dægreða því nær. Hálfdan konungr hafði mikit traust áþeira framgöngu, svá at engir konungar treystu viðhann at stríða. Konungr unni mikit dóttur sinni, okþótt konungar bæði hennar, þá stukku allir undan viðgys ok gabb, er berserkir gerðu at þeim. Þóttust allirhólpnir, er ór þessu kallsi kómust. Við þetta gerðistkonungsdóttir kostvönd ok vildi engum játa, þótt hennarbæði. Sitja nú um kyrrt, því at öllum leiddist hennarandsvör.

17. 17

    Þat var einn tíma, at Þornbjörg drottning talar viðHrólf konung: "Hvat ætli þér í sumar at starfa?" Konungrsvarar: "Í hernað ætla ek." Hún spurði: "Hafiþér nokkut spurt af ferðum Ketils, bróður þíns?" Hannkveðst þaðan hafa enga frétt, -- "eða kanntu oss afþví at segja?" Hún svaraði: "Þat hefi ek frétt, at Ketillfór austr í Garðaríki at biðja dóttur Hálfdanar konungssér til handa. Svá hafa mér fréttir gengit, at hannhafi þangat haldit tveim skipum ok hann hafi gengitvið tólfta mann inn í höll konungs. Þat hefi ek heyrt,at hann bar upp eyrendi sín vel ok sköruliga ok fluttisitt mál með mörgum snjöllum orðum, en hann fekkþau andsvör af konungi ok júmfrúnni, at honum þóttisér leitat lítils metnaðar, en berserkir hljópu upp meðópi ok miklum gný ok ráku þá út ór höllinni ok eltuþá til skipa með grenjun ok fáheyrðum látum. Þeirváru bæði barðir ok særðir ok þóttust fótum eiga fjörat launa, er þeir kómust undan. Slíkt höfum vér þaraf spurt. Nú er oss svá flutt, at Ketill uni engu betrfyrir sína hönd eða sinni ferð en hann undi við yðraferð, þá er fóruð fyrsta sinn til vár, ok hefir hansferð orðit miklu hæðiligri. Mun hann brátt koma áyðvarn fund ok biðja yðr til þessar ferðar at reka sinnarsvívirðingar." Hrólfr konungr svarar: "Ekki erhægt at koma ráðum við slíka menn við ákafa hansok framgirni. Er nú vel, at hann gjaldi einræðis sjálfssín, þar sem hann vildi ekki með várri forsjá fara."Hún bað hann eigi slíkt tala ok kvað þetta vera nauðsynjaferð at veita bróður sínum fullting, ok skiljaþau tal sitt at svá mæltu.Litlu síðar kemr Ketill á fund Hrólfs konungs oksegir honum greiniliga frá allri þeiri sneypu, er hannhafði fengit í Garðaríki. Hrólfr konungr kvað slíksván vera, at svá hefði farit, -- "því at þú ætlar at vinnaallt með ákafa þínum." Ketill bað Hrólf konung nútil ferðar með sér, -- "því at ek þykkjumst hafa of lítinnstyrk til at rétta þá svívirðu, er til mín var ger." VarKetill í allillum hug. Konungr kvað honum eigi mundukoma fyrir allt áhlaup hans ok orðaskrap, -- "sýnist méreigi líkligt til hefnda við slíka menn sem vér eigumum, því at hér mun bæði við þurfa fjölmenni ok harðræði.Nú skaltu fyrst fara heim í ríki þitt ok afla þérskipa ok manna. Sentu ok orð Ingjaldi konungi í Danmörku,at hann geri slíkt it sama, ok komið hér báðirat sumri, ok sjám þá, hvat oss þykkir tiltækiligast."Ok eptir þetta ferr Ketill heim í ríki sitt. Hafa núallir ætlan ok tilbúnað um þessa ferð.

18. 18

    Nú er frá því sagt, þá er sumraði ok vetrinn varliðinn, at þeir Ketill ok Ingjaldr koma með fjóra tiguskipa vel búin at mönnum ok vápnum til Svíþjóðar.Hrólfr konungr hafði búa látit þrjá tigu skipa okdreka sinn um fram. Váru þessi öll skip búin meðmiklum herskap ok vel búnu liði, biðu svá byrjar.Hrólfr konungr spurði drottningu, hversu henni segðihugr um þeira ferð, hversu takast mundi. Hún kvaðstvænta, at vel mundi takast, en kvaðst þó svá dreymthafa, at þeir mundu koma eitthvert sinn í þessari ferðí krappan stað, svá at þeir mundu reyndir verða.Ok er byrr kom á, tóku þeir þegar ok settu uppsegl sín, svá hverr sem búinn var, ok var heldr veðrlítití fyrstu. Hrólfr konungr varð síðast búinn. Gekkdrekinn lítit, því at hann þurfti mikinn byr, sigldusvá sem leið liggr til Garðaríkis. En er þeir höfðu sigltum stund, tók veðrit at hvessa. Gekk drekinn þá skjótteptir skipunum. Gerði þá veðr mikit. Konungr baðþá tengja saman skipin ok vita, ef þeir gæti svá haldizt.Ok er þeir ætluðu svá at gera, laust á ofviðri svá miklu,at þegar urðu skipin sundrskila. Varð þá at hlaða seglumok rétta. Eptir þat kom á steinóðr útnyrðingr.Mátti þá eigi lengr rétta, ok sigldu þá við eitt rif.Gerðist þá svá veðrmikit, at reiði þeira slitnaði, svá atbæði gekk í sundr höfuðbendr ok aktaumar, ok gekkmjök sjór á þá, svá at fáir væntu sér lífs, þeir sem þarváru. Ok er þessi stormr var sem ákafastr, sleit frádrekann Hrólfs konungs ok rak at eyju einni, en meðþví at þar var höfn góð, en skip öruggt ok liðsmennkænir, kómust þeir með heilu ok höldnu at landi. Þatvar síð um kvöld, ok fell þá veðr ok gerði harðla blítt.Hrólfr konungr lézt vilja ganga á eyna ok vita, efhann sæi nokkut til nýlundu. Ásmundr fór með honumok tíu menn aðrir, en hann bað annat lið sittbíða við skip ok bað þá bíða til nóns annan dag, efhann gerði þeim vissu enga áðr.Eptir þat gengu þeir upp á eyna. Þat var mikit landok skógótt. Ok er þeir höfðu gengit um stund, funduþeir skála einn á eyjunni. Hann var bæði mikill okrammgerr, ok eigi þóttust þeir sét hafa jafnhátt hús.Hurð var aptr. Konungr bað þá upp lúka. Þeirhljópu á hurðina ýmsir, ok gekk engum upp. Konungrmælti þá: "Sá mun hafat afl í klóm, er þessari hurðuer vanr at lúka, ok skal ek freista, hvárt upp gengr."Konungr gekk þá til ok hratt upp með annarri hendi.Þeir gengu síðan inn ok lituðust um ok fundu eld okbrugðu skíði í ok báru innan um skálann. Sá þeir, atþar skorti eigi alls kyns varning. Sæng var þar búinharðla vel. Hún var stórliga mikil. Konungr lagðistniðr í sængina. Sá hann þat, þó annarr legðist tilfóta honum jafnlangr, þá var sængin þó sýnu lengri.Þóttust þeir vita, at þar mundi eigi smámaðr fyrir ráða.Þar var ein súla fyrir framan sængina upp undir ásinn.Þar hekk á sverð eitt harðla mikit ok var háttupp komit, svá at konungr gat hvergi nánd tekit til.Þá mælti Hrólfr konungr: "Hvárt skal nokkut hér veraí nótt ok bíða húsbóndans, þess er hér á fyrir at ráða,ok hætta til, hversu hann er heima at hitta, eða viliþér fara til skips ok hætta ekki til fundar við hann?"Þeir báðu hann fyrir sjá, en kváðust ófúsir at bíða. Konungrmælti: "Á því em ek meir at bíða bónda, en þatmá vera, at honum þykki vér helzt fjölmennir okstyggist hann við gestafjölda. Skal nú skipta liði. Skulufjórir menn fara til skips, en vit Ásmundr ok aðrirfjórir skulu eptir vera. Þér skuluð segja, hvat oss dvelr,ok ef vér komum eigi til skips fyrir dagmál, þá fariþér ferðar yðvarrar. Mun vár þá ekki at bíða, því atþat er mín ætlan, at oss tjái ekki fjölmenni við þennamann, því at jafnt mun hann fyrirkoma mörgum semfám, ef hann er jafngildr sem ek ætla. Er mönnumþá nokkuru ljósara, ef þér komizt á braut ok segið þat,er þér sjáit, hvat orðit er af Hrólfi Gautrekssyni okhans félögum. Þykki mér vera mega, at þessi skálabúihafi nokkuru um ráðit vára hingatkvámu ok vili hann,at várn fund beri saman, skal nú ok hér bíða náttlangt."Eptir þat fóru þeir, sem konungr á kvaddi,ok fórst þeim vel til skips ok sögðu þat, er þeir vissutil konungs. Allir þeir váru mjök hræddir, hvé honummundi at fara.

19. 19

    Nú er at segja frá þeim Hrólfi konungi, at þeir eruí skála um kveldit. Konungr mælti: "Fýst væri mér áat fá þetta it stóra sverð, er uppi hangir." "Hvat erþar til ráðs?" segir Ásmundr. Konungr mælti: "Þúskalt fara upp á herðar mér ok vita, ef þú gætir þáofan tekit sverðit, ef þú stendr á öxlum mér." Ásmundrmælti: "Þat hygg ek, at þetta sverð sé svá þungt, at ekgeti eigi valdit." Konungr mælti: "Styð þú þik viðsúluna annarri hendi, en létt annarri neðan undirsverðit, ok þegar er þú finnr, at þat er laust uppi, láttuþat sjálft hlaupa niðr með súlunni. Mun ek þá viðtaka." Ásmundr gerir sem konungr bauð ok ferr núá axlir honum ok tekr neðan undir sverðit, en konungrí mót.Líðr nú kveldit. Heyra þeir út dunur miklar, okþví næst kom þar inn maðr. Undruðu þeir þá lítt,þótt skálinn væri hár eða stórkostligr, því at þetta varinn hræðiligasti risi, svá at engan höfðu þeir sét fyrrisvá stóran. Ekki var hann svá ljótr, at þat væri fádæmi,þess er hann var stórskorinn í andliti. Vel var hannbúinn at klæðum. Hann hafði einn grábjörn á baki sérok einn boga í hendi, harðla stóran. Ákafliga var hannmóðr, ok þat ætluðu þeir, at hann mundi langt hafaat gengit. Hann gengr at eldinum öðrum megin okkastaði niðr birninum. Hrólfr konungr heilsaði honum,en hann lét sem hann heyrði eigi. Síðan sundrar hannbjörninn skjótt ok fimliga, festir síðan ketil upp oksýðr. Eptir þat tekr hann borð, breiðir á dúk ok berrfram vist ok drykk. Öllu þótti þeim hann því vel skipa.Eptir þat tekr hann til matar, etr ok drekkr heldrdjarfliga. Ok eptir þat hann er mettr, varðveitir hannallt þat, er af gekk.Svá er sagt, at hann býr borð í annat sinn miklukurteisligar, setr fram handlaugar með hreinu handklæði.Eptir þat tekr hann til orða: "Ekki mun ek yðrþykkja boðrífr hér til, en þat er nú ráð, Hrólfr konungr,at ganga til matar við menn þína. Em ek eigisvá vesallátr, at mér þykki fyrir at gefa nokkurum mönnummat um nætrsakir, þótt ótígnari menn sé en þér.Eruð þér mjök ágætir af mörgum snilldarverkum, erþér hafið unnit um fram aðra konunga." Konungrmælti: "Þetta er vel boðit ok mikilmannliga, sem líkligter, at þér séið mikillar náttúru bæði um þetta okannat, en mat ok drykk höfðu vér í nóg, áðr vér gengimfrá skipi, ok þurfu vér nú eigi þess at sinni, eða hverter nafn þitt?" Hann svaraði: "Ek heiti Grímnir okem ek Grímólfsson ok bróðir Grímars þess, er þú drapt.Þú tókt þar marga gripi, þá er ek þykkjumst eiga. Núer þat satt, at þú ert engis góðs frá mér verðr, ok ekkigott skaltu af mér hafa, ok þótt þú værir hér með ölluliði þínu, skyldir þú aldri burt komast, en því bauðek þér til matar, at ek ætlaða, at þú skyldir lítinn geigþar af fá. En þann inn mikla storm, sem þér fenguð,hann gerða ek at þér ok Ásmundi ok þeim, sem ádrekanum váru, unst at drekann sleit frá. Þótti mérlítils vert um in önnur skipin, ok eru þeir komnirþangat, sem þeir vildu, því at ek gaf þeim hægan byr,en þú ert nú hér kominn með liði þínu heilu okhöldnu, sem með þér er á drekanum, ok skaltu aldriburt komast, því at hann er it bezta skip í yðvarri ferð.Skal ek ok svá greypiliga hefna bróður míns, þótt ek hafieigi til öxi eða sverð, því at þat er yðr allt of gott atfalla fyrir vápnum mínum, ok skal ek gefa ykkr Ásmundigrið náttlangt ok hugsa ykkr þá pínu, at sem mestreyni þrek ykkar. En þegar er ek vissa, at skilit var meðþér ok liði þínu, gaf ek þeim hægan byr, ok eru þeirkomnir þar, sem þeir vildu, því at ek hirti ekki athafa ónáð af fjölmenni þínu." Risinn hafði skotit íeldinn járnteini, ok var klofinn annan enda, svá semþat væri tveir fleinar. Þat færi var geigvænligt. "Ekkivissa ek," sagði Hrólfr konungr, "at ek hefði þér svánær höggvit, ok er þat satt, sem mælt er, at yfirbætrliggja til alls, ok svá mun um þetta, ok muntu viljataka bætr eptir bróður þinn?" Risinn mælti: "Hræddrertu nú, lítill karl, ok er þat at vánum, því at nú skalek sýna þér lítinn þann leik, er ek geri við smápilta,er hér koma." Síðan brá hann upp járnteininum okrak fleinana í gegnum tvá konungsmenn ok kastaðiþeim dauðum innar um eldinn. Eptir þat rak hann ígegnum aðra tvá ok kastaði þeim dauðum til hinna.Síðan skók hann svá teininn, at þeim sýndist fjóriroddarnir á fleininum. Hann mælti þá: "Eigi þarftu,konungr, at vera svá hræddr, allt skaltu hafa lengripínu ok meiri, þá er morginn kemr." Hrólfr konungrmælti: "Frest eru ills bezt, ok þykki mér skemmtiligtat sjá gamanleika þína slíka ok aðra." Þá mælti risinn:"Þar liggja dýraskinn í sætinu, því megi þit kasta undirykkr, þar sem þit liggið í nátt, því at ek em svefnstyggr,ok þykki mér illt at heyra gnyð ykkarn yfirmér." Hrólfr konungr mælti: "Vit munum hér umbúast við eldinn ok kasta ok svá skinnunum undirokkr, því at vit munum skjótt sofna." Risinn mælti:"Allt eru þit þá óhræddari en mik varir, ef þit sofið."Síðan rak hann hurðina í klofa ok mælti: "Nú veitek víst, at þit komizt eigi á braut ór skála várum."Hrólfr konungr mælti: "Ekki munu vit til þess leita.Þykkjumst vit nú hafa fengit svá góðan húsbónda, atokkr tjár ekki at gera öðruvísi en hann biðr." "Tilþess megi þit ætla," segir risinn, "at sá mun ykkrbeztr at gera mér engar ónáðir ok liggja sem kyrrastir."Þeir kváðust svá gera mundu.Leggjast nú hvárirtveggju til svefns. Risinn var orðinnmóðr, ok sofnaði hann skjótt. Þá mælti Hrólfrkonungr: "Hversu þykkist þú kominn, fóstbróðir Ásmundr?""Sjaldan verr en svá. Þykki mér þetta tröllillt við at eiga ok ekki hægt til órráða." Konungr mælti:"Aldrei mun sjá óvinr okkr fyrir koma, ok mun nokkutannat fyrir liggja." Konungr tók þá skíð eitt okskelldi á þilit hjá sér. Risinn vaknaði við ok bað þáliggja kyrra -- "ella slæ ek ykkr í hel með hnefa mínum."Eptir þat sofnaði hann. Hrólfr konungr skelldiþá enn skíðunni. Risinn snerist þá á aðra hlið ok vaknaðiekki ok talaði þá ekki um ok sofnaði fast. Konungrskelldi it þriðja sinn miklu skjallast, ok vaknaðiþá risinn ekki við. Hrólfr konungr mælti þá: "Núskal fara at með ráði. Vilda ek fyrst geta nát sverðinu,ok þætti mér líkligt, at þat mundi bíta risann.Nú skulu vit svá at fara sem í kvöld." Þeir gera svá,ok getr Hrólfr konungr nát sverðinu. Hann mælti:"Nú þykki mér þegar líkara okkar efni, ok skal númeð ráði at fara. Þú skalt reka í eldinn járnflein risansok gera glóanda, ok vilda ek, at þú færir þessatvá fleina í augu risans í því, er ek legg sverðinu áhonum, ok ef svá berr til, forðum okkr sem skjótastinnar um sængina."Hrólfr konungr bregðr nú sverðinu. Konungr þrífrupp kefli eitt ok gengr at sænginni djarfliga ok flettiraf honum klæðum, ok sýndist harðla tröllsligr. Konungrleggr sverðinu svá fast, at þegar gengr í gegnum hann,undir höndina vinstri, ok jafnskjótt færði Ásmundrjárnteininn í augu honum. Eplir þat skunduðu þeirinnar um sængina. Hrólfr konungr kastaði keflinu utartil dyranna, ok kom í skíðahlaðann ok skall hátt við.Risinn hljóp upp skjótt ok hart utar til dyranna okfálmaði höndunum ok ætlaði at grípa þá ok kreistameð engri vægð, en með greypiligum sárum ok mikluumfangi fellr hann út á hurðina, svá at hún brotnaðií smá mola. Þeir gengu þá at ok börðu risann meðstórtrjám, þar til er hann var dauðr, ok var honum þóheldr mikit til fjörs. Eptir þat færðu þeir hann út órskálanum, ok urðu þeir at lima hann í sundr, áðr þeirkómu honum út. Þá var mjök morgnat, ok bjuggustþeir á braut. Ok er þeir váru skammt komnir, sá þeirlið sitt koma í móti sér með miklu vápnabraki, ok urðuþeir fegnir, er þeir sá konung heilan. Höfðu þeir ætlattil móts við risann ok hefna herra síns, ef þess þyrftivið, ok þótti þeim eigi betra at lifa eptir konung sinn.Síðan báru þeir mikinn fjárhlut ór skálanum ok margaágæta gripi. Konungr hafði sverðit Risanaut. Þat varsvá mikit, at þat var engum manni vápnhæft nemaHrólfi konungi ok var honum þó þungt.

20. 20

    Eptir þetta þrekvirki heldu þeir á brott ok fengubyr góðan, kómu við Garðaríki nær konungs atsetu.Þat var snemma morgins. Þar fyrir kenndu þeir sínamenn. Urðu þar fagnafundir. Váru þeir Ketill ok nýkomnir.Spurðu þeir þá at um ferðir Hrólfs konungs,en hann segir svá sem gengit hafði. Þeim þótti honumhafa gæfusamliga tekizt ok þó mikilmannliga, lofuðunú allir hans ferð ok frama. Ketill spurði Hrólf konung,bróður sinn, hvort þeir skyldu eigi þegar farasem hermannligast ok veita konungi atgöngu. Konungrkvaðst eigi þat vilja. "Mun ek senda menn á konungsfund ok segja honum mína kvámu ok hvert várt eyrendier. Vil ek, Ásmundr, at þú farir þessa ferð. Segsvá Hálfdani konungi, ef hann vill eigi unna Katli,bróður mínum, mægða við sik, at hann mun ófriðimæta eiga af oss. Viljum vér bíða konungs hálfanmánuð, ok safni hann liði at sér ok búist við bardaga.Ætlum vér þó at vinna þessa mey Katli til handa."Ferr Ásmundr nú við nokkura menn, kemr þanntíma til hallarinnar, er konungr sat yfir drykkjuborðummeð hirð sína. Var þar gleði mikil. Ásmundr gekkí höllina at óviljuðum dyravörðum. Hann gekk fyrirkonunginn ok bar fram eyrendi sín vel ok sköruliga,eptir því sem Hrólfr konungr ætlaði. Hálfdan konungrsvarar: "Spurt höfum vér, at Hrólfr konungrGautreksson er ágætr maðr, en með því at vér höfumáðr synjað Katli þessa ráðahags, sýnist oss eigi at játa,þótt þér séið nú komnir með meira styrk en þá varKetill. Munu vér þenna kost kjósa at ráða til bardaga,með því at Hrólfr konungr hefir þar vel um talat, atvér megim safna oss liði." Þá mælti Þórir járnskjöldr,öndugismaðr konungs: "Þat er mitt ráð, herra, at þérstríðið eigi við Hrólf konung, því at þat mun yðr verðaallt um megn. Er dóttir yðar fullsæmiliga gift, þó atKetill fái hennar; er hann hraustasti maðr ok hugfullr.Munu þér þá fá trausta höfuðbendu, þar Hrólfrkonungr er, því at engan vitum vér frægra í Norðrlöndumá allan hvatleik, vit ok hreysti, ok með vísusegi ek yðr satt, at týni þér virðing yðvarri, ef þérberizt við hann. Ok með því þér vilið eigi hlýða mínuráði, þá skulu þér enga ván eiga minnar fylgdar, okmun ek eigi bera minn skjöld í móti Hrólfi konungi."Þá hljópu upp berserkir konungs tólf saman. VarHrossþjófr fyrir þeim. Hann mælti til Þóris: "Þetta erbæði mælt illmannliga ok þó ragmannliga at veita eigikonungi lið eptir megni ok þora eigi at berjast í mótieinum lítils háttar konungi, ok óverðr ertu at hafasæmdir af várum herra fyrir slík orð, ok þótt konungrvárr hefði eigi fleiri menn en oss tólf berserki, þá skyldihann þessa eigi at síðr til heljar færa með öllu liðisínu ok aldri heðan mannsbarn komast. Ætla ek mérat mægjast við Hálfdan konung, en brytja Hrólf konunghröfnum ok erni, en þér sendimenn verðið skjóttá brottu, ef þér vilið ómeiddir vera ok óbarðir. Segiðsvá konungi yðrum, at fyrr skal hann ván eiga at osssnarprar orrostu en Hálfdan konungr gifti dóttur sínaþeim manni, er vér vitum mest vesaldar kregð okheimskastr er í öllu, ef þreyta skal, ok er þat undarligt,er hann þorði optar þessa mála at leita, þar sem hann vareltr ok barðr sem hundr hjá stíu." Ásmundr svaraði:"Þat sé ek á þér, Hrossþjófr, at þú mælir feigum munniok þér allir félagar, því at eigi óttast Hrólfr konungryðr þótt þér væruð menn, en nú hálfu síðr, er þérskrektið sem ragar skógargeitur. Munu þér illa illsbíða ok eggið konung yðvarn ins mesta óráðs." SneriÁsmundr út ór höllinni, en berserkir æptu ok grenjuðuá þá. Konungr bað þá þegja ok gera ekki sukkeða gnauð af sér, kvað karlmannligt at flytja eyrendikonungs síns.Ásmundr kom aptr á konungs fund ok segir, hversufarit hafði, segir þá við bardaga búast eiga. Hálfdankonungr lét liði safna. Kom þar saman mikill herr áfám dögum. Bjuggust nú hvárirtveggju eptir. Ok þannsama dag, er þeir skyldu berjast, flutti Hálfdan konungrher sinn í mót Hrólfi konungi. Berserkirnir várufremstir ok fara nokkut fráskila öðrum mönnum, þvíat þeir vildu einir kenna sik láta af öðrum hermönnumsakir ofbeldis ok mikils máttar.Þá mælti Hrólfr konungr ok bað þá Ingjald ok Ásmundok Ketil fylkja í móti Hálfdani konungi, enhann lézt vilja finna einn berserkina. Þeir kölluðuþat óráðligt. Konungr kvaðst ráða vilja ok gengr einná móti þeim. Ok er þeir fundust, spurði konungr,hverir þeir væri, er svá létu stórliga, -- "ok gangiðfram ór fylking konungsins?" Hrossþjófr sagði til nafnssíns. Hrólfr mælti: "Veit ek gerla ætt þína. Hrosskell,faðir þinn, var mikill vinr Gautreks konungs, föðurmíns, ok skiptust þeir gjöfum við. En þar sem þú býðstat stríða í móti mér, þá vil ek segja þér eina litla frásögnok gera þér kunniga ætt þína. Þat var á einumtíma, sem opt bar at, at faðir þinn kom við Gautland.Faðir minn tók honum vel ok bauð honum til veizlu,ok þat þá hann, ok var honum veitt it kappsamligasta.Sat hann þar mjök lengi. Faðir minn átti þá gripi, erágætir váru. Þat váru stóðhross, hestr mikill ok vænligr,apalgrár at lit, ok með fjögur merhryssi, ok atskilnaði gaf Gautrekr konungr föður þínum margadýrgripi, er ágætir váru, ok þessi stóðhross gaf hannhonum. Föður þínum fannst mikit um gripina ok gjafirnarok þó mest um hrossin ok þakkaði þessa gjöfGautreki konungi með mörgum fögrum orðum. Skilduþeir, ok fór faðir þinn á braut með hrossin ok heim.Hann varðveitti þau virkuliga ok gekk til hvern dag.Ok eigi liðu langar stundir, áðr þat fundu menn, atföður þínum þótti hestrinn ekki jafngóðr sem verithafði. Þat fundu menn ok, at honum þótti hrossin slíkeða betri. Ok einn dag, er hann kom til hrossanna,fann hann hestinn drepinn ok lagðan með spjóti ígegnum. At þessu gaf hann sér ekki. Þat undra menn,er honum þótti eigi skaði at um slíkan grip sem hestrinnvar, en því optar gekk hann til meranna, ok þeimfylgdi hann því fastara. Eitt var hrossit bleikt á lit.Þat þótti honum bezt allra hrossanna, ok um váritætluðu menn, at fyl mundi í merinni bleiku, allir þeir,er hana sá. Svá er sagt, at stundir liðu, þar til er merrinberr. Varð þat öðruvísi en menn ætluðu; þat var sveinbarn,en eigi fyl. Faðir þinn lét taka ok fæða upp barnit.Þat var mikit ok frítt. Hann lét þenna svein heitaHrossþjóf ok kallaði sinn son. Ok er eigi kynligt, atþú rembist með, þar sem þú ert merarson. Hafði okfaðir þinn sjálfr drepit hestinn, ok eigi veit ek, hvárthann hefir fleiri syni átt við þeiri meri, en sagt heyrðiek, at hann ætti þann annan son, er Hesthöfði hét, ok væriok at honum hrossakyn, en þar sem þér eruð mjök líkirhverr öðrum ok allir illir ok ólíkir öðrum mönnum,þá er þat líkast, at þér séuð svá allir getnir."En við orð konungsins hljópu þeir upp með grenjunok ópi allir berserkir. Þeir vildu allir senn í mótikonunginum. Hrólfr brá þá sverðinu Risanaut ok hjóþann fyrst, er fremstr var. Beit þetta sverð svá þeirabúka sem í vatn brygði, því at þeir váru allir hlífarlausir,því at ekki vápn hafði þeim áðr grandat. Lýkrþar svá þeira í millum, at Hrólfr konungr drepr þá allaok varð drjúgum ekki sárr.Þá sér hann, at saman síga fylkingar þeira Hálfdanarkonungs ok þeira fóstbræðra. Hafði Hálfdankonungr lið miklu fleira. Hrólfr konungr snýr nú íbardaga í móti Hálfdani konungi. Var þessi bardagibæði harðr ok langr. Váru þeir fóstbræðr inir áköfustu,en þar, sem Hrólfr konungr gekk fram, veik undanfylking Hálfdanar konungs, ok fell þar fjöldi.Svá er sagt frá Þóri járnskildi, at hann vildi eigiberjast móti Hrólfi konungi fyrir þat, er Hálfdan virðiekki hans tillög. Konungsdóttir gekk upp í ina hæstuturna ok sá til bardagans. Hún sá drepna hrausta mennföður síns. Hún gekk þá heim til hallarinnar ok inní höllina. Hún sá, at Þórir sat einn samt í öndugi okþuldi í gaupnir sér. Hann hafði fóstrat meyna. Húngekk fyrir hann ok mælti: "Þat er ráð, fóstri, at standaupp ok veita föður mínum, því at ek sé, at hann þarfyðvars trausts." Þórir leit við henni ok svaraði enguok sat sem áðr, en hún gekk á brott. Ok er stund leið,gekk hún fyrir hann ok mælti: "Hví sætir þat, fóstri,at þú sitr svá fast ok hjálpar eigi feðr mínum, þarsem hann er svá mjök þurfi, ok er þetta mjök óheyriligt.Mun þér þetta ok til mikils ódrengskapar virt,þar sem þú ert hans öndugismaðr ok þegit af honummargar gjafir ok ráðit einn með honum ölluþví, sem þú vildir." Hann leit þá reiðuliga til hennarok svarar engu ok sat sem áðr, en mærin gekk í brautok þótti fóstri sinn ófrýnligr mjök. Hún gekk þá atsjást um. Þá sá hún, at Hálfdan konungr ok hans fylkingargengu fyrir, en hún sá Hrólf konung höggva tilbeggja handa. Hún efast nú í, hvort hún skal optarbiðja fóstra sinn, ok verðr enn þat fyrir, at hún snýstat honum djarfliga ok leggr hendr um háls honum okmælti: "Minn ljúfi fóstri, ek bið þik við hjálpa feðrmínum ok mér at verða eigi nauðig gift. Hefir þú okheitit at veita mér eina bæn, þá er ek vil biðja þik,vil ek nú, at þú gangir í þenna bardaga ok veitir feðrmínum eptir megni, ok veit ek, at þú munir vel tilduga." Járnskjöldr hratt meyjunni á hallargólfit hart.Hann var þá svá reiðuligr, at hún þorði eigi við hannat mæla. Hann sprettr þá á fætr. Þat heyrði hún, athann blés við mjök. Hann grípr vápn sín ok klæðirsik skjótt ok fimliga.Síðan gekk hann snúðigt til bardagans, skorti þareigi mikit mannfall ok snarpa orrostu. Þórir gengr framsvá hart, at allt hrökk undan honum. Ok er stund leið,litaðist Hrólfr konungr um ok sá mikinn bug á fylkingþeira Ingjalds ok Ketils. Sneri konungr þá þangat,en bað Ásmund berjast undir þeira merki, þar tiler hann kæmi aptr. Ok er þeir fundust bræðr, spurðikonungr, hversu at færi. Ketill kvað þungt veita. "Hérer kominn svá mikill óvinr, at ekki stendr við, ok líkarier hann trölli en manni." Konungr mælti: "Maðr munvera, ok má vera, at hann sé nokkuru vaskari en aðrirmenn." Konungr hjó þá með Risanaut á báðar hendrok mætti engum svá fræknum, sterkum né dramblátum,at eigi fengi skjótt dauðann fyrir lífit. Ketill fylgdifram hraustliga ok drap margan mann, ok gengu þeirí gegnum fylkingar, ok eptir þat hverfr Þórir þaðan,en konungr rétti aptr fylkingina. Ok er þeir höfðu bariztum stund, sá hann, at Ásmundr lét undan buga.Þá sneri konungr þegar aptr ok undir merki sitt. Hrólfrkonungr lét þá fram bera merkit ok fylgdi því meðmikilli atsókn. Hálfdan konungr gekk vel fram ok varinn fræknasti við bardaga ok inn hraustasti framgöngumaðrok felldi margt manna. Þórir var ok þar kominnok gekk fram harðliga með stórum höggum, okgerði hann skjótt um við alla, þá honum viku mót.Ok þegar hann sér Hrólf konung, víkr hann skjóttundan ok þangat, sem þeir Ketill váru fyrir, gengrþar fram með miklu kappi sem fyrr ok fellir hvernum þveran annan, svá at ekki stendr við. Hallaðist núskjótt bardaginn á þá fóstbræðr.Sér Ketill, at eigi mun svá búit hlýða, ferr til mótsvið Hrólf konung, bróður sinn, ok mælti: "Undarligtþykki mér þat vera, at þú ræðr eigi af meinvættiþessa, er oss gerir svá mikinn skaða, ok mundu vér fyrirlöngu sigr hafa, ef þetta tröll hefði eigi oss í mótigengit. Vér höfum eigi fundit þat fyrr en nú, at þúhafir eigi verit vel hugaðr eða eigi jafnan þar framgengit, sem mest raun hefir at verit, utan nú í dagbrestr þik áræði við spellvirkja þenna, ok sýnist osssvá sem hvárr ykkar forðist annan. Nú með því atþér vilið eigi fyrirkoma þessum manni, ef mann skalkalla, þá fá þú mér sverðit Risanaut ok vita, hvártmér bilar áræði, ef ek komumst í færi." Konungr svarar:"Mikit er um ákafa þinn, ok vel mundi þér frambera, ef þú værir eptir því forsjáll sem þú ert framgjarn,eða hyggstu munu vega með því vápni, er ekfæ varla borit?" Ketill svaraði: "Gerla veit ek þat, atmér er ekki vápn í sverðinu, en eggja verð ek þik meðnokkuru."Konungr snýst þá með Katli. Skorti eigi, at þar varinn ákafasti bardagi ok mikil atsókn. Þórir járnskjöldrvar þar fyrir ok hjó á báðar hendr ok felldi marganmann til jarðar. Konungr snýr nú með nokkura menná móti Þóri, ok var þá hörð svipan. Þat sá konungr,at eigi mátti svá búit standa, en sá, at Þórir vildi þóeigi bera vápn á hann ok fór æ undan. Konungr gekkþá svá nær honum, at hann hjó þann, er fyrir honumstóð, ok annat sinn seildist hann yfir herðar honummeð sverði ok drap þann, at baki honum var. Þá fellmaðr fyrir fætr konungi, ok rasaði hann um þann nærtil falls, ok við þat stakk konungr sverðinu við Þóri,er þá bar saman í rasinu, en Þórir snaraðist frá okbrá at sér klæðunum, ok nokkuru síðar sá konungrhann hvergi, ok var hann horfinn ór bardaganum.Konungr eggjaði þá lið sitt til framgöngu, en hannsjálfr víkr móts við Hálfdan konung. Var þá þegar auðsýnt,er á gekk í nokkurn stað, flýði þá hverr at öðrum,þeir sem lífit þágu. Hálfdan konungr flýði til borgarinnarmeð því liði, sem undan komst, en fjöldi varfallinn. Margt hafði ok fallit af þeim Hrólfi konungi.Konungr bað sína menn fara til skipa, þá er sárir váru.Hrólfr konungr bað Ásmund ganga með sér. Þeirgengu til skógar, en annat lið þeira til skipa. Ásmundrmælti: "Hvat vili þér forvitnast í skóg þenna?" Konungrmælti: "Þá er bardaginn var sem harðastr, skeindaek með sverði mínu þann inn mikla mann, er oss gerðimesta manntjón, ok hann vilda ek gjarna finna, því atek hygg, at hann gengi á þenna skóg." Ásmundr mælti:"Hyggr þú eigi, at hann hafi dáit af þessu sári, en ekveit, at þú munt vilja drepa hann." Konungr mælti:"Þat er eigi, því at vilda ek finna hann, ok gjarna vildaek græða hann, ef ek mætta, því at betri þykki mérhans fylgd en tíu annarra, þótt gildir sé." Ásmundrmælti: "Þat er líkast, at tröll þetta sé gengit inn íhamra ok finnist eigi." Konungr mælti: "Eigi munsvá vera, ok skal ek freista, ef hann finnst." Ok er þeirhöfðu gengit nokkura stund um skóginn, kómu þeirí rjóðr eitt, ok undir einni eik sá þeir mann einn liggja.Hjá honum var mjök blóðugt. Hann var harðla mjökfölr. Vápn hans lágu hjá honum. Konungr gekk athonum ok mælti: "Hverr er þessi maðr, er hér liggr?"Hann svaraði: "Gerla kenni ek þik, Hrólfr konungrGautreksson, bæði sakir vaxtar ok fríðleiks. Þykkjumstek ok vita, at því muntu hér kominn, at þú munt viljadrepa mik, má vera, at þú kallir til þess nógar sakir,en nafni mínu vil ek eigi leyna þik, menn kalla mikÞóri járnskjöld." Konungr mælti: "Hefir þú barizt ímóti oss í dag ok fellt marga vára menn?" Þórir mælti:"Þat er satt, ok vel mætti ek hafa gert yðr meira illt,ef ek hefði viljat, en því at ek vissi, at Hálfdan konungrmundi fá ósigr fyrir þér, þá var ek tregr í þenna bardaga,því at ek þóttumst vita, at annarhvárr okkarmundi fyrir öðrum hníga; fór ek því undan, sem ekmátta, því at mér þótti þat óbætiligr skaði ríki þínu,ef þér yrði fyrir komit, ok því gekk ek eigi af megnií móti þér. Varð þat ok ekki at þínum vilja, þótt ekfengi þetta sár." Þá mælti Hrólfr konungr: "Þú muntvera ágætr maðr í framgöngu, eða viltu þiggja grið afmér?" Þórir svaraði: "Þat ætla ek nú litlu skipta."Konungr mælti: "Ertu mjök sárr?" Þórir kvað lítitbragð at því, -- "en þó fekk ek þá skeinu af sverðiþínu, at mér er síðan nokkuru stirðara en áðr, ok getek, at þó hafi lítt tekit." Konungr bað hann sýna sér.Hann fletti þá af sér klæðunum. Sá konungr, at ristinnvar á honum allr kviðrinn, ok helt ekki nema lífhinnan.Konungr mælti: "Mikit er sár þitt, svá at þúmunt varla græðandi, en þar sem eigi liggja iðr þínúti, þá mun ek leita þér lækningar, ok vil ek bjóðasttil at græða þik, ef þú vill gerast minn maðr ok veitamér fylgd ok þjónustu. Þórir mælti: "Ef ek skal nokkurummanni þjóna, þá kýs ek eigi annan heldr tilþess en þik, en með því vil ek líf þiggja, at þú gefirHálfdani konungi grið ok öllum hans mönnum, þvíat ekki aflar hann því at standa í móti yðr." Konungrlézt þat gera mundu, ef hann fengi vald á konungi.Síðan fægir hann sárit, ok eptir þat tekr hann nál meðsilkiþræði ok saumar aptr sárit. Síðan bar hann á smyrslöll þau, er honum þóttu gróðrvænligust, bindr um okbýr um með öllu, svá sem honum þótti líkligast, okþótti þá allan sviða ok verk ór taka, ok náliga þóttisthann færr, hvert er hann vildi. Síðan fóru þeir til skipaok váru þar um nóttina.Um morguninn þegar í ár býr Hrólfr konungr liðsitt ok ferr til borgarinnar. Varð þar engi viðtaka. VarHálfdan konungr handtekinn, ok gaf Hrólfr konungrhonum grið fyrir bæna sakir Þóris á þann hátt, atHrólfr konungr skyldi einn öllu ráða þeira í millum.Játar þá Hálfdan konungr at gifta Katli dóttur sína.Síðan ferr Hrólfr konungr til skipa ok lætr binda sársinna manna, en heygja þá, sem fallit höfðu. En Hálfdankonungr lét búa til veizlu ok býðr til mörgu stórmenní ríki sínu, ok at ákveðnum tíma kemr Hrólfrkonungr með öllum sínum mönnum til þessarar veizlu,drekka nú allir samt glaðir ok kátir með blíðri vinganok góðu samþykki. Stendr þessi veizla sjau nætr meðinum mesta prís, ok at þessi veizlu fær Ketill Álofarsér til konu með góðu hennar samþykki ok svá föðurhennar, gefr hann með henni mikit fé í gulli ok silfriok mörgum dýrgripum. At þessi veizlu gefr Hrólfrkonungr bróður sínum allt Gautland ok þar með konungsnafn. Ok at lokinni þessi veizlu heldr konungrHrólfr braut með öllu sínu föruneyti, sæmdr af Hálfdanikonungi mörgum dýrum gjöfum. Einn af þeimgripum var horn svá ágætt, er hann kallaði Hringhorna.Þat var með þeiri náttúru, at svá hátt gall í því, efaf var drukkit, at heyrði um valska mílu, ef þat boðaðifyrir tíðendi, en ekki náði þá drykk ór því heldren áðr, ef eigi var rétt af drukkit. Mikill gullhringrvar í stikli hornsins. Þetta þótti vera mikil konungsgersemi. Hrólfr konungr vildi ekki annat en Þórir færimeð honum, ok þótti Hálfdani konungi hann mestat láta. Skildu konungar nú með mikilli blíðu; þóttistHálfdan konungr sjá, at Hrólfr konungr var mikit afbragðannarra konunga. Þótti öllum mikils vert umstyrk hans ok harðfengi, er hann hafði einn yfirunnitok fyrir komit tólf berserkjum, þeim er þeir ætluðu,at ekki mundi bella ok jafnan höfðu áðr mikinn sigrunnit.Eptir þetta halda þeir brott af Garðaríki með fengnakonu ok marga aðra góðgripi, koma heim til Svíþjóðar.Verðr allt fólk þeim fegit, ok drukku þar fagraveizlu með fagnaði. Ok eptir þat fór Ingjaldr heimtil Danmerkr, en Ketill til Gautlands, ok setjast í ríkisín, skipuðu ok stjórnuðu með miklum veg ok sóma,en Hrólfr konungr sat í Svíþjóð ok þeir Ásmundr. Þannsama vetr andaðist Eirekr konungr í Svíþjóð. Tók þáHrólfr konungr ríki allt undir sik ok gerðist einvaldskonungryfir Svíþjóð ok öllu því ríki, er Eirekr konungrhafði stýrt. Hrólfr konungr hafði getit son viðdrottningu sinni, þann er Gautrekr hét. Hann varsnemma mikill ok þroskavænligr. Ráða um stund allirþessir konungar ríkjum sínum með náðum ok góðusamþykki, ok líða svá fram nokkurir vetr.

