Hjálmþés saga ok Ölvis

Old Norse · Sagas · 22 sections

1
ÞESSI saga byrjast af einum ágætum konungi, er Ingihét. Hann var vel búinn maðr at öllum íþróttum,meiri ok mektugri, vænni ok vitrari, stærri ok sterkarien hverr annarr maðr í veröldinni honum samtíða.Hann lá í hernaði fyrra hlut ævi sinnar ok vann undirsik mörg konungaríki. Hann átti at ráða fyrir Mann-heimum, hvert er var öllum löndum meira ok gagnauðugra.Konungr átti ágæta drottning, er Marsibil hét.Hún var dóttir Margaríuss konungs af Syría. Hún varprýdd öllum kvenligum listum. Þeim varð sonar auðit,er Hjálmþér hét. Hann var vænn, stórr ok sterkr okfimr við allar íþróttir þegar á unga aldri. Konungrlét kenna honum allar menntir, þær sem ungum mönnumvar títt at læra.Einn jarl var í ríki konungs, er Herrauðr hét. Hannkunni allar listir, sem þá váru tíðar. Klókskap okvitrleika hafði hann yfir hvern mann. Hann var inn æðstivinr konungs. Hann átti einn son, ungan ok vænan, erÖlvir hét. Jarl kenndi honum allar íþróttir. Hann hafðiþrjátigi leiksveina ok reið á skóg dagliga at skjóta dýrok fugla. Liðu svá tímar, at Ölvir var fimmtán vetra.Var hann þá manna stærstr ok sterkastr ok bar af hverjummanni tafl, sund ok í turniment at ríða.Þat var eitt sumar, at Ingi konungr lét búa veizlumeð allri makt, er fá kunni. Þangat var boðit jarlinumok syni hans ok mörgu stórmenni, ok var veizla inbezta. Þat var einn dag, er konungr ok jarl sátu undirborðum ok váru glaðir, þá mælti konungr: "Þat vilek, at þú takir við syni mínum til fósturs." Jarl baðhann ráða. En at liðinni veizlunni gaf konungr þeimfeðgum góðar gjafir. Fór Hjálmþér nú með jarli oknam allar þær listir, sem Herrauðr kunni. Þatvar sagt, at kært væri með þeim Hjálmþé ok Ölvi, enjarl skipaði honum at þéna Hjálmþé í öllu ok vægjafyrir honum, ok svá gerði Ölvir.
2
En er þrír vetr váru liðnir, sendir konungr eptirsyni sínum. Hjálmþér gekk fyrir jarl ok mælti: "Þessvil ek biðja þik, at þú látir Ölvi fara með mér." Jarlbað Ölvi því ráða. Þeir gerðu nú svá. Jarl var sjálfr íferðinni með þeim. Konungr hafði veizlu búna. Hanntók við jarli ok syni sínum með allri vegsemd, en áþriðja degi veizlunnar var út boðin turniment á völluþá, sem nær lágu borginni. Þar var margt hoffólk samankomit. Hjálmþér reið fram á milli þeira, leggjandisinni stöng til beggja handa, kastandi mörgum riddaratil jarðar, ok var engi svá röskr eða ríkilátr, mikill eðamektugr, at honum þyrði í móti at ríða. Ölvir sér þetta,ok hafði hann áðr margan riddara af sínum hesti fellt.Ríðr hann sem snarligast at Hjálmþé ok hvárr ámóti öðrum, ok mátti þar sjá væna atreið á flugskjótumhestum. Leggja þeir nú hvárr í annars skjöld meðmiklu afli. Gekk svá lengi, þar til at Hjálmþér reiddistok keyrir nú hestinn sporum ok ríðr at Ölvi, leggjandisinni stöng mitt í skjöldinn, en Ölvir sat svá fast, atsundr gekk hryggr hestsins, en Ölvir kom standandiniðr, fóru síðan heim til borgar ok váru allir kátir. Ener Herrauðr jarl býst heim, gekk hann at Hjálmþé okÖlvi, syni sínum, ok kvað, at eitt mundi yfir þá ganga,-- "vil ek, at þit sverizt í fóstbræðralag, svá at ykkartvinfengi haldist." Hjálmþér kveðst þat vilja. Síðangerðu þeir svá. Fór jarl nú heim. Eptir þat létHjálmþér afla at smíðum. Gerði hann sér einn kastala úti ískógi, ok sem hann var gerr, fór hann þangat meðhundrað riddara. Hann bað þess sína menn, at þeirskyldu læsa kastalann, þá er hann sæti inni.Litlu síðar tók drottning sótt ok andaðist. Var haugrgerr ok hún í sett. Þetta var konunginum mikill harmrok öllum öðrum. Hjálmþér lét þá veizlu gera eptirmóður sína, en eptir erfit gaf hann öllum góðar gjafir. Varhann optast í ríkinu, en reið á skóg at skemmta sér.Konungr lét setja stól á haug drottningar. Sat hannþar nætr ok daga, sorg ok harm berandi fyrir drottningar missi.Þat bar til einn dag, sem sólin var fagrliga skínandi,en konungr hugsar marga hluti með miklum harmi,sér hann son sinn gangandi með mörgum öðrum hoflýð,fagrliga prýddum. Hjálmþér gekk fyrir föður sinn okheilsar honum blíðliga ok mælti: "Skulu þér hér lengisitja eða þreyja eptir yðra drottningu? Er slíkt ókonungligagert. Vil ek heldr halda í burt af ríkinu meðyðrum styrk ok fá yðr drottningarefni ok sækja með oddiok eggju, ef eigi vill öðruvís fást." Konungr svaraðiengu. Hjálmþér stóð lengi fyrir föður sínum ok gekkí burt síðan mjök reiðr.
3
Liðu nú langir tímar, þar til at þat bar til einn dagsnemma í björtu sólskini, at konunginum varð litit tilsjóvarins. Hann sér einn lítinn bát bruna at landi. Hannvar sem gull álits. Konungr íhugar mjök þessa sýn.Tveir menn váru á skipinu. Konungr reikar ofan tilstrandar með mikilli sturlan ok áhyggju, hugsandi,hversu veröldin mætti brigðul vera. Hann sá manneinn ganga. Hann bar konu eina á hendi sér forkunnarvæna, svá at konungr þóttist enga slíka sét hafa at allrikurteisi ok sköruleik, ok rann honum þegar mikill ástarhugrtil hennar, ok heilsar henni. Hún tók kveðju hans.Konungr frétti hana at nafni ok at tíðendum. "Ekheiti Lúða," segir hún, "en nóg eru yðr tíðendi at segja,herra. Lúcartus, minn eigin konungr, er réð fyrir borginniBóósía, var helsleginn í sínu eigin ríki af konunginum afSerklandi, sem Núdus heitir. Hann er hverjum manni meiri oksterkari ok at allri atgervi um framhvern mann í þeiri álfu heimsins. Hann hefir með sérallra handa lýð, blámenn ok tröll ok berserki ok risaok dverga ok annat fítónsandafólk. Því mætti engimennskr maðr í móti honum standa ok hans arma lýð.Drápu þeir konunginn, en tóku borgina í sitt vald, envildu hafa nauðgat mér til eiginorðs við sik, en ek vildieigi. Næstu nótt eptirfarandi komst ek leyniliga í burtór minni skemmu ok þræll sá, er hér stendr. Váru vittil sjóvar gangandi ok hingat í yðvart ríki flýjandi, oker ek nú komin á yðar náð, þó með því móti, at ekvíl yðar eiginkona vera, en eigi frilla." Konungr segir:"Hér hefir mjök lukkuliga at borizt, því at mín drottningdeyði fyrir skömmu, ok munum vit gera þetta atgóðu ráði, ok göngum heim til hallar." Hún játarþessu.Ganga þau nú heim, ok var við brúðkaupi búizt, okgekk þat fram með heiðri. Ekki var Hjálmþér at veizlunni.Þótti mörgum í ríkinu frúin stórlynd ok ráðgjörn.Leið eigi langt, áðr en maðr hvarf hverja nátt,ok þótti þetta mörgum kynligt. Þræl þann, sem drottninghafði þangat flutt, lét hún geyma svín. Hann varstór ok sterkr sem tröll ok fríðr sýnum. Leið nú sváfram í ríkinu langa tíma.
4
Þat var einn dag, er konungr spásérar úti, at Hjálmþér,sonr hans, kom til móts við hann með sínum sveinumok heilsar föður sínum. Konungr tók vel kveðjuhans. Hjálmþér mælti: "Til þess er ek hér kominn,herra, at ek vil þér fáið mér fimm skip með vápnumok mönnum til bardaga vel búna. Vil ek ór landi faraat afla mér fjár ok frægðar, ok vil ek þetta sé allt búitinnan mánaðar." "Þetta vil ek gjarnan gera, minn kærisonr," segir konungrinn. Var nú þing stefnt ok þangatboðit múg ok margmenni. Bað konungr nú son sinn atvelja sér svá marga menn sem hann vildi hafa ok sváskip ok fé. Hjálmþér gerir nú svá ok velr fimm hundruðliðs, allt ungt fólk. Ok sem þetta var sýslat, stígrHjálmþér á skip ok Ölvir með öllum sínum mönnum ok siglaí haf, ok verðr þeim gott til fjár, því at þeir brytja niðrblámenn ok berserki, en láta friðmenn alla í náðum.Síð um haustit koma þeir við ey eina ok lentu í einumleynivág. Þat var síð um kveld. Þar var skógi vaxitok hömrum lykt. Þeir gengu á land Hjálmþér ok Ölvirok upp í mörkina á eina hæð. Þar sáu þeir skipaflotamikinn öðrum megin undir eyjunni ok dreka einnmjök stóran ok vænan ok þar með fimmtán langskip,ok eitt tjald var mikit á landi, ok rauk þar mjök.Hjálmþér mælti: "Hverir munu þessir vera, sem sik haldasvá ríkuliga, ok vil ek fara ok finna þá ok vita,hverir eru?" "Ger svá," segir Ölvir. Þeir hlóðu sik núnæfrum ok tóku sér lurka í hendr ok stumruðu framat tjöldunum. Þar var reykr mikill. Þeir settust ídyrrnar. Þeir báðu þá ór dyrunum ganga, sem inniváru. Hinir sögðust þat eigi mega fyrir kulda sakir, --"en hvat heitir höfðingi, er fyrir þessum skipastólræðr?" "Þit spyrizt heimskuliga," segja hinir, "eða hafiðþit svá í fjarska fæddir verit, at þit hafið enga fregn haftaf okkar ágætum húsbónda. Hann heitir Kollr, en hansbróðir Tóki. Þeir eru mestir ágætismenn at öllu. Þeirhafa legit í víkingu, síðan þeir váru tólf vetra, bæðivetr ok sumar. Allar skepnur eru við þá hræddar. Bæðikonunga ok jarla hafa þeir undir sik lagt með herskildiok þeira ríki. En nú skildu þeir í sumar. Helt Tóki tilEnglands, en höfðinginn Kollr er nú hér kominn. Höfumvér nú verit í hálfan mánuð í þessari höfn." "Velhafi þit skemmt," segja þeir. Síðan gengu þeir aptr tilskipa sinna ok segja sínum mönnum allt, hvat þeirhöfðu fregnat. "Skulum vér," segir Hjálmþér, "viðbúningveita í nótt ok bera fjárhlut várn á land, en grjót áskip, ok veita víkingum röskligan atróðr á morgun."Þeir gera nú svá.En er morgnaði ok sól rann upp, róa þeir at skipunumok gera harða grjóthríð á skip víkinga, ok vaknaþeir við vándan draum. Þeir fóstbræðr höfðu unnitfimm skip af víkingum, áðr en þeir váru herklæddir.Kollr spyrr, hverr svá ófæliliga færi at þeim, -- "skuluþér hér at vísu viðnám fá." Hjálmþér segir til sín. Tókstnú hörð orrosta. Hafði Kollr harðsnúit lið ok margt.Ganga hvárirtveggju vel fram, ok fellr margt lið af báðum,en þó fleira af liði Kolls, því at þeir fóstbræðrkvistuðu þá niðr sem hráviði, en þó leið eigi langt,áðr en þeir Hjálmþér ok Ölvir höfðu misst sín fjögurskip ok fólkit með. Höfðu þeir þá ok drepit hvertmannsbarn af skipum Kolls utan þat, sem flýði til hans ádrekann. Ölvir mælti: "Bezt er okkr, stallbróðir, at prófa,hvárt vit komumst ekki á drekann til Kolls." "Þat skalvera," segir Hjálmþér. Þeir gera svá ok komast á drekannok svá hverr at öðrum. Tókst nú enn at nýju harðrbardagi. Fellr nú hverr um annan, þar til þeir finnastHjálmþér ok Kollr, ok höggr þegar hvárr til annarsmeð bitrligum sverðum, þar til at höggnar eru hlífaraf hvárumtveggjum. Hjálmþér hugsar nú með sér, atsvá búit má eigi lengr standa, reiðir upp sverðit okhöggr á hálsinn, svá at af tók höfuðit. Síðan bauð hannþeim, sem eptir lifðu, at vinna sér trúnaðareiða. Þeirjátuðu því. Þar fengu þeir mikit fé í gulli ok gersemum,heldu síðan heim til Mannheima í ríki feðra sinnaok sátu í kastalanum um vetrinn.
5
At várdögum heldu þeir í hernað ok höfðu tíuskip ok drekann Kollsnaut. Þeir herjuðu víða umsumarit ok varð lítit til fjár. En er þeir fóru heimleiðis,lágu þeir eitt kveld í einum leynivági. Þeir sáusigla inn á váginn dreka einn stóran ok með honumþrjátigi skip. Þeir lögðu inn á váginn heldr gildliga okkasta akkerum. Maðr stóð við siglu á drekanum, stórrok illr yfirlits, ok kvað vísu:"Hverir eru skálkar,er skipum ráða,heldr harðsnúnir,happalausir?Vér skulum lýðilífi rænaok með oss öllumauði skipta."Hjálmþér heyrði ok kvað:"Hjálmþér ek heiti;hverr spyrr at þvíseggr inn svartleitiá sædýri?Drepa skulum drengi,en dýrgripi eignast,fúll falsari,ella flý í burtu."Tóki svarar: "Ertu sá Hjálmþér, sem drapst bróðurminn, Koll, í fyrra sumar?" "Sá er maðrinn sami," segirHjálmþér. "Þat er vel vit höfum fundizt," segir Tóki."Ekki lasta ek, þat þú lofar svá mjök," segir Hjálmþér."Grið skulu standa til morguns,"segir Tóki. "Svá skalvera," segir Hjálmþér. Þeir taka nú á sik náðir.En er vígljóst var, tóku þeir til bardaga með skotumok grjóti, en þegar því linnti, tóku þeir til vápna okbörðust drengiliga. Skorti þar eigi stór högg, sem hvárirveittu öðrum. Þóttust þeir fóstbræðr enga kappa hafaslíka fyrri fundit sem þessir váru. Fell nú hverr umannan. Börðust þeir þann dag til kvelds, ok var friðskildiuppi haldit. Váru þrjú skip eptir af skipum þeirafóstbræðra, en fjögur skip Tóka. Leið svá nóttin. En atkomanda morgni taka þeir til bardaga. Gekk Tóki röskligafram ok vá til beggja handa. Hann hafði stóranarngeir ok sterkan í hendi. Drap hann á lítilli stunduþrjátigi menn. Þetta sér Ölvir ok hleypr á drekann meðmikilli grimmd ok ruddist fast um ok drepr hvernum þveran annan, þar til er hann mætir Tóka ok höggrtil hans í skjöldinn ok klýfr hann niðr í gegnum. Tókispennir tveim höndum arngeirinn ok leggr í gegnumskjöld Ölvis ok svá í gegnum báða handleggina okkastar honum í lopt upp ok fleygir honum niðr á þiljurnar,svá at hann lá í óviti. Í því kemr Hjálmþér at okhöggr á höndina Tóka, svá at af tók, ok datt arngeirrinnniðr. Víkr Tóki nú undan ok steypir sér fyrir borð ísjóinn. Hjálmþér hleypr eptir honum. Syndir Tókiundan hart ok röskliga, en Hjálmþér eptir, þar til atTóki mæddist. Dró þá saman með þeim. Réð Hjálmþérþegar á hann, ok kómu nú með þeim harðar sviptingarok löng köf, því at hvárr færði annan til grunna, þartil at Tóka mæddi blóðrás, ok gekk Hjálmþér af honumdauðum, kom síðan aptr til skipa sinna. Fögnuðu hansmenn honum vel ok þóttust hann ór helju heimtan hafa.Bindr Hjálmþér nú sár Ölvis. Þeir fengu þar mikitgóz í fásénum gripum, gulli, gæðum ok gersemum. Innanfárra daga halda þeir heimleiðis. Stýrði Hjálmþérdrekanum Kollsnaut, en Ölvir Tókanaut, ok sátu íkastalanum um vetrinn.
6
At sumri komanda halda þeir í hernað ok herja víðaok verðr gott til fjár. En er á leið sumarit, koma þeirat einu landi. Þar sáu þeir vænar borgir ok fagra kastalaok konungs atsetu. Konungr sendi nú menn ofan tilstrandar ok býðr þeim heim til veizlu. Þeir játa því.Kómu sendimenn aptr ok segja konungi. Var þá viðbúizt með öllum kosti. Konungr átti sér eina dóttur,er Díana hét. Hún kunni allar bókligar listir. En atákveðnum tíma gengu þeir fóstbræðr heim til hallarmeð tvau hundruð manns, en sumir váru eptir við skip.Konungr gekk á móti þeim með fríðri fylgd ok fylgirþeim til hallar. Settist konungr í hásæti, en Hjálmþérok Ölvir út í frá. Var veizla in bezta ok menn kátir. Ener leið at kveldi, gengu menn til svefns ok sváfu af umnóttina. En at morgni gengu menn til drykkju. Varkonungr inn glaðasti ok allir í höllinni. Nú sendirkonungr eptir dóttur sinni, ok kemr hún með sínumkvennaskara. Leikarar slógu hörpur, gígjur, simfón,salteríum ok allra handa hljóðfæri. Er þá mikill prís okgleði í höllinni. Jungfrúin gekk nú fyrir sinn föður okheilsar honum ok öllum öðrum út í frá. Jungfrúin varglöð við alla. Hjálmþér ok Ölvir sögðu konungi margtfrá ferðum sínum, ok lofaði hann mjök þeira frækleik.Þau töluðust margt við Hjálmþér ok jungfrú Díana.Gekk svá þessi dagr til kvelds. Inn þriðja dag var insæmiligasta veizla með margs konar skemmtan. Síðanváru borð upp tekin. Gekk konungr út ok spásérar, enHjálmþér ok Ölvir til skemmu konungsdóttur. Húntók þeim blíðliga ok býðr Hjálmþé at tefla, ok svágera þau, en Ölvir skemmti sér við skemmumeyjarnar.Þær vóru þrjátigi. Þangat gengu þeir hvern dag.Líður svá nokkurn tíma. Þat var einn blíðan veðrdag,at sólin var skínandi um borgir ok kastala, sáu þeir,at fjöldi skipa heldu at landi ok lögðu til hafnar ok bárutjöld á land ok reisa sínar herbúðir. Þeir sáu nú hundraðmanns frá ströndu ganga ok þangat, sem konungr var.Þeir Hjálmþér ok Ölvir váru nær konunginum. Þessirmenn gengu fyrir konunginn, ok talar einn af þeim svá:"Konungsson af inu mikla Serklandi, er Núdus heitir,sendir yðr, herra, sína kveðju. Honum er sagt, at þéreigið væna dóttur. Hann vill fá hennar með heiðr okæru, en ef þér vilið ekki gifta honum jungfrúna, býðrhann yðr til bardaga at þriggja nátta fresti. Væntir mik,at þér missið þá með lítinn heiðr yðar dóttur ok ríki oklífit með. Er yðr eigi ráð at hætta til þess, ok látið hannheldr fá sinn vilja." Konungr svarar: "Seg þat aptr þínumherra, at ek gifti honum ekki dóttur mína. Skal ekkoma með þann her, er ek fæ til, á þessa völlu atákveðnum degi." Gengu sendimenn í burt ok sögðukonungssyni, hvar komit var. Lætr konungr nú skera uppherör um allt sitt ríki ok býðr til sín múg ok margmenni.Kom þar ógrynni hers. Var viðbúningr veittr afhvárumtveggjum.
7
At ákveðnum tíma fylkja hvárirtveggju liði sínu tilorrostu, ok þar eptir váru lúðrar þeyttir, ok síga samanfylkingar með ópi ok eggjan. Flugu fyrst alls konar skotvápnsvá hart, at þar af varð gnýr mikill. Særðust sumir,en sumir fengu bana. Eptir þat biðr konungr Hjálmþéok Ölvi at slá upp herópi ok geysast svá á þá meðhöggorrostu. Þeir fóstbræðr váru á sínum hestum okmeð þeim mikil riddarasveit. Báðir þeir höfðu bitrligspjót sér í hendi ok slá upp heróp ok hlaupa svá framá þá. Tókst orrosta in snarpasta, ok svá hart gangaþeir fram Hjálmþér ok Ölvir ok þeira menn, at fylkingkonungssonar bognar fyrir, ok fell í þeiri svipan margtmanna af konungssyni. Sér hann, at hans fylkingar eruá bak gengnar, en lið hans margt fallit. Fylltist hannmikillar reiði ok kallar á sína menn, berserki ok blámenn,ok biðr þá í móti snúa konunginum ok hans armalýð, biðr þá eigi hræðast. Þeir gera svá ok ganga fastfram með ópi miklu ok illum látum. Kemr á þáberserksgangr, höggva ok leggja, berja ok bíta konungsinshirð til beggja handa ok ganga í gegnum fylkingar.Flýr margt undan þeim af konungsmönnum fyrir hræðslusakir. Þetta líta þeir Hjálmþér ok Ölvir, atkonungsmenn flýa, en sumir eru drepnir. Þeir snúa mót þessuillþýði, ok var þar mikill atgangr, en svá lýkr, at þeirdrepa alla blámenn ok berserki konungssonar, en réttaaptr fylkingararminn. Þetta sér Núdus konungsson, athans hetjur eru fallnar í strá niðr, ok atferð þeiraHjálmþés ok Ölvis ok hugsar, at hann muni þar koma í fullaraun, en þó treystir hann vel sínu afli ok hamingju.Því gerir hann at keyra hest sinn með sporum ok ríðrmót Hjálmþé, ok sem hann sér, hversu þessi ríkilátikonungsson ríðr sem fugl fljúgi, þykkist hann skilja, athann vill á hans fund. Því býr hann sik hraðliga á mótihonum ok skekr sitt spjót grimmliga ok keyrir hestinnsporum ok ríðr móti konungssyni, ok lagði hvárr í annarsskjöld, en svá sátu þeir fast, at hvárrgi bifaðist í sínumsöðli, en báðar stengrnar brotnuðu, ok flugu brotinaptr fyrir höfuð þeim. Þeir taka nú til sverða sinna okhöggva nú hvárr til annars með miklu afli ok fimleika.En sökum þeira ógurligu bresta, sem urðu af þeirahöggum, æddust hestarnir undir þeim, svá at þeir máttueigi höggum við koma, stigu af sínum hestum ok fengusínum skjaldsveinum ok gengu saman ok börðust sváákafliga, at við himin var at sjá lauf af hjálmum þeiraok parta af skjöldum þeira, en sverðin sýndust fjögur álopti. Engi þóttist sét hafa frækiligra einvígi af tveimrmönnum, ok svá lengi börðust þeir, at öllum þótti undr,at þeir váru eigi sprungnir fyrir löngu af mæði. Hjálmþéleiddist, at svá stæði lengr, at engi umskipti yrðiþeira í milli. Því reiddi hann sverðit með miklu afli okreiði, en sakir þess at skjöldrinn var allr höggvinn ákonungssyni, fekk hann eigi hlífum við komit. Kemrþví höggit í hjálminn, svá at hann klofnaði ok brynjanok búkrinn, svá at í beltisstað nam. Fell Núdus dauðr tiljarðar. Lofuðu allir Hjálmþé fyrir þau afreksverk, semhann hafði þar unnit í sinni framgöngu, mest konungrsjálfr. Nú flýr allr herrinn til skipa, ok sigldu í burtu.En konungr ok hans menn fengu þar góz mikit.Síðan snýr allr lýðr heim til hallar ok var mjök kátr.Var veizla in bezta ok ekki sparat, hvat sem búkrinnkunni at beiða. Gekk Hjálmþér ok Ölvir til skemmukonungsdóttur. Hún tók þeim blíðliga ok bað þá sitja.Hjálmþér sagðist vilja halda heim. Hún gengr íburt ok kemr aptr ok mælti: "Hér er eitt tjald, Hjálmþér,er ek vil gefa þér. Sú náttúra fylgir því, at þér máekkert granda, á meðan þú ert í tjaldinu. Þat er alltmeð gulli gert ok gimsteinum sett." Hann þakkar jungfrúnniok minntist við hana; hún grét sárliga. GekkHjálmþér til skipa, ok var konungr þar fyrir. Gaf hannþeim fóstbræðrum góðar gjafir, ok mæltu til vináttumeð sér ok skildust með kærleik ok stigu síðan á skipok heldu heim ok sátu í kastala sínum um vetrinn. Ekkihafði Hjálmþér sét enn stjúpmóður sína.
8
Þat var einn morgun, er konungr ok drottning láguí sæng sinni. Hún mælti: "Herra," segir hún, "áttuengan erfingja?" "Á ek hann," segir konungr, "ok heldreinn kastala á skógi." "Hví skal hann eigi heima vera?"segir drottning. "Ekki vill hann í várri höll drekka,"segir konungr, "en þó berr hann listir ok prýði af öllummönnum." "Sjá verð ek hann," segir drottning.Þau hættu talinu.Þat bar til einn dag, at frúin skipaði öllum sínummeyjum út á skóg at henda sér epli ok aldin. Þær gerðusvá, en drottning fór einsömul til skógar, eigi fyrrléttandi en hún kom at kastalanum, ok gekk inn at læstumlokum. Hjálmþér sat at borðum ok hans hoflýðr. Hannsá konuna inn ganga ok þóttist kenna at annarra mannafrásögn stjúpmóður sína ok heilsar henni blíðliga oksetr hana í kné sér. Hún tók því vel, lítandi til hansmeð blíðri ásjónu ok svá til hans talandi: "Minn sætisonr, hvat veldr því, at þú vilt eigi heima vera meðþínum föður? Er þar þó skemmtiligra at sitja en hérfjarri öðrum mönnum." Hjálmþér mælti: "Meir berrþar til æska mín en illvili." Hún mælti: "Mikit er sagtaf þinni list ok prýði, ok vel væri sú kona gift, er slíkanætti." Hann kvað þat eigi vera. En er þau töluðustvið, gengu allir ór kastalanum, einneginn Ölvir, þósíðast. Drottning mælti þá: "Hverninn lízt þér á mik?Er ek ekki hreinlig, kvenlig ok kurteis?" "Vel víst,"segir Hjálmþér. Hún mælti: "Hví mun mér sváhamingjuhjólit valt orðit hafa? Betr hefði okkr saman verithent, ungum ok til allrar náttúru skapfelldligum, okminn kæri, þat má ek þér satt segja, at þinn faðir hefirmér enn ekki spillt, því at hann er maðr örvasa oknáttúrulauss til allra hvílubragða, en ek hefi mjökbreyskt líf ok mikla náttúru í mínum kvenligum limum,ok er þat mikit tjón veröldinni, at svá lystugr líkamiskal spenna svá gamlan mann sem þinn faðir er ok megaeigi blómgast heiminum til upphalds. Mættu vit heldrokkar ungu líkami saman tempra eptir náttúrligri holdinsgirnd, svá at þar mætti fagrligr ávöxtur út af frjóvgast,en vit mættum skjótt gera ráð fyrir þeim gamlakarli, svá at hann geri oss enga skapraun." Hjálmþérmælti: "Er þér þetta alvara?" segir hann. "At vísu,"segir hún. "Þat ætlaði ek," segir hann, "at þú mundirill, en aldri svá svívirðilig sem nú veit ek þú ert." Hannhratt henni fram fyrir borðit ok sló á hennar nasir, sváat blóð fell um hana alla. Hún mælti: "Vit skulumfinnast í annat sinn." Hann kvað hana því eigi fagnaskyldu. Sökk hún þar niðr í jörðina, sem hún var komin.Litlu síðar kómu menn í kastalann. Hjálmþér var þásvá reiðr, at hann mátti við engan mæla. Ölvir gekkþá at honum ok bað hann eigi reiðan vera, -- "hefirstjúpa þín þessu ollat?" Hjálmþér segir þat satt vera.
9
Einn dag vill Hjálmþér ríða á skóg ok Ölvir meðhonum. En sem þeir riðu um skóginn, sáu þeir hindeina stóra ok væna ok ríða þar eptir, en hún leitar undan.Þeir hleypa, þar til þeir sprengja bæði essin. Þáhlaupa þeir báðir eptir dýrinu ok urðu skjótt móðirok kasta af sér klæðum nema skyrtum ok línbrókum.Síðan dró upp skýflóka mikinn af útnorðri með regniok krapa. Gekk þat allt til nætr. Gerði þá frost mikitmeð kulda ok hríð. Váru þeir þá komnir í fjallshlíð eina.Ölvir mælti: "Kalt þykki mér gerast, fóstbróðir."Hjálmþér bað hann eigi æðru mæla. Var þá langt afnótt.Litlu síðar varp af illviðrinu. Váru þeir þá komnirat helli stórum. Ölvir mælti: "Mjök er ek af mér kominn."Hjálmþér segir: "Hér munu vit láta fyrir berast."Þeir gengu inn undir hellisbergit. Þeir sáu einnstóran jötun sitja við elds glór. Reykr var mikill íhellinum. Eitt kvikendi sat við eldinn ok kló jötninummeð kömbum, en hann ýtir höfðinu á móti ok skældisik allan. Hann mælti: "Skinnhúfa, far þú út ok gætglöggliga at ok gegndu ræðu minni ok vit, hvárt þúsér til nokkurra nýlenda. Þykkir mér þeir menn seintkoma, sem systir mín lofaði mér, at koma skyldu íkveld, því at ek vil skjótt fara til náða. Gerist ek heldrkveldsvæfr." Hún fór út ok sá þá fóstbræðr. Hún bráyfir þá hendi sinni ok bað þá verða at hönum tveimrok fljúga upp í hellinn. Litlu síðar fór hún inn.Jötunninn mælti: "Sástu nokkut til nýlenda, fóstra?" segirhann. "Fjarri er því," segir hún. Síðan leggst hannniðr ok hrýtr hátt. Skinnhúfa mælti við hanana: "Verðiþit nú at mönnum aptr." Þá varð þat. Hjálmþér mælti:"Þér eigum vit lífgjöf at þakka ok launa." "Hvat viltunú at hafast?" segir hún. "Drepa jötuninn," segir hann,"ok lúka svá stjúpmóður minni sendiförina, þá semhún hefir sent okkr hingat til hans." "Hraustr maðrertu, Hjálmþér," segir hún. Þau fara nú innar í hellinn.Sverð hekk yfir sæng jötunsins, búit allt meðgulli. Hún mælti: "Ekkert sverð bítr á hann nemaþetta." Hjálmþér gat nát undir klótit á því, ok rannþat þegar ór slíðrum, en Skinnhúfa henti þat ok mælti:"Heppin varð ek oss, en ek mun vita, hvárt hann sefr."Hún tók tré mikit ok lamdi um sængina. Hún mælti:"Þat vil ek, Hjálmþér, at þú stígir upp á stokkinnok leggir djarfliga á hann," -- ok stökk síðan upp yfirsængina. Hjálmþér gerir svá ok leggr til jötunsins okhleypr á klótin, svá at í beðinu stóð. Jötunninn mælti:"Sveikstu mik nú, Skinnhúfa?" Sprettr hann upp órsænginni ok lætr nú sópa til greiprnar um hellinn. Litlusíðar dó hann. Hjálmþér tók sverðit ok leizt vel á.Skinnhúfa mælti: "Ekki skaltu eiga þetta sverð, Ölvirskal þat eiga, en láttu þá eigi lítit í standa, ef þú sérbetra sverð, því at svá berr þat af öðrum sverðum semþú berr af öðrum konungasonum." Hún gaf þeimmarga fáséna gripi ok bað þá nefna sik, ef þeir þyrftilítils liðsinnis við. Síðan fóru þeir heim, ok urðu allirþeim fegnir.
10
Um várit halda þeir í hernað ok drepa niðr blámennok berserki ok fá mikit góz í skipum, klæðum, gulliok silfri. En at hausti halda þeir heimleiðis með ógnfjár. Þeir kómu at ey einni síð um kveld. Húnvar skógi vaxin. Þeir tjalda þar á landi ok hlutuðustum vöku. Hlaut Hjálmþér at vaka. En er þeirváru sofnaðir, gekk hann frá tjaldinu á hæð eina, okstóð hann þar lengi ok sást um. Hann heyrði mikinngný með stórum brestum í skóginum, svá at eikrnarbifuðust. Litlu síðar kom fram ór mörk eitt finngálknmikit ok gildligt. Þat hafði hrossrófu, hófa ok faxmikit. Augun váru hvít, en munnrinn mikill ok hendrstórar. Brand hafði hún í hendi sér vænan, svá at enganhafði hann slíkan sét. Hún gekk at honum, en hannstóð fyrir. Hann hugsar, at sér skuli eigi orðfall verða,ok kvað vísu:"Hver er sú dóttir,er drjúgt um nætrflanar ok flöktirmeð fíls hala?Ólík þykki mér þúöðrum vífum,eða hvaðan komt,Hrauðungs mær?"Hún svarar ok kvað vísu:"Vargeisa ek heiti.Heyr þú, vísis son,viltu, at ek þér í sinni sé?Allra þinnatelk þik þurfa munuvel trúra vina."Hann kvað:"Hræðiligmuntu þykkja hölda liði,þótt oss í sinni sér.Engan várn seggjaþú svíkja munt,vösk vinkona."Hún mælti: "Eigi mun ek heldr svíkja mína vini enþú þína. Má ek ok vera þér í sinni, þó at ek fari ekkimeð þér." Hann mælti: "Áttu brand þann, er þú ferrmeð?" "At vísu," segir hún. "Viltu selja mér hann?"segir hann. "Með engu móti," segir hún. "Skal ekmeð engu móti fá hann?" segir Hjálmþér. "Ekki skalþat þó, karlmaðr," segir hún, "þú skalt kyssa mik,"segir hún, ok varð henni ljóð at munni:"Sæk þú Snarvendil,sigr mun honum fylgja,horskr, ef þú, hilmir, viltþér í hendi bera.Koss vil ek af þérklénan þiggja,þá muntu mímungmér ór hendi fá""Eigi vil ek kyssa trjónu þína," segir Hjálmþér, "þvíat kannske ek verði fastr við þik." "Hætta verðr þúá þat," segir hún, "en ráð þó sjálfr." Hann snýrí burt frá henni. Nú kemr honum í hug, hvat Skinnhúfahafði sagt, ok víkr aptr ok kvað vísu:"Kanntu mjúkligar,mær in harðleita,leika at hrækertien höldar aðrir sex.Sel þú mér sárloga,sveiptan orms dýnu;fúss em ek fljóð at kyssa,ferr sem má jöfri."Hún mælti: "Þá verðr þú at hlaupa á háls mér, í þvíek kasta upp brandinum, en ef þú efar þik, þá er þatþinn bani." Hún kastar nú upp sverðinu. Í því hleyprhann á háls henni ok kyssti hana, en hún henti sverðitfyrir aptan bak honum. Hún réttir nú at honum brandinnok kvað vísu."Sel ek þér Snarvendil,sigr mun honum fylgja,jöfurr inn stórráði,um þína aldrdaga;snúist þín ævi ætil sigrs ok gæfu,hvar sem þú heim kannar,hugr er í konungs barni."Ok enn kvað hún:"Vertu ei svá ærr, maðr,at þú Ölvi grandir;vertu honum heill, hilmir,hann er þér hollr, fylkir;lát eigi illmæliæða lund þína;vel þér vini tryggvaok ver þeim hollr dróttinn.""Eru engi álög á brandinum?" segir hann. "Eigi nein,"segir hún, "en þó mun ek nú á leggja: Þat fyrsta víg,er þú vilt vega, skaltu þat hvergi fá hrært, en í annatsinn skal þat ekki bíta. Gangi þér nú allt til sigrs oktíma, ok nefndu mik, ef þú þarft lítils við, ok heimmuntu nú ætla." Hann kvað svá vera, -- "ok legg mérráð, hvern mann ek skal hafa af hirð föður míns atsumri." Hún kvað svá vera skyldu, -- "en mjök ólíktmun þat þykkja ungum píkum, at ek kunni ráð nokkurteða inn æðsti konungsson beiði mik ráðs, en þómun þér þetta framgengt verða. Heima muntu í vetrvera, en at várdögum skaltu ganga fyrir föður þinnok biðja hann liðs. Hann mun svara, at hann hafi fáttliðs aflags. Biddu hann at fá þér einn mann, en hannmun Björn féhirði undan skilja, en hvern muntu kjósa?"Hann kveðst föður sinn hafa vilja. "Ekki skaltu hannhafa," segir hún. Varð henni þá ljóð á munni:"Kjóstu þann þrælaf þengils liði,sem gefr svínum soð.Mun þér ei maðrduga af mildings hirð,ef þér glapvígr gerist."Síðan skildu þau.Ölvir vaknar ok sér, at Hjálmþér er burt. Hannklæðist ok þrífr saxit ok gekk frá tjaldinu. Hann sá,hvar Hjálmþér gekk mjök reiðr. Hann hóf upp brandinn,en hann varð svá þungr, at hann fell niðr fyrirfætr honum. Ölvir gekk í móti honuni blíðliga okminntist við hann ok mælti: "Slíkt gera nætrferðir þínar,fóstbróðir." Hjálmþér mælti: "Þökk mína hafðu,Vargeisa. Enn varstu mér holl í ráðum." Um morguninnhalda þeir heim ok sátu í kastalanum um vetrinn.
11
At várdögum býr Hjálmþér sinn skipaflota ok gekksíðan fyrir föður sinn ok bað hann fá sér menn nokkura.Konungr kvaðst eigi til hafa. Hjálmþér mælti: "Fámér einn mann af hirð þinni." "Haf þú hvern, sem þúvilt, nema Björn," segir konungr. Hjálmþér gekk tilsvína ok sá þar mann liggja, mikinn ok stóran ok furðuligasterkligan, í loðkápu. Hjálmþér stakk á honumspjótskapti ok mælti: "Stattu upp, þræll." Hann liggreigi at síðr. Hjálmþér lét koma við hann skaptit íannat sinn. Hann settist þá upp ok mælti: "Mun eigivera sem mér sýnist, at þetta sé konungsson?" Hjálmþérmælti ok bað hann upp standa ok fara með sér."Gera skal ek þér kost á því," segir hann. "Ek vil einnöllu ráða, en þú engu." Hjálmþér mælti: "Þat vinnek eigi til nokkurs manns, eða hvat heitir þú?" Hannmælti: "Því skalt þú ráða, en Hörðr heiti ek."Hjálmþér gekk í burt. Hann kom at einum bekk ok sá þarVargeisu standa. Honum kom í hug, hvat hún hafðimælt. Hann gekk aptr ok mælti: "Stattu upp, þræll,ok gakk með mér ok ráð einn öllu." Hann segir: "Ekmun til skipa ganga, en þú munt finna stjúpu þína."Hjálmþér gekk heim at höllinni. Hann sá þá stjúpusína ganga á móti sér. Honum leizt hún ekki frýnilig.Hún var þá bæði ljót ok leiðinlig yfirlits ok ófögr íásjónu. Hún mælti: "Vel er þat, Hjálmþér, at vit höfumfundizt." Hann kveðst þat eigi lasta kunna. Húnsegir: "Nú skal launa þér pústrinn, er þú gafst mérfyrir löngu. Þat legg ek á þik, at þú skalt hvergi kyrrþola, hvorki nótt né dag, fyrr en þú sér HervöruHundingsdóttur, nema á skipum þínum ok í tjaldi."Hjálmþér mælti: "Ekki skaltu fleira á mik leggja, því atkjaptr þinn skal opinn standa, en þat þykkir mér einskisvert at þreyja eptir eina konungsdóttur. Hamrar hávirstanda niðr við skipalægit. Þar skaltu á stíga sínumfæti á hvárn hamarinn, en fjórir þrælar föður mínsskulu kynda eld undir þér, en við ekki skaltu lifa nemaþat, sem hrafnar færa þér, þar til ek kem aptr." Síðangekk hann til skipa. Var þá bryggjum kippt. Hannhafði fimm skip ór landi ok skipuð völdum drengjum,ok halda síðan burt. Fyrstu máltíð bað Hjálmþér Hörðat sitja hjá þér. Hann kveðst þat eigi vilja. "Einn samanvil ek mat eiga, en sofa í rekkjugólfi þínu." Hjálmþérbað hann ráða.
12
Halda þeir nú víða um sumarit, ok varð þeim gotttil fjár, en fengu sjó stóran ok storma mikla. En umhaustit kómu þeir at stóru landi. Þar var fjörðr mikillok fjöll stór. Hörðr mælti: "Hér munum vér á landisofa." Hjálmþér mælti í móti. Hörðr kveðst ráða vilja.Var svá gert. Váru tjöld á land borin. Hjálmþér segir:"Illa skal við þá gera, sem á skipunum eru." "Eigi skalþat," segir Hörðr. Hann gekk út á skipin ok bað menngera sik lystuga ok gaf þeim vín at drekka. Sinn gripgaf hann hverjum þeira. Urðu þeir skjótt drukknir.Hörðr tók mat ok öl ok gekk á land. Hjálmþér gekkí burt ór tjaldinu, er þeir váru sofnaðir, fram meðsjónum. Fjall mikit ok ógna hátt stóð við sjóinn, ení miðju fjallinu leit hann standa tröllkonu stórskorna.Hún hafði gullofinn dúk á knjám sér ok kembdi sérmeð gullkambi. Brunnr var niðr við sjóinn. Hún tókhendi sinni í hann ok þvoði með hár sitt. Hjálmþérkvað vísu:"Hvert er þat bákn,er í bjargi sitrok sér of konungs sveit?Enga veit ekámátligrialna fyr jörð ofan."Hún greiddi hárit frá augum sér ok varð reið við orðhans ok kvað:"Illa kveðr þú til mín,því at, inn ungi, muntfyrst hafðr á seyðiaf seggjum þínum.Með gullofnum dúkimá sjá in glaða mærþerra sína ljósa lokka.""Illa er sá dúkr kominn, er þitt hár þerrar ok at þínumglyrnum gengr," segir Hjálmþér ok kvað:"Mun þik snertaSnarvendill fyrren þú á seyðisetir konungs arfa.Handar muntu missaok hátt æpa,svá munum vit skilja,skauð it aumasta."Hún segir hann margt orð tala svívirðiliga, -- "værihitt tilheyriliga mannligum manni at hafa aðra viðleitnivið unga stúlku ok hreinliga en tala illa. Þykkimér þú efniligr maðr, en mér væri forvitni á at prófaungan mann ok missa minn meydóm ok láta handtéramik um mittit. Hún seildist nú hendinni í brunninn.Hjálmþér brá sverðinu ok hjó af henni höndina íúlfliðnum. Hún rak upp skræk mikinn ok leit í stúfinnok mælti: "Lítit framaverk er þetta einum ágætumkonungssyni at leynast at mér, en þat hlægir mik, athefnt muni þessa verks, ok mun eigi langt til." Húnkvað:"Víst gleðr mik eitt,þótt vitir eigi,jöfurr inn ógndjarfi,hvat um er at vera:Munu systr mínarat ná geraút á herskipumalla menn þína."Hjálmþér sá á sjóinn ok sá níu tröllkonur svá stórarok illúðligar, at engar þóttist hann sét hafa þeim líkar.Þær höfðu rifit í sundr öll skipin, en drepit alla menninaok borit góz allt á land ok váru eigi litlar í starfinu.Þær höfðu heyrt öll orð þeira Hjálmþés ok Ýmu.Þær hétu svá: Hergunnr, Hremsa, Nál ok Nefja, Runaok Trana, Greip ok Glyrna, Margerðr in níunda. Húnhafði kryppu stóra, ok bar hana hæra en höfuðit. Húnhafði eitt auga, ok stóð þat í miðju enni, ok var kerlaekki frýnilig yfirlits. Hún gekk fyrir þeim systrum. Húnhafði nef ok klær af járni ok tvær tennr álnar langar,ok stóðu fram ór kjapti hennar, en vörrin in neðritók niðr á bringuna. Þat sá Hjálmþér, at hún mundimega gefa gildan koss, ef hún kynni svá fyrir sik atkoma vörrinni sem hún var stór til. Þær váru stuttklæddarpíkurnar ok göptu kjöptunum, en skóku höfuðin.Hjálmþér hugsaði, at sér mundi eigi svá búitduga, ok gekk ór fjallinu ok fyrir tjalddyrrnar. Þærganga síðan at tjaldinu. Hjálmþér hugsar, at hann máeigi við þeim öllum. Hann kvað vísu:"Vak þú, Ölvir,ef þú vilt víf sjá;þú ert kossmildrvið konur harðla.Hér bíða þínHrauðungs meyjar.Hverf þú við,ef þér hugr dugir."Ölvir kvað:"Hvat skal kalls þetta,hvat þarftu mér bregða,konungr, um kvensemi,kátr um miðnætti?En hverja hýsnoppu,sem þú á heiðum finnr,viltu, at þér í sinniséu allar."Hörðr mælti: "Stöndum upp, nokkurs mun Hjálmþénú um vert þykkja." Hergunnr kvað:"Held ek upp hrömmum,hér mátt, jöfurr, lítahendr Hergunnar;hefi ek negl óskorna;rifna mun þín ólpa,ef vit, jöfurr, finnumst;þér skal eigi kyrrt klappa,konungr inn suðræni."Hann kvað:"Gakk þú framar hóti,fyrr en þú á seyð dragirþenna þjóðkonung,þú ert flagð it ferligsta;ettu fram járnhrömmum,ef þú afli treystir,drósin dulrífa,en ek mun dvergasmíði."Í því kómu þeir út. Margerðr ræðr þegar á Ölvi, enhann tekr fast á móti. Hún kvað:"Illa leikr þú, Ölvir,eigi ert hæfr vífum;má eigi fang festaá fylki vel bornum;eggjar eru eitrblandnar,æfr er döglingr,oddar alblóðgir,eigi munu vér sigrast."Hörðr barðist við systrnar sjau. Þær váru fullfimar okhöfðu stórar skálmir hver þeira ok sóttu nú ákaft athonum. Hann varðist drengiliga, ok þar kom um síðir,at hann drap þær allar, enda var hann þá mjök móðr.Hjálmþér átti mjök harðan leik við Hergunni. Hafðihún vænt sax í hendi ok varðist vel. Hann þóttist aldrií meiri mannraun komit hafa sakir mjúkleika hennar,því at hvar sem hann hjó til hennar, kom jafnan ásaxit, þar til at hún mæddist. Bárust þá sár á hana,svá at hún flakti öll í sundr af sárum. Hún kallar þáhátt upp ok kvað:"Hvar ertu, Margerðr,mær in öflgasta?Vinnr þú sigr lítinná siklings liði;hryggr er hálflaminn,en herðar brotnar,sterkr er stafnbúi,stökkva mun nú verða."Þær bregða við hart, ok hleypr hver sem meira máttiok stigu mjök stórum, en Hörðr eptir upp undir fjallit.Hergunnr sneri þá í móti honum. Hann hjó tilhennar, svá at af hraut höfuðit. "Högg þú allra mannaarmastr," sagði Margerðr, "mína systur." "Skammtmun þér til slíks," segir Hörðr. Hann slæmdi til hennarsverðinu ok tók hana sundr í miðju. Veik hann aptrtil tjaldsins. Þeir Hjálmþér ok Ölvir váru komnir inní tjaldit ok sváfu. Hörðr gekk til sjóvar ok safnar samanskipviðum. Þar af gerði hann hús lítit ok fagrt, þarsem mest skýldu björgin. Þangat bar hann mat ok ölok öll þeira föng. Síðan gekk hann aptr til þeira. Standaþeir fóstbræðr upp síðan, ok ganga þeir fram með sjónum.Hjálmþér sá hús upp undir bjarginu. Hann mælti:"Hús er þarna." Hörðr svarar: "Mun hún ekki þarHervör, sem þú þreyir eptir." Þeir ganga í húsit. Þarvar sæng ein ok tafl á stóli ok könnur ok ker með. Hörðrgaf þeim at drekka. En þá er þá varði sem minnst, gekkhann út ok skelldi húsinu í lás. Hjálmþér mælti:"Sveikstu mik nú, Hörðr, ok er illt at eiga þræl ateinkavin." Hann vildi höggva upp húsit, en sverðitbeit eigi heldr en hann hyggi í stein. Sátu þeir þarum kyrrt glaðir ok kátir.
13
Þat er frá Herði at segja, at hann gekk fram meðsjónum. Hann sá einn stein stóran í fjörunni okgat í. Hann litast um ok sér, hvar risi einn ógnarligr komfram á bjargit ok var eigi sveinsligr yfirlits,því at engan þóttist hann slíkan sét hafa sakir stórskorinshöfuðs. Hann hafði háva stöng í hendi ok fram órflein tvíeggjaðan, fjögurra álna langan. Hann tók niðrat fjörunni, þá hann stóð á bjarginu. Jötunninn mælti:"Hvar er kögurbörn þau, sem drepit hafa dætr mínar?Gangi þeir nú fram, ef þeir þora, því at slíkt eru inmestu níðingsverk, svá ungar sem þær váru, því at súvar ellst, sem var tólf vetra." "Hér em ek kominn,"segir Hörðr, "ok drap ek þær dætr þínar, ok váru þærheldr miklar fyrir sér, en ek vil leita trausts til þín."Risinn mælti: "Vel sé þér, vinr, ok ver velkominn okfar hingat." Hörðr mælti: "Þat get ek með engu móti.Mér hefir ávallt illt verit, en nú batnar lítit um síðaní vár, at ek fór í sjóinn með þeim fóstbræðrum. Réttuheldr til mín stöng þína, ok mun ek taka þar í." Risinnmælti: "Þat má ek vel gera, því at þau ein skiphafa hér komit, at ek hefi rekit flein í gegnum þauok dregit þau svá upp at mér, ok mun ek rétta stönginaofan at þér." Hörðr tók í sem hann gat. En á meðanþeir höfðu við talazt, hafði hann reyrt sik við steininnmeð kaðli. Jötunninn rykkti á mjök fast. Hörðrmælti: "Tak þú á fastara ok betr, félagi. Ekki er ekallléttr." Jötunninn reiddist ok rak fleininn niðr íbjargit ok rykkir svá fast til, at hann sökk í hamarinnallt at bróklinda, en Herði var við því búit, at hannmundi slitna í sundr bein frá beini. Risinn mælti: "Þúert þungr, jafnlítill." "Vanhertr ertu þá," segir Hörðr.Jötunninn herðir sik því meir ok brauzt um, þar til atupp losnar steinninn sá, sem Hörðr hafði reyrt sik við, okhóf hann frá jörðu eigi minna en sex faðma. Í því slappaf fleininum, en jötunninn datt á bak aptr, en Hörðrofan með steininum, ok lá hann lengi í óviti. En er hannraknaði við, sagði hann: "Miklu ósterkari ertu en ekmeinti, jafnstórr, ok kannt lítit, er þú kemr mér eigi uppá bjargit. Hafðu mín ráð ok gakk niðr í tóna í bjargitok lút vel áfram ok teyg þik sem mest." Risinn lét atþessu ginnast ok ferr ofan í tóna ok teygir hálsinn, enréttir stöngina ofan fyrir. Hörðr tók í stöngina okkippti risanum ofan fyrir bjargit, svá at brotnaði í honumhvert bein. En Hörðr leysti sik ok rann þegar uppbjargit ok kom at helli stórum. Þar var Ýma fyrir okfell til fóta honum. Hann gaf henni líf. Þar var hannum vetrinn í hellinum. Þar var nóg gull ok silfr, erjötunninn hafði átt, en at vári komanda tók hann þarhring mætan ok skikkju ok sjóð stóran með gulli. Ýmugaf hann hellinn ok góz allt. Hún bað hann nefnasik, ef hann þyrfti liðs við. Hörðr gekk þaðan ok laukupp húsinu. Hjálmþér varð honum feginn. Eigi hafðihann munat til Hervarar á þeim vetri. Skip hafði Hörðrgert þeim um vetrinn. Þeir létu þá í haf. Skipit fórjafnhart í móti vindi sem undan.
14
Um haustit kómu þeir at landi stóru. Hjálmþérmælti: "Hér vil ek á land ganga." Hörðr kvað svávera skyldu. Þar sáu þeir hallir stórar. Hjálmþérmælti: "Þetta munu vera hallir Hundingja konungs.""Þú segir satt," segir Hörðr. Þeir gengu upp athöllinni. Hún var ger með steinum. Í einum stað sáuþeir hús eitt gert með rauða gulli. Hjálmþér segir:"Þetta mun vera turn Hervarar." Hörðr kvað svá veramundu. Þeir gengu undir turninn. Þar sáu þeir sitjamey svá væna, at enga höfðu þeir slíka sét. Hár hennarvar gulli líkt, en ásjánan hvít sem snjór, en holditvar skært sem lilja, augun fögr sem karbúnkúlus, enkinnar líka sem rósa. Hörðr gekk at henni ok kvaðvísu:"Hver ert þúhýrlunduð með kinn fagraok ljósgult lokka frón?Hefik eigi víf litithæverskligrafætt við foldar þröm."Hún kvað:"Hervör ek heitiHundingja dóttir;minn föður röskvanef þú réðir líta,líf þitt án dvölþú láta mundir,ef þú værir genginní gegn döglingi."Ok enn kvað hún:"Allt ferr eptir einu,eigi margt vitum frægra,virðar vinna listirok val tafni fæða.Fyrr skyldir þú hangaá hávum gálgaen í glauminn ganga;gakk þú ei framar hóti."Hörðr mæltiinn hyggjustóri:"Hví hrekr þú mik,Hervör, í orðum?Væri heldr nærvífi skæruat vera horskum drengholl í ráðum."Hörðr mælti þá til Hjálmþés: "Maðr, muntu sýnalist þína Hervöru ok blíðka hana í orðum þínum."Hörðr fekk honum gripi þá, sem hann tók ór hellinum,ok segir hann skyldi fá henni þá. Hjálmþér færhenni öll þessi gersemi, en hún varð glöð við ok þakkarhonum forkunnar vel ok kveðst honum dugnað veitaskyldu ok segir honum frá mörgu, hverninn þar varháttr á einu ok öðru hjá föður hennar, ok öllumvandræðum, sem þar væri at forðast. "Þegar faðir minnveit," segir hún, "at þú hefir mik fundit, þá vill hannþik feigan, því at hann verðr alls víss af fítónsandainnblæstri." En hún kveðst honum ráð leggja mundu,sem hún kynni, -- "en nú skaltu senn," segir hún,"ganga fyrir föður minn djarfliga ok kveðja hannkurteisliga. Hann mun taka þér vel ok spyrja þik margs,en þú skalt vel ok vitrliga ór leysa. Ráðgjafa á hannmjök stóran ok illúðligan, er Hástigi heitir. Hann erstórr sem risi, en máttugr sem tröll. Hann veit allarráðagerðir konungsins. Hann er svartr sem jörð meðhárlausan haus ok glitrauð augu, fúll ok fláráðr. Ekkier Hástigi betri at reyna en hann er at yfirlitum." Húnkvað vísu:"Í höll skaltu gangaok hilmi lútaok kveðja kurteisligakonung inn stórráða.Láttu eigi æðruá þér finna,þótt í höll lítirháva stórgarpa."Bið þú konung vetrvistar, en hann mun svara þér semhann vill. En er þú hefir mælt sem þér líkar, þá gakktutil bekkjar hirðmanna ok vertu eigi fésparr." Hún kvaðvísu:"Gef þú auð, jöfurr,ef þú örr þykkist;þágu gull gumarok gerast þér vel hollir.En ef maðr metnastvið mildings síðu,sýn leiðum þitt lyndiok lát hann sneypu hljóta."Hjálmþér gekk til félaga sinna ok síðan til hallar, okganga inn. Hörðr dvaldist eptir í hallardyrum, enþeir gengu fyrir konunginn. Hjálmþér kvað visu:"Heill sit þú, Hundingi,hef ek engan gramþér æðra hittund heims skauti.Ferr þín frægðum fégjafar,því kom ek hingathilmis at vitja."Konungr tók kveðju hans ok kvað vísu:"Hverr er sá karlakominn ór Mannheimumungr at aldrioss at kveðja?Berr þú, inn ungi,ormfrán augu;mun ek við brögðumbúast mega."Hjálmþér kvað:"Hjálmþér ek heiti,hirði ek fátt segjafylki framvísumá fyrsta kveldi;vilk eigi hvarflaá hallargólfi;seg mér til sætis,sonr em ek grams Inga."Konungr mælti: "Frétta mun ek fleira þurfa áðr," okkvað visu:"Hverr er sá inn horski,er hjálm ok gerð stýrir,sterkr ok stórmannligr,stendr þér á hlið aðra?Glöggra máttu greinamér frá görpum þínum,þá veit ek gerr,hvar gestum skal skipa."Hjálmþér kvað:"Ölvir hann heitir,er aldri hræðisteld né eggjareða hergangi,borinn sem buðlungar,þeir sem beztir eru,mætri en mildingar,minn er fóstbróðir.""Vel er frá manni sagt," segir konungr ok kvað vísu:"Hverr er sá gaurr,er í gáttum stendrok ríss röskligavið rótakylfu,gnapir með hettiok hyggr at gumna mengi?Lítt er skúmr sáat skapi mínu."Hjálmþér kvað vísu:"Hörðr hann heitir,hefir fátt prýði,velr um vápn sjaldan,vill eigi skart þiggja;öldungis einninnekki hræðist,maðr mjök snarligr,met ek hann mikils."Konungr kvað visu:"Lítt honum sómirhjá seggja liði,þeim er í gullvefjumglóa allir;siti hann yztaf seggjum mínum;skal honum veita velmeð várum þegnum.""Eigi munu þér því ráða," segir Hjálmþér, "ok munumvér annathvárt sitja allir eða engi vár." "Slíkt erumikil undr," segir konungr. Hjálmþér bað konungvetrvistar. Konungr segir þeim til reiðu drykk ok vist,"en til muntu vinna lítit þrekverk. Horn tvau skaltusækja á kálf minn. Vil ek af þeim drekka átta dag jóla,ella muntu missa lífit." "Þetta á mikils at kosta," segirHjálmþér, "eða hvert á þessa kálfs at leita?" "Segðuþér þat sjálfr," segir konungr. Hjálmþér mælti: "Herra,skipa oss fyrst sæti." Konungr segir svá skyldu veraok kvað vísu:"Harðr muntu heima,er þú hyggst öllu ráðaoss hjá í dýrumhöllum várum;hefir þú brand hvassan,brynju ok hjálm vænanok sófnis bingi aðra,en set þik aptr af því."Hjálmþér kvað:"Ungr var ek heimaok öllu skipaðiskatna liðiat skapi mínu;gegndi þat fullvelfylki vísum,brögnum vel bornumok buðlungs liði."Konungr leit til Hástiga ok kvað vísu:"Satt upp, Hástigi,ok gef rúm gestum,furðu farmóðumok frekum í ræðu;mik hafa eigi öðlingaráðr heim sóttan,þeir er mér sýnzt hafameð svinnra bragði."Hástigi leit til konungs mjök óhýrliga ok kvað vísu:"Hefir þú, fylkir,fyrr ór sætimér eigi boðitupp að standa.Feigð mun vándsligvísi granda,hanga skyldu hinirvið inn hæsta gálga;þeir munu þik svíkjaþat segi ek fyrir gerla."Konungr leit til hans reiðuliga ok kvað vísu:"Æ ertu illr gestum,opt hefir þú hölda,þá er mik heim sóttu,til heljar færða;gakk á bekk annan,garpr meinhugaðr,hnyttr inn harðleiti,harðr er á borð annat."Hástigi stóð upp ok gekk um þvera höllina ok settistniðr. Hjálmþér gekk til sætis ok þurfti tveggja mannarúm, en Ölvir þriggja. Hörðr var jafnmikill sem þeirbáðir fóstbræðr. Var þeim þó sætit nóg, sem Hástigihafði áðr í setit. Litlu síðar tekr Hörðr sjóð fullan meðgull ok gefr til beggja handa. Ok er hann hafði öllumgefit í höllinni nema Hástiga, var gullhringr einn eptir.Hann gaut augum til hringsins. Hörðr sá þat ok réttiat honum, en hann seildist í móti. Hörðr stakk tré íhringinn, ok þat sama kefli setti Hörðr framan á tennrHástiga, en hann sá óglöggt til, því at sólin skein ágluggana, en keflit kemr á tennr Hástiga, svá at hanndettr þegar á bak aptr með allmiklum hljóðum okhnúskar óhægiliga höfðinu, en sessunautar hans hlóguat honum, en hann rumdi fast. Um síðir raknar hannvið. Skýtr hann augunum ok mælti: "Sleginn var ek,sveinar." Þeir báðu hann þegja. Því réttir Hörðr athonum hringinn í annat sinn, en hann tók þá við hringinumok geymdi. Hörðr mælti: "Opt heifr hundr, þathafna sessunautar." Þeir sögðu um Hástiga: "Makligavar nú leikin mannfýlan." Konungr skipar þeim eittlopthús vænt at sofa í. Konungr spyrr Hjálmþé margs,en hann leysti vel ór öllu, því at Hörðr hafði frætt hanná mörgum hlutum, því at hann kunni af öllum löndumat segja. Jafnan var Hjálmþér í skemmu konungsdótturok tefldi við hana. Hún var öllum kvenmannligumlistum prýdd. Hún kunni ok allar stjörnulistir oksteinaíþróttir.
15
Þat var einn dag, at Hjálmþér sat nær konungsdótturok tefldi við hana. Hervör spurði Hjálmþé, hvat hannætti til vetrvistar at vinna. Hann kvaðst eiga að sækjakálf einn. "Hvert áttir þú þann at sækja?" segir hún."Konungr vildi mér þar enga grein á gera," segir hann."Engi kálfr er þetta," segir hún, "heldr er þat gamalluxi, níræðr at aldri. Hann etr fénað, en drepr menn okhesta, því at hann er hverju dýri grimmari. Hann hefirdrepit alla þá menn, sem eptir honum hafa farit okföður minn hafa beðit vetrvistar. Þat er it mesta blótnautok fæðist mest á mannaholdi. Hljóð hefir hannhvellt ok digrt, svá at engi maðr stenzt. Þat er í einumgarði hávum ok sterkum mitt hér á landinu. Hann máeigi lauss vera, því at þá brýtr hann niðr borgir okkastala ok vinnr mikinn skaða á mönnum ok fénaði.Öll kvikendi eru hrædd við þetta arma naut." Þaulinntu talinu, ok gekk Hjálmþér heim í lopt sitt ok sagðiþeim kompánum sínum, hvat konungsdóttir hafði honum sagt.Leið svá vetrinn fram til jóla.En tveim nóttum fyrir inn fyrsta jóladag stóð Hörðrupp ór sæng sinni, svá at þeir fóstbræðr vissu ekki til.Hann tók sax Ölvis ok gekk út síðan ok til skógar, þarsem stórar brautir lágu. Gekk hann svá lengi um nóttina,þar til at brautirnar kvísluðust. Hann hugsar mjökum sinn hag, hverninn ganga mundi. Reikar hann forntroðinngötustíg í þykkva mörk ok eigi fyrr léttandi enhann kemr fram á annnes eitt, fagrt yfirlits. Hann sérþar garð hávan, gerðan með múrsteina. Þangat gengrhann ok hefir kylfu tólf álna langa með stórum göddumok löngum ok fleinn fram ór. Hann seildist upp jafnháttgarðinum með henni. Hann gengr með garðinum nokkurastund, ok berr alls staðar jafnhátt. Hann sér, at eigimuni svá búit standa mega. Því tekr hann kaðal okbindr um einn stein stóran ok kastar inn yfir garðinnok less sik svá upp á garðinn. En uxinn lá á vellinumfyrir innan ok hafði snúit um allri jörðinni. Hannhrýtr ok sefr ok snyðr illa, svá at Hörðr þóttist eigi vita,nær en hann mundi hrjóta inn at garðinum fyrir nasalátumgradda, ok sá, at þat mundi margan hafa til banaleitt. Því leysir hann steininn ór festinni ok fleygirhonum af stað, ok kom hann á síðu nautsins. Hannvaknar við með ærslalátum, springandi þegar af stað okskundar alla vega ok dregr veðrit af manninum okhleypr at garðinum, þar sem Hörðr var fyrir. Hann villeigi lengr bíða ok reiðir upp gaddakylfuna ok rekur íhausinn á bola, svá at allir sukku gaddarnir, en hannhristist við ok skekr höfuðit ok lét ólmliga, svá atHörðr missti kylfuna, ok hraut hún langt á völlinn, enuxinn skopar nú skeið at garðinum ok flensar tungunnieptir Herði ok dró hann at sér. Hann fær eigiannat ráð en hann kastar sér flötum ofan á milli hornannaá uxanum ok spennti höndunum niðr um hálsinn,en boli brauzt um fast, heimskliga hlaupandi aptrok fram um garðinn með hræðiligum hljóðum, berjandifótunum ok hristandi hausinn. Vissi Hörðr, at þatmundi sinn bani, ef hann dytti ofan. Verðr þat umsíðir, at boli mæddist af miklu umfangi ok blóðrás.Hann hleypr at garðinum með illum látum ok kemrupp framfótunum á garðinn. Í því leggr Hörðr meðsaxinu undir bóginn, svá at í hjartanu stóð. Brauzt uxinnum, þar til hann dó, ok hafði hann þá brotit mikithlið á garðinn í sínum fjörbrotum.Hörðr fló uxann með öllum leðrum, ok fylgdu horninhúðinni. Hörðr leggr hana á bak sér ok bar heim okfleygir henni niðr fyrir loptsdyrnar. Hjálmþér vaknarvið dynkinn ok sprettr á fætr. Í því kom Hörðr inn, okvarð Hjálmþér honum alls hugar feginn. Hörðr varheldr skapstyggr ok bað Hjálmþé út ganga. Hann gerirsvá ok sér húðina. Hörðr mælti: "Taktu upp húðina,því at þú þykkist vera sterkr nóg." Hjálmþér tók tilhúðarinnar af öllu sínu afli ok gat hvergi hrært hana ór stað.Hörðr segir, at hann mundi í framkróka leggja þurfa,ef duga skyldi. Hjálmþér segir fram vera komin sínmesta aflraun. "Þat mæli ek nú um," segir Hörðr, "atþú takir við afli okkar Ölvis beggja nema ór minnstumfingrum okkrum, þá þú gengr fyrir konunginn í dag okhann sitr yfir sínum borðum, ok ber inn húðina á lófaþínum." Þetta verðr svá sem Hörðr mælti. Gengr Hjálmþérfyrir konunginn, ok váru allir í höllinni við hannhræddir. Hann kastar húðinni upp á borðit fyrir konungsvá hart, at þat brotnar í sundr í tvá hluti, ok gekk íburt síðan. Tóku þeir aptr afl sitt Hörðr ok Ölvir.Konungr bað Hástiga bera á burt húðina, en hann tók sjálfraf hornin. Hástigi gerði svá, ok veitti honum it verstaok gekk mjök hokinn í knjáliðum. Var tekit borðannat. Þeir fóstbræðr gengu báðir í höllina ok varveizla in bezta, ok drukku allir af hornunum um jólin.
16
Einn dag spyrr konungr Hjálmþé, hvárt hann villenga skemmtan hafa. Hann bað konung ráða. "Þámuntu glíma við pilt minn á morgun," segir konungr.Hjálmþér bað hann gera sem hann vildi. En at morgnidags standa þeir upp kompánar ok ganga fyrir konung.Þá var fram leiddr blámaðr furðuliga stórr, svartr okdigr sem naut; at öllu var hann ámátligr. Konungrmælti: "Hér er nú kominn piltrinn, Hjálmþér." Hörðrsagði: "Við þenna svein skal ek glíma, því at vit höfumeina nafnbót báðir, at vit erum þrælar." Ekki fórHörðr af loðkápu sinni. Síðan ráðast þeir á meðstórum fangbrögðum ok hörðum hnykkingum, er hvárrveitti öðrum, með hnefahöggum ok kinnskotum, klóriok kreistingum. Gekk þetta lengi dags. Þóttist konungrok þeir, sem í höllinni váru, engan atgang slíkan séthafa. Stólpi einn lágr stóð í höllinni. Þangat barblámaðrinn Hörð, en hann snerist við glímumannliga okfær neðri tökin. Við þessu sá blámaðrinn ekki. Hannþreif hann upp á bringu sína ok brá honum magabragðok rak hann niðr á stólpann svá hart, at hryggrinn brotnaði,en blámaðurinn öskraði ekki vel. Lét Hörðr fylgjakné kviði með fúlmannligum kverkatökum ok kreistihann til dauðs. Við þetta varð konungr mjök reiðr,en allir aðrir þökkuðu Herði. Var inn dauði út dreginn.Konungr segir: "Mikinn skaða hefir þú mér gert okmínu ríki í drápi þessa manns. Því skulu vit toga geitstöku um eld hér í höllinni á morgun ella sá, sem ekskipa til." "Þér munuð ráða vilja, herra," segir Hörðr,"því at mér líkar hverr sem er."
17
Um morguninn eptir árla gengu þeir til hallar. Þarvar gert bál mikit. Litlu síðar kemr konungr ok mælti:"Hástiga fæ ek til at stíma við þik, Hörðr." "Vel er þat,"segir hann, "at vit skulum reyna skinndráttinn, ok búþik til, Hástigi," segir Hörðr. Hann fór af öllum sínumklæðum, en ekki fór Hörðr af loðkápu sinni. Þeim varfenginn í hendr svörðr allsterkr; koma þá í átök stór okmiklar sviptingar, ok váru uppi á þeim ýmsir endar.Kipptu þeir snart í sundr sverðinum á milli sín. Baðkonungr at sækja uxahúðina ok fá þeim. Tóku þeir þáá með öllu afli, ok váru hnykkingar ramligar, svá atýmsum var búit at hrjóta fram á bálit. Var Hástigisterkari, en Hörðr heppnari ok mjúkari. Konungrmælti: "Lítt er á tekit, Hástigi, er þú lætr barn þettasvá lengi streitast á móti þér." "Þat mun eigi lengi vera,"segir Hástigi, "ef ek herði mik til fulls." En á meðanþeir töluðust við konungr ok Hástigi, tók Hjálmþérsverðit ok saxit ok stakk niðr fyrir fætr Herði,ok sá þat engi, því at loðkápan skútti fram yfir.Hástigi tók þá í svá fast, at Herði var eigi annat búit enhann mundi tumba fram á eldinn. Þóttist Hörðr aldrií þvílíkar hnippingar komit hafa. Var svá á tekit afbáðum, at öllum í höllinni þótti mikil undr gegna, at þeirváru eigi af mæði sprungnir ok hvat þeir þola af sínummiklum atgangi ok sterkum átökum. Hörðr segir þá tilHástiga: "Bústu nú við, því at ek mun nú herða mik,ok skaltu eigi lengi lifa." "Svá mun ek gera," segirHástigi. Hörðr tók þá til með öllu afli ok kippti Hástigafram á bálit ok fleygði húðinni ofan á hann ok hljópsjálfr ofan á bakit á honum ok gekk síðan til bekkjar.Konungr bað taka manninn af eldinum. Hástigi varmjök brunninn. Konungr var nú reiðr mjök, en þóttisér þó mikit at kenna.
18
Um kveldit gekk konungr snemma til sængr, ok váruslökkt ljós öll ok eldr í borginni. Hjálmþér kveðst tilsængr vilja. Hörðr brá Snarvendli ok lýsti af honumsem ljósi. Gengu þeir í loftit ok sáu umbúning nýkominní sængina. Þat var stokkr ok sverðsegg bitrlig. Einnmjór strengr var í endanum stokksins. Hörðr mælti:"Ekki skulum vér niðr leggjast, því at sá hefir ætlatoss bráðan bana, sem hér hefir um búit." Þeir lögðustniðr á gólfit, ok sofnuðu þeir skjótt, en Hörðr hrautfast ok lét sem hann svæfi. Litlu síðar heyrði hann, atmaðr gekk úti hjá loptinu ok þreif í strenginn ok kipptiniðr stokkinum, ok tók sverðseggin í sundr öllsængrklæðin. Þeir brutust um mikilliga. Þar næst var fjölumór kippt, ok kom inn höfuð mjök stórskorit. Sáþrífr í sængina. Þá höggr Hörðr þann í sundr í miðju,ok dettr út hvárrtveggi hlutrinn. Leggjast þeir niðr. Enum morguninn var konungi sagt, at Hástigi var dauðrfyrir svik þau, sem hann hafði gert við Hjálmþé. Gafkonungr sér fátt um. Leið svá vetrinn.
19
En er þrjár nætr váru til sumars, þá fann HjálmþérHervöru. Hún mælti: "Muntu nokkut vera lengrhjá föður mínum?" "Nei," segir Hjálmþér. Hún sagði:"Í kveld skaltu ganga fyrir hann ok þakka honum vetrvistina,því at hann sefr sex dægr fyrir sumar ok verðrþá alls víss í jörðu ok á, ok ekki má honum þá neittóvart koma. Vil ek, at þú siglir á burt á morgun snemma,því at honum er ekki vel til þín." Hann þakkar hennisín góð orð ok ráð, ok skildu þau talit. En um kvelditgekk Hjálmþér fyrir konunginn ok þakkar honumvetrvistina, -- "skal ek þína frægð ok rausn bera á ölllönd." Konungr mælti: "Þetta eru ráð Hervarar, dótturminnar. Verðum vit nú svá búit at skilja. Get ek ekkiat sinni at gert." Sváfu menn af um nóttina. En ummorguninn árla bað Hjálmþér alla menn vel lifa. Hannbað Hervöru með sér fara, en hún kvaðst þat eigi vilja,-- "því at þat er bani yðar. Vil ek heldr láta mitt líf,því at faðir minn vægir engum manni, hvárki vinumné frændum." Hjálmþér bað hana vel lifa, en hún baðhann vel fara ok allan heiðr njóta ok æru, ok fell húní óvit við þeira skilnað.En er Hjálmþér ok Ölvir kómu til skips, segir Hörðr:"Ekki hefi ek heilsat Hervöru." Hann tók svarðreipmikit ok gekk heim ok kastar því um turninn Hervararok berr svá allt ofan til skipa ok á sitt skip. Þeir fóstbræðrváru á öðru skipi. Hjálmþér spyrr Hörð, hvat hann bæri."Hér fer ek með Hervöru," segir hann, "fyrir utan viljaföður hennar, frænda ok vina. Mun hún nú með mérfara; vill hún skjótt hafa þinn fund." "Slíkt er vitrligafarit," segir Hjálmþér, "ok röskliga hefir þú affyrri mönnum gerning þenna." Hjálmþér fór á skip tilHervarar. Hún stóð upp í móti honum ok talar til hansblíðliga ok mælti: "Ertu enn eigi af stað kominn, vinr?"segir hún. "Ekki enn, kæra jómfrú," segir hann, "okvil ek, at þér gangið á mitt skip." "Gjarna," segir hún,"en mikinn skaða hafi þér gert föður mínum, at þit takiðmik í burt utan hans vilja, en þó vil ek heldr með yðrfara en vera eptir." Þá kom snart blásandi byrr, siglaþeir í haf. En sem þeir sáu ekki til landa, tók af byrinn,ok rak þá um hafit með straumum í fjögur dægr, en itfimmta dægrit stódu skipin kyrr. Hervör mælti: "Faðirminn ræðr veðráttu þessari ok svá því, at skipin standakyrr. Mun hann nú vaknaðr ok eigi allfátt dreymt hafa.Veit hann nú allar yðar fyrirætlanir ok at þér hafiðmik í burt tekit, ok munu þér hafa nógar raunir, hversuþér hafið gert."
20
Litlu síðar sáu þeir, hvar einn stórr hrosshvalr lagðistmeð miklum boðaföllum ok ógurligum látum at þeim.Hörðr mælti: "Þar er sú skepna, at mér er minnst umok ek má eigi sjá. Verði þit nú, fóstbræðr, nokkursstyrks við at njóta, ok eigi megi þit nefna mik, á meðanhann er hér, því at þá dey ek." Síðan leggst hann niðrí kel. Þeir þöktu hann klæðum. Síðan sáu þeir skeljungrenna undan skipi þeira ok at hvalnum mjök snarliga,ok ræðr þegar á hann; kómu þar í kafferðir stórar. Litlusíðar sáu þeir renna undan skipi Hervarar vögnu einavæna ok fagra. Hún réð þegar á hvalinn. Váru þásviptingar miklar ok harðar árásir, er hvárir veittu öðrum.Varð skeljungrinn ok vagnan skjótt móð, því at hvalrinnvar þungr ok sterkr, en kastaði þeim af sér, svá atþau kómu fjarri niðr á sjónum.Hjálmþér þóttist þá sjá fyrir, at þessi illa skepnamuni þau skjótt yfir vinna. Þá mælti hann: "Hvatmun mér í annat sinn meiri þörf Skinnhúfu ok Vargeisuen nú, at þær komi oss at hjálpa?" En er hann hafðiþetta mælt, sá hann fljúga tvá gamma. Þeir höfðu járnnefok klær. Þeir settust á hrosshvalinn ok kroppuðu eigimiskunnsamliga, því at stórar þjósir tóku þeir af hansvándum kroppi. Hann veitti miklar árásir í móti. Þeirrifu ok slitu hvalinn, sem þeir gátu. Þá bar þá at skipunum,ok fengu þau áföll stór. Hjálmþér sá, at allar þessarskepnur létu undan illhvelinu. Hann tók brandinn okmælti: "Fyrr skal ek missa þik en ek hjálpi eigi þessumskepnum," skaut þegar brandinum niðr í gegnum hausinná hvalnum. Ölvir sá þetta ok skaut þegar saxinu, okkom þat í annat augat á hvalnum. Við þetta dapraðistheldr hvalrinn ok vissi varla, hverninn hann skyldi láta,ok velti sér á ýmsar síður ok beit ok reif, hvat sem hannkom við, en blóðit rann sem lækir niðr af gömmunum,því at þeir flöktu allir sundr af sárum ok svá skeljungrinnok vagnan. Varð þat um síðir, at hvalnum dapraðistsundit, ok síðan rífa þau hann til dauða, ok sökk hanntil grunns, en gammarnir flugu í burtu mjök yfirkomnir,svá at blóð rann undan hverri þeira fjöðr. Þeir fluguseint ok lágt.Hjálmþér gekk þar til, sem Hörðr lá, ok sá, at hannvar vátr. Hörðr mælti: "Er dauðr hvalrinn?" Hjálmþérsegir hann horfinn, -- "hefi ek þar misst brand minn, enÖlvir saxit." "Hér er hvárttveggja," segir Hörðr, "ok ermikit at gert, at Hundingi konungr er af dögum ráðinn."Þeir þakka honum lífgjöf, at hann hafði þeimbjargat ór slíkum háska sem þeir váru í komnir.Hörðr mælti: "Kom til Hervarar, því at nú mun þurfaþíns dugnaðar." Hjálmþér stökk á skip til hennar. Húnlá þá í óviti ok mjök til reika. Hjálmþér dreypti á hanavíni, ok raknaði hún skjótt við. Síðan rann á byrr, okvinda þeir upp segl, ok váru skipin þá laus, ok siglduum allt sumarit.
21
Nú er leið at hausti, kómu þeir at einu stóru landiok ágætu. Þat var með stórum borgum ok fögrum ökrum,miklum ok fögrum skógi ok með allra handa dýrumok fuglum. Ekkert land þóttust þeir fóstbræðr þvílíktsét hafa né spurn af hafa haft. Þeir spurðu Hörð,hvat land þat væri. Hann kveðst þat eigi vita, -- "enhér munum vér á land ganga." Hjálmþér kveðst þateigi vilja, en Hörðr segist ráða mundu. Skutu þeirbryggjum á land ok ganga svá á þat. Hörðr mælti:"Kanna skulum vér land þetta." Hjálmþér sagði:"Hervör skal með oss fara, því at hana vil ek eigi eptirskilja." Hörðr kvað þat eigi vera skyldu. -- "vil ekráða, því at vér munum ekki langt fara." Þeir gangaallan þann dag, en at kveldi koma þeir at húsi einu litluok vænu. Hörðr lýkr upp húsinu. Var þar sæng ein okkostr nógr ok öl. Um kveldit talar Hörðr þá fleiraen hann var vanr ok mælti: "Undarliga brá mér við,er ek kom í hús þetta." Leggjast þeir niðr ok sofafast. En um morguninn, sem Hjálmþér vaknar, láHörðr, en því var ekki vant. Hjálmþér segir við Ölvi,at hann skyldi sofa í náðum. Líðr svá á daginn. Þágekk Hjálmþér at Herði ok tók á honum ok bað hannvakna. Hjálmþér fann, at hann var dauðr, ok fell hanná bak aptr í sængina, ok spratt honum blóð undan hverjumnagli ok ór nösum. Ölvir spyrr, hvat honum væri.Hjálmþér gat lengi engu svarat, en um síðir sagði hann,at Hörðr sé dauðr. Ölvir mælti: "Þat veit trú mín, efþú værir ekki minn fóstbróðir, skyldir þú skjótt deyja."Hjálmþér kvað vísu:"Berum á baki okkrubrodda framkeyri;launum svá líf honum,látum hann eigi eptir;heygjum Hörð hvergi,fyrr en heim komum;gröfum hann heimahallarvegg undir.""Kjóstu nú, Ölvir, hvárt þú vilt bera kylfu hans okkápu eða hann sjálfan." Ölvir kvaðst kylfuna bera vilja.Hjálmþér flettir hann loðkápunni, en hann var undir írauðum skarlatskyrtli ok hafði silfrbelti um sik, engullhlað um enni. Hjálmþér mælti: "Sjá þú nú, Ölvir, atþetta er konungsson framar en hvárr okkar, en eigiþræll, sem vit höfum lengi ætlat." Leggr hann þá Hörðá bak sér. Honum þótti hann léttr. Ganga þeir þanndag til kvelds ok kómu at öðru húsi ok fengu þar góðarnáðir. Fór svá tvá daga. Inn þriðja dag tók Ölvir tilorða: "Ekki ber ek lengr kápuna né kylfuna, því atfulllúinn er ek af þessari byrði, en þat þó meira, at þúberr svá lengi dauðan mann eptir þér. Mun þettaverk uppi vera, meðan heimrinn stendr." "Þú talar mikilæðruorð," segir Hjálmþér, "ok fá mér hvárttveggja."Ölvir gerir svá. Ganga þeir til kvelds ok koma at húsiinu þriðja. Hjálmþér lét Hörð í rekkjugólf sitt umkveldit. Ekki hafði Hjálmþér sofit, síðan Hörðr dó.Hann vakir sem hann var vanr, utan í móti morgunsárirann á hann svefnhöfgi. En er Hjálmþér vaknar, varHörðr í burt. Varð honum þá eigi betra við en í fyrrasinni, ok þá mælti Hjálmþér: "Aldri verð ek glaðr uppfrá þessum degi, fyrr en ek finn Hörð."Þeir stóðu upp ok ganga leið sína, þangat til þeirkoma fram á völlu eina fagra ok væna. Þeir sáu borgstóra ok harðla væna, alla gagnskorna ok rennt gulli oksilfri í skurðina. Hún var fagrliga múruð með rauðumsteinum, blám, gulum, grænum, hvítum ok svörtum.Hennar turnar váru hávir ok þaktir með gulli. Þeirgengu til hallar ok inn í höllina ok fyrir konunginn.Ölvir heilsar honum, en Hjálmþér þagði. Konungr tókvel kveðju hans ok bað at taka stól ok setja frammi fyrirsér. Þeir settust niðr. Þat sáu þeir, at höllin var öllskipuð af sæmiligu fólki. Konungr bað þá at vera káta okglaða eptir mikla mæði. Hjálmþér át hvárki né drakk.Hann var stundum bleikr, stundum rauðr sem blóð.Litlu síðar lukust upp hurðir hallarinnar, ok þegargengu þar inn þrjátigi meyjar. Tvær báru þó langt aföðrum. Var önnur þó miklu vænni. Þóttist Ölvir engaslíka sét hafa at allri sköpun ok fegrð. Fyrir þeim varbásunat með allra handa hljóðfærum. Var þá mikil gleðií þeiri höll. Jómfrúrnar ganga fyrir konunginn ok kallahann bróður sinn ok settust niðr. Ölvir sá, at Hjálmþérroðnaði mjök ok dró Snarvendil ór slíðrum oklagði niðr undir stólinn. Konungr leit til Hjálmþésok kvað vísu:"Hvat er þér, Hjálmþér?Hefir þú lit brugðit.Stórt er þér í hug,þú starir á mik löngum."Hjálmþér tók undir ok kvað hálfa vísuna:"Hvarf inn hugprúðiHörðr ór för minni,greitt ertu glíkr honum,gáik því eigi drekka."Konungr reiddist ok kvað vísu:"Eyðast mun sæmd þín,ef ek skal líkr veraaumum illþræli,er ekki prýðir,ragr í hverja taugnema reiða mat svínumhalr inn hrafnsvartií hrævarskrúði."Hjálmþér vill þá þreifa til sverðsins, ok var þat í burtu.Hjálmþér kvað:"Burt er Snarvendillúr slíðrum horfinn;má ek eigi víg vekja,veldr því Ölvir.Hefna munda ek Harðar,ef hann hér væri,ok rjóða minn mækií manna blóði."Eptir þat gekk önnur mærin at Ölvi ok kvað vísu:"Sax hefir þú, Ölvir,slík eru vápn færi,bana veittir Bendli,barstu þat ór helli;brá ek hilmis sonumí hana líki;forðaðak ykkru fjörvi;fegri er ek nú hóti."Ölvir mælti: "Satt segir þú, jungfrú." Hann tók meyjunaok setti í kné sér. Litlu síðar gekk önnur jungfrúinat Hjálmþé ok kvað:"Keyptir þú Snarvendilmeð kossi einum;var þat verð lítit,vel frá ek mér kæmi;örr mundir þú af auðief optar svá fengir,jöfurr inn ógndjarfiok einkar heppni."Hjálmþér lét sem hann heyrði ekki ok þagði. Hún gekkaptr til sætis síns. En er konungr sér þetta, gekk hannundan borðum ok tók horn eitt ok renndi á víni okgekk at Hjálmþé ok kvað vísu:"Tak hér við horni,er þér Hörðr færir;gef nú ró reiði,ok ræðum þá síðan;þú hefir oss hólpit,en vér yðr borgitöllum ór ánauðum;yndis vér njótum."Hjálmþér stóð þá upp í móti Herði, ok minntist hvárrvið annan. Var þar fagnaðarfundr. Var þá drukkitfagnaðaröl ok in bezta veizla.
22
Þat var einn dag veizlunnar, at konungr sat í sínuhásæti ok þeir fóstbræðr næst honum, en jungfrúrnará stóli framan fyrir honum. Váru þá allir glaðir meðorðum fögrum, ölværð ok gleði, gamni ok alls konarskemmtan. Hjálmþér spurði ina fríðari jungfrúna atheiti eða hvert hennar faðerni væri. Hún kveðst Álsólheita, -- "er minn faðir látinn, er hér stýrði landi, enbróðir minn tók ríki eptir hann, sem Hörðr hefir nefnzt,en hann heitir Hringr. Hildisif heitir systir mín, en landþetta heitir Arabía. Kann bróðir minn at segja yðr slíktfrá várum forlögum, ætt ok uppvexti." Skildu þau svátalit.Biðr þá Hjálmþér Hring at greina sér gerr þat, semhún hafði honum sagt. Hringr konungr kveðst þatgjarna gera vilja. Konungr hefr svá sitt mál: "Þat vilek yðr kunngera, at minn faðir hét Ptólómeus okstýrði hér ríki. Hann átti drottningu harðla væna, okvið henni átti konungr oss þrjú systkin. Liðu svá langirtímar, þar til móðir vár tók sótt ok andaðist. Var haugrorpinn yfir hana. Þráði konungr mjök eptir drottningusína. Konungr átti sér ráðgjafa trúan ok dyggvan.Hann gekk einn dag fyrir konung ok kveðst vilja leitahonum at kvánfangi, ok því játar konungr. Ráðgjafinnferr ok kemr aptr at hausti. Er þá drottningarefnit íför með honum. Hún hét Lúða. Er þegar brúðkaupgert. Leizt öllum vel á þessa konu. Ekki vildu vér systkinsitja brúðkaupit. Gekk veizlan vel fram. Leið eigi langt,áðr en þeim þótti drottning ill, bæði í skapmunum okorðum, en í gerningum verst. Réð hún skjótt föðurmínum bana, því at henni þótti hann gamall, en húnung ok lystug. Vildi hún síðan mik átt hafa, en ek vildiekki hennar ljótum vilja samþykkja. Lagði hún síðaná mik, at ek skyldi þræll sýnast, svartr ok illúðligr, okaldri skylda ek mat mega eta nema á miðju gólfi okaldri ór þessum álögum komast, nema nokkurr konungssonvinni þat til mín at láta mik öllu ráða ok beramik á baki sér þrjá daga dauðan. Nú hefir þú þettahvárttveggja gert. Þat eitt lagði hún á mik til líknar, atek mætti gera, hvat sem ek vildi orkat hafa, ok aldriskyldi mér aflafátt verða ok alla hluti yfirvinna, þat semfyrir mik væri lagt. Á Álsólu, systur mína, lagði hún,at hún skyldi verða at fingálpi ok aldri ór sínum álögumkomast, nema nokkurr konungsson vildi kyssa hana.Þá fekk fóstra mín henni Snarvendil. Var hún hann athenda ýmist með munni eða höndum. En Hildisifskyldi sýnast at öllum yfirlitum sem tröllkona ok veranær bróður hennar. Hann átti byggð í einum hellistórum, ok skyldi hann ekkert grand mega gera henni.Hún átti ekki fyrr at komast ór sínum álögum en hannværi drepinn með því sama sverði, sem hekk yfir sænghans. Var þat svá margt," segir hann, "bæði fleira okverra af henni. En eptir þetta fór hún í burt með mik,ok er þessi in sama þín stjúpmóðir. Er nú enduð mínævisaga."Hjálmþér þakkaði honum þá góða skemmtun. Varðþá allt fólk glatt. Eptir þetta hóf Hjálmþér upp orðsín ok biðr Álsólar sér til handa. Fýsti konungr þessmjök. Ölvir bað ok svá Hildisifjar, ok var þetta af ráðit.Hér eptir vilja þeir Hjálmþér ok Ölvir heim halda.Fekk konungr þeim tuttugu skip, ok léttu eigi fyrr enþeir kómu at Mannheimum. En er Hjálmþér leitstjúpu sína, fell hún niðr í eldinn, en faðir hans varðhonum alls hugar feginn. Sat Hjálmþér þar nokkurastund. Hann bauð föður sínum til brúðkaups síns, okþá konungr þat. Sigldu þeir á hundrað skipum tilArabía. En at þeim þar komnum gekk Hringr í mótiþeim ok leiddi þá til hallar með miklum prís okskemmtan. Gekk hann þá at eiga Hervöru, ok váruþessi þrjú brúðkaup setin með miklum mannfagnaði.Ok at þeim enduðum váru allir með ágætum gjöfumút leiddir, ok fór svá hverr til síns heimilis. En þeirHringr konungr, Hjálmþér ok Ölvir mæltu til stöðugrarvináttu með sér, ok gefr hverr öðrum góðargjafir, ok skilja með því. Siglir Hjálmþér þá heim tilMannheima. Stýrði hann því ríki eptir föður sinn.Ölvir sezt ok at þeim ríkjum, sem faðir hans hafði atstýra. Hjálmþér matti hann til alls, ok þótti vera innmesti afreksmaðr. Hjálmþér átti tvá sonu við drottningusinni. Hét inn eldri Ingi, en inn yngri Hlöðvir.Hafði konungr síðan margar orrostur ok hafði í öllumsigr. Stóð honum engi á sporði. Ölvir styrkti hann íöllum mannraunum. En eptir Hjálmþé tók Ingi, sonrhans, ríkit, en Hlöðvir var hernaðarmaðr mikill. Hannbar Snarvendil eptir föður sinn. Ölvir átti ok son, hverreð Rauðr hét. Hann lagðist í hernað með Hlöðvi. Urðuþeir miklir kappar, ok er margt fólk komit frá þeim.Unnu þeir undir sik mörg konungaríki. Ok lúkum vérhér sögu Hjálmþés, Ölvis, Hrings ok Hervarar.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.