Helga þáttr Þórissonar

Old Norse · Sagas · 3 sections

1
ÞÓRIR hét maðr, er bjó í Noregi á bæ þeim, er áRauðabergi heitir. Þessi bær er skammt frá Víkinni.Þórir átti tvá syni. Hét annarr Helgi, en Þorsteinnannarr; báðir váru þeir þrifligir menn, ok var þó Helgiframar um íþróttir. Faðir þeira var hersir at nafnbót.Hann var í vináttu við Óláf konung.Þat var á einu sumri, at þeir bræðr höfðu kaupferðnorðr til Finnmerkr ok höfðu smjör ok flesk til kaupsvið Finna. Fengu þeir góða kaupferð ok heldu aptr atáliðnu sumri ok kómu um dag við nes þat, er hétVímund. Þar var allgóðr skógr. Gengu þeir á land uppok fengu nokkurt mösurtré. Verðr Helga lengra gengití skóginn en öðrum mönnum. Síðan kastar yfir myrkrimiklu, svá at hann hittir eigi til skipsins á þeim aptni;tekr nú ok skjótt at dimma af nótt. Þá sér Helgi, hvartólf konur ríða ór skóginum. Þær váru allar á rauðumhestum ok í rauðum reiðklæðum. Þær stigu af baki.Allr reiðingr hestanna þá glóaði við gull. Ein bar þaraf öllum um vænleik, ok allar aðrar þjóna henni,þessi inni sköruligu konu. Hestar þeira gengu á gras.Eptir þat settu þær niðr eitt fagrt tjald. Var þat stafatmeð ýmsum litum ok víða gullskotit, ok öll höfuðinváru við gull búin, er af upp gengu landtjaldinu, oksvá stöngin, er upp stóð, ok mikill gullknappr ofan á.Ok er þær höfðu um búizt, reistu þær borð ok báruá margs konar krásir. Þá tóku þær handlaugar, vatnskarlok munnlaugar, gervar af silfri, ok allt laugat í gulli.Helgi stóð nærri tjaldi þeira ok horfði á. Sú, er fyrirþeim var, mælti: "Helgi, gakk hingat, ok þigg hér matok drykk með oss." Hann gerir svá. Helgi sér, at þar erfríðr drykkr ok önnur fæðsla ok væn ker. Þá váru borðofan tekin ok hvílur búnar, ok váru þær miklu skrautligrien annarra manna sængr. Sú kona spyrr Helga, erfyrir þeim var, hvárt hann vildi heldr liggja einn samaneða hjá henni. Helgi spyrr hana at nafni. Hún svarar:"Ek heiti Ingibjörg, dóttir Guðmundar af Glæsisvöllum."Helgi mælti: "Hjá þér vil ek liggja." Ok svá gerðuþau þrjár nætr í samt. Var þá bjart veðr; standa þau þáupp ok klæðast. Ingibjörg mælti þá: "Nú munum vithér skilja. Eru hér kistlar tveir, annarr er fullr af silfri,en annarr af gulli, er ek vil gefa þér, ok seg engummanni, hvaðan þat kom." Eptir þat ríða þær burt samaveg sem þangat, en hann fór til skips síns. Fagna þeir honumvel ok spyrja, hvar hann dvaldist, en hann vill þarekki frá segja. Halda þeir þá suðr með landi ok komaheim til föður síns ok hafa aflat mikils fjár. Faðir Helgaok bróðir spyrja, hvaðan honum kom svá mikit fésem hann hafði í kistlunum, en hann vill þat eigisegja.
2
Nú líðr svá fram til jóla. Þat var eina nótt, atkemr á býsna veðr. Þorsteinn mælti við bróður sinn:"Vit skulum standa upp ok vita, hvat líðr um skipokkart." Þeir gera svá, ok var þat fast vel. Helgi hafðilátit gera drekahöfuð á skip þeira upp á stafnana okbúa vel fyrir ofan sjó. Fór þat fé þar til, er Ingibjörggaf honum, dóttir Guðmundar konungs, en sumt læstihann í drekahálsinum. Þá heyra þeir brest mikinn.Þar ríða at þeim tveir menn ok höfðu Helga í burtmeð sér. Veit Þorsteinn eigi, hvat af honum verðr. Fellrþá veðrit skjótt. Þorsteinn kemr heim ok segir föðursínum þenna atburð, ok þykkir þetta mikil tíðendi.Ferr hann þegar á fund Óláfs konungs ok segir honum,hvar komit var, ok biðr hann nú verða vissanum, hvar er sonr hans er niðr kominn. Konungr segistþat gera mundu, sem hann beiddi, en kveðst þó óvísthugr um segja, hver nyt frændum hans mundi at honumverða.Síðan fór Þórir heim, ok líðr svá þetta ár ok alltfram á jól annat ár, ok sitr konungr á Alreksstöðumum vetrinn. Þá kemr átti dagr jóla, ok um kvelditganga þrír menn í höllina fyrir Óláf konung, þáer hann sat yfir borðum. Þeir kveðja hann vel. Konungrheilsar þeim vel í móti. Er þar kominn Helgi, enmenn kenna eigi hina tvá. Konungr spurði þá at nafni,en hvárrtveggi kveðst Grímr heita. "Erum vit sendiraf Guðmundi á Glæsisvöllum hingat til yðar. Hannsendi yðr kveðju sína ok þar með tvau horn." Konungrtók við, ok váru gullbúin. Þetta váru allgóðir gripir.