21. 21

    Konungr réð fyrir Írlandi, er Hrólfr hét. Hann varmikill fyrir sér ok ódæll. Hann var blótmaðr. Hannátti sér eina dóttur barna. Sú heitir Ingibjörg. Húnvar vitr kona ok væn, ok þótti engi betri kostr á Írlandi.Hennar höfðu beðit margir ágætir konungasynir,ok vildi faðir hennar eigi gifta hana. Höfðu þeir þessaleitat bæði með ráðum ok með orrostu, en Hrólfr konungrvar svá forspár, at af sinni illsku ok vándum átrúnaðivissi hann fyrir kvámu þeira ok hafði jafnan þá heróvígan, er þeir ætluðu at koma honum á óvart. Hannsjálfr var ok inn mesti berserkr til framgöngu, svá athann felldi marga kappa í einvígum, þó at honum byði áhólm, ok fyrir slíkra hluta sakir varð hann frægr, sváat engir konungar fýstust við hann at keppa, hafðihann ok nú langan tíma svá setit í náðum, at engi konungrhafði strítt á hans ríki, því at allir óttuðust hansharðfengi.Einn tíma er þess við getit, at Ásmundr kemr atmáli við Hrólf konung Gautreksson: "Svá er mál meðvexti, herra, at ek vildi staðfesta ráð mitt ok kvænast.Gerist faðir minn mjök aldraðr, ok á ek at taka ríkieptir hans dag." Hrólfr konungr svaraði: "Hvarhorfir þú, fóstbróðir, á um þetta mál?" Ásmundrsvaraði: "Hrólfr heitir konungr, er ræðr fyrir Írlandi,mikilhæfr maðr. Hann á dóttur væna ok vitra,er heitir Ingibjörg. Hennar vilda ek fá ok hafa þartil yðvarn styrk ok harðfengi at ná þessu ráði mér tilhanda." Hrólfr konungr svaraði: "Eigi mun þér Hrólfrkonungr ókunnigr vera. Hann er fullr upp galdra okgerninga, ok má honum ekki á óvart koma. Er ok illtat sækja Írland með her útlendum. Þar er fjölbyggt,en grunn mikill fyrir landinu, svá at þar við kemst ekkinema með smáskipum, ok hefi ek heyrt, at nokkurirmikils háttar menn hafi beðit þessar meyjar ok engifengit nema skömm ok svívirðing af konungi þessum.Nú veiztu, fóstbróðir, at oss ganga ekki svá mjök kvánbænir,þar sem vér verðum at sækja með bardögumok styrjöld ok miklum mannskaða, ok þótt konungarnirsjálfir vili eigi stríða í mót oss, þá taka konurnar sjálfarok halda bardaga oss í móti með mörgum vélræðum.Nú munu vit leita oss léttara en ganga í fang Hrólfikonungi. Með slíkum hug ætla ek ok vera Svía okGauta ok Dani, at þeim þykki mál at létta þessu sukkiok hernaði ok hafa eigi svá mikinn kostnað sumar frásumri." Þat fann Ásmundr, at konungr fór mjök undanok taldi allar latar á um ferð þessa. Vissi hann þatok, at Írakonungr var illr viðreignar ok hann hafðiskemmiliga leikit þá, er þangat höfðu mægða beðit.Lék Ásmundi þó ekki annat í skapi ok taldi jafnan umfyrir konungi ok bað hann fá sér til styrk, þótt hann vildieigi fara sjálfr, ok leggja ráð til með honum. Konungrkveðst ætla, at þat mundi til lítils koma, utan mannskaðafengi hann því meira. En er Ásmundr sá, atkonungr var fastr fyrir um þetta mál ok ótalhlýðinnum þat, sem hann beiddi, þá biðr Ásmundr drottningutúlka sitt mál ok segir henni sinn vilja, ok svá segirhann henni viðtal þeira konungs. Drottning kveðstgjarna vilja gera hans vilja í öllu því, er hún orkaði,-- "en til þessarar yðvarrar beiðslu kann ek sízt aðleggja, með því at ek kann eigi þau ráð til gefa, at yðarframi eða sæmd mætti aukast við, þar sem svá er viðillan um at eiga sem Hrólfr Írakonungr er, því at hanner harðr konungr ok illrar náttúru. Sér Hrólfr konungrGautreksson slíkt, þar sem hann er vitr ok forsjállok getr mörgu nær."

22. 22

    Ok eitthvert sinn er þess við getit, at þau talast viðHrólfr konungr ok drottning. Hún spyrr, hvárt hannskyti undan ferðinni við Ásmund, fóstbróður sinn, tilÍrlands. Hann kveðst víst þat hafa gert. Hún mælti:"Þat gerir þú illa, því at eigi veit ek þann mann, attuættir heldr sæmdar at leita en honum. Hefir hann yðrlengi vel fylgt ok þjónat kurteisliga ok verit með yðrí margri hreystiferð ok þolat með yðr bæði blítt okstrítt ok reynzt jafnan inn vaskasti maðr." Konungrmælti: "Ekki ganga oss kvánbænir svá auðveldliga, þótteigi sé við slíka heljarmenn at eiga sem er Hrólfr Írakonungr.Munu vér létta af um kvánbænir þessar, eðahvert ráð sér þú til, er þú fýsir svá mjök þessar ferðar,þat er vænast sé til framkvæmdar um várt mál?"Húnkveðst þar engi ráð kunna til at leggja, kvað þat meirtakast mundu -- "eptir auðnu ok tilstilli yðru, herra,ef þér komið fram ferðinni. Er þat mitt ráð, at þérhafið ekki mikit lið til ferðar þessar. Vil ek, at þeirsiti eptir Ketill ok Ingjaldr ok hafið þér ekki lið afþeira ríkjum, því at þeim mun þrátt þykkja þessi útboðá liggja. Þórir járnskjöldr, vil ek, at hér sé eptirtil landvarnar, meðan þú ert í bruttu. En þit Ásmundrskuluð fara ok hafa eigi meira en tíu skip ok hundraðliðs á hverju, en drekann it ellefta. Þykkjumst ek þatvita, ef ykkar aptrkváma seinkast, at þeir Ketill okIngjaldr munu þá eigi um kyrrt sitja. Þykki mér oklíkara, at yðvar verði hefnt, ef þess þarf við, ef slíkirmenn lifa eptir sem þeir eru." Hrólfr konungr mæltiþá til Ásmundar: "Nú með því, fóstbróðir, at ek farimeð þér ferð þessa, slík sem hún verðr, skaltu til vinnanokkut. Mér er svá flutt, at faðir þinn eigi dóttur fagra,þá er Margrét heitir. Þessa mey skaltu játa í mína forsjátil giftingar." Ásmundr lézt þat gjarna vilja, kveðstþví treystast, at konungr mundi miklu betr fyrir sjáen hann sjálfr.Eptir þetta hafa þeir tilætlan á um ferð sína, ok atsumarmagni váru þessi skip albúin ok þat lið, semkonungi skyldi fylgja. Þórir vildi fara ferð þessa, enkonungr vildi þat eigi. Þórir lézt gera mundu sína ferð,sem honum líkaði, þegar konungr væri á brottu, enkvaðst eigi skyldu vera í konungs föruneyti, nema konungrvildi, ok líkaði honum illa, er hann skyldi eigiráða ferðum sínum. Konungr bað hann hafa landráðok ríkisstjórn. Þórir lézt þat hyggja, at Hrólfr konungrþyrfti meir aðra umsjá, áðr hann kæmi aptr órþessari ferð, ok skildu þeir við nokkura fæð. Hrólfrkonungr átti enn annan ungan son við drottningu,þann er Eirekr hét. Gautrekr, sonr Hrólfs, var þá ellefuvetra, er faðir hans fór ór landi.

23. 23

    Nú er frá því at segja, þegar þeir váru búnir, helduþeir á brott af Svíþjóð ok vestr í haf. Gaf þeim heldrlítt, fengu veðr stór ok óhæga byri. Þeir höfðu miklamyrkva, tókst þeim heldr ógreitt, lágu löngum við eyjarok annes, mættu þar jafnan víkingum. Fóru þeiraskipti svá, at Hrólfr konungr hafði jafnan sigr. Svá ersagt, at á áliðnu sumri kómu þeir við England. Þáréð fyrir Englandi Ella konungr. Hann var ríkr konungrok ágætr, ok er hann spyrr kvámu Hrólfs konungsGautrekssonar, sendir hann menn á fund hans ok býðrhonum til veizlu með svá mikit lið sem hann sjálfrvildi. Hrólfr konungr bar þetta boð fyrir sína mennok spurði, hversu fýsiligt þeim þætti at sækja veizluna.Þeir báðu hann fyrir sjá. Konungr kveðst mundu tilætla ok bjóst með hundraðs liði.Svá er sagt, at Ella konungr átti dýr eitt. Þat varsvá grimmt ok ólmt, at þat eirði engu því, sem þvívar á vísat. Þat var bæði mikit ok sterkt. Þat var leó.Þetta dýr höfðu þeir svá vanit, at þat grandaði enguutan þeim, er konunginum veittu mótgang ok hannvildi því á vísa, en þat var spakt ok kyrrt við alla hirðkonungsins ok alla þá, er konungrinn vildi, at meðhonum væri í friði ok náðum. Konungi þótti góðr griprí dýrinu, því at þegar ófriðr var gerr á ríki hans, léthann slá lausu dýrinu, ok drap þat niðr á lítilli stundufjölda manns, svá at hundruðum skipti. Var þat sváöruggt til landvarnar, at engir konungar treystust áEngland at stríða, síðan þeir vissu athæfi þessa dýrs.Tveir menn eru nefndir með hirð Ellu konungs, hétannarr Sigurðr, en annarr Bárðr. Þeir váru mikilsmetnir. Þeir geymdu ok varðveittu þetta dýr; var þathversdagsliga bundit sterkliga með járnviðjum. Þessirbræðr váru ójafnaðarmenn miklir ok heldr illfúsir.Ok er þeir urðu þess varir, at Hrólfi konungi var þangatboðit með sínu föruneyti, mælti Sigurðr: "Hvert ráðskulu vit þat gera, at konungr þessi tapi sæmd sinni, ersvá mjök er lofaðr af öllum mönnum, því at mér þykkirþat illt at vita, ef hann fær hér nokkurn frama af konungivárum?" Bárðr svaraði: "Þat er helzt mitt ráð, atvér farim á skóg þann, er á leið þeira er, ok hafim meðokkr dýr konungsins ok slám því lausu, þá er við sjámferð þeira. Mun konungr þessi eigi svá mikils máttar,at hann sigri dýrit, heldr mun þat honum verða atskaða. Færi þá sem skyldi ok ek vildi." Þeir fara númeð dýrit á skóginn ok leynast þar, þar til er þeir sjáferð Hrólfs konungs. Þeir höfðu áðr dýrit ært með víniok alls kyns drykk inum sterkasta. Slógu þeir síðanlaustu dýrinu ok létu hlaupa, en fálu sjálfa sik.

24. 24

    Nú er at segja frá Hrólfi konungi. Hann gengr uppvið hundrað manna ok ætlar á fund konungsins. Ok erþeir hafa litla hríð gengit, heyra þeir á skóg brak okógurlig læti. Ásmundr tók til orða: "Herra," segirhann, "hvat látum heyrum vit?" Konungr biðr þástað nema ok hugsa til, hvat látum vera mun, en þatkunni engi þeira at skynja, utan þeim þótti mikit oköskurligt at heyra til þessa. Konungr mælti: "Þat hefi ekheyrt, at Englakonungr eigi dýr þat, er sé harðla mikitok grimmt ok illt við at eiga. Má vera, at eigi sé alltaf trúnaði við oss gert. Nú vil ek, at þér nemið hérstað en ek vil, at vit Ásmundr gangim fram ok forvitnumst,hvat látum þetta mun vera." Þeir gera svá, oker þeir hafa litla hríð gengit, sjá þeir dýrit, at þat leikrsér í skóginum. Leó sýnir mátt sinn ok kastar hala sínumí hring um eikrnar ok kippir svá upp með rótum.Síðan grípr hann með klónum ok kastar í lopt upp,sem þá er köttr leikr at fuglum. Ásmundr mælti: "Hvímun sjá ófagnaðr svá láta?" Konungr mælti: "Þatmunda ek ætla, at því mundi dýrit leikit vera, at þatmundi ært vera áðr af drykk." Ásmundr mælti: "Séek þat, at aldri komumst vit fram fyrir þessum óvin."Konungr mælti: "Vit skulum taka annat ráð. Hér útaf veginum stendr einn hár stofn. Þar er þröngr skógrfram at götunni. Þar skaltu fara upp á stofninn ok standaþar. Ek skal hafa þik at agni við dýrit, en skal fela mikþar í hjá, ok þá er dýrit geysist fram at þér, þá skaltuhlaupa út í skóginn, en ek mun vita, at ek fái nokkutfæri á því. Þætti mér vera mega, at þat festi sik í skóginum,því at hann er mjök þröngr. Þú skalt hrína semþú mátt hæst ok líkast svíni, því at þat má hann meðengu móti heyra, ok þat eitt veit ek hann óttast. Sú erhans náttúra." Ásmundr gerði svá sem konungr bauð.Nú ferr þetta eptir því, sem konungr gat til, at þegarer dýrit sá manninn, hleypr þat at með ákefð okgrimmleik ok þegar fram í millum eikanna. Ásmundrgerir sem honum var boðit, hrín sem hann má hæst.Ok er dýrit heyrir þessi læti, nemr þat stað ok bregðrhöfðinu milli fóta sér ok þröngvir með leggjunum ateyrum sér svá fast, at hann vildi eigi svínshríninn heyra.Hrólfr konungr hljóp þá upp ok hjó með sverðinu okí sundr hrygg dýrsins fyrir framan mjaðmirnar, okdeyr dýrit þegar í stað. Ok er þetta sá þeir bræðr, Sigurðrok Bárðr, hlaupa þeir heim til hallarinnar, semþeir mega skjótast, ok segja Ellu konungi þenna innfáheyrða atburð, hversu Hrólfr konungr hafði dýritunnit, þat er þeir ætluðu, at ekki mundi bella. Konungrspurði, hversu þetta hefði at borit, en þeir sögðuallt sem farit hafði. Konungr verðr þeim stórliga reiðrfyrir sínar tiltekjur ok kvað eigi þeira færi at þreytahamingju við Hrólf konung ok lét taka þá báða oksetja í bönd, en Ella konungr sjálfr ferr í móti Hrólfikonungi með miklu liði ok kvað líkligt, at Hrólfr konungrætlaði þetta af hans velræðum vera, er þessir mennhöfðu á hendr tekizt.Eptir dráp dýrsins snúa þeir Ásmundr ok Hrólfrkonungr aptr til manna sinna, ok mælti Hrólfr konungr:"Vér skulum fara, sem vér höfum áðr ætlat, þvíat ek hygg, at þetta sé eigi ráð Ellu konungs, ok þat ermín ætlan, at honum þykki mikill skaði at dýrinu, okvil ek sjálfr segja honum." Þeir fara nú þar til, er þeirkoma fram ór skógi ok geta at líta, at mikit fjölmenniferr í móti þeim. Þat var vel búit at vápnum. Þeirþykkjast nú vita, at ófriðr mun vera. Þá mælti Hrólfrkonungr: "Annathvárt er nú, at konungr þessi er fullrupp flærðar ok undirhyggju ok hefir þetta hugsat þegarí fyrstu at svíkja oss með níðingskap, eða elligar erþetta ekki hans ráð, ok hafi nokkurir vándir menn þettatekizt á hendr ok gert þetta til óvinganar vár í milli,ok þat munda ek hvergi síðr ætla. Gerum oss nú semtraustasta ok göngum djarfliga í móti þeim ok látumengan bilsbug á oss sjá, hvárt sem þeir vilja oss gotteða illt, ok ef þess þarf við, deyjum heldr við sæmden lifum við skömm." Þeir herða þá hugina ok báðuþann aldri þrífast, er eigi dygði sem mætti. Þeir fórumeð fylktu liði. Hrólfr konungr fór í miðri fylkingusinni ok hafði bert sverðit Risanaut, ok létu allvígmannliga.Ok er þetta sér Ella konungr, lætr hann bregða uppfriðskildi ok ríðr sjálfr í mót Hrólfi konungi ok fagnarhonum vel ok endrnýjar þá enn boðit við Hrólfkonung. Ok er Hrólfr konungr sér blíðu bragð á Ellukonungi, tekr hann því vel, fara þá allir saman til borgar,er þar fyrirbúinn inn bezti fagnaðr ok harðla fögrveizla. Talast konungar þá við. Hrólfr konungr mælti:"Ek vil yðr kunnigt gera, at vér munum hafa unnityðr mikinn skaða í því, at ek drap dýr eitt, þat semmér er svá flutt, at yðr muni svá mikill skaði atvera. En með því at ek þóttumst eiga hendr mínarat verja, þá gerðum vér af því þetta, en fyrir utan allanmótþróa við yðr; en allt þat, sem þér þykkir í þessumisboðit, þá vil ek svá bæta, at yðr megi vel líka."Ella konungr svarar: "Sýni þér í þessu sem mörgu öðrusanna vizku, at þér bjóðið bætr fyrir þat, er aðrir ættiþér at bæta. En sakir þess, at þú eignar eigi þetta várriódyggð, þá vil ek þá menn gefa undir yðvarn dóm okrefsing, er þessu eru valdandi," lét síðan sækja þábræðr, Sigurð ok Bárð. Váru þeir báðir bundnir leiddirfyrir hann, ok sögðu þeir sjálfir sína ráðagerð. Eptir þatbað Ella konungr Hrólf konung dæma þeira mál eðahvern dauða, at hann vildi, at þeir hefði. Hrólfr konungrsvaraði: "Öll þau lögbrot, sem yðrir menn gera,þá eigi þér, herra, dóm á þeim, en ef þér vildið nokkutgera fyrir minn bænarstað, þá vilda ek, at þú gæfirþeim líf ok færi þeir í brott ór þínu ríki ok hefðu þeirþat fyrir sinn ótrúleika." Ella konungr mælti: "Þat erþó satt at segja, at fára konunga maki muntu vera ámildi þína, ok skal þetta gerast eptir þínum vilja." Létkonungr leysa þá ok fekk þeim skip ok fé nokkut, okfóru þeir ór landi, ok eru þeir ór þessi sögu.Eptir þetta taka konungar tal með sér, spyrr Ella konungreptir um ferð Hrólfs konungs, en hann segir honumallt eptir því, sem ætlat var. Konungr kvað þatvera heldr óvænliga ferð, kvað Hrólf Írakonung veraheldr harðan ok illan við at eiga ok bað Hrólf konungeigi ætlast til þessarar ferðar á þessu sumri, bauðhonum við sér at vera með hundrað manna, en þeir vistaðiannat lið hans þar á Englandi nær sér, ok þetta boðþiggr Hrólfr konungr. Hafði Ella konungr þar fyrirætlanok alla tilskipun með kostnaði. Sitr Hrólfr konungrnú á Englandi við öllu liði sínu með mikilligleði. Veitti konungr þat it kappsamligasta. Líðr núsvá fram um hríð.

25. 25

    Þess er getit, at þeir Hrólfr konungr ok Ásmundrgengu út um staðinn einn dag at skemmta sér, ok erþeir ætluðu heim at ganga til hallarinnar, kom at þeimkerling ein. Hún gekk við tvá stafi. Kerling setti uppnasirnar ok mælti: "Hverir eru þessir inir tíguligumenn?" Þeir sögðu til sín. Kerling mælti: "Er þettainn ágæti konungr, Hrólfr Gautreksson, ok væra ek sæl,ef ek hefða hann fundit." Konungr mælti: "Hvat vildirþú Hrólfi konungi?" "Svá lízt mér sem sagt er, at þúsér hverjum konungi vænni ok kurteisari ok at öllumhlutum afbragð annarra konunga. Er þat ætlan mín,at af þér hljóti ek nokkut gott ok þínum ráðum." Konungrspurði, hvers hún þyrfti við. Hún svaraði: "Eká lítit efni, er ek ein í húsi ok dóttir mín, er unnithefir fyrir mér, ok er hún in vænasta kona at sjá, ennú er hún mér verri en engi, því at maðr venst til atglepja hana. Er mér þat mjök í móti skapi. Gáir húnengis fyrir honum. Er hann mikill maðr ok sæmiligrat sjá, en þó er mér ekki um hann. Vilda ek, herra, atþér kæmuð ok talaðir við þenna mann, mun hanngera fyrir yðar orð ok láta af fíflingum við dóttur mína."Hrólfr konungr svaraði þá: "Ek skal at vísu, kerling,koma nokkurn dag at finna þann." Þá vísaði kerlingþeim til húsa sinna. Síðan gekk konungr heim til hallar,ok líða nú nokkurir dagar.Ok einn dag mælti konungr til Ásmundar, at velmundi fallit at vitja kerlingar. Ásmundr svaraði: "Þatætla ek vera illa kerlingu ok prettvísa, ok er mér ekkium hana." Konungr kvað nauðsyn, at sá maðr gerðihenni ekki vandræði. Ásmundr kvaðst eigi hirða, þótthann hefði þær báðar. Ok eptir drykkju um daginngengu þeir til húsa kerlingar. Þar var lítil stofa. Þarsat kona á palli, ung ok vænlig. Þar sat hjá henni maðrmikill ok frækligr. Hann sat með alvæpni ok talaði viðkonuna. Kerling sat í palls horni ok hafði yfir sér feldok hökul illan. Þau fögnuðu vel konungi. Ok er kerlingvarð vör við, at konungr var kominn, spratt húnupp ok greip stafi sína báða ok fór fram á gólfit okmælti: "Ek bið þik, herra minn, at þú rekir minnarskammar ok drepir þenna inn vánda mann, er mérhefir gert svá mikla raun, at hann hefir ginnt ok gabbatdóttur mína." Konungr mælti: "Vertu eigi svá óð,fóstra, má þá vera, at þú hafir þitt mál, þótt vit leikumí tómi við." "Þat er eigi," sagði kerling, "enda hafaþau svá þreytt mik um þetta mál, at ek má eigi lengrsvá búit þola, þegar ek veit mér nokkurs trausts vánir."Hefr kerling upp hækjuna ok ætlar at slá þenna mannvið eyrat. Sá maðr brá upp við högginu kerlingarskildinum, ok laust hún svá fast á skjöldinn, at í sundrgekk stafr kerlingar. Hrólfr konungr tók kerlingu okmælti: "Því kom ek á þinn fund, at ek skal nú sjáfyrir þínum hlut." Hann setr hana niðr hjá sér. Konungrspurði: "Hverr er þessi maðr, er heldr stríð viðkerlingu?" Hann svaraði: "Ek heiti Grímr." "Hvatmanna ertu? segir konungr. "Þórir heitir faðir minn.Hann er bóndi hér skammt í brott í þorpinu." Konungrmælti: "Þú ert maðr vænligr, eða hvé opt ertuvanr at koma til húsa kerlingar?" Hann kvaðst þarjafnan koma. Konungr mælti: "Kerling þessi hefirkveinat nokkut um fyrir mér. Henni þykkir þú geraærit margtalat við dóttur sína. Þykkist hún afla of lítilsá vinnu hennar, en kveðr þar við liggja björg þeirabeggja. Nú vil ek biðja þik, attu látir af at gera kerlinguþessa skapraun. Er þér í þessu lítilræði, en engiframi, at gera henni raun í þessu. Er mér þökk á, atek þurfi lítils við umtalit. Vil ek bjóðast til at veita þéraðra bæn í móti." Grímr mælti: "Þat hafða ek ætlatat gera enga breytni á um ferðir mínar, hverir sem þarlegði orð til, en eptir bæn þinni ok vilja skal ek gerasem þér líkar bezt. Mun ek ok eigi skjótt beðinn afágætara manni en þér eruð. Vil ek ok ekki fresta atbiðja yðr í móti. Þat er mín bæn, at þér takið við mértil hirðvistar ok fara ek með yðr at sumri. Er mér forvitniá at reyna mik. Hefi ek aldri í styrjöld staðit hértil." Konungr mælti: "Þetta vil ek sannliga veita þér.Lízt mér vel á þik ok gæfusamliga, ok kom til móts viðoss at sumri." Ok þegar gekk Grímr út, ok skildu þeirmeð blíðu.Þá stóð kerling upp ok þakkaði konungi sínar tillögur.Hún mælti þá: "Hvárt mun engi konungr betribæna en þú eða kunni þér nokkut at lyfja elli, herraminn?" Konungr svarar: "Ekki kann ek þat, ok eigiveit ek, hvat þat er." Ásmundr mælti: "Opt er þat íkarls húsi, er eigi er í konungs, ek kann þat, kerling, atlyfja þér elli, ef þú vill af mér þiggja." Hún kveðst þatgjarna vilja, -- "eða hvárt gerir þú þat í hvílu?" Hannsvaraði: "Farðu til mín, ek mun fara at sem mér líkar."Kerling kastaði frá sér hækjunni ok fór til Ásmundar.Hann hafði viðaröxi eina í hendi sér. Hann bað kerlingulúta at sér. Hún gerði svá ok hugði, at hann mundivilja tala hljótt við sik. Lét þá Ásmundr hlaupa öxinaá háls henni, svá at af tók höfuðit. Hann mælti þá: "Núlyfjaða ek þér elli." Hrólfr konungr hafði ekki geymtat um viðtal þeirra, ok leit hann til, þá at af fauk höfuðit.Hrólfr konungr varð þessu svá reiðr, at hannhelt við, at hann mundi vaða til Ásmundar, ok kvaðþetta svá illt verk orðit ok óheyriligt, at þeir mundualdri bót bíða þessa ámælis ok þeira skömm mundi uppivera, at þeir skyldu drepit hafa gamla kerlingu ok fátækaí ókunnu landi. Ásmundr kvað undarligt at verailla við slíkt. Varð þeim þetta mjök at sundrþykki,ganga eptir þat heim til hallarinnar. Ok er menn várukomnir undir drykkjuborð, fann Ella konungr, atHrólfr konungr var ekki með blíðu bragði, ok spurðikonungr þegar, hvat til kom, en Hrólfr konungr sagðisvá sem orðit var ok kvað þetta hafa orðit it mesta slys.Ella konungr bað hann eigi þat mæla, -- "því at hún varin versta kerling ok in hreimsamasta ok full upp flærðaok ljóna, ok er miklu betr, at hún sé af ráðin." Ásmundrkveðst aldri sét hafa Hrólf konung jafnreiðanfyrir lítit efni.

26. 26

    Þat er sagt, at nokkurir mikils háttar menn í Englandiurðu til þess at rægja Hrólf konung Gautrekssonvið Ellu konung ok sögðu hann búa um svikræðivið hann. Váru at þessu óráði fyrirmenn tveir jarlarok margir aðrir ríkir menn. Þeir sögðu, at Hrólfrkonungr ætlaði at komast at ríkinu, hvat sem hannynni til. Ella konungr vildi þessu ekki trúa, ok fór sváfram nokkura stund, at þeir kærðu þetta í hljóði fyrirkonunginum. Konungr helt uppteknum hætti við Hrólfkonung um alla gleði ok kvað þetta mundu vera inamestu lygi. Hér kom um síðir, at konunginn grunaði,því at þeir sönnuðu þetta með mörgum skrökvottum.Fundu menn þá brátt, at skipti lyndi konungsins, okgerðist hann fár við Hrólf konung hjá því, sem verithafði. Hrólfr konungr gaf sér ekki at, ok liðu svá ennnokkurar stundir.Þat var einn tíma, at jarlar kómu at máli við Ellukonung ok kærðu fyrir honum þessi svikræði. Konungrsvarar: "Með því at þér þykkizt finna þenna mannat svikum við oss, þá gef ek yðr orlof til, at skapið honumfyrir makliga hefnd, en þar sem Hrólfr konungrsitr hér at váru boði, þá hefi ek eigi lund til at veitahonum atgöngu, meðan hann verðr eigi berr at svikumvið oss, ok vil ek hjá sitja öllum yðrum viðskiptum."Mælti konungr af því svá, at honum var grunrá, at þeir mundu ljúga. Jarlar kváðust eigi framar beiðaaf konungi. Síðan á kváðu þeir stefnu til, nær þeirmundu veita Hrólfi konungi atgöngu, kváðust munduhann sækja bæði með eldi ok járnum. Konungr baðþá nú gera sem þeim líkaði. Ok þann sama aptan, erjarla var at ván, veitti Ella konungr af miklu kappiok gerði sik inn blíðasta við Hrólf konung. Urðu flestirallir mjök drukknir. Hrólfr konungr drakk þá jafnanminnst, er aðrir váru mest drukknir. Hrólfr konungrsvaf við sína menn í einni útiskemmu. Hann var þvívanr at ganga jafnan tímanliga at sofa, ok svá gerði hannþann aptan. Ella konungr mælti: "Þú, Hrólfr konungr,hefir dvalizt í váru ríki um stundar sakir. Höfumvér jafnan skynjat yðvart athæfi ok yðvarra mannameð góðri siðferð ok hæverskligum hversdags háttum.Nú vil ek sofa í nótt í yðru herbergi ok skynja athæfiyðvarra manna eigi síðr um nætr en um daga." Hrólfrkonungr svarar: "Þat er yðr gjarna í té, ef þér viliðhafa lítillæti til þess, ok viljum þat með þökkum taka."Ok sem borð váru upp tekin, gengr Ella konungr meðHrólfi konungi til skemmunnar, ok lögðust til svefnsok sofnuðu skjótt.Ok er þeir höfðu skamma stund sofit, vaknar Hrólfrkonungr við þat, at út er at heyra mikit háreysti, harkok vápnagný. Þat fylgdi ok, at eldr var borinn atskemmunni. Hrólfr konungr bað sína menn vaka okvápna sik, -- "ok er oss orðit þetta mikit slys, er Ellakonungr skal hér hjá oss staddr í þessum háska, því atþessir menn munu þykkjast við oss sakir eiga, ok er þatillt, at svá góðr konungr ok réttlátr skal gjalda vár."Hrólfr konungr vildi vekja konunginn ok gat þat eigigert. Svaf hann svá fast, at hann varð eigi varr við þettahark. Hrólfr konungr mælti: "Hér mun verða skjótttil ráða at taka, áðr hús þetta brenni yfir oss. Vér skulumrífa setstokka ór húsinu ok færa fram á þilit, sváat undan gangi." Konungr skipaði til þá menn, ersterkastir váru, ok lét taka Ellu konung upp í öllumklæðum ok bera svá út ok bað menn bera hann tilsængr sinnar -- "ok gefa at því beztan gaum, er konunginnvarðar, því at þar liggr við sæmd vár." Ok erþeir kómu út, sá þeir, at þar var komit fjölmenni mikit,tókst þar þegar in snarpasta orrosta. Ok er Ella konungrer út kominn, kallar hann ok biðr menn eigiberjast lengr. Síðan segir hann Hrólfi konungi svá semfarit hafði ok kvað þetta at sumu leyti sín ráð verit hafaok bað Hrólf konung fyrirgefa sér þetta tiltæki, enkvað þá skyldu drepa, er þetta róg höfðu kveykt. Hrólfrkonungr kvað þá ekki fyrir þetta drepa skyldu. Varðhann við þetta stórliga vinsæll af Englands mönnum.Tóku konungar nú at halda uppteknum hætti um sínavináttu. Veitti Ella konungr Hrólfi konungi enn betrþaðan af en áðr, því at nú þóttist hann þat hafa reynt, athann var engum líkr at sínum heilleika. Líðr nú afvetrinn, ok kom sumarit.

27. 27

    Þat var einn morgin snemma, at Hrólfr konungrgekk ór sæng sinni einn saman ok brott frá skemmunnieigi allskammt. Hann hafði fátt klæða, en þess gekkhann hvergi, at hann hefði eigi sverðit Risanaut, hvárkinótt né dag. Konungr litaðist um víða, ok er hann ætlaðitil skemmunnar, þá sér hann, hvar maðr ríðr ákafligamikit ok var vel vápnaðr ok maðr ekki mikill ábaki ok þó inn kviklátasti. Ok er hann sér, hvar konungrstendr, þá víkr hann þangat ok hafði sét fyrrHrólf konung ok stígr af baki ok kveðr hann sæmiliga.Konungr tók því vel ok spurði, hverr hann væri. Hannkveðst Þórðr heita ok eiga bú á land upp. Konungrspurði, hvert hann ætlaði at ríða. Þórðr svaraði: "Ekætla nú eigi lengra fram á leið er ek hefi yðr fundit."Konungr spyrr: "Hvert er eyrendi við mik?" Hannsvaraði: "Ek er mjög vant um kominn. Fyrir þrimvetrum kom til mín maðr sá, er Hárekr heitir, ef mannskal kalla, því at eigi er hann ólíkari trölli. Hann erinn mesti berserkr ok ójafnaðarmaðr. Ek á systur, erGyða heitir, ok er inn bezti kostr. Þessi maðr vildi takasystur mína frillutaki, en ek vilda þat eigi. Þá skoraðihann mér á hólm, ok játaða ek því. Nú sé ek, at þat erekki mitt færi at berjast við þetta flagð. Ek hefi spurt,herra, til hreystiverka yðvarra margra. Nú vil ek biðjayðr, at þér leysið mik af þessum háska ok ráðið af berserkinn."Konungr mælti: "Lítt ertu við kominn, okvil ek víst finna þenna mann, ok mun ek ganga inn oktaka vápn mín ok klæði." Þórðr mælti: "Ekki má svávera. Verðið þér nú þegar at fara svá búnir. Óttumstek ok, at berserkrinn sé kominn. Mun hann hyggja miksvá ragan, at ek þori eigi at bíða hans, ok taki hann ábrott systur mína. Nú stigi þér, herra, upp á þenna hestok tak hér þegar vápn ok klæði." Hafði hann þar þegartil reiðu ok var inn kviklátasti. Þetta verðr konungifyrir, at hann stígr á bak ok ríðr, en Þórðr hleypr fyrirhestinum. Var þat eigi allskammt á land upp.Ok er þeir kómu til bæjar Þórðar, var Hárekr eigikominn. Sá konungr, at þar var góðr bær. Ganga þeirtil stofu, ok er konungi þar búit hásæti. Þar var margtmanna. Sýndist konungi Gyða in sæmiligasta. Ok er þeirhöfðu setit um stund, kom þar Hárekr ok þeir tólfsaman ok létu þegar it drjúgligasta ok spurðu, hvártÞórðr væri búinn til hólmgöngu. Hann svaraði: "Ekhefi fengit mann fyrir mik, sem skilit var okkar í millum."Hárekr spurði, hverr svá mun djarfr, at byðistí móti honum. Þórðr segir honum, at þat var Hrólfrkonungr Gautreksson. Hárekr mælti: "Heyrt hefi ekgetit Hrólfs konungs, ok eru færi konungar nú ágætarifyrir hreysti sakir ok íþrótta ok allrar atgervi. Erþat ok miklu jafnligra, at vit reynum með okkr. Þykkimér til lítils vera at ganga í móti þér, ok er þat ráð,Hrólfr konungr, at standa upp, með því at þú vill hættavirðing þinni undir vápn mín." Konungr kveðst ætla,at honum mundi lítil hætturaun at ganga í móti honum.Eptir þat ganga þeir út, ok var kastat feldi undirfætr þeim, ok sagði berserkrinn upp hólmgöngu lög.Konungr hafði ekki fleira vápna en sverðit Risanaut.Þórðr helt skildi fyrir konungi, ok í fyrsta höggi hjókonungr berserkinn í herðar niðr, fell hann skjótt dauðrtil jarðar. Þórðr þakkaði konungi þenna sigr ok gafHrólfi konungi ágætar gjafir, því at hann var stórauðigrmaðr. Konungr bað hann eigi gifta systur sína,áðr hann kæmi aptr af Írlandi, ef þess yrði auðit, okþví hét Þórðr.Eptir þat fylgdi hann konungi heim. Þá var brakmikit í bænum. Hafði Ásmundr vaknat litlu síðar enkonungr var í brottu úr bænum ok hafði þegar leitathans um allan bæinn ok var eigi í góðu skapi. Ok erkonungr kom aptr, urðu menn honum stórliga fegnir.Spurði Ella konungr, hvert hann hefði farit. Hrólfrkonungr segir honum allt, sem gengit hafði. Ella konungrmælti ok kvað hann hafa unnit mikit happ, sigratþann berserk, er verstr gekk um England ok mestanójafnað sýndi öllum mönnum í kúgan ok ránum, okbað hann hafa mikla þökk fyrir. Marga aðra óspellsiðaði hann þar um vetrinn ok fór víða um Englandmeð Ellu konungi. Skipaði hann ok setti þeim málum,er Ella konungr átti dóm á, því at hann var þá gamallmjök. Vildu allir svá sitja ok standa sem Hrólfr konungrvildi. Fór hans vinsæld um allt England.

