Ancient Texts

← Library

Hálfdanar saga Eysteinssonar

Old Norse · Sagas · 27 sections

  1. 1

    ÞRÁNDR hefir konungr heitit. Við hann er kenndrÞrándheimr í Noregi. Hann var sonr Sæmingskonungs, sonar Óðins, er réð fyrir Hálogalandi. Sæmingrátti Naumu, er Naumudalr er við kenndr. Þrándrvar mikill höfðingi. Hans kona hét Dagmær, systirSvanhvítar, er Hrómundr Gripsson átti. Þeira sonr hétEysteinn, en annarr Eirekr inn víðförli, er fann Ódáinsakr.Hans móðir er ekki nefnd. Eysteinn giftist okfekk dóttur Sigurðar hjartar, er Ása hét. Hennar móðirvar Áslaug, dóttir Sigurðar orms í auga. Eysteinn fekkmeð henni Finnmörk ok Valdres, Þótn ok Haðaland.Hann var ríkr ok stjórnsamr. Þau áttu son, er Hálfdanhét. Hann var ok stjórnsamr ok stilltr vel ok fríðr sýnumok vandist snemma við allar íþróttir, þær sem karlmannmáttu fríða ok betra var at hafa en missa. Hannvar vinfastr ok trúlyndr ok vinavandr, gleðimaðrmikill, svá at alla gleði mátti við hann eiga, en ef honummislíkaði, þá var hann þunglyndr ok langrækr, eneigi mjök bráðskapaðr. Hann óx upp með föður sínum,þar til hann var fimmtán vetra gamall. Þá tókmóðir hans sótt ok andaðist. Þótti konungi þat mikillskaði ok öllum öðrum, ok var hennar útferð gerð sæmiliga.Konungr undi lítt í ríki sínu þaðan í frá, ok fórhann í hernað hvert sumar.Maðr er nefndr Svipr. Hann var ríkr bóndi ok meðallagivinsæll. Hann átti þrjá sonu. Einn hét Úlfkell okvar kallaðr snillingr. Hann var mikill ójafnaðarmaðrok eigi mjök vitr. Hann var í hernaði með Eysteinikonungi ok hafði fimm skip sinna vegna. Konungr heltmikit af honum. Annarr sonr Svips hét Úlfarr. Hannvar ráðgjafi konungs. Hann var vinsæll maðr ok trúlyndr,ok þótti hann alls staðar bæta til bæði fyrir konungiok öðrum. Úlfr hét inn yngsti sonr Svips. Hannvar kallaðr Úlfr inn illi. Hann herjaði um Eystrasaltok um Bjarmaland. Hann hafði mikla ræningjasveitok var allóvinsæll.Eitt sumar herjaði Eysteinn konungr í Austrveginn.Úlfkell snillingr var þá með honum ok Hálfdan, sonrkonungs. Þeir höfðu þrjá tigi skipa vel skipuð, en Úlfarr,bróðir Úlfkels, hafði vald yfir ríki Eysteins konungs,meðan hann var í hernaðinum.

  2. 2

    Í þenna tíma réð fyrir Aldeigjuborg konungr sá, semHergeirr hét. Hann var við aldr. Ísgerðr hét kona hans.Hún var dóttir Hlöðvis konungs af Gautlandi. Bræðrhennar váru þeir Sigmundr, er var stafnbúi Haraldskonungs ins hárfagra, ok Oddr skrauti, faðir Gull-Þóris,er getr í Landnámabók á Íslandi. Þau áttu eina dóttur,er Ingigerðr hét. Hún var allra meyja fríðust ok svástór vexti sem karlmaðr. Flestir hlutir váru henni velgefnir. Hún var at fóstri með jarli þeim, er Skúli hét.Hann réð fyrir Álaborg ok jarlsríki því, sem þar látil. Hann var sagðr bróðir Heimis, fóstra BrynhildarBuðladóttur, er getr í sögu Ragnars konungs loðbrókar.Skúli var kappi mikill ok manna vitrastr.Kolr hét maðr. Hann var þræll Skúla. Hann varmikill maðr ok svá sterkr, at hann hafði tólf karla afl,til hvers sem hann gekk. Þat mátti kalla, at hann hefðimest ráð með jarlinum. Hann var honum dyggr. Dótturátti hann sér. Sú hét Ingigerðr ok var allra meyjafríðust ok mjök lík Ingigerði konungsdóttur bæði ávöxt ok yfirlit, en eigi var náttúra þeira lík, því atIngigerðr konungsdóttir var vel siðuð, en nafna hennarvar in mesta fála, en þó var hún vel mennt, því atkonungsdóttir hafði kennt henni hannyrðir, ok var húniðuliga í skemmu hennar.Skúli jarl unni mikit fóstru sinni. Eigi var Skúlikvángaðr. Íþróttamaðr var hann svá mikill, at engimaðr komast til jafns við hann.

  3. 3

    Eysteinn konungr er nú kominn fyrir Aldeigjuborgmeð her sinn. Hergeirr konungr var fáliðaðr fyrir. Eysteinnkonungr gekk at borginni með liði sínu. Hergeirrkonungr varði vel ok drengiliga, en þó var hanneigi við bardaga búinn, ok urðu þær málalyktir, atHergeirr konungr fell ok mestr hluti liðs hans. Enþegar konungr var fallinn, bauð Eysteinn konungr griðöllum þeim, sem eptir váru. Gafst þá upp bardaginn,ok gengu þeir til griða, sem eptir váru. Lét konungrþá hreinsa borgina. Síðan lét hann leiða drottningufyrir sik, en hún var í hörðu skapi. Konungr horfði áhana um stund ok mælti síðan: "Várkunn er þat," sagðihann, "at þér liggi í miklu rúmi þau tíðendi, sem hérhafa orðit öll saman, en bætr liggja til alls, ok vil eknú vera þér í bónda stað, ok er eigi vanfenginn maðrá mót honum, því at hann var gamall." "Engi lýti váruhonum at elli sinni," sagði drottning, "en þat uggirmik, hvárt ek verð þeim trú, sem hann hefir drepit.""Nú er um tvá kosti," sagði konungr, "sá annarr, atek mun taka þik frillutaki, ok helzt þat slíka stundsem auðit verðr; hinn annarr, at þú gifzt mér ok gefríkit allt í mitt vald, ok skal ek gera þinn sóma mikinn,ok óttumst ek eigi, at svik þín muni mér at banaverða, þá ek skal deyja." Drottning mælti: "Þat munsannast it fornkveðna, at hörð verða óyndisórræðin, okmun ek þann kjósa at eiga þik." Konungr segir sérþat nær skapi. Síðan var þetta mál til lykta snúit, októkust þessi ráð, ok er allt seinna en segir.

  4. 4

    En þessu næst kallar konungr saman alla sína menn.Hann mælti þá til Úlfkels snillings ok Hálfdanar, sonarsíns: "Svá er mál með vexti," sagði hann, "at Skúlijarl ræðr fyrir norðr í Álaborg. Þar er á fóstri meðhonum Ingigerðr, dóttir Hergeirs konungs. Skúli erkappi mikill, ok er oss ván, at hann muni koma áhendr oss með her. Því skulu þit fara austr á mót honumok leggja landit undir ykkr, en færa mér konungsdóttur,ok ef þit getið unnit landit, þá skal Úlfkellvera þar jarl fyrir drengiliga fylgd, er hann hefir mérfylgt, ok skal ek fá honum sæmiligt kvánfang, en Hálfdanskal eiga Ingigerði, ef honum hugnast þat ráð.Þeir bjuggu nú her sinn Úlfkell ok Hálfdan ok léttueigi fyrr en þeir koma til Álaborgar.

  5. 5

    Skúli jarl hafði nú frétt þau tíðendi, sem gerzt höfðuí Aldeigjuborg, ok því safnar hann at sér liði miklu.Ok er liðit var saman komit, tók Skúli sótt mikla. Hafðihann þá sanna frétt af her þeira Úlfkels ok Hálfdanar.Hann mælti þá við Kol: "Þat vil ek," sagði Skúli, "atþú gerist höfðingi fyrir liðinu. Tak þú upp merki mittok klæði, ok skal ek fá þér jarldóm, ok skal ek giftaþér Ingigerði, fóstru mína, ef þú fær sigr." Kolr kveðstþess albúinn. Sagði Skúli nú fyrir mönnum, hversubreyta skyldu. Hugðu liðsmenn eigi annat en Skúlimundi þat vera, sem Kolr var. Hann ferr nú með liðitá móti þeim Hálfdani ok Úlfkatli. Skúli jarl lá í þorpieinu, ok var honum nú heldr í aptrbata.Ingigerðr konungsdóttir kallar nöfnu sína, IngigerðiKolsdóttur, til sín ok mælti til hennar: "Ek vil, at þútakir við trúnaði mínum," sagði hún, "ok látir enganvita, meðan þú lifir. Þú skalt taka við klæðum mínum,því at vit erum mjök líkar. Skaltu kallast dóttir Hergeirskonungs, en ek taka við þínum klæðum ok faraá flótta með öðrum ambáttum, ok skaltu þenna trúnaðaldri láta uppi, á meðan vit lifum báðar. En ef þeirsigrast, sem til eru komnir, þá mun Hálfdan konungssonbiðja þín, ok ertu þá fullgift, en elligar Úlfkell,ok er þá góðr, hvárr sem upp kemr." Hún kveðst þettagjarna vilja, ok fór þetta fram.Nú koma þeir Hálfdan ok Úlfkell at með sinn her.Kolr lætr lúka upp borginni ok gengr ut með allan sinnher. Tekst þar bardagi, ok stendr hann með mikillimannhættu. Kolr var bæði sterkr ok stórhöggr, ok hugðuallir þar Skúla jarl vera, ok gekk hann í gegnum fylkingarþeira. Herbjörn hét frændi Skúla jarls. Hannhafði fylking í mót Hálfdani, ok váru þeira skipti allhraustlig,en svá lauk með þeim, at Herbjörn fell. Brastþá flótti í liði þeira. Hálfdan rak flóttann allt til skógar.Nú er at segja frá viðskiptum þeira Úlfkels ok Kols.Hafði Kolr þá drepit margan mann. Snæúlfr hét merkismaðrÚlfkells. Hann bar djarfliga fram merkit ok barðistdrengiliga. Þeir mættust nú Kolr ok Úlfkell, ok váruþeira viðskipti allhraustlig, ok börðust þeir svá lengi,at engi skakkaði með þeim, ok hjuggust af þeim allarhlífar. Kolr hjó þá mikit högg til Úlfkels. Þat kom áhjálminn utarliga ok tók af þat, er nam, ok var þatfjórðungrinn ok þar með eyrat it vinstra, ok var höggitsvá mikit, at Úlfkell fell; en Snæúlfr kom þá at okhjó til Kols, ok kom á andlitit ok tók af nefit ok báðarvarrirnar ok hökuna, ok fellu tennrnar niðr í gras.Kolr stóð eigi kyrr, þó at hann hefði fengit sárit. Hjóhann til Snