Hervarar saga ok Heiðreks

Old Norse · Sagas · 16 sections

1
SIGRLAMI hét konungr, er réð fyrir Garðaríki. Hansdóttir var Eyfura, er allra meyja var fríðust. Þessikonungr hafði eignazt sverð þat af dvergum, er Tyrfingrhét ok allra var bitrast, ok hvert sinn, er því var brugðit,þá lýsti af svá sem af sólargeisla. Aldri mátti hann sváhafa beran, at eigi yrði hann manns bani, ok meðvörmu blóði skyldi hann jafnan slíðra. En ekki varþat kvikt, hvárki menn né kvikvendi, er lifa mætti tilannars dags, ef sár fekk af honum, hvárt sem var meiraeða minna. Aldri hafði hann brugðizt í höggi eða staðarnumit, fyrr en hann kom í jörð, ok sá maðr, erhann bar í orrostu, mundi sigr fá, ef honum var vegit.Þetta sverð er frægt í öllum fornsögum.Maðr hét Arngrímr; hann var víkingr ágætr. Hannsótti austr í Garðaríki ok dvaldist um hríð með Sigrlamakonungi ok gerðist forstjóri fyrir liði hans, bæðilands at gæta ok þegna, því at konungr var nú gamall.Arngrímr gerðist nú svá mikill höfðingi, at konungrgifti honum dóttur sína ok setti hann mestan manní ríki sínu. Hann gaf honum þá sverðit Tyrfing. Konungrsettist þá um kyrrt, ok er ekki frá honum sagtfleira.Arngrímr fór með konu sinni, Eyfuru, norðr til ættleifðasinna ok nam staðar í ey þeiri, er Bólmr hét.Þau áttu tólf sonu. Inn ellsti ok inn ágætasti hét Angantýr,annarr Hjörvarðr, þriði Hervarðr, fjórði Hraniok Haddingjar tveir; eigi eru nefndir fleiri. Allir váruþeir berserkir, svá sterkir ok miklir kappar, at aldrivildu þeir fleiri fara í hernað en tólf, ok kómu þeiraldri svá til orrostu, at eigi hefði þeir sigr. Af þessuurðu þeir ágætir um öll lönd, ok engi konungr varsá, er eigi gæfi þeim þat, er þeir vildu hafa.
2
Þat var tíðenda eitthvert sinn jólaaptan, at mennskyldu heit strengja at bragarfulli, sem siðr er til. Þástrengdu heit Arngríms synir. Hjörvarðr strengdi þessheit, at hann skyldi eiga dóttur Ingjalds Svíakonungs,þá mey, er fræg var um öll lönd at fegrð ok atgervi, eðaenga konu ella. Þat sama vár gera þeir bræðr ferð sínatólf ok koma til Uppsala ok ganga fyrir konungs borð,ok þar sat dóttir hans hjá honum. Þá segir Hjörvarðrerendi sitt konungi ok heitstrenging, en allir hlýddu,þeir er inni váru. Hjörvarðr biðr konung segja skjótt,hvert erendi hann skal þangat eiga. Konungr hugsarþetta mál ok veit, hversu miklir þeir bræðr váru fyrirsér ok af ágætu kyni komnir. Í því bili stígr framyfir konungs borðit sá maðr, er hét Hjálmarr inn hugumstóri,ok mælti til konungs: "Herra konungr, minniztþér nú, hvé mikinn sóma ek hefi yðr veitt, síðaner ek kom í þetta land, ok hversu margar orrosturek átta at vinna ríki undir yðr, ok hefi ek yðr látitheimila mína þjónustu. Nú bið ek yðr, at þér veitiðmér til sæmdar ok gefið mér dóttur yðra, er minn hugrhefir jafnan á leikit. Ok er þat makligra, at þér veitiðmér þessa bæn heldr en berserkjunum, þeim er illteitt hafa gert bæði í yðru ríkir ok margra annarra konunga."Nú hugsar konungr hálfu meir ok þykkir núþetta mikit vandamál, er þessir tveir höfðingjar keppastsvá mjök um dóttur hans. Konungr segir á þessaleið: Hvártveggi sjá er svá mikill maðr ok vel ættborinn,at hvárigum vill hann synja mægða, ok biðr hanakjósa, hvárn hún vill eiga. Hún segir svá, at þat erjafnt, ef faðir hennar vill gifta hana, þá vill hún þanneiga, er henni er kunnr at góðu, en eigi hinn, er húnhefir sögur einar frá ok allar illar sem frá Arngrímssonum. Hjörvarðr býðr Hjálmari á hólm suðr í Sámseyok biðr hann verða hvers manns níðing, ef hanngengr fyrr at eiga frúna en þetta einvígi er reynt.Hjálmarr kveðr sik ekki skulu dvelja. Fara nú Arngrímssynir heim ok segja feðr sínum sitt erendi, en Arngrímrkveðst aldri fyrr hafa óttazt um ferð þeira.Þessu næst fara þeir bræðr til Bjarmars jarls, ok gerirhann í móti þeim veizlu mikla. Ok nú vill Angantýrfá dóttur jarls, er Sváfa hét, ok var nú drukkit brúðlaupþeira. Ok nú segir Angantýr jarli draum sinn:Honum þótti þeir bræðr staddir í Sámsey, ok funduþar fugla marga ok drápu alla. Þá sneru þeir annanveg á eyna, ok flugu í móti þeim ernir tveir, ok þóttisthann ganga í móti öðrum, ok áttu þeir hart viðskipti,ok settust niðr báðir, áðr létti. En annarr örninn áttivið bræðr hans ellefu, ok þótti honum örninn efri verða.Jarl segir, at þann draum þurfti ekki at ráða ok þarværi honum sýnt fall rikra manna.
3
En er þeir bræðr koma heim, búast þeir til hólmstefnu,ok leiðir faðir þeira þá til skips ok gaf þá sverðitTyrfing Angantý. "Hygg ek," segir hann, "at nú muniþörf vera góðra vápna." Hann biðr þá nú vel fara;eptir þat skiljast þeir.Ok er þeir bræðr koma í Sámsey, sjá þeir, hvar tvauskip liggja í höfn þeiri, er Munarvágr hét. Þau skiphétu askar. Þeir þóttust vita, at Hjálmarr mundi þessiskip eiga ok Oddr inn víðförli, er kallaðr var Örvar-Oddr.Þá brugðu Arngríms synir sverðum ok bitu ískjaldarrendr, ok kom á þá berserksgangr. Þeir genguþá sex út á hvárn askinn. En þar váru svá góðir drengirinnan borðs, at allir tóku sín vápn, ok engi flýði órsínu rúmi, ok engi mælti æðruorð. En berserkirnirgengu með öðru borði fram, en öðru aptr ok drápu þáalla. Síðan gengu þeir á land upp grenjandi. Hjálmarrok Oddr höfðu gengit upp á eyna at vita, ef berserkirnirværi komnir. Ok er þeir gengu ór skóginum tilskipa sinna, þá gengu berserkir út af skipum þeira meðblóðgum vápnum ok brugðnum sverðum, ok var þágenginn af þeim berserksgangrinn. En þá verða þeirmáttminni en þess á milli sem eptir nokkurs kyns sóttir.Þá kvað Oddr:"Þá var mér óttieinu sinni,er þeir grenjandigengu af öskum(ok emjandií ey stigu)tírarlausir,váru tólf saman."Þá mælti Hjálmarr til Odds: "Sér þú nú, at fallnireru menn okkrir allir, ok sýnist mér nú líkast, at vérmunum allir Óðin gista í kveld í Valhöllu." Ok þateitt segja menn, at Hjálmarr hafi mælt æðruorð. Oddrsvarar: "Þat mundi mitt ráð vera, at vit flýðim undaná skóg, ok munu vit ekki mega tveir berjast við þátólf, er drepit hafa tólf ina fræknustu menn, er váruí Svíaríki." Þá mælti Hjálmarr: "Flýjum vit aldri undanóvinum okkrum ok þolum heldr vápn þeira; faravil ek at berjast við berserki." Oddr svaraði: "En eknenni eigi at gista Óðin í kveld, ok skulu þessir allirdauðir berserkir, áðr kveld sé, en vit tveir lifa." Þettaviðrmæli þeira sanna þessar vísur, er Hjálmarr kvað:"Fara halir hraustiraf herskipum,tólf menn samantírarlausir;vit munum í aptanÓðin gistatveir fóstbræðr,en þeir tólf lifa."Oddr segir:"Því mun orðiandsvör veita:Þeir munu í aptanÓðin gistatólf berserkir,en vit tveir lifa."Þeir Hjálmarr sá, at Angantýr hafði Tyrfing í hendi,því at lýsti af sem sólargeisla. Hjálmarr mælti: "Hvártviltu eiga við Angantý einn eða við bræðr hans ellefu?"Oddr segir: "Ek vil berjast við Angantý. Hann mungefa stór högg með Tyrfingi, en ek trúi betr skyrtuminni en brynju þinni til hlífðar." Hjálmarr mælti:"Hvar kómu vit þess til orrostu, at þú gengir framfyrir mik? Því viltu berjast við Angantý, at þér þykkirþat meira þrekvirki. Nú em ek höfuðsmaðr þessar hólmgöngu;hét ek öðru konungsdóttur í Svíþjóðu en látaþik eða annan ganga í þetta einvígi fyrir mik, ok skalek berjast við Angantý," -- ok brá þá sverðinu ok gekkfram í móti Angantý, ok vísaði hvárr öðrum til Valhallar.Snúast þeir í móti, Hjálmarr ok Angantýr, okláta skammt stórra höggva á milli. Oddr kallar á berserkiok kvað:"Einn skal við einneiga, nema sé deigr,hvatra drengja,eða hugr bili."Þá gekk fram Hjörvarðr, ok áttust þeir Oddr viðhart vápnaskipti. En silkiskyrta Odds var svá traust,at ekki vápn festi á, en hann hafði sverð svá gott, atsvá beit brynju sem klæði. Ok fá högg hafði hannveitt Hjörvarði, áðr hann fell dauðr. Þá gekk tilHervarðr ok fór sömu leið, þá Hrani, þá hverr at öðrum,en Oddr veitti þeim svá harða atsókn, at allafelldi hann þá ellefu bræðr. En frá leik þeira Hjálmarser þat at segja, at Hjálmarr fekk sextán sár, en Angantýrfell dauðr. Oddr gekk þar til, er Hjálmarr var,ok kvað:"Hvat er þér, Hjálmarr?Hefir þú lit brugðit.Þik kveð ek mæðamargar undir;hjálmr er þinn höggvinn,en á hlið brynja,nú kveð ek fjörviof farit þínu."Hjálmar kvað:"Sár hefi ek sextán,slitna brynju,svart er mér fyr sjónum,séka ek ganga;hneit mér við hjartahjörr Angantýs,hvass blóðrefill,herðr í eitri."Ok enn kvað hann."Áttak at fullufimm tún saman,en ek því aldriunda ráði;nú verð ek liggjalífs andvani,sverði undaðr,í Sámseyju.Drekka í hölluhúskarlar mjöðmenjum göfgirat míns föður;mæðir margamungát fira,en mik eggja sporí eyju þjá.Hvarf ek frá hvítrihlaðs beðgunniá Agnafitutanverðri;saga mun sannast,sú er hún sagði mér,at aptr komaeigi mundak.Drag þú mér af hendihring inn rauða,færðu inni unguIngibjörgu;sá mun hennihugfastr tregi,er ek eigi kemtil Uppsala.Hvarf ek frá fögrumfljóða söngviótrauðr gamansaustr við Sóta;för skundaðakok fórk í liðhinzta sinnifrá hollvinum.Hrafn flýgr austanaf hám meiði,flýgr honum eptirörn í sinni;þeim gef ek erniefstum bráðir,sá mun á blóðibergja mínu."Eptir þat deyr Hjálmarr. Oddr segir þessi tíðendiheim í Svíþjóð, en konungsdóttir má eigi lifa eptirhann ok ræðr sér sjálf bana. Angantýr ok bræðr hansváru lagðir í haug í Sámsey með öllum vápnum sínum.