28. 28

    Nú er þar til máls at taka, er fyrr var frá horfit, atÞornbjörg drottning sitr í Svíþjóð. Hún fréttir ekkitil ferða Hrólfs konungs. Váru nú liðnir tólf mánuðir,síðan hann fór ór landi. Er hún nú mjök hugsjúk umþeira ferð. Þess er við getit einn dag, at Þórir járnskjöldrsat í öndugi í höllinni eptir vanda ok fátt manna í hjáhonum. Drottning gekk þá í höllina ok hafði í hendihornit þat it góða. Hún gekk innar fyrir Þóri ok baðhann drekka, kvað hann mundu þyrsta mjök. Þórirundraði, er hornit var inn borit, því at hann hafði ekkisét þat, síðan Hrólfr konungr fór á braut. Síðan undraðiÞórir, er drottning skenkti honum, því at þat hafðihún aldri fyrr gert. En Þórir hafði þat mælt, þá erHrólfr fór af Svíþjóð, at hann skyldi verða þess mannsbani, er honum segði lát Hrólfs konungs Gautrekssonar.Þórir stóð upp í móti drottningu ok fagnaðihenni vel ok tók við horninu ok drakk af, ok þá er hannhafði mjök svá af drukkit, þá gall í horninu svá háttsem þá var jafnan vant, er eptir kómu mikil tíðendi eðaella váru þau um liðin. Var þetta fyrir stórum orrostumok lífláti göfugra manna. Þórir járnskjöldr kastarhorninu ok leit reiðuliga til drottningar ok mælti:"Segir þú mér líflát Hrólfs konungs Gautrekssonar?"Hún svaraði: "Eigi geri ek þat, heldr heyri ek þat, athornit segir þér nokkur tíðendi, hvárt sem þau eru kominfram eða horfir til. Hefir mik svá dreymt, at Hrólfrkonungr muni þurfa liðveizlu, áðr þetta sumar sé alltá brottu." "Nú með því, drottning, at þú hefir tjátmér þína hugsan, er þér segir erfiðliga hugr um Hrólfkonung, ok með því ek á honum svá mikit gott atlauna sem þú veizt, þá skal ek fara brott ór ríki þessuok eigi aptr koma, fyrr en ek veit, hvat orðit er afHrólfi konungi, hvárt konungr er lífs eða dauðr. Máek ok eigi njóta matar né drykkjar, meðan ek veit eigi,hvat um hann líðr ok ek hefi enga vissu um hans athæfi."Eptir þetta fær hann sér eitt lítit skip ok þar til fámenn, ferr við þetta brott af Svíþjóðu. Ok er hannkemr við England, var Hrólfr konungr þaðan í brottuok farinn til Írlands. Þórir dvelzt þar ekki ok ætlar núat koma til fulltings við Hrólf konung, léttir eigi fyrrsinni ferð en hann kemr við Írland ok ekki þar innat, sem Hrólfr konungr kom. Þórir talar við sínamenn: "Þér skuluð mín hér bíða, en ek einn gangaupp á land. Mun ek ekki á kveða fyrir yðr um mínaaptrkvámu. Þér skuluð mín at engu geta, þótt þérþykkizt nokkut áræðiligt spyrja til minna ferða. Mávera, at fara nokkuru því fram, at þér megið mín líttnjóta frá landsmönnum. Þér skuluð segjast kaupsveinarok láta lítit yfir yðr, þar til ek kem aptr." Við þettagengr Þórir um nótt frá skipi sínu svá langt á landupp, at hann gerir hvergi við sik vart. Hann stefnirþá til konungs atsetu. Ok er honum þykkir engi ván,at nokkurir menn ráði í um ferð hans, tekr hann þattil ráðs at drepa niðr bæði menn ok fé. Þat hyggjaallir, þeir sem hann sjá, at þetta muni vera it hraustastatröll komit í landit, stökkr undan hverr, er þvíkemr við, svá at engi uppreist er ger í móti honum.

29. 29

    Nú er at segja frá Hrólfi konungi. Þegar er váraði,stefndi hann at sér liði sínu ok býr ferð sína til Írlands.Ella konungr býðr honum lið af sínu ríki, svá mikitsem hann vildi hafa. Hrólfr konungr lét þar eptir drekasinn ok öll in stærri skip sín ok tók þar smæri skipok fleiri. Höfðu þeir af Englandi þrjá tigu skipa oköll smá. Grímr kom til móts við konung, sem þeirhöfðu á kveðit. Skildu konungar með blíðu. Ok atbúnu liði sínu siglir hann af Englandi, gefr þeim velbyr ok koma við Írland. Þat var síð um kveld. Láguþeir þar um nóttina.Svá er sagt, at Hrólfr Írakonungr hafði vitat kvámunafna síns af margkunnandi sinni ok vísdómi, ok hafðihann stefnt at sér miklu liði. Um morguninn, er þeirfóstbræðr vakna, mælti Hrólfr konungr við Ásmund:"Mun eigi ráð at vitja meyjarmálanna ok heyra svöraf Hrólfi konungi?" Ásmundr kvaðst þess víst fýsast.Konungr mælti: "Vér skulum fara friðliga ok meðengu ofbeldi eða hernaði, meðan oss er engi ófriðrboðinn." Þá valdi konungr með sér hundrað manna,en bað liðit vápnast ok vera búit við öllum hernaði,ef til þyrfti at taka, ok ganga upp frá skipum ok veraí skógi nær borginni. Nú ferr Hrólfr konungr, þar tiler hann kemr nær borginni. Þá sá þeir, at lið ferr ímót þeim ok búit sem til bardaga. Konungr bað þáganga. Borgarlýðrinn stefndi til móts við þá, ok er þeirfundust, var þar kominn Írakonungr með sex hundruðmanna.Þá mælti Hrólfr Írakonungr: "Gerla veit ek, HrólfrGautreksson, hverr þú ert ok Ásmundr, fóstbróðirþinn, sonr Óláfs Skotta konungs, ok veit ek eyrendi,ok þurfi þér þat eigi upp at bera. Ek skal þér, Hrólfrkonungr, gera skjóta kosti, með því at þú ert hverjumkonungi fríðari ok ágætari, þá skal ek þér leyfa heimat fara með öllu heilu ok höldnu liði þínu, ok komaldri þessa eyrendis optar, því at fremri ok ágætari hafaþeir verit margir, er þessa ráðs hafa leitat ok fengiteigi utan skömm ok skaða. Vili þér eigi þekkjast þettavárt boð, þá skulu þér fara því hæðiligar sem þér þykkiztmeira verðir en aðrir menn." At lokinni ræðu HrólfsÍrakonungs svaraði Hrólfr konungr Gautreksson: "Meðþví at þú ert svá vitr konungr ok forspár, at þú veiztóorðna hluti, hug eða ætlan hvers manns, þá ætla ekþat mundi forsjáligra at þiggja þetta boð. En þar semek hefi rekizt heiman ór Svíþjóð ok með nokkuru liðiok heitit Ásmundi, fóstbróður mínum, fylgd ok tryggðtil þessa máls, þá nenni ek eigi at snúa aptr við svábúit ok reyna ekki framar yðvarn styrk ok mátt." Írakonungrkvað hann þat kjósa, er honum gegndi verrok liði hans. Hrólfr konungr gerði þá njósn liði sínuok bað þá eigi dvelja at duga sér. Ætlaði Hrólfr konungrGautreksson, at Írakonungr mundi eigi hafameira lið en þat, sem þeir sjá, ok þóttist í hendi hafahans ráð, en Írakonungr hafði óflýjanda her, ok vissuþeir ekki til þess. Írakonungr vissi ok eigi, at Hrólfrkonungr hafði lið í skóginum. Írakonungr bað nú veitaþeim atgöngu. Hrólfr konungr Gautreksson bað sínamenn hlífa sér ok hefjast undan. Litlu síðar dreif atlið Írakonungs. Bað hann sína menn víkja aptr tilborgarinnar. Þá fellu Írar mjök, áðr þeir kómust í borgina.Sóttu Hrólfs menn eptir með miklum ákafa okþegar inn í borgina.Ok er lið Hrólfs konungs var allt inn komit í borgina,þá dreif lið at þeim öllum megin. Fylktu hvárirtveggju.Er svá sagt, at eigi var minni liðsmunr ensex landsmenn váru um einn þeira Svíanna. Skaut þeimmörgum heldr skelk í bringu, ok þótti þeim mikit ofreflií móti at ganga svá miklum múg manna. Tókst þábardagi bæði harðr ok langr. Sóttu Írar at með miklumákafa ok mannfjölda, því at þeir sá, at höfðingiþeira var harðla mannskæðr. Skaut Írakonungr svá,at þeim sýndist tvær örvar senn á lopti, ok varð maðrfyrir hverri. Hrólfr konungr Gautreksson barðist meðfræknu hjarta. Menn hans fylgdu honum allir vel okdrengiliga ok fellu með góðum orðstír, þótt vér kunnumeigi at segja frá hvers þeira vörn ok framgöngu.Sýndist þeim þá, at þeir höfðu margir verit inir mestugarpar. Ok meðan þeir váru ómóðir, felldu þeir marganmann til jarðar ok hopuðu hvergi á hæl, þótt þeirættu við mikinn liðsmun. Grímr, er fyrr gátum vér,gerðist auðkenndr í þessum bardaga. Var hann bæðifimr, röskr ok inn djarfasti í framgöngu. Hrólfr konungrGautreksson gekk fram með mikilli grimmd íþessi orrostu ok hjó til beggja handa með sverðinuRisanaut. Hlífði hann sér hvárki með hjálmi né skildiné brynju ok færði margan mann til heljar ok gekkjafnan í gegnum fylkingar af mikilli hugprýði. Meðslíkum hætti gekk fram Ásmundr ok hjó margt ok stórtok gerði mikit afhroð í sinni vörn. Þá varð bardagiákafr, ok tókst enn it mesta mannfall í hvárutveggjaliði. Þar fór sem jafnan kann verða, at landsherrinnverðr drjúgr. Sneri þá mannfallinu á hendr Hrólfi konungiGautrekssyni ok hans mönnum. Ok þegar er Írarfundu, at mannfallinu sneri á hendr sínum óvinum,þá gengu þeir at djarfliga. Fellu þá menn Hrólfs konungsGautrekssonar hverr um þveran annan. Þá vargengit at öllum megin með ópi ok eggjan.Ok er Hrólfr konungr sá, at lið hans fell, svá at fáttvar eptir, bað hann þá víkjast út at borgarvegginumok láta hann hlífa sér. Þá sögðu menn hans, at þeirmundu flýja ok vita, ef þeir næði til skipa sinna. Konungrkveðst eigi flýja vilja, kveðst heldr þar skyldufalla með öllu liði sínu. Varð ok engum þat fyrir hansmönnum at flýja, heldr fell hverr á fætr öðrum svágersamliga, at eigi stóð meir upp en tólf menn, okváru þó mjök sárir ok ákafliga móðir. Þá mælti Hrólfrkonungr til Ásmundar: "Þat er nú vænna, fóstbróðir,at hljóta at vinna nokkut til mægðanna við Írakonung,er þér fýstuzt at fá yðr. Þótti ek seinn ok tregr ferðarþessar, skal nú ok ekki af spara at veita þér eptir megniok heimta út meyjarmundinn." Hrólfr konungr Gautrekssonspennti þá tveim höndum meðalkaflann ok hjóá báðar hendr bæði margt ok stórt ok veitti mörgumskjótt líflát. Ásmundr ok Grímr veittu honum góðafylgd. Svá er sagt, at þeir hlóðu svá umhverfis sik, atþeir máttu varla vega fyrir, ok fellu þá allir mennHrólfs konungs utan þeir Ásmundr ok Grímr. Þeirváru þá mjök sárir, en ákafliga móðir, svá at þeir gátuvarla staðit uppi. Þá váru bornir at þeim skildir öllummegin, ok áðr þeir næði Hrólfi konungi, draphann fimmtán menn fyrir þeim. Fór honum þá semmælt er, at ekki má við margnum. Váru þeir allirhandteknir ok flettir klæðum ok vápnum. Höfðu þeirbarizt allan daginn ok mikit af nóttinni, fell þar svágersamliga, at engi maðr komst á braut, höfðu þeirok eigi annat stundat en veita konungi sínum sembezta fylgd. Lið Írakonungs hafði svá mjök fallit, ateigi var meir eptir en fimm hundruð manna ok þóallir sárir ok móðir.Hrólfr Írakonungr hrósar nú sigri sínum. Hannmælti þá við Hrólf konung: "Nú hefir farit sem mikvarði, at þú ert yfirkominn með öllu liði þínu. Væriþér nú betra at hafa tekit þann kost með þökkum, semþér var boðinn, ok haldit svá heilu liði þínu." Hrólfrkonungr Gautreksson svarar: "Engrar frægðar eru þéraf þessu verðir. Hafið þér meir unnit þetta mál meðvélum ok prettvísi en með drengskap eða hreysti sakirliðsfjölda þess, er þér hafið oss í móti, enda má ennvera, at yðr verði þetta launat." Írakonungr mælti:"Lengi heldr þú á dul þinni, því at þú veizt ógerla,hvat þú átt fyrir höndum, því at engi skal fúlari ístaðnum en sá, er þú skalt í fara." Hrólfr konungrGautreksson mælti: "Þér munuð nú at sinni hafa valdá oss félögum, ok er þat hraustra manna dauði at verahálshöggnir." Írakonungr mælti: "Fyrr skal færa yðrí gestaskála minn, ok skulu þér þar svelta í hel." Léthann leiða þá út í garðinn. Þar sá þeir gerva einagröf langt í jörð niðr. Þurftu þeir þá margir at atganga, áðr þeir kómu Hrólfi konungi þar niðr. Þarvar harðla djúpt, ok ef þeir hefðu konunginn á höfðinuniðr fært, hefði hann skjótt látit sitt líf, en hannkom standandi niðr. Þar var fýla mikil. Þar váru undirmanna búkar. Þeir Ásmundr ok Grímr váru ok niðrfærðir. Tók konungr þá á lopti ok setti niðr hjá sér.Síðan var færð yfir hella mikil, svá at varla gátu hrærttíu karlar. Fóru Írakonungs menn þá í burt ok tókunáðir á sik.

30. 30

    Þá mælti Hrólfr konungr Gautreksson til Ásmundar:"Þat ætla ek, fóstbróðir, at nafni minn ætli þérfyrr þessa hvíluna en hjá Ingibjörgu, dóttur sinni, eðahversu þykki þér hér fyrir búit?" Ásmundr kveðst þykkjastórliga illt, -- "vilda ek heldr hafa fallit í dag fyrirvápnum vaskra manna en at vera í þessum ófagnaði.Mun oss hér ætlat at deyja ok svelta til bana." Hrólfrkonungr mælti: "Mælumst vel um, fóstbróðir. Er þatsem mælt er, at býsn skal til batnaðar. Mun enn nokkutgott fyrir okkr liggja." Þeir stóðu berum fótum ámanna búkum í skyrtu ok línbrókum.Dóttir Írakonungs hafði sét á bardagann um daginnok sá, hversu hraustliga Hrólfr konungr barðist okhans menn, ok harmaði mjök svá ágætan konung, athann skyldi svá skjótt týna lífinu. Hún átti einaskemmu ok byggði hana með mörgum meyjum. Húnvar vitr ok vinsæl ok harðla væn ok kurteis. Hún áttieina skemmumey, er hún trúði betr en öllum öðrum.Hún var ríks manns dóttir á Írlandi ok hét Sigríðr.Ok er lokit var bardaganum, kallar hún meyna til sínok mælti: "Þú skalt fara til grafarinnar, sem Hrólfrkonungr Gautreksson er með sínum mönnum, ok spyr,hvat hann vili helzt, þat er ek má veita honum." Húnferr ok kallar at gröfinni ok spyrr, hvárt þar lifi nokkurr.Konungr svarar ok sagði þar lifa þrjá menn. Mærinmælti: "Dóttir Írakonungs bað mik spyrja yðr,Hrólfr konungr Gautreksson, hvat þér kjósið helzt, þater hún má veita yðr til hjálpar." Konungr mælti: "Þatskal skjótt kjósa, ek vilda helzt, at hún næði sverði mínu.Mun þat auðkennt í valnum fyrir sakir vaxtar okmikilleiks. Geymda ek ok þat, er ek var tekinn, atek kastaða því í burt sem lengst gat ek í valinn, þarsem þykkvast lá." Mærin rann til skemmunnar, finnrIngibjörgu ok sagði henni sem var ok kvað þetta veramundu allheimskan mann, svá illa sem hann var staddr,at hann kaus þat, er honum lá ekki við með öllu. Konungsdóttirmælti: "Þat höfum vér þó heyrt, at Hrólfrkonungr væri hverjum manni vitrari. Skaltu nú faraat leita at sverðinu." Mærin kvaðst víst ekki þora atkanna valinn, fara til ein um nætr, vaða blóð ok gangaá manna búkum, kvað þat ekki kvenna ferðir. Húnbað hana fara, sagði ekki mundu til saka, ok við eggjunhennar fór hún ok fór ódjarfliga, leitar ok finnrekki sverðit, kemr aptr ok segir, at dauðir menn gengiöllum megin. Konungs dóttir kvað hana vera hræddaok heimska, er hún óttaðist dauða menn, -- "skal eknú fara með þér." Þær ganga nú báðar ok leita umvalinn. Ferr konungs dóttir it djarfligasta ok finnrsverðit. Drógu þær þat eptir sér til skemmunnar.Konungs dóttir mælti enn til meyjarinnar: "Farðutil grafarinnar ok spyr Hrólf konung, hvat hann kýsshelzt, þat er ek má veita honum." Mærin ferr ok finnrgröfina ok spyrr, hvers þeir þurfa helzt, ok sagði þærhefðu nát sverðinu. Konungr kvað þegar vænt horfa.Mærin mælti: "Hvat vili þér nú helzt kjósa, ok segmér?" Konungr svarar: "Helzt vildum vér þiggja klæðinokkurt undir fætr oss, er hér kalt ok fúlt at standaá dauðra manna búkum. Sé ek, at loft er einum meginundir helluna, ok má þar inn koma." Ferr nú mærinok segir konungsdóttur þeira beiðslu. Ingibjörgsvarar: "Sýnir Hrólfr konungr þat enn, at hann erhverjum konungi hraustari ok ágætari. Mundu margirbráðlátari til hjálparinnar, ef fá mættu ok væru svástaddir sem nú er hann, ok er þat illt, at slíkir hreystimennskulu svá fljótt enda lífit." Nú tók hún þeimalla hluti, er þeim váru nauðsynligir, drykk ok vist,góð smyrsl ok lækningslyf, klæði ok ljós ok allt þat,er þeir þurftu at hafa. Ferr hún nú með meyjunni okfærir þeim þessa hluti. Höfðu þær snæri ok létu síganiðr at þeim. Með sama hætti færðu þær þangat sverðHrólfs konungs. Varð hann því stórliga feginn ok þakkaðiþeim með fögrum orðum. Tekr hann nú sár þeiraÁsmundar ok Gríms, ok hafði hvárrgi þeira banvænligsár. Síðan bjuggust þeir um ok klæddust, síðanátu þeir ok drukku. Þykkir þeim þegar vænkast umsinn hag, en verða þó at vera samt í vandræði sínu.

31. 31

    Nú er at tala um þat, hvat fram ferr í Svíþjóð, Danmörkuok Gautlandi. Þórir járnskjöldr hafði landráðí Svíþjóð eptir burtferð Hrólfs konungs, svá sem fyrrvar getit. Þeir Ingjaldr ok Ketill undu stórilla, at þeirhefðu eptir setit. En eptir burtferð Þóris af Svíþjóðsendi Þornbjörg drottning orð Katli ok Ingjald, atþeir skyldu safna liði ok leita Hrólfs konungs Gautrekssonar.Þeir brugðu við skjótt ok buðu út leiðangraf Danmörku ok Gautlandi. Drottning dró ok her samanaf Svíþjóð. Tók hún þá skjöld ok sverð ok réðsttil ferðar með Gautreki, syni sínum. Hann var þá tólfvetra gamall. Hann var inn vænsti maðr, mikill oksterkr. Ok í ákveðnum stað fundust þau öll samanmeð miklu liði. Hafði drottning ráð ok skipan fyrirliði þeira. Var enn sem optar, at Ketill sýndi meirákafa en forsjá eða fyrirleitni. Vildi hann, at allt yrðisenn um hans ferð. Látum þau nú fara, sem þeimlíkar.

32. 32

    Þat var til tíðenda einn dag á Írlandi, eptir þat Hrólfr,konungr Íra, hafði dregit saman her sinn allan okvissi þar kominn Hrólf konung Gautreksson af fjölkynngisinni ok heldr því liði saman hálfan mánuð,áðr Hrólfr konungr kæmi, at tröll eitt mikit kom álandit fyrir konungs atsetunni, svá illt ok grimmt, ateigi reisti rönd við, drap niðr menn ok fénað, enbrenndi byggðir, ok engu vætti eirði þat, drap niðrhvert kvikendi lifanda ok gerði it mesta illvirki, enþat, sem eptir var, flúði á merkr ok skóga. Ok þennamorgun kom þat til borgarinnar eptir orrostu konunganna.Hafði Hrólfr Írakonungr lengi drukkit um nóttina.Síðan sofnar hann ok allir hans menn. Ok ummorguninn, er menn ætluðu út at ganga, var tröll svámikit komit í hallardyrin, at engi þóttist sét hafa jafnmikittröll. Þat hafði alvæpni ok skjöld svá mikinn afjárni, at huldi öll hallardyrin. Þetta tröll var svágrimmt ok ógurligt, at engi þorði til útgöngu at leita,ok svá mikil ógn fylgdi þessu kvikendi, at af tók allanvísdóm af konunginum með megni ok bragðvísi, sváat engi varð hræddari en sjálfr hann við þenna atburð.Þótti mönnum þetta mikil fádæmi ok in mesta býsn,at þeim skyldi slík fádæmi at hendi bera. Tröllit létsem þat mundi þá ok þá inn hlaupa í höllina at þeim.Konungr bað engan svá djarfan vera, at til móts gengivið þetta tröll, sagðist vænta, at þat mundi burt leitaaf stundu. Sitja menn þar um daginn í þot við þettatröll, ok varð mönnum fátt til gamans.

33. 33

    Skemmumey Ingibjargar konungsdóttur hafði gengitþann dag til hallarinnar, ok er hún kom næri höllinni,sá hún þetta it mikla tröll. Hljóp hun þá aptrtil skemmunnar með ópi miklu ok gani. Konungsdóttirspyrr, hví hún léti svá óvitrliga. Hún segir, at tröll eitt varkomit í hallardyrin, -- "svá at ekkert mun þvílíkt vera."Konungsdóttir mælti: "Ætlar þú víst, at tröll væri heldren mikill maðr?" Hún svarar: "Ekkert tröll mun þvílíktvera, ok svá lætr þat grimmliga sem þat muni engueira, því er at því færi." Konungsdóttir mælti: "Eigimun tröll vera, þó at tröllsliga láti. Þykki mér veramega, at grimmt sé í hug ok þykkist hingat eiga atleita til hefnda. Vil ek nú senda þik til hallarinnar.Þú skalt hafa með þér mat ok bjóða tröllinu. Má vera,at þat sé þá ekki svá grimmt ok linist heldr við menn."Mærin mælti: "Nú mælir þú ódæmi, at ek, lítil meyja,mundi ganga at því trölli, sem engi þorir móti at sjá,þar sem konungurinn, faðir þinn, þorir ekki út atganga, slíkr kappi sem hann er, ok engi hans manna,ok munu heldr svelta til dauða, ok muntu vera heilluðaf óvætti þessum, er gengr um hásumar ok ljósa daga,er þú vilt gefa þeim mat, er drepa vill konunginn,föður þinn." Ok þó at hún talaði slíkt, þorði húnekki í móti at gera hennar vilja. Hún hafði disk á lófa,en horn mikit í annarri hendi. Ok er hún kom svánær hún hugði hann mundu heyra, kallaði hún:"Et mat þinn, tröll!" Hann leit til hennar. Hún varðmjök hrædd, hljóp aptr til skemmunnar með ópi miklu.Hún felldi niðr af diskinum matinn, en sló drykkinnór horninu ok sagði þetta mikil undr, at senda hanaí trölla hendr"-- "eða fyrir hverja sök viltu bana mér?"Konungsdóttir mælti ok sagðist ekki vilja, at hún fengimein eða bana af sínum ráðum, -- "ok ekkert illt muntuhér af fá. Segir mér svá hugr um, at þetta muni ekkitröll vera. Skaltu nú fara í annat sinn." Mærin ferr,þó at hún væri treg, ok er hún kom svá nær, at húnsá gerla tröllit, mælti hún: "Viltu þiggja mat, it miklatröll?" Hann leit við henni ok ygldist á hana. Húnhljóp í burt ok segir konungsdóttur, at hún hafði núgerla sét tröllkarlinn. Konungsdóttir mælti: "Hversuleizt þér á tröllit, eða vildi þat nokkut tala til þín?"Hún svarar: "Aldri hefi ek fyrri tröll sét, en ekki sýndistmér þat svá illiligt sem þat er mikit til. Þat er magrligtok svangt, sem þat muni lengi soltit hafa. Undraek þat etr ekki dauða mennina, er liggja um alla borgina.Má vera, jungfrú, at þetta sé blendingr ok sé ekkifullkomit tröll, ok ekki varð ek nú jafnhrædd semfyrr." Konungsdóttir mælti: "Hversu er tröllit búit?"Hún svarar: "Loðkápu hefir þat mikla, svá at hvárkisér hendr þess né fætr. Skjöld hefir þat svá mikinn afjárni, at hylr öll hallardyrin. Spjót hefir þat ógurligtok leggr því inn með skildinum." Konungsdóttir mælti:"Nú mun ek leggja ráð með þér. Þú skalt fara okbjóða því matinn ok seg, at lifi Hrólfr konungr Gautreksson,ok vit þá, hvat af skipast." Hún ferr nú okmiklu djarfligar en fyrr, ok er hún kom mjök at honum,rétti hún diskinn ok mælti: "Et mat þinn, tröll,lifir Hrólfr Gautreksson." Hann leit þá til hennar blíðliga,tók hendinni í mót diskinum, át ok drakk. Húnsá, at hann var mjök lystugr til matarins, þótti þó ekkiþrælsliga at fara, ok er hann er mettr, gengr hún íburt. Líðr af nóttin, segir hún konungsdóttur semvar ok þat með, er hann tók móti diskinum, -- "undirkápunni var rauð ermr ok þar á digr gullhringr."Líðr nú nóttin. Kómust þeir ekki ór höllinni, okurðu allir ráðlausir fyrir jötni þessum. Um morguninnkom mærin aptr með mat ok færði honum, oker hann seildist móti diskinum, tók hann með höndmeyjarinnar, setti hana á kné sér, en hún kvað við hátt.Hann bað hana eigi óttast, -- "ok seg mér, hvar Hrólfrkonungr Gautreksson er ok hverr honum hefir lífgefit." Hún svarar ok segir honum allt, sem gengithafði um þeira ferð, ok hvar komit var þá þeira máli.Hann mælti þá: "Seg konungsdóttur, at ek muni þarkoma í nótt at finna hana. Vil ek, at vit tölumst viðnokkut." Lét hann þá meyna lausa. Hljóp hún þáaptr til skemmunnar, segir konungsdóttur, at tröllithafi getat tekit hana, ok kvað hann margt hafa talat viðsik, -- "ok hann ætlar at finna þik í nótt." Konungsdóttirsagði það vel vera, sagði þann einn vera mundu,hún mundi eigi óttast þurfa.Ok um nóttina kom hann til skemmunnar. Er svásagt, at konungsdóttir brá sér ekki við, þó at hún sæiþetta tröll, tóku síðan tal með sér, spurði hún,hvat hann ætlaði til bragða at taka. Hann kvaðst ekkiheldr annat ætla en svelta inni konunginn með allrihirð sinni, -- "en með því at Hrólfr konungr Gautrekssonlifir ok þér hafið hólpit honum, mun ek fara framyðrum ráðum." Hún svarar: "Önnur ráð eru mérheyriligri til at leggja en þat faðir minn sé sveltr innisem refr í skor eða melrakki í greni. Hefir mik svádreymt, at hann muni skammt ófriðar missa. Er þatætlun mín, at Hrólfi konungi Gautrekssyni komi fleiridugnaðar menn, ok mun ekki langt at bíða." Þórirmælti: "Til þess er mér annast at finna Hrólf konung,fóstra minn." Hún kveðst þat vel mega veita honumat tala við þá, en sagði þeim ekki mega burt komautan með mannfjölda.Fara þau síðan til grafarinnar. Ok er Þórir sá helluna,er þeir váru læstir með, þreif hann til hennarmeð afli ok kastaði henni marga faðma á völlinn. Síðanlét hann síga inn festi ok dró þá alla upp. Varð þarfagnaðar fundr mikill, þóttust hvárir aðra ór heljuheimt hafa, fóru nú allir til skemmunnar ok drukkuþar glaðir ok kátir. Spyrr þá Hrólfr konungr, hvatþá skyldi til ráðs taka. Ásmundr kvað þá hægt til ráða,-- "er þat fyrst at bera eld at höllinni, at brenna konunginninni með liði sínu." Konungsdóttir gekk þáþar at ok mælti: "Þess vil ek biðja yðr, Hrólfr konungr,at þér gefið grið föður mínum, þó at þér eigiðvald á honum." Konungr kveðst því gjarna játa viljahenni fyrir hennar hæversku ok dyggð, er hún hafðihonum veitta, sagði hana verðuga at þiggja sína bæn.