Óláfr konungr átti tvau horn, er Hyrningar váru kallaðir,ok þó at þau væri harðla góð, þá váru þau þóbetri, er Guðmundr sendi honum. "Þess beiddi Guðmundrkonungr yðr, herra, at þér værið vinir hans, okþótti mestu varða um yðra þykkju, meir en allra annarrakonunga." Konungr svarar þá engu, en lætr vísaþeim til sætis félögum. Konungr lætr fylla hornin Grímaaf góðum drykk ok lætr byskup blessa ok lét færa þeimGrímum, at þeir drykki fyrst af. Þá kvað konungrvísu þessa:"Gestir skulu hornumí gegn taka,meðan hvílast látum þennaþegn Guðmundar,ok af samnafnasínum drekki;svá skal Grímumgott öl gefast."Þá taka Grímar við hornunum ok þykkjast nú vita, hvatbyskup hefir yfir lesit drykkinum. Þeir segja þá: "Eigiferr nú fjarri því, sem Guðmundr, konungr várr, gattil. Er þessi konungr prettóttr ok kann illa gott at launa,því at konungr várr gerði til hans sæmiliga. Stöndumnú upp allir ok verðum í brottu heðan." Svá gera þeir.Verðr þá hark mikit í stofunni. Þeir slógu niðr drykkinumaf hornunum ok slökktu login. Þá heyrðu þeirbresti stóra. Konungr bað guð til gæta ok bað mennupp standa ok stöðva þetta hark. Síðan verða þeir Grímarúti ok Helgi með þeim. Váru þá ljós upp tendruð íkonungs herbergi. Sjá þeir þá drepna þrjá menn, enþar liggja hornin Grímar á gólfinu hjá inum dauðum."Þetta er undr mikit," sagði konungr, "ok væri betr,at slík yrði sjaldan. Ok þat hef ek heyrt sagt af Guðmundiaf Glæsisvöllum, at hann sé mjök fjölkunnigrok illu megi helzt við hann skipta, ok eru þeir mennilla komnir, er undir hans valdi eru, ef vér mættumnokkut at gera."Konungr lét varðveita hornin Gríma ok af drekka,ok dugir þat vel. Þar er nú kallat Grímaskarð ofan atAlreksstöðum, er þeir hafa austan farit, ok er þat engramanna at fara þar síðan.
3
Nú líðr af vetrinn, ok kemr annarr átti dagr jóla,ok er konungr í kirkju ok hirð hans at hlýða messu.Þá koma þar þrír menn til kirkjudyra, ok er einn eptir,en tveir fara í brott ok mæla þetta áðr: "Hér færum vitþér Gretti, konungr, ok er eigi víst, nær þú færir afþér." Kenna menn þar Helga. Síðan gengr konungr tilborða, ok er menn tala við Helga, verða menn þess varir,at hann er blindr. Frétti konungr þá, hverju gegndium hans hag eða hvar hann hefði verit þessa stundalla. Hann segir þá konungi fyrst frá því, er hannfann konurnar í skóginum, þá frá því, er þeir Grímargerðu veðrit at þeim bræðrum, er þeir vildu bjargaskipinu, ok síðan höfðu þeir Grímar hann með sér tilGuðmundar á Glæsisvöllum ok færðu hann Ingibjörgu,dóttur Guðmundar. Þá mælti konungr: "Hversu þóttiþér þar at vera?" "Allgott," segir hann, "ok hvergihefir mér betra þótt." Þá spurði konungr at um siðuGuðmundar konungs ok at fjölmenni eða athöfn. Enhann lét yfir öllu vel ok sagði, at hans var miklu fleirien hann fengi talit. Konungr mælti: "Hví fóru þér sváskjótliga í brott í fyrra vetr?" "Guðmundr konungrsendi þá til at svíkja yðr," segir hann, "en fyrir bæniryðrar lét hann mik lausan, svá at þér mættið vita, hvater af mér væri orðit. En því fóru vér svá skjótt í brottnæstunni, at þeir Grímar höfðu eigi náttúru til atdrekka þann drykk, er þér létuð signa. Urðu þeir þessureiðir, at þeir sá sik yfirstigna, ok því drápu þeir mennyðra, at svá sagði Guðmundr konungr fyrir, ef þeirfengi ekki mein yðr gert. En hann sýndi tign sínaí því, at hann sendi yðr hornin, at þér mundiðþá síðr eptir mér leita." Konungr spurði: "Hví fórtunú í brott öðru sinni?" Hann svarar: "Ingibjörg olliþví. Hún þóttist eigi mega liggja hjá mér nema meðmeinlætum, ef hún kæmi við mik beran, ok því fór ekmest í brott, enda vildi Guðmundr konungr ekki þreytavið yðr, þegar hann vissi, at þér vilduð mik í brott hafa.En um tign ok risnu Guðmundar konungs má ek eigi ífám orðum segja ok um fjölmenni þat, er með honumer." Konungr spurði: "Hví ertu blindr?" Hann svarar:"Ingibjörg Guðmundardóttir greip ór mér bæði augun,þá er vit skildum, ok sagði, at konur í Noregi mundumín skamma stund njóta." Konungr sagði: "Makligrværi Guðmundr meingerða af mér fyrir þau manndráp,er hann gerði, ef guð vildi þat vera láta."Síðan var sent eptir Þóri, föður Helga, ok þakkaðihann honum vel, er sonr hans var aptr kominn órtrölla höndum. Ferr hann síðan heim, en Helgi er eptirmeð konungi ok lifir til annarrar jafnlengdar. En konungrhefir hornin Gríma með sér, þá er hann fór síðastasinn ór landi. En þat segja menn, þá er Óláfr konungrhvarf af Orminum langa, at hyrfi ok hornin okhafi engi maðr þau sét síðan. Ok lýkr hér frá Grímumat segja.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.