4
Dóttir Bjarmars var með barni; þat var mær einkarfögr. Sú var vatni ausin ok nafn gefit ok kölluðHervör. Hún fæddist upp með jarli ok var sterk semkarlar, ok þegar hún mátti sér nokkut, tamdist húnmeir við skot ok skjöld ok sverð en við sauma eðaborða. Hún gerði ok optar illt en gott, ok er hennivar þat bannat, hljóp hún á skóga ok drap menn tilfjár sér. Ok er jarl spyrr til þessa stigamanns, fór hannþangat með liði sínu ok tók Hervöru ok hafði heimmeð sér, ok dvaldist hún þá heima um stund.Þat var eitt sinn, er Hervör var úti stödd því nær,er þrælar nokkurir váru, ok gerði hún þeim illt semöðrum. Þá mælti í þrællinn: "Þú, Hervör, vilt illteitt gera, ok ills er at þér ván, ok því bannar jarl öllummönnum at segja þér þitt faðerni, at honum þykkirskömm, at þú vitir þat, því at inn versti þræll lagðistmeð dóttur hans, ok ertu þeira barn." Hervör varðvið þessi orð æfar reið ok gengr þegar fyrir jarl okkvað:"Áka ek várrivegsemd hrósa,þótt hún Fróðmarsfengi hylli;föður hugðumst ekfræknan eiga,nú er sagðr fyr mérsvína hirðir."Jarl kvað:"Logit er margt at þérlítil of efni,frækn með firðumvar faðir þinn taliðr;stendr Angantýsausinn moldusalr í Sámseysunnanverðri."Hún kvað:"Nú fýsir mik,fóstri, at vitjafram genginnafrænda minna;auð mundu þeireiga nógan,þann skal ek öðlast,nema ek áðr förumst.Skal skjótligaum skör búablæju líni,áðr braut fari;mikit býr í því,er á morgin skalskera bæði mérskyrtu ok ólpu."Síðan mælti Hervör við móður sína ok kvað:"Bú þú mik at öllusem þú bezt kunnir,sannfróð kona,sem þú son mundir;satt eitt mun mérí svefn bera,fæ ek ekki héryndi it næsta."Síðan bjóst hún í brott ein saman ok tók sér karlmannsgervi ok vápn ok sótti þar til, er víkingar nokkurirváru, ok fór með þeim um hríð ok nefndist Hervarðr.Litlu síðar tók þessi Hervarðr forræði liðsins, ok erþeir kómu til Sámseyjar, þá beiddist Hervarðr at faraupp á eyna ok sagði, at þar mundi vera féván í haugi.En allir liðsmenn mæla í móti ok segja, at svá miklarmeinvættir gangi þar öll dægr, at þar er verra um dagaen víða um nætr annars staðar. Þat fæst um síðir, atkastat var akkerum, en Hervarðr sté í bát ok reri tillands ok lendi í Munarvági í þann tíma, er sól settist,ok hitti þar mann þann, er hjörð helt.Hann kvað:"Hverr er ýtaí ey kominn?Gakk þú sýsligagistingar til.""Munka ek gangagistingar til,þvít ek engi kanneyjarskeggja;segðu elligar,áðr vit skiljum:Hvar eru Hjörvarðshaugar kenndir?"Hann kvað:"Spyrjattu at því,spakr ertu eigi,vinr víkinga,ertu vanfarinn;förum fráliga,sem okkr fætr toga;allt er útiámátt firum."Hún kvað:"Hirðum eigi at fælastvið fnösun slíka,þótt um alla eyeldar brenni;látum okkr eigilítit hræðarekka slíka,ræðumst fleira við."Hann kvað:"Heimskr þykki mér,sá er heðan ferr,maðr einn samanmyrkvar grímur;hyrr er á sveimun,haugar opnast,brenn fold ok fen,förum harðara."Enda tók hann þá hlaup heim til bæjar, ok skildi þarmeð þeim. Nú sér hún því næst út á eyna, hvar haugaeldrinnbrenn, ok gengr hún þangat til ok hræðistekki, þótt allir haugar væri á götu hennar. Hún óðfram í þessa elda sem í myrkva, þar til er hún komat haugi berserkjanna.Þá kvað hún:"Vaki þú, Angantýr,vekr þik Hervör,eingadóttirykkr Sváfu;seldu ór haugihvassan mæki,þann er Sigurlamaslógu dvergar.Hervarðr, Hjörvarðr,Hrani, Angantýr,vek ek yðr allaund viðar rótum,hjálmi ok með brynju,hvössu sverði,rönd ok með reiði,roðnum geiri.Mjök eru orðnirArngríms synirmegir meingjarnirat moldarauka,er engi gerirsona Eyfuruvið mik mælaí Munarvági.Hervarðr, Hjörvarðr,Hrani, Angantýr,svá sé yðr ölluminnan rifjasem þér í mauramornið haugi,nema sverð selið,þat er sló Dvalinn;samir eigi draugumdýrt vápn bera."Þá kvað Angantýr:"Hervör dóttir,hvat kallar svá,full feiknstafa?Ferr þú þér at illu;ær ertu orðinok örviti,vill hyggjandi,vekr upp dauða menn.Grófat mik faðirné frændr aðrir;þeir höfðu Tyrfingtveir, er lifðu,varð þó eigandieinn um síðir."Hún kvað:"Segir þú eigi satt,svá láti áss þikheilan í haugi sitja,sem þú hafir eigiTyrfing með þér;trauðr ertuarf at veitaeingabarni."Þá opnaðist haugrinn, ok var sem eldr ok logi væriallr haugrinn. Þá kvað Angantýr:"Hnígin er helgrind,haugar opnast,allr er í eldieybarmr at sjá;atalt er útium at lítast,skyntu, mær, ef þú mátt,til skipa þinna."Hún svarar:"Brennið eigi svábál á nóttum,at ek við eldayðra hræðumst;skelfr eigi meyjumuntún hugar,þótt hún draug sjáifyr durum standa."Þá kvað Angantýr:"Segi ek þér, Hervör,hlýð þú til enn,vísa dóttir,þat er verða mun:Sjá mun Tyrfingr,ef þú trúa mættir,ætt þinni, mær,allri spilla.Muntu son geta,þann er síðan munTyrfing hafaok trúa magni;þann munu Heiðrekheita lýðar,sá mun ríkstr alinnund röðuls tjaldi."Þá kvað Hervör:"Maðr þóttumst ekmennskr til þessa,áðr ek sali yðrasækja hafðak;seldu mér ór haugiþann, er hatar brynjur,hlífum hættanHjálmars bana."Þá kvað Angantýr:"Liggr mér und herðumHjálmars bani,allr er hann utaneldi sveipinn;mey veit ek engafyr mold ofan,at hjör þann þorií hönd bera."Hervör kvað:"Ek mun hirðaok í hönd nemahvassan mæki,ef ek hafa mættak;uggi ek eigield brennanda,þegar loga lægir,er ek lít yfir."Þá kvað Angantýr:"Heimsk ertu, Hervör,hugar eigandi,er þú at augumí eld hrapar;heldr vil ek selja þérsverð ór haugi,mær in unga,mák þér eigi synja."Hervör kvað:"Vel gerðir þú,víkinga niðr,er þú seldir mérsverð ór haugi;betr þykkjumst nú,bragningr, hafaen ek Noreginæðak öllum."Angantýr kvað:"Veizt eigi þú,vesöl ertu máls,feiknfull kona,hví þú fagna skalt;Sjá mun Tyrfingr,ef þú trúa mættir,ætt þinni, mær,allri spilla."Hún segir:"Ek mun gangatil gjálfrmara,nú er hilmis mærí hugum góðum;lítt rækik þat,lofðunga niðr,hvé synir mínirsíðan deila."Hann kvað:"Þú skalt eigaok una lengi,hafðu á hulduHjálmars bana;takattu á eggjum,eitr er í báðum,sá er manns mjötuðrmeini verri.Far vel, dóttir,fljótt gæfak þértólf manna fjör,ef þú trúa mættir,afl ok eljun,allt it góða,þat er synir Arngrímsat sik leifðu."Hún kvað:"Búi þér allir,brott fýsir mik,heilir í haugi,heðan vil ek skjótla;helzt þóttumst núheima í millim,er mik umhverfiseldar brunnu."Síðan gekk hún til skipa. Ok er lýsti, sá hún, at skipinváru brottu; höfðu víkingar hræðzt dunur ok eldaí eynni. Fær hún sér far þaðan, ok ekki getit umhennar ferð, fyrr en hún kemr á Glasisvöllu til Guðmundar,ok var hún þar um vetrinn ok nefndist ennHervarðr.
5
Einn dag, er Guðmundr lék skáktafl ok hans taflvar mjök svá farit, þá spurði hann, ef nokkurr kynnihonum ráð til at leggja. Þá gekk til Hervarðr ok lagðilitla stund til, áðr Guðmundar var vænna. Þá tók maðrupp Tyrfing ok brá; þat sá Hervarðr ok þreif af honumsverðit ok drap hann ok gekk út síðan. Menn vilduhlaupa eptir honum. Þá mælti Guðmundr: "Veriðkvirrir, ekki mun svá mikil hefnd í manninum sem þérætlið, því at þér vitið ekki, hverr hann er; mun þessikvenmaðr yðr dýrkeyptr, áðr þér fáið hans líf." Síðanvar Hervör langa stund í hernaði ok varð mjök sigrsæl.Ok er henni leiddist þat, fór hún heim til jarls,móðurföður síns; fór hún þá fram sem aðrar meyjar,at vandist við borða ok hannyrðir. Þetta spyrr Höfundr,sonr Guðmundar, ok ferr hann ok biðr Hervararok fær ok flytr heim. Höfundr var manna vitrastr oksvá réttdæmr, at hann hallaði aldri rétum dómi, hvártsem í hlut áttu innlenzkir eða útlenzkir, ok af hansnafni skyldi sá höfundr heita í hverju ríki, er málmanna dæmdi. Þau Hervör áttu tvá syni. Hét annarrAngantýr, en annarr Heiðrekr. Báðir váru þeir miklirmenn ok sterkir, vitrir ok vænir. Angantýr var líkrfeðr sínum at skaplyndi ok vildi hverjum manni gott.Höfundr unni honum mikit ok þar með öll alþýða.Ok svá margt gott sem hann gerði, þá gerði Heiðrekrenn fleira illt. Hervör unni honum mikit. Fóstri Heiðrekshét Gizurr. Ok einn tíma, er Höfundr gerði veizlu,var öllum höfðingjum til boðit í hans ríki utan Heiðreki.Honum líkaði þat illa ok fór allt at einu ok kveðstskyldu gera þeim nokkut illt. Ok er hann kom í höllina,stóð Angantýr upp móti honum ok bað hann sitjahjá sér. Heiðrekr var ekki kátr ok sat lengi við drykkjuum kveldit. En er Angantýr, bróðir hans, gekk út, þátalaði Heiðrekr við þá menn, er honum váru næstir,ok kom hann svá sinni ræðu, at þeir urðu rangsáttir,ok mælti hvárr illt við annan. Þá kom Angantýr aptrok bað þá þegja. Ok enn í annat sinn, er Angantýr varút genginn, þá minnti Heiðrekr þá á, hvat þeir höfðuvið mælzt, ok kom þá svá, at annarr sló annan meðhnefa. Þá kom Angantýr til ok bað þá sátta vera tilmorgins. Enn þriðja sinn, er Angantýr gekk í brott,þá spurði Heiðrekr þann, er höggit hafði fengit, hvárthann þyrði eigi at hefna sín. Svá kom hann þá sinnifortölu, at inn lostni hljóp upp ok drap sessunaut sinn,ok þá kom Angantýr at. En er Höfundr varð þessavarr, bað hann Heiðrek burt ganga ok gera eigi fleiraillt í þat sinn.Síðan gekk Heiðrekr út ok Angantýr, bróðir hans,ok í garðinn ok skildust þar. Þá er Heiðrekr hafðilitla hríð gengit frá bænum, þá hugsaði hann, athann hafði þar of lítit illt gert, snýr þá aptr til hallarinnarok tók upp stein einn mikinn ok kastaði þangat,sem hann heyrði menn nokkura talast við í myrkrinu.Hann fann, at steinninn mundi eigi manninn missthafa, ok gekk til ok fann mann dauðan ok kenndiAngantý, bróður sinn. Heiðrekr gekk þá í höllina fyrirföður sinn ok segir honum þetta. Höfundr kveðr hannskulu verða í brottu ok koma aldri honum í augsýnok kvað hitt makligra, at hann væri drepinn eða hengdr.Þá mælti Hervör drottning ok segir, at Heiðrekr hefirilla til gert, enda er mikil hefndin, ef hann skal aldrikoma í ríki föður síns ok fara svá eignalauss í brott.En orð Höfundar stóðust svá mikils, at þat gekk fram,sem hann dæmdi, ok engi var svá djarfr, at móti þyrðiat mæla eða Heiðreki friðar at biðja. Drottning bað þáHöfund ráða honum nokkur heilræði at skilnaði þeira.Höfundr kveðst fá ráð mundu honum kenna ok kveðsthyggja, at honum mundi illa í hald koma. "En þó,er þú biðr þessa, drottning, þat ræð ek honum it fyrstaráð, at hann hjálpi aldri þeim manni, er drepit hefirlánardrottin sinn. Þat ræð ek honum annat, at hanngefi þeim manni aldri fríun, er myrðan hefir félagasinn; þat it þriðja, at hann láti eigi opt konu sína vitjafrænda sinna, þótt hún beiði þess; þat it fjórða, at hannsé eigi síð úti staddr hjá frillu sinni; þat it fimmta, athann ríði eigi inum bezta hesti sínum, ef hann þarfmjök at skynda; þat it sétta, at hann fóstri aldri göfugramanns barn en hann er sjálfr. En meiri ván þykkirmér, at þú munir þetta eigi hafa." Heiðrekr sagði, athann hefði við illan hug ráðit, ok kvað sér munduóskylt at hafa.Gengr þá Heiðrekr út ór höllinni. Móðir hans stendrþá upp ok gengr út með honum ok fylgir honum órgarðinum ok mælti: "Nú hefir þú svá fyrir þér búit,sonr minn, at þú munt ekki aptr ætla; þá hefi ek lítilföng á at hjálpa þér. Mörk gulls er hér ok eitt sverð,er ek vil gefa þér, en þat heitir Tyrfingr ok hefir áttAngantýr berserkr, móðurfaðir þinn. Engi maðr er sváófróðr, at eigi hafi heyrt hans getit. Ok ef þú kemrþar, er menn skiptast höggum, láttu þér hugkvæmtvera, hversu Tyrfingr hefir opt sigrsæll verit." Nú biðrhún hann vel fara, ok skiljast síðan.
6
En er Heiðrekr hefir skamma hríð farit, þá hittirhann menn nokkura ok einn bundinn. Spyrjast þeirtíðenda, ok spyrr Heiðrekr, hvat þessi maðr hefði gert,er svá var við búit. Þeir segja, at hann hefir svikitlánardrottin sinn. Heiðrekr spyrr, ef þeir vili taka féfyrir hann, en þeir játa því. Hann fær þeim hálfa mörkgulls, en þeir láta hann lausan. Sá býðr Heiðreki sínaþjónustu, en hann segir: "Hví muntu mér heldr trúr,ókunnum manni, en þú sveikt lánardrottin þinn, okfar þú brott frá mér." Litlu síðar hittir Heiðrekr ennnokkura menn ok einn bundinn. Hann spyrr, hvat sáhefir rangt gert. Þeir segja hann hafa myrðan félagasinn. Hann spyrr, ef þeir vildi fé fyrir hann. Þeir játaþví. Hann gaf þeim aðra hálfa mörk gulls. Sá býðrHeiðreki sína þjónustu, en hann neitar. Síðan ferrHeiðrekr langar leiðar ok kemr þar, er hét Reiðgotaland.Þar réð fyrir konungr sá, er Haraldr hét, gamallmjök, ok hafði átt mikit ríki til forráða. Hann átti enganson. En með því minnkaðist hans ríki, at jarlarnokkurir fóru á hendr honum með her, en hann hafðibarizt við þá ok fengit jafnan ósigr. En nú höfðu þeirsætzt með því móti, at konungr galt þeim skatt á hverjumtólf mánuðum. Heiðrekr nam þar staðar ok dvaldistmeð konungi um vetrinn.Svá bar at eitt sinn, at til konungs kom mikit lausafé.Þá spyrr Heiðrekr, hvárt þat væri skattar konungs.Konungr segir, at þat veit annan veg við: "Skal ekþetta fé gjalda í skatt." Heiðrekr segir, at þat væriósæmiligt, at konungr sá, er svá hefði haft mikit ríki,gyldi skatt vándum jörlum; væri meira snjallræði athalda orrostu í mót þeim. Konungr segir, at hann hefðiþess freistat ok farit ósigr. Heiðrekr mælti: "Svá mundaek yðr mega helzt launa gott yfirlæti at vera höfuðsmaðrþessar farar, ok þat hugða ek, ef ek hefða liðskost,at mér mundi ekki mikit þykkja at berjast einnvið tignari menn en þessir eru." Konungr segir: "Ekmun fá þér liðskost, ef þú vilt berjast við jarla, okmun þat vera þín gæfuför, ef þú ferr góða för; mestván ok, at þú finnir sjálfan þik fyrir, ef þú mælir þérdul." Eptir þat lætr konungr safna her miklum, okvar þat lið búit til herferðar. Þar var Heiðrekr höfðingifyrir liðinu, fóru síðan á hendr jörlum þessum,herja þegar ok ræna, er þeir koma í ríki þeira. En erjarlar spyrja þetta, þá fóru þeir í mót þeim með mikinnher, ok er þeir finnast, þá varð orrosta mikil. VarHeiðrekr þá í öndverðri fylking ok hafði Tyrfing íhægri hendi, en við því sverði stóð ekki, hvárki hjálmrné brynja, ok drap hann þá alla, er honum váru næstir.Ok þá hljóp hann fram ór fylkingu ok hjó til beggjahanda, ok svá fór hann langt í herinn, at hann drapbáða jarla, ok síðan flýði sumt lið, en mestr hluti vardrepinn. Heiðrekr fór þá yfir ríkit ok skattaði alltlandit undir Harald konung, sem fyrr hafði verit, ferrheim við svá búit með ógrynni fjár ok mikinn sigr.Haraldr konungr lætr þá ganga í mót honum meðmikilli sæmd ok býðr honum með sér at vera ok hafasvá mikit ríki sem hann beiðist sjálfr. Þá bað Heiðrekrdóttur Haralds konungs, er Helga hét, ok húnvar honum gift. Tók þá Heiðrekr til forráða hálft ríkiHaralds konungs. Heiðrekr gat son við konu sinni. Sáhét Angantýr. Haraldr konungr gat son í elli sinni,ok er sá ekki nefndr.
7
Í þann tíma kom hallæri mikit á Reiðgotaland, sváat til landauðnar þótti horfa. Þá váru gervir hlutir afvísendamönnum ok felldr blótspánn til, en svá gekkfrétt, at aldri mundi ár koma fyrr á Reiðgotaland enþeim sveini væri blótat, er æðstr væri á landinu. Haraldrkonungr segir, at sonr Heiðreks væri æðstr, enHeiðrekr segir, at sonr Haralds konungs væri æðstr. Enór þessu mátti engi leysa fyrr en þangat væri farit, erallar órlausnir váru trúar, til Höfundar konungs. Heiðrekrer inn fyrsti maðr til þessar ferðar tekinn okmargir aðrir ágætir menn. Sem Heiðrekr kom á fundföður síns, þá var honum þar vel fagnat. Hann sagðiöll erendi sín föður sínum ok beiðir dóms af honum.En Höfundr segir svá, at Heiðreks sonr var ágætastrá því landi. Heiðrekr segir: "Svá lízt mér sem þúdæmir minn son til dráps, eða hvat dæmir þú mér þáfyrir sonarskaða minn?" Þá mælti Höfundr konungr:"Þú skalt beiðast, at inn fjórði hverr maðr sé á þínuvaldi, sá er við blótit er staddr, ella muntu son þinneigi láta til blóts. Mun þá eigi þurfa at kenna þér ráðsíðan, hvat þú skalt at hafast."Nú er Heiðrekr kom heim í Reiðgotaland, þá varþings kvatt. Heiðrekr tekr svá til orðs: "Þat var atkvæðiHöfundar konungs, föður míns, at minn sonr sé ágætastrá þessu landi, ok er hann til blóts kosinn. En þarí mót vil ek eiga forráð á inum fjórða hverjum manni,er kominn er til þings þessa ok vil ek þér lofið mérþetta." Nú var svá gert. Síðan heimtast þeir í lið hans.Eptir þat lét hann blása saman liðinu ok setr upp merki,veitir nú atgöngu Haraldi konungi, ok verðr þar mikillbardagi, ok fellr þar Haraldr konungr ok margt liðhans. Heiðrekr leggr nú undir sik allt ríki þat, er átthafði Haraldr konungr, ok gerðist þar konungr yfir.Heiðrekr kveðst nú gjalda fyrir son sinn þetta lið allt,er drepit var, ok gaf hann nú þennan val Óðni. Konahans var svá reið eptir fall föður síns, at hún hengdisik sjálf í dísarsal.Þat var eitt sumar, at Heiðrekr konungr fór meðher sinn suðr í Húnaland ok barðist við konung þann,er Humli hét, ok fekk sigr ok tók þar dóttur hans, erSifka hét, ok hafði heim með sér. En at öðru sumrisendi hann hana heim,ok var hún þá með barni, okvar sá sveinn kallaðr Hlöðr ok var allra manna fríðastrsýnum, ok fóstraði hann Humli, móðurfaðir hans.
8
Á einu sumri fór Heiðrekr konungr með her sinn tilSaxlands. En er Saxakonungr spyrr þat, þá býðr hannhonum til veizlu ok biðr hann taka af löndum sínumslíkt er hann vill, ok þat þiggr Heiðrekr konungr. Þarsá hann dóttur hans, fríða ok fagra at áliti, ok þessarmeyjar biðr Heiðrekr, ok hún var honum gift. Varþá aukin veizlan, ok síðan fór hann heim með konusína ok tók með henni ógrynni fjár. Heiðrekr konungrgerðist nú hermaðr mikill ok eykr á marga vega mjöksitt ríki. Kona hans beiðist opt at fara til föður síns,ok þat lét hann eptir henni, ok fór með henni Angantýr,stjúpsonr hennar.Eitt sumar, er Heiðrekr konungr var í hernaði, þákemr hann til Saxlands í ríki mágs síns. Hann leggrskipum sínum í leynivág nokkurn ok gengr á land okeinn maðr með honum, ok koma um nótt á konungsbæinnok venda at skemmu þeiri, er kona hans varvön at sofa í, ok urðu varðhaldsmenn ekki varir viðkvámu þeira. Hann gengr í skemmuna ok sér, at maðrhvíldi hjá henni ok hafði hár fagrt á höfði. Sá maðr,er með konungi var, segir, at hann var hefnisamr umminni sakar. Hann svarar: "Eigi mun ek þat gera nú."Konungr tók sveininn Angantý, er lá í annarri sæng,ok hann skar lepp mikinn ór hári þess manns, er hvíldií faðmi konu hans, ok hafði hvárttveggja með sér, hárleppinnok sveininn, gekk síðan til skipa sinna. Ummorguninn leggr konungr í lægit, ok gengr í mótihonum allt fólkit, ok var þar veizla búin. Heiðrekrlætr þá þings kveðja, ok þá váru honum sögðmikil tíðendi, at Angantýr, sonr hans, var bráðdauðrorðinn. Heiðrekr konungr mælti: "Sýni mérlíkit." Drottning segir þat auka mundu harm hans.Honum var þó þangat fylgt. Þar var dúkr, vafðr samanok hundr innan í. Heiðrekr konungr mælti: "Illa hefirsonr minn nú skipazt, ef hann er orðinn at hundi."Síðan lét konungr leiða sveininn á þingit ok sagði, athann hefði reynt mikil svik at drottningu, ok tjáði allanatburð, biðr þangat stefna öllum mönnum, er sækjamætti þingit. Ok er mjök var alþýða komin, þá mæltikonungr: "Eigi er enn gullkárinn kominn." Þá var ennleitat, ok fannst maðr í steikara húsi ok band um höfuð.Margir undruðust, hví hann skyldi til þings, þræll einnvándr. En er hann kom til þings, þá mælti Heiðrekrkonungr: "Hér megu þér nú þann sjá, er konungsdóttirvill eiga heldr en mik." Hann tók nú leppinnok bar við hárit, ok átti þat saman at fara. "En þú,konungr," segir Heiðrekr, "hefir oss gott gert jafnan,ok skal af því ríki þitt standa í friði fyrir oss, en dótturþína vil ek eigi lengr eiga." Heiðrekr fór nú heim íríki sitt ok sonr hans.Á einu sumri sendir Heiðrekr konungr menn íGarðaríki þess erendis at bjóða syni Garðakonungsheim til fóstrs ok vill nú reyna at brjóta öll heilræðiföður síns. Sendimenn koma á fund Garðakonungs oksegja honum erendit ok vináttumál. Garðakonungrkvað þess enga ván, at hann fengi þeim manni í hendrson sinn, er kenndr er mörgum illum hlutum. Þá mæltidrottning: "Mæl þú eigi svá, herra; heyrt hafi þér,hvé mikill maðr hann er ok sigrsæll, ok er meiri vizkaat taka vel hans sóma, ella stendr eigi þitt ríki í friði."Konungr mælti: "Þú munt mikit á þessu vinna." Núer sveinninn seldr í hendr sendimönnum, ok fara þeirheim. Heiðrekr konungr tekr vel við sveininum okveitir honum góða uppfæðslu ok ann mikit. SifkaHumladóttir var þá í annat sinn með konungi, en honumvar það ráðit, at hann skyldi engan hlut hennisegja, þann er leyna skyldi.
9
Eitt sumar sendir Garðakonungr Heiðreki orð, athann kæmi austr þangat at þiggja veizlu ok vináttuboðat honum. Heiðrekr býst nú með miklu fjölmenniok konungssonr með honum ok Sifka. Heiðrekr komnú austr í Garðaríki ok tók þar ágæta veizlu. Einn dagþessarar veizlu fóru konungar á skóg ok margt liðmeð þeim at beita hundum ok haukum. En er þeirhöfðu lausum slegit hundunum, fara sér hverir umskóginn. Þá urðu þeir tveir saman fóstrar. Þá mæltiHeiðrekr við konungsson: "Hlýð þú boði mínu, fóstri.Hér er bær skammt í frá. Farðu þangat ok fel þik okþigg til hring þenna. Vertu þá heim búinn, er ek lætsækja þik." Sveinninn kveðst ófúss þessarar ferðar, engerði þó sem konungr beiddi. Heiðrekr kom heim umkveldit ok var ókátr ok sat skamma stund við drykkju.En er hann kom í sæng, mælti Sifka: "Hví eru þérókátir, herra, hvat er yðr, eru þér sjúkir, segið mér."Konungr segir: "Vandi er mér at segja þetta, því atþar liggr við líf mitt, ef eigi er leynt." Hún kveðstleyna mundu ok gerist blíð við hann ok fór eptir ástsamliga:Þá segir hann henni: "Vit konungssonr várumstaddir tveir hjá eik einni. Þá beiddist fóstri minneplis, er ofarliga var á trénu. Síðan brá ek Tyrfingi,ok hjó ek ofan eplit, ok var þat fyrr gert en ek gættatil, hvat á lá, at manns bani skyldi verða, ef brugðitværi, en vit tveir til. Síðan drap ek sveininn." Um daginneptir við drykkju spyrr drottning GarðakonungsSifku, hví Heiðrekr væri svá ókátr. Hún segir: "Æriter til, hann hefir drepit son konungs ok þinn," segirsíðan allan atburð. Drottning segir: "Þat eru mikil tíðendi,ok látum eigi upp komast." Gekk þá drottningí burt þegar ór höllinni með harmi miklum. Konungrfinnr þetta ok kallar Sifku til sín ok mælti: "Hvatrædduzt þit drottning við, er henni fekk svá mikils?""Herra," segir hún, "mikit er til gert, Heiðrekr hefirdrepit son ykkarn, ok meiri ván, at eptir vilja hansfæri, ok er hann dauða verðr." Garðakonungr biðrtaka Heiðrek ok fjötra, -- "ok er nú orðit eptir því,er ek gat til." En Heiðrekr konungr var þar orðinnsvá vinsæll, at þetta vildi engi gera. Þá stóðu tveirmenn í höllinni ok kváðu eigi skyldu þar við nema,ok lögðu þeir fjötur á hann. En þá menn hafði Heiðrekrleyst frá dauða báða. Þá sendi Heiðrekr mennleyniliga eptir konungssyni. En Garðakonungr lætr þáblása saman fólki sínu ok segir þeim, at hann vill látaHeiðrek festa á gálga. Ok í því kemr konungssonrhlaupandi at föður sínum ok biðr hann eigi þat níðingsverkfyrir ætlast at drepa inn ágætasta menn ok sinnfóstrföður.Heiðrekr er nú leystr, ok nú býst hann þegar tilheimferðar. Þá mælti drottning: "Herra, lát eigi Heiðreksvá í brott fara, at þit séð ósáttir. Eigi gegnir ríkiþínu þat. Bjóð honum heldr gull eða silfr." Konungrgerir svá, lætr bera fé mikit til Heiðreks konungs okkveðst vilja gefa honum ok eiga enn við hann vingan.Heiðrekr segir: "Ekki skortir mik fé." Garðakonungrsegir drottningu. Hún mælti: "Bjóð honum þá ríkiok eigur stórar ok fjölmenni." Konungr gerir svá. Heiðrekrkonungr segir: "Ærnar á ek eigur ok fjölmenni."Garðakonungr segir enn drottningu. Hún mælti: "Bjóðhonum þat þá, sem hann mun þiggja, en þat er dóttirþín." Konungr segir: "Þat hugða ek, at mik mundieigi þat henda, en þó skaltu ráða." Þá fór Garðakonungrá fund Heiðreks konungs ok mælti: "Heldr envit skiljum ósáttir, vil ek, at þú fáir dóttur minnarmeð svá miklum sóma sem þú kýss sjálfr." Heiðrekrþiggr nú þetta blíðliga, ok fór nú dóttir Garðakonungsheim með honum. Nú er Heiðrekr konungr heim kominnok vill nú flytja Sifku í brott ok lætr taka hest sinninn bezta, ok var þat síð um kveld. Nú koma þau at áeinni. Þá þyngist hún fyrir honum, svá at hestrinnsprakk, en konungr gekk af fram. Þá skyldi hann berahana yfir ána. Þá gerast engi föng á öðru en hannsteypir henni af öxl sér ok brýtr í sundr hrygg hennarok skilr svá við hana, at hana rekr dauða eptir ánni.Heiðrekr konungr lætr þá efna til veizlu mikillar okgengr at eiga dóttur Garðakonungs. Dóttir þeira hétHervör. Hún var skjaldmær ok fæddist upp í Englandimeð Fróðmari jarli. Heiðrekr konungr sezt nú umkyrrt ok gerist höfðingi mikill ok spekingr at viti.Heiðrekr konungr lét ala gölt mikinn. Hann var svámikill sem öldungar þeir, er stærstir váru, ok svá fagr,at hvert hár þótti ór gulli vera. Konungrinn leggr höndsína á höfuð geltinum, en aðra á burst ok sverr þess,at aldri hefir maðr svá mikit af gert við hann, at eigiskuli hann hafa réttan dóm spekinga hans, en þeir tólfskulu gæta galtarins, eða ella skal hann bera upp gáturþær, er hann gæti eigi ráðit. Heiðrekr konungr geristok nú inn vinsælasti.
10
Maðr hét Gestumblindi, ríkr ok mikill óvinr Heiðrekskonungs. Konungr sendi honum orð, at hannkæmi á fund hans at sættast við hann, ef hann villhalda lífinu. Gestumblindi var ekki spekingr mikill,ok fyrir þá sök, at hann veit sik vanfæran til at skiptaorðum við konunginn, hann veit ok, at þungt munvera at hlíta dómi spekinganna, því at sakir eru nógar,þat ráð tekur Gestumblindi, at hann blótar Óðin tilfulltings sér ok biðr hann líta á sitt mál ok heitrhonum miklum gæðum. Eitt kveld er þar drepit ádyrr síðla, ok gengr Gestumblindi til hurðar ok sérmann kominn. Hann spyrr þann at nafni, en hannnefndist Gestumblindi ok mælti, at þeir skyldu klæðumskipta, ok svá gera þeir. Bóndi ferr nú í brott okfelr sik, en komandinn gengr inn, ok þykkjast allirþar kenna Gestumblinda, ok líðr af nóttin.Um daginn eptir gerir sjá Gestumblindi för sína áfund konungs, ok hann kvaddi vel konunginn. Konungrþagði. "Herra," segir hann, "því kom ek hingat,at ek vil við yðr sættast." Þá svarar konungr: "Viltuþola dóm spekinga minna?" Hann segir: "Er ekki fleiriundanlausnir?" Konungr mælti: "Vera skulu fleiri, efþú þykkist til færr at bera upp gátur." Gestumblindisegir: "Lítt mun ek til þess færr, enda mun harðr áannat borð þykkja." "Viltu," segir konungr, "heldrþola dóm spekinga minna?" "Þat kýs ek," segir hann,"at bera fyrr upp gáturnar." "Þat er rétt ok vel fallit,"segir konungr.Þá mælti Gestumblindi:"Hafa vildakþat er ek hafða í gær,vittu, hvat þat var:Lýða lemill,orða tefillok orða upphefill.Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu."Konungr segir: "Góð er gáta þín, Gestumblindi, getiter þessar. Færi honum mungát. Þat lemr margra vit,ok margir eru þá margmálgari, er mungát ferr á, ensumum vefst tungan, svá at ekki verðr at orði."Þá mælti Gestumblindi:"Heiman ek fór,heiman ek för gerða,sá ek á veg vega;var þeim vegr undirok vegr yfirok vegr á alla vega.Heiðrekr konungrhyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar.Þar fórtu yfir árbrú, ok var árvegr undir þér, en fuglarflugu yfir höfði þér ok hjá þér tveim megin, ok varþat þeira vegr."Þá mælti Gestumblindi:"Hvat er þat drykki,er ek drakk í gær,varat þat vín né vatnné in heldr mungátné matar ekki,ok gekk ek þorstalauss þaðan?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar.Þar lagðist þú í forsælu, er dögg var fallin á grasi, okkældir svá varir þínar ok stöðvaðir svá þorsta þinn."Þá mælti Gestumblindi:"Hverr er sá inn hvelli,er gengr harðar göturok hefir hann þær fyrr of farit,mjök fast kyssir,sá er hefir munna tváok á gulli einu gengr?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þater hamarr sá, er hafðr er at gullsmíð; hann kveðr háttvið, er hann kemr á harðan steðja, ok þat er hans gata."Þá mælti Gestumblindi:"Hvat er þat undra,er ek úti sáfyr Dellings durum;ókvikvir tveirandalausirsáralauk suðu?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þateru smiðbelgir; þeir hafa engan vind, nema þeim séblásit ok eru þeir dauðir sem annat smíði, en fyrirþeim má líkt smíða sverð sem annat."Þá mælti Gestumblindi:"Hvat er þat undra,er ek úti sáfyr Dellings durum;fætr hefir átta,en fjögur auguok berr ofar kné en kvið?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Þat er köngurváfur."Þá mælti Gestumblindi:"Hvat er þat undra,er ek úti sáfyr Dellings durum;höfði sínu vísará helvega,en fótum til sólar snýr?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þater laukr. Höfuð hans er fast í jörðu, en hann kvíslar,er hann vex upp."Þá mælti Gestumblindi:"Hvat er þat undra,er ek úti sáfyr Dellings durum;horni harðara,hrafni svartara,skildi hvítara,skapti réttara?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu."Heiðrekr mælti: "Smækkast nú gáturnar, Gestumblindi,hvat þarf lengr yfir þessu at sitja? Þat er hrafntinna,ok skein á hana sólargeisli."Þá mælti Gestumblindi:"Báru brúðirbleikhaddaðarambáttir tværöl til skemmu;varat þat höndum horfitné hamri at klappat,þó var fyrir eyjar utanörðigr sá, er gerði.Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þarfara svanbrúðir til hreiðrs síns ok verpa eggjum;skurm á eggi er eigi höndum gert né hamri klappat,en svanr er fyrir eyjar utan örðigr, sá er þær gátu egginvið."Þá mælti Gestumblindi:"Hverjar eru þær rýgjará reginfjalli,elr við kván kona,þar til er mög of getr,ok eigut þær varðir vera?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þateru hvannir tvær ok hvannarkálfr á milli þeira."Þá mælti Gestumblindi:"Fara ek sáfoldar moldbúa,á sat naðr á nái;blindr reið blindumbrimreiðar til,þá jór var andar vanr.Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þarfanntu hest dauðan á ísjaka ok orm dauðan á hestinum,ok rak þat allt saman eptir ánni."Þá mælti Gestumblindi:"Hverir eru þeir þegnar,er ríða þingi atsáttir allir saman;lýða sínasenda þeir lönd yfirat byggja bólstaði?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þater Ítrekr ok Andaðr, er þeir sitja at tafli sínu."Þá mælti Gestumblindi:"Hverjar eru þær brúðir,er sinn drottinvápnlausan vega;inar jarpari hlífaum alla daga,en inar fegri fara?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þater hnettafl; inar dekkri verja hnefann, en hvítarsækja."Þá mælti Gestumblindi:"Hverr er sá inn eini,er sefr í ösgrúaok af grjóti einu gerr;föður né móðurá sá inn fagrgjarni,þar mun hann sinn aldr ala?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Þat er eldr fólginn á arni, ok tekr ór tinnu."Þá mælti Gestumblindi:"Hverr er sá inn mikli,er líðr mold yfir,svelgr hann vötn ok við;glygg hann óast,en gumna eigiok yrkir á sól til saka?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þater myrkvi; hann líðr yfir jörðina, svá at ekki sér fyrirhonum ok eigi sól, en hann er af, þegar vind gerir á."Þá mælti Gestumblindi:"Hvat er þat dýra,er drepr fé mannaok er járni kringt utan;horn hefir átta,en höfuð ekki,ok fylgja því margir mjök?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Þat er húnn í hnettafli."Þá mælti Gestumblindi:"Hvat er þat dýra,er Dönum hlífir,berr blóðugt bak,en bergr firum,geirum mætir,gefr líf sumum,leggr við lófalík sitt guma?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Þat er skjöldr; hann verðr opt blóðugr í bardögumok hlífir vel þeim mönnum, er skjaldfimir eru."Þá mælti Gestumblindi:"Hverjar eru þær leikur,er líða lönd yfirat forvitni föður,hvítan skjöldþær of vetr bera,en svartan of sumar?""Þat eru rjúpur; þær eru hvítar um vetr, en svartarum sumar."Þá mælti Gestumblindi:"Hverjar eru þær snótir,er ganga syrgjandiat forvitni föður;mörgum mönnumhafa þær at meini orðit,við þat munu þær aldr ala?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Þat eru Hlés brúðir, er svá heita."Þá mælti Gestumblindi:"Hverjar eru þær meyjar,er ganga margar samanat forvitni föður;hadda bleikahafa þær, inar hvítfölduðu,ok eigut þær varðir vera?""Þat eru bylgjur, er svá heita."Þá mælti Gestumblindi:"Hverjar eru þær ekkjur,er ganga allar samanat forvitni föður;sjaldan blíðareru þær við seggja liðok eigu þær í vindi vaka?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Þat eru Ægis ekkjur, svá heita öldur."Þá mælti Gestumblindi:"Mjök var forðumnösgás vaxin,barngjörn sú er barbútimbr saman;hlífðu hennihálms bitskálmir,þó lá drykkjardrynhraun yfir.""Þar hafði önd búit hreiðr sitt í milli nautskjálka,ok lá haussinn ofan yfir."Þá mælti Gestumblindi:"Hverr er sá inn mikli,er mörgu ræðrok horfir til heljar hálfr;höldum bergrok við jörð sakast,ef hann hefir sér vel traustan vin?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þater akkeri með góðum streng; ef fleinn hans er í grunni,þá bergr þat."Þá mælti Gestumblindi:"Hverjar eru þær brúðir,er ganga í brimskerjumok eiga eptir firði för;harðan beð hafa þærinar hvítfölduðu konurok leika í logni fátt.""Þat eru bárur, en beðir þeira eru sker ok urðir,en þær verða lítt sénar í logni."Þá mælti Gestumblindi:"Sá ek á sumrisólbjörgum á,bað ek vel lifavilgi teiti,drukku jarlaröl þegjandi,en æpandaölker stóð.Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Þar drukku grísir gylti, en hún hrein við."Þá mælti Gestumblindi:"Hvat er þat undra,er ek úti sáfyrir Dellings durum;tíu hefir tungur,tuttugu augu,fjóra tigu fóta,fram líðr sú vættr?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu."Konungr mælti þá: "Ef þú ert sá Gestumblindi, semek hugða, þá ertu vitrari en ek ætlaða. En frá gyltinnisegir þú nú úti í garðinum."Þá lét konungr drepa gyltina, ok hafði hún níu grísi,sem Gestumblindi sagði. Nú grunar konung, hverrmaðrinn mun vera.Þá mælti Gestumblindi:"Fjórir hanga,fjórir ganga,tveir veg vísa,tveir hundum varða,einn eptir drallarok jafnan heldr saurugr.Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Góð er gáta þín, Gestumblindi, getit er þessar. Þater kýr."Þá mælti Gestumblindi:"Sat ek á segli,sá ek dauða mennblóðugt hold beraí börk viðar.""Þar saztu á vegg ok sátt val bera æði í hamra."Þá mælti Gestumblindi:"Hverir eru þeir tveir,er tíu hafa fætr,augu þrjúok einn hala?Heiðrekr konungr,hyggðu at gátu.""Þat er þá, er Óðinn ríðr Sleipni."Þá mælti Gestumblindi:"Segðu þat þá hinzt,ef þú ert hverjum konungi vitrari:Hvat mælti Óðinní eyra Baldri,áðr hann væri á bál hafiðr?"Heiðrekr konungr segir: "Þat veiztu einn, rög vættr."Ok þá bregðr Heiðrekr Tyrfingi ok höggr til hans, enÓðinn brást þá í valslíki ok fló á brott. En konungrhjó eptir ok af honum vélifiðrit aptan, ok því er valrsvá vélistuttr ávallt síðan. Óðinn mælti þá: "Fyrir þat,Heiðrekr konungr, er þú rétt til mín ok vildir drepamik saklausan, skulu þér inir verstu þrælar at banaverða." Eptir þat skilr með þeim.
11
Þat er sagt, at Heiðrekr konungr átti þræla nokkura,þá er hann hafði tekit í vestrvíking. Þeir váru níusaman. Þeir váru af stórum ættum ok kunnu illa ófrelsisínu. Þat var á einni nótt, þá er Heiðrekr konungr láí svefnstofu sinni ok fátt manna hjá honum, þá tókuþrælarnir sér vápn ok gengu fyrir konungs herbergiok drápu fyrst útvörðuna. Því næst gengu þeir at okbrutu upp konungs herbergit ok drápu þar Heiðrekkonung ok alla þá, er inni váru. Þeir tóku sverðit Tyrfingok allt fé þat, er inni var, ok höfðu á brott meðsér, ok engi vissi fyrst, hverir þetta höfðu gert eðahvert hefnda skyldi leita. Þá lét Angantýr, sonr Heiðrekskonungs, kveðja þings, ok á því þingi var hanntil konungs tekinn yfir öll þau ríki, er Heiðrekr konungrhafði átt. Á þessu þingi strengdi hann heit, ataldri skyldi hann fyrr setjast í hásæti föður síns en hannhefði hefnt hans. Litlu eptir þingit hverfr Angantýrá brott einn saman ok ferr víða at leita þessa manna.Eitt kveld gengr hann ofan til sjávar með á þeiri, erGrafá hét. Þar sá hann þrjá menn á fiskibát, ok þvínæst sá hann, at maðr dró fisk ok kallar, at annarrskyldi fá honum agnsaxit at höfða fiskinn, en sá kveðsteigi laust mega láta. Hinn mælti: "Taktu sverðit undanhöfðafjölinni ok fá mér," en sá tók ok brá ok sneiðhöfuð af fiskinum, ok þá kvað hann vísu:"Þess galt hún geddafyr Grafár ósi,er Heiðrekr var veginnund Harvaða fjöllum."Angantýr kenndi þegar Tyrfing. Gekk hann þá brottí skóg ok dvaldist þar, til þess er myrkt var. En þessirfiskimenn reru at landi ok fara til tjalds þess, er þeiráttu, ok lögðust til svefns. En nær miðri nótt komAngantýr þar ok felldi á þá tjaldit ok drap þá alla níuþræla, en tók sverðit Tyrfing, ok var þat þá til marks,at hann hafði hefnt föður síns. Ferr Angantýr nú heim.Því næst lætr Angantýr gera veizlu mikla á Danparstöðumá þeim bæ, er Árheimar heita, at erfa föður sinn.Þá réðu þessir konungar löndum, er hér segir:"Ár kváðu HumlaHúnum ráða,Gizur Gautum,Gotum Angantý,Valdar Dönum,en Völum Kjár,Alrekr inn fræknienskri þjóðu."Hlöðr, sonr Heiðreks konungs, fæddist upp meðHumla konungi, móðurföður sínum, ok var allra mannafríðastr sýnum ok drengiligastr. En þat var fornt málþann tíma, at maðr væri borinn með vápnum eða hestum.En þat var til þess haft, at þat var mælt um þauvápn, er þá váru ger þann tíma, at maðrinn var fæddr,svá ok fé, kykvendi, yxn eða hestar, ef þat var þá fætt,ok var þat allt fært saman til virðingar tignum mönnum,sem hér segir um Hlöð Heiðreksson:"Hlöðr var þar borinní Húnalandisaxi ok með sverði,síðri brynju,hjálmi hringreifðum,hvössum mæki,mari vel tömumá mörk inni helgu."Nú spyrr Hlöðr fráfall föður síns ok þat með, atAngantýr, bróðir hans, var til konungs tekinn yfir alltþat ríki, sem faðir þeira hafði átt. Nú vilja þeir Humlikonungr ok Hlöðr, at hann fari at krefja arfs Angantý,bróður sinn, fyrst með góðum orðum, sem hér segir:"Hlöðr reið austan,Heiðreks arfi,kom hann at garði,þar er Gotar byggja,á Árheimaarfs at kveðja,þar drakk Angantýrerfi Heiðreks."Nú kom Hlöðr í Árheima með miklu liði, sem hérsegir:Segg fann hann útifyr sal hávumok síðförlansíðan kvaddi:"Inn gakktu, seggr,í sal hávan,bið mér Angantýandspjöll bera."Sá gekk inn fyrir konungsborð ok kvaddi Angantýkonung vel ok mælti síðan:"Hér er Hlöðr kominn,Heiðreks arfþegi,bróðir þinninn böðskái;mikill er sá maðr ungrá mars baki,vill nú, þjóðann,við þik tala."En er konungr heyrði þetta, þá varpaði hann knífinumá borðit, en sté undan borðinu ok steypti yfir sikbrynju ok hvítan skjöld í hönd, en sverðit Tyrfing íaðra hönd. Þá gerðist gnýr mikill í höllinni, sem hérsegir:"Rymr var í ranni,risu með góðum,vildi hverr heyra,hvat Hlöðr mæltiok þat, er Angantýrandsvör veitti."Þá mælti Angantýr: "Vel þú kominn, Hlöðr bróðir,gakk inn með oss til drykkju, ok drekkum mjöð eptirföður okkarn fyrst til sama ok öllum oss til vegs með öllumvárum sóma." Hlöðr segir: "Til annars fóru vérhingat en at kýla vömb vára." Þá kvað Hlöðr:"Hafa vil ek hálft allt,þat er Heiðrekr átti,al ok af oddi,einum skatti,kú ok af kálfi,kvern þjótandi;þý ok af þræliok þeira barni.Hrís þat it mæra,er Myrkviðir heita,gröf þá ina helgu,er stendr á götu þjóðar;stein þann inn mæra,er stendr á stöðum Danpar,hálfar herváðir,þær er Heiðrekr átti,lönd ok lýðaok ljósa bauga."Þá segir Angantýr: "Eigi ertu til lands þessa kominnmeð lögum, ok rangt viltu bjóða." Þá kvað Angantýr:"Bresta mun fyrr, bróðir,in blikhvíta lindok kaldr geirrkoma við annanok margr gumií gras hnígaen ek mun Humlunghálfan látaeða Tyrfingí tvau deila."Ok enn kvað Angantýr:"Ek mun bjóða þérbjartar vigrar,fé ok fjölð meiðma,sem þik fremst tíðir;tólf hundruð gef ek þér manna,tólf hundruð gef ek þér mara,tólf hundruð gef ek þér skálka,þeira er skjöld bera.Manni gef ek hverjummargt at þiggja,annat æðraen hann á ráði;mey gef ek hverjummanni at þiggja,men spenni ek hverrimeyju at hálsi.Mun ek um þik sitjandasilfri mæla,en ganganda þikgulli steypa,svát á vega allavelti baugar;þriðjung Goðþjóðar,því skaltu einn ráða."
12
Gizurr Grýtingaliði, fóstri Heiðreks konungs, var þámeð Angantý konungi ok var þá ofrgamall. Ok erhann heyrði boð Angantýs, þótti honum hann of mikitbjóða ok kvað þá:"Þetta er þiggjandaþýjar barni,barni þýjar,þótt sé borinn konungr;þá hornungrá haugi sat,er öðlingrarfi skipti."Hlöðr reiddist nú mjök, er hann var þýbarn ok hornungrkallaðr, ef hann þægi boð bróður síns, ok snerihann þá þegar í brott með alla sína menn, til þess erhann kom heim í Húnaland til Humla konungs, frændasíns, ok sagði honum, at Angantýr, bróðir hans, hefðieigi unnt honum helmingaskiptis. Humli spyrr nú allttal þeira; varð hann þá reiðr mjök, ef Hlöðr, dóttursonrhans, skyldi ambáttarsonr heita, ok kvað þá:"Sitja skulum í vetrok sælliga lifa,drekka ok dæmadýrar veigar;kenna Húnumhervápn búa,þau er fræknligaskulum fram bera."Ok enn kvað hann:"Vel skulum þér, Hlöðr,herlið búaok framligafylki týjameð tólf vetra mengiok tvævetrum fola,svá skal Húnaher of samna."Þenna vetr sátu þeir Humli ok Hlöðr um kyrrt. Umvárit drógu þeir her saman svá mikinn, at aleyða vareptir vígra manna í Húnalandi. Allir menn fóru tólfvetra ok ellri, þeir er herfærir váru at vápnum, okhestar þeira allir fóru tvævetrir ok ellri. Varð svá mikillfjöldi manna þeira, at þúsundum mátti telja, en eigifæri en þúsundir í fylkingar. En höfðingi var settryfir þúsund hverja, en merki yfir fylking hverja, enfimm þúsundir í hverri fylking, þeira er þrettánhundruð váru í hverri, en hvert hundrað fernir fjórirtigir, en þessar fylkingar váru þrjár ok þrír tigir. Semþessi herr kom saman, riðu þeir skóg þann, er Myrkviðrheitir, er skilr Húnaland ok Gotaland. En semþeir kómu af skóginum, þá váru byggðir stórar okvellir sléttir, ok á völlunum stóð borg ein fögr. En þarréð fyrir Hervör, systir Angantýs konungs, ok Ormarr,fóstri hennar; varu þau sett þar til landgæzlu fyrirher Húna, ok höfðu þau þar mikit lið.
13
Þat var einn morgun í sólarupprás, at Hervör stóðupp á kastala einum yfir borgarhliði. Hún sá jóreykistóra suðr til skógarins, svá at löngum fal sólina. Þvínæst sá hún glóa undir jóreyknum, sem á gull eitt liti,fagra skjöldu ok gulli lagða, gyllta hjálma ok hvítarbrynjur. Sá hún þá, at þetta var herr Húna ok mikillfjöldi. Hervör gekk ofan skyndiliga ok kallar lúðrsveinok bað blása saman lið. Ok síðan mælti Hervör: "Takiðvápn yður ok búizt til orrostu, en þú, Ormarr, ríð ímót Húnum ok bjóð þeim orrostu fyrir borgarhliðiinu syðra. Ormarr kvað:"Skal ek víst ríðaok rönd bera,Gota þjóðumgunni heyja."Þá reið Ormarr af borginni ok í mót hernum. Hannkallaði hátt ok bað þá ríða til borgarinnar, -- "ok útifyrir borgarhliðinu suðr á völlunum þar býð ek yðrtil orrostu; bíði þeir þar annarra, er fyrr koma." Núreið Ormarr aptr til borgarinnar, ok var þá Hervöralbúin ok allr herr. Riðu þau nú út af borginni meðhernum móti Húnum, ok hófst þar allmikil orrosta.En með því at Húnar hafa lið miklu meira, snerimannfallinu í lið þeira Hervarar, ok um síðir fell Hervörok mikit lið umhverfis hana. En er Ormarr sáfall hennar, flýði hann ok allir þeir, er lífit þágu. Ormarrreið dag ok nótt, sem mest mátti hann, á fundAngantýs konungs í Árheima. Húnar taka nú at herjaum landit víða ok brenna. Og sem Ormarr kom fyrirAngantý konung, þá kvað hann:"Sunnan em ek kominnat segja spjöll þessi:sviðin er öll mörkok Myrkviðar heiðr,drifin öll Goðþjóðgumna blóði."Ok enn kvað hann:"Mey veit ek Heiðreks,systur þína,svigna til jarðar;hafa Húnarhana felldaok marga aðrayðra þegna.Léttari gerðist hún at böðen við biðil ræðaeða í bekk at faraat brúðar gangi."Angantýr konungr, þá er hann heyrði þetta, brá hanngrönum ok varð seint til orða ok mælti þetta um síðir:"Óbróðurliga vartu leikin,in ágæta systir."Ok síðan leit hann yfir hirðina, ok var ekki margtliðs með honum. Hann kvað þá:"Mjök váru vér margir,er vér mjöð drukkum,nú eru vér færi,er vér fleiri skyldum.Sék eigi manní mínu liði,þótt ek biðjaok baugum kaupa,er muni ríðaok rönd beraok þeira Húnaherlið finna."Gizurr gamli sagði:"Ek mun þik einkiseyris krefjané skjallandaskarfs ór gulli;þó mun ek ríðaok rönd bera,Húna þjóðumherstaf bjóða."Þat váru lög Heiðreks konungs, ef herr var í landi,en landskonungr haslaði völl ok lagði orrostustað, þáskyldu víkingar ekki herja, áðr orrosta væri reynd.Gizurr herklæddist með góðum hervápnum ok hljópá hest sinn, sem ungr væri. Þá mælti hann til konungs:"Hvar skal ek Húnumhervíg kenna?"Angantýr kvað:"Kenndu at Dylgjuok á Dúnheiði,ok á þeim öllumJassarfjöllum;þar opt Gotargunni háðuok fagran sigrfrægir vágu."Nú reið Gizurr í brott ok þar til, er hann kom í herHúna. Hann reið eigi nær en svá, at hann mátti talavið þá. Þá kallar hann hári röddu ok kvað:"Felmtr er yðru fylki,feigr er yðarr vísir,gnæfar yðr gunnfáni,gramr er yðr Óðinn."Ok enn:"Býð ek yðr at Dylgjuok á Dúnheiðiorrostu undirJassarfjöllum;hræ sé yðrat hái hverjum,ok láti svá Óðinn flein fljúga,sem ek fyrir mæli."Þá er Hlöðr hafði heyrt orð Gizurar, þá kvað hann:"Taki þér GizurGrýtingaliða,mann Angantýs,kominn af Árheimum."Humli konungr sagði:"Eigi skulumárum spilla,þeim er of faraeinir saman."Gizurr mælti: "Eigi gera Húnar oss felmtraða néhornbogar yðrir." Gizurr drap þá hest sinn með sporumok reið á fund Angantýs konungs ok gekk fyrirhann ok kvaddi hann vel. Konungr spyrr, hvárt hannhefði fundit konunga. Gizurr mælti: "Talaða ek viðþá, ok stefnda ek þeim á vígvöll á Dúnheiði íDylgjudölum." Angantýr spyrr, hvat mikit lið Húnarhafa. Gizurr mælti: "Mikit er þeira mengi:Sex ein eruseggja fylki,í fylki hverjufimm þúsundir,í þúsund hverriþrettán hundruð,í hundraði hverjuhalir fjórtaldir."Angantýr spyrr nú til Húna hers. Þá sendi hannalla vegu menn frá sér ok stefndi hverjum manni tilsín, er honum vildi lið veita ok vápnum mætti valda.Fór hann þá á Dúnheiði með lið sitt, ok var þat allmikillherr. Kom þá á móti honum herr Húna, okhöfðu þeir lið hálfu meira.
14
At öðrum degi hófu þeir sína orrostu ok börðustallan þann dag ok fóru at kveldi í herbúðir sínar. Þeirbörðust svá átta daga, at höfðingjar váru enn heilir,en engi vissi manntal, hvat margt fell. En bæði dagok nótt dreif lið til Angantýs af öllum vegum, ok þákom svá, at hann hafði eigi færa fólk en í fyrstu. Varðnú orrostan enn ákafari. Váru Húnar allákafir ok sáþá sinn kost, at sú ein var lífs ván, ef þeir sigruðust,ok illt mundi Gota griða at biðja. Gotar vörðu frelsisitt ok fóstrjörð fyrir Húnum, stóðu því fast, ok eggjaðihverr annan. Þá er á leið daginn, gerðu Gotar atgöngusvá harða, at fylkingar Húna svignuðu fyrir.Ok er Angantýr sá þat, gekk hann fram ór skjaldborginniok í öndverða fylking ok hafði í hendi Tyrfingok hjó þá bæði menn ok hesta. Raufst þá skjaldborgfyrir Húna konungum, ok skiptust þeir bræðr höggumvið. Þá fell Hlöðr ok Humli konungr, ok þá brastflótti á Húnum, en Gotar drápu þá ok felldu svá mikinnval, at ár stemmdust ok fellu ór vegum, en dalirváru fullir af hestum ok dauðum mönnum ok blóði.Angantýr konungr gekk þá at kanna valinn ok fannHlöð, bróður sinn. Þá kvað hann:"Bauð ek þér, bróðir,basmir óskerðar,fé ok fjölð meiðma,sem þik fremst tíddi;nú hefir þú hvárkihildar at gjöldumljósa baugané land ekki."Ok enn:"Bölvat er okkr, bróðir,bani em ek þinn orðinn,þat mun æ uppi,illr er dómr norna."
15
Angantýr var lengi konungr í Reiðgotalandi. Hannvar ríkr ok hermaðr mikill, ok eru frá honum komnarkonunga ættir. Sonr hans var Heiðrekr úlfhamr, ersíðan var lengi konungr í Reiðgotalandi. Hann áttidóttur, er Hildr hét. Hún var móðir Hálfdanar snjalla,föður Ívars ins víðfaðma. Ívarr inn víðfaðmi kom meðher sinn í Svíaveldi, sem segir í konunga sögum, enIngjaldr konungr inn illráði hræddist her hans okbrenndi sik sjálfr inni með allri hirð sinni á þeim bæ,er á Ræningi heitir. Ívarr inn víðfaðmi lagði þá undirsik allt Svíaveldi. Hann vann ok Danaveldi ok Kúrland,Saxland ok Eistland ok öll austrríki allt til Garðaríkis.Hann réð ok vestra Saxlandi ok vann hlut Englands;þat er kallat Norðumbraland. Ívarr lagði þáundir sik allt Danaveldi, ok síðan setti hann þar yfirValdar konung ok gifti honum Álfhildi, dóttur sína.Þeira sonr var Haraldr hilditönn ok Randvér, er fellí Englandi. En Valdarr andaðist í Danmörk; tók þáRandvér Danaríki ok gerðist konungr yfir. En Haraldrhilditönn lét gefa sér konungsnafn í Gautlandi, oksíðan lagði hann undir sik öll framar nefnd ríki, erÍvarr konungr inn víðfaðmi hafði átt. Randvér konungrfekk Ásu, dóttur Haralds konungs ins granrauðanorðan ór Noregi. Sonr þeira var Sigurðr hringr.Randvér konungr varð bráðdauðr, en Sigurðr hringrtók konungdóm í Danmörk. Hann barðist við Haraldkonung hilditönn á Brávelli í eystra Gautlandi, ok þarfell Haraldr konungr ok mikill fjöldi liðs með honum.Þessar orrostur hafa í fornum sögum frægastarverit ok mest mannfall orðit ok sú, er Angantýr okhans bróðir börðust á Dúnheiði. Sigurðr konungrhringr réð Danaríki til dauðadags, en eptir hann Ragnarrkonungr loðbrók, sonr hans.Sonr Haralds hilditannar hét Eysteinn inn illráði.Hann tók Svíaríki eptir föður sinn ok réð því, þar tiler synir Ragnars konungs felldu hann, svá sem segirí hans sögu. Þeir synir Ragnars konungs lögðu þá undirsik Svíaveldi, en eptir dauða Ragnars konungs tókBjörn, sonr hans, járnsíða Svíaveldi, en Sigurðr Danaveldi,Hvítserkr Austrríki, Ívarr inn beinlausi England.Synir Bjarnar járnsíðu váru þeir Eiríkr ok Refill.Hann var herkonungr ok sækonungr, en Eiríkr konungrréð Svíaríki eptir föður sinn ok lifði litla hríð.Þá tók ríkit Eiríkr, sonr Refils; hann var mikill hermaðrok allríkr konungr. Eiríks synir, Bjarnar sonar,váru þeir Önundr uppsali ok Björn konungr. Þá komSvíaríki enn í bræðra skipti; þeir tóku ríki eptir EiríkRefilsson. Björn konungr efldi þann bæ, er at Haugiheitir; hann var kallaðr Björn at Haugi. Með honumvar Bragi skáld. Eiríkr hét sonr Önundar konungs, erríki tók eptir föður sinn at Uppsölum; hann var ríkrkonungr. Á hans dögum hófst til ríkis í Noregi Haraldrhárfagri, er fyrstr kom einvaldi í Noreg sinna ættmanna.Björn hét sonr Eiríks konungs at Uppsölum;hann tók ríki eptir föður sinn ok réð lengi. SynirBjarnar váru þeir Eiríkr inn sigrsæli ok Óláfr; þeirtóku ríki eptir föður sinn ok konungdóm. Óláfr varfaðir Styrbjarnar ins sterka. Á þeira dögum andaðistHaraldr konungr inn hárfagri. Styrbjörn barðist viðEirík konung, föðurbróður sinn, á Fýrisvöllum, ok þarfell Styrbjörn. Síðan réð Eiríkr Svíaríki til dauðadags.Hann átti Sigríði ina stórráðu. Óláfr hét sonr þeira, ertil konungs var tekinn í Svíþjóð eptir Eirík konung.Hann var þá barn, ok báru Svíar hann eptir sér; þvíkölluðu þeir hann skautkonung, en síðan Óláf sænska.Hann var lengi konungr ok ríkr. Hann tók fyrst kristniSvíakonunga, ok um hans daga var Svíþjóð kölluðkristin. Önundr hét sonr Óláfs konungs sænska, erkonungdóm tók eptir hann ok varð sóttdauðr. Á hansdögum fell Óláfr konungr inn helgi á Stiklastöðum.Eymundr hét annarr sonr Óláfs sænska, er konungdómtók eptir bróður sinn. Um hans daga heldu Svíar illakristnina. Eymundr var litla hríð konungr.
16
Steinkell hét ríkr maðr í Svíaríki ok kynstórr; móðirhans hét Ástríðr, dóttir Njáls Finnssonar ins skjálga afHálogalandi, en faðir hans var Rögnvaldr inn gamli.Steinkell var fyrst jarl í Svíþjóð, en eptir dauða Eymundarkonungs tóku Svíar hann til konungs. Þá gekkkonungdómr ór langfeðgaætt í Svíþjóð inna fornu konunga.Steinkell var mikill höfðingi. Hann átti dótturEymundar konungs. Hann varð sóttdauðr í Svíþjóðnær því, er Haraldr konungr fell á Englandi. Ingi hétsonr Steinkels, er Svíar tóku til konungs næst eptirHákon. Ingi var þar lengi konungr ok vinsæll ok velkristinn. Hann eyddi blótum í Svíþjóð ok bað fólk alltþar kristnast, en Svíar höfðu of mikinn átrúnað áheiðnum goðum ok heldu fornum siðum. Ingi konungrgekk at eiga konu þá, er Mær hét. Bróðir hennarhét Sveinn. Inga konungi þokknaðist enginn maðr svável, ok varð hann í Svíþjóð inn ríkasti maðr. Svíumþótti Ingi konungr brjóta forn landslög á sér, er hannvandaði um þá hluti, er Steinkell hafði standa látit. Áþingi nokkuru, er Svíar áttu við Inga konung, gerðuþeir honum tvá kosti, hvárt hann vildi heldr haldavið þá forn lög eða láta af konungdómi. Þá mælti Ingikonungr ok kveðst eigi mundu kasta þeiri trú, sem réttværi. Þá æptu Svíar ok þröngdu honum með grjóti okráku hann af lögþinginu. Sveinn, mágr konungs, vareptir á þinginu. Hann bauð Svíum at efla blót fyrirþeim, ef þeir gæfi honum konungdóm. Því játa þeirallir; var Sveinn þá til konungs tekinn yfir alla Svíþjóð.Þá var fram leitt hross eitt á þingit ok höggvití sundr ok skipt til áts, en roðit blóðinu blóttré. Köstuðuþá allir Svíar kristni, ok hófust blót, en þeir rákuInga konung á brott, ok fór hann í vestra Gautland.Blót-Sveinn var þrjá vetr konungr yfir Svíum.Ingi konungr fór með hirð sína ok sveit nokkuraok hafði lítinn her. Hann reið austr um Smáland okí eystra Gautland ok svá í Svíþjóð. Hann reið bæðidag ok nótt ok kom óvart Sveini snemma morguns.Þeir tóku hús á þeim ok slógu eldi í ok brenndu liðþat, er inni var. Þjófr hét maðr lendr, er þar branninni; hann hafði áðr fylgt Sveini. Blót-Sveinn gekk útok var þegar drepinn. Ingi tók svá konungdóm yfirSvíum ok réttleiddi þá enn kristnina ok réð ríkinu tildauðadags ok varð sóttdauðr. Hallsteinn hét sonr Steinkelskonungs, bróðir Inga konungs, er konungr varmeð Inga konungi, bróður sínum. Synir Hallsteinsváru þeir Philippus ok Ingi, er konungdóm tóku íSvíþjóð eptir Inga konung gamla. Philippus átti Ingigerði,dóttur Haralds konungs Sigurðarsonar; hann varskamma stund konungr.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.