34. 34

    Nú er at segja frá ferð konunganna, Ketils, Ingjaldsok Þornbjargar drottningar. Þau bjuggu her sinn útok höfðu sex tigu skipa, öll stór ok vel skipuð, tókstþeim it greiðligasta, kómu við Írland þá sömu nótt, erHrólfr konungr var tekinn úr dýflissu, þeiri er hannhafði verit í settr ok ætlaðr þar hæðiligr dauði afHrólfi Írakonungi. En hann þorði ekki út at gangafyrir því mikla trölli ok engi hans manna. Ok er þeirKetill kómu, sáu þeir skipastól mikinn ok kenndu mörgaf þeim, er átt hafði Hrólfr konungr Gautreksson. Engimaðr var á þeim skipum. Brá þeim mjök við þetta,þóttust þeir vita, hver tíðendi þar mundu orðit hafa.Fara þeir nú með miklum gný ok ákafa til hallarinnar,sáu skjótt þau merki, er þar höfðu orðit. Var þarmargr maðr hryggr. Spyrr Þornbjörg drottning, hvatþá skyldi til ráðs taka. Ketill mælti: "Nú skal mínumráðum fram fara. Skal nú bera eld at hverri skemmu,húsi ok þorpi ok brenna allt upp, þat fyrir verðr."Drottning mælti: "Ekki eru þetta mín ráð. Mun hérþat eitt fjölmenni eptir, at vér munum hafa nóganliðsafla til við þá at ráða. Mun Hrólfr konungr ok hansmenn svá hafa við skilit, áðr en hann hafi látit líf sitt.Má ok ske, at þeir byggi hér eitthvert herbergi, er vérviljum eigi mein gera heldr en sjálfum oss. Sé ek ok,at borgin er órudd af dauðum mönnum, þeim er fallithafa í þessum bardaga." Ketill kvaðst nú ráða skyldu.Var nú þegar eldr kveyktr ok borinn at alls staðar.

35. 35

    Svá er sagt af þeim Hrólfi konungi, at þeir sátu viðdrykk glaðir ok kátir. Heyra þeir út gný mikinn okvopnabrak, ok því næst var borinn eldr at skemmunniþeiri, er þeir sátu inni. Tókst svá til, at drottning sjálfvar fyrir því liðinu ok Gautrekr, sonr hennar. Hrólfrkonungr mælti þá: "Þat ætla ek, Þórir félagi, at skjöldrþinn hafi litla vörn veitt konungsmönnum. Munu þeirnú út komnir með liði sínu. Látum þá nú kenna vápnavárra, áðr en vér erum yfirkomnir." Síðan hlaupa þeirupp ok vápnast. Þá mælti konungsdóttir: "Sjáið nú sváfyrir, Hrólfr konungr, í útgöngu yðvarri, at þetta eruekki Írakonungs menn, heldr þínir vinir ok frændr,ok efnið nú vel öll heit við oss." Þeir tóku stokk einnok skutu á skemmuhurðina, hraut hún þegar í sundr,gengu þeir þá þegar út. Kenndi Hrólfr konungr skjóttGauta ok Svía. Maðr einn stóð fyrir honum með alvæpniok var inn vígligasti. Hann tók af hjálminn okhnekkti af aptr, kenndi hann, at þat var Þornbjörgdrottning. Konungr mælti: "Seint er þó at tryggja slíkarkonurnar sem þú ert, ok viltu nú brenna mik innisem melrakka í greni." Hún svarar: "Virða mættir þúbetr, ef þú vildir, Hrólfr konungr, því at vér gerðumþetta ekki af illvilja, ok eigum nú öll sigri at hrósa,er þér eruð allir heilir, er mest eruð verðir, ok tökumnú þat ráð, er öllum er heyriligast." Hrólfr konungrbað slökkva sem skjótast eldana. Fréttist þetta nú skjóttum herinn, at Hrólfr konungr var heill ok ósakaðrok Ásmundr ok Þórir járnskjöldr var þar ok kominn.Varð þá feginleiki mikill allra höfðingja ok liðsmanna.Varð lítit fyrir at slökkva eldana, er óvíða höfðukveyktir verit. Ok er Írakonungr merkti, at ófriðr varkominn ok tröllit var ekki í hallardyrunum, hlupu þeirút ok vörðu höllina hraustliga. Var Ketill konungrþar til atsóknar bæði með eldi ok járnum. Varð þó áðrnokkut mannfall en Hrólfr Gautreksson kom út okbað slökkva eldana, en gekk at með kappi ok styrk oklét höndum taka Hrólf Írakonung, en drepa alla þá,er fyrir honum vildu standa.Ok at þeim verkum unnum mælti Hrólfr konungrGautreksson: "Nú er svá komit, nafni, fyrir fáum náttumáttu þér vald á lífi mínu ok höfðuð ætlat mér heldrharðan dauða, ef eigi hefði betrazt várt mál. En nú eruþau umskipti orðin, at ek á vald á yðr ok öllu því yðrvarðar. Munu þér nú verða at hlíta við várum dómum.Vili þér nú unna Ásmundi, fóstbróður mínum,syni Skottakonungs, mægða við yðr ok vinna þat yðrtil lífs ok yðar mönnum til friðar ok frelsis?" HrólfrÍrakonungr kveðst því játa mundu. Katli konungiGautrekssyni ok öðrum liðsmönnum þótti undarligt,at Hrólf Írakonung skyldi ekki þegar af lífi taka, svásem hann hafði liði þeira at skaða orðit. Höfðu þeirlátit marga góða drengi ok mikils háttar menn. EnHrólfr konungr Gautreksson sagðist þat mest geravegna konungsdóttur, kvað hana vel hafa gert sér oksínum félögum, sagði Hrólf Írakonung einskis góðs frásér verðan, kvað hann vera illan konung ok prettvísan,sagði þat mest hafa hlotizt af Þóri járnskildi, fóstbróðursínum, at hann kom engu illu fram með fjölkynngisinni, sem hann var vanr, heldr fengit skömm ok skaða,sem makligt var. Eptir þetta greiddi Írakonungr dóttursinni mikit fé í gulli ok silfri ok alls konar dýrgripum,því at þeir vildu sem skjótast burt af Írlandi okvildu ekki unna Írakonungi þeirar sæmdar at haldabrúðkaup dóttur sinnar. Gerðu þeir hann um allt semhrakligastan, annat en hann helt lífinu, tóku hans gózok kunnu honum enga þökk fyrir, sigldu síðan burtaf Írlandi með öll þau skip, er þeir máttu með komast,ok of fjár. Var nú mikil gleði í liði þeira, höfðunát konungi sínum ok þeim höfðingjum, er þeir unnustórliga mikit, fengit konu væna ok vitra, sem Ingibjörgvar, ok þá menn, er hún fýstist með sér at hafa.Tóku sídan England.Ella konungr fagnar harðla vel Hrólfi konungi Gautrekssyni,varð ok vel við þat mannalát, er hann hafðifengit. Eptir þat sendu þeir heim allan herinn ok settufyrir þrjá höfðingja. Hét einn Áki, danskr, annarrBjörn ok var gauzkr, þriði hét Brynjólfr, ættaðr órSvíþjóð. Þeir váru allir inir ríkustu menn, skyldu þeirhafa landvörn ok stjórn fyrir ríkjunum, til þess at konungarnirkæmi heim. Konungarnir höfðu eptir tólfskip harðla vel skipuð. Þeir sátu lengi á Englandi.Grímr Þorkelsson fekk Gyðu, systur Þórðar, er fyrrvar getit, með ráði Hrólfs konungs. Vildi hann farameð Hrólfi konungi ok skiljast ekki við hann. Ellakonungr beiddi Hrólf konung, at Þórir járnskjöldr værieptir á Englandi til landvarnar ok styrkja ríki sitt, okat viljanda Þóri varð þat, ok lét Hrólfr konungr þateptir Ellu konungi. Þórir fekk Sigríðar, þeirar sömuskemmumeyjar, er fylgt hafði Ingibjörgu konungsdóttur.Var hún ríks manns dóttir á Írlandi ok þótti verainn bezti kostr. Gerðist Þórir nú inn ríkasti maðr áEnglandi, þótti ætíð inn mesti kappi ok hreystimaðr.En um ferð hans til Írlands kunnum vér fátt at segjaok um heitstrenging hans, hvárt hann hefir haldithana eða eigi. Lifa menn opt lengi við marga þá hluti,sem eigi má mat kalla með öllu, sem eru grös mörgok rætr. Skildu þeir Hrólfr konungr Gautreksson meðblíðu ok Þórir, ok er hann ór þessi sögu.

36. 36

    Eptir þetta býst Hrólfr konungr burt af Englandi.Skildu þeir Hrólfr konungr ok Ella konungr inirmestu vinir, siglir Hrólfr konungr til Skotlands. Oker Óláfr konungr fréttir kvámu Hrólfs konungs ok Ásmundar,sonar síns, ok þeira allra fóstbræðra, býr hannágæta veizlu í móti þeim, býðr Hrólfi konungi meðöllu liði sínu. Gekk konungr sjálfr móti þeim ok fagnarþeim ágæta vel með inni mestu blíðu. En með ráðiHrólfs konungs hefr Ingjaldr konungr upp orð sín okbiðr dóttur hans sér til handa, ok við flutning Ásmundarvar þetta mál auðsótt við konunginn. Var þarbúin in ágætasta veizla, drekka þeir brúðkaup sín,Ingjaldr til Margrétar, dóttur Óláfs Skottakonungs, enÁsmundr til Ingibjargar, dóttur Írakonungs, ok at lokinniveizlunni vistar Hrólfr konungr lið sitt á Skotlandi,en konungarnir sátu með sæmd ok prís hjá Óláfikonungi, ok undu allir sér stórliga vel. Á þeim vetriandaðist Óláfr Skottakonungr. Var hann mjök gamallok hafði verit inn ágætasti höfðingi. Tók þá Ásmundrkonungdóm á Skotlandi ok gerðist góðr höfðingi okvinsæll. Ok at sumarmagni bjuggu konungarnir skipsín. Sat Ásmundr þar eptir. Hann bauð Gautreki, syniHrólfs konungs, at vera þar eptir, ok þat þekktist hannmeð ráði föður síns. Var hann lengi síðan með Ásmundikonungi, ok fekk hann honum skip, lagðist íhernað ok varð inn frægasti maðr. Höfum vér þat okheyrt, at hann herjaði til Írlands með styrk Ásmundarkonungs ok fekk þar ríki af Hrólfi Írakonungi. ÞóttistÁsmundr þar eiga vald á, með því Ingibjörg vareinberni Írakonungs. Unni Ásmundr konungr ok Gautrekiþess ríkis vegna vináttu við Hrólf konung ok þeirafóstbræðralags.Býst nú Hrólfr konungr burt af Skotlandi. Gaf Ásmundrhonum ágætar gjafir, ok skildu með inni mestublíðu ok váru ágætir vinir jafnan síðan. Kom Hrólfrkonungr heim í Svíþjóð. Urðu menn honum stórligafegnir ok fögnuðu vel sínum herra. Þeir Ketill okIngjaldr váru litla stund í Svíþjóð. Fór Ingjaldr konungrheim í Danmörk, en Ketill til Gautlands. LéttiHrólfr konungr inum mesta hernaði ok sat heima umhríð. Óx þar upp Eirekr, sonr hans, ok gerðist innmesti afburðarmaðr bæði á vöxt ok vænleik ok allt atgervi.Ok er hann röskvaðist, fekk Hrólfr konungrhonum skip. Tók hann drekann Grímarsnaut ok allanþann herskap, er átt hafði Hrólfr konungr, faðir hans.Lagðist hann í hernað með miklum styrk ok harðfengi.Gerðist hann ágætr maðr ok víðfrægr.

37. 37

    Sá atburðr gerðist í Garðaríki, at Hálfdan konungrandaðist, ok eptir þat tóku þeir ríkit, sem ekki várutil komnir. Ok er þeir fréttu þat Hrólfr konungr okKetill, bróðir hans, fóru þeir þangat, ráku þá burt, erstjórnat höfðu, en drápu suma, friðuðu allt ok frelstu.Ketill gerðist þar konungr yfir. Var hann meir ágætraf hreysti ok framgirni, ofrkappi ok ákefð en vizkueða forsjá. Var hann þó vinsæll ok hafði it mesta traustaf Hrólfi konungi, bróður sínum. Tók þá Hrólfr konungrGautland undir sína tign ok sat þar löngum.Grímr Þorkelsson helt vináttu sinni við Hrólf konung.Hrólfr konungr sat í Svíþjóð. Þótti hann þá fyrirkonungrallra konunga sakir atgervis ok örlætis. Hafðihann þat af föður sínum. Treystust engir konungar áhans ríki at seilast. Varð hann hverjum konungi ríkari,ok vinguðust margir við hann ok væntu sér þar ímót friðar ok frelsis af ríki hans heldr en ágangs okófriðar, sem margir urðu at þola. Treystust því engirmóti honum at stríða. Varð Hrólfr konungr gamallmaðr, ok dró sótt hann til bana. Tók Eirekr konungdómeptir hann ok allt þat ríki, er átt hafði Hrólfrkonungr, faðir hans. Varð hann frægr konungr ok mjöklíkr föður sínum.Svá segja menn, at saga þessi sé sönn. Þó at hún hafiekki í tabúla skrifuð verit, hafa þó fróðir menn hanaí minnum haft ok mörg þau hreystiverk Hrólfs konungs,er eigi standa hér. Þrýtr ok fyrr seinan þennaen hans snilldarverk. Mun svá um þessa sögu sem ummargar aðrar,at eigi segja allir einn veg, en margr ermaðrinn ok ferr víða, ok heyrir þat annarr, sem annarrheyrir ekki, ok má þó hvárttveggja satt vera, efhvárrgi hefir gerla at komizt. Undrist menn eigi, þó atmenn hafi verit fyrr ágætari at vexti ok afli en nú.Hefir þat satt verit, at þeir hafa skammt átt at teljatil risanna sinnar ættar. Nú jafnast mannfólkit, erblandast ættirnar. Er þat trúligt, at margir smámennfelli fyrir höggum stórmennis, þar sem vápn þeira várusvá þung, at inir óstyrkvari menn fengu varla lypt afjörðu. Má því marka, at smámenn mundu eigi standast,er þeir hjuggu til með miklu afli ok bitrligum eggjum,er allt lamdist fyrir, þótt ekki biti vápnit. Þykkimér bezt sóma, at finna eigi til, þeir eigi um bæta.Hvárt sem sátt er eða eigi, þá hafi sá gaman af, er þatmá at verða, en hinir leiti annars þess gamans, er þeimþykkir betra. Lúkum vér hér sögu Hrólfs konungsGautrekssonar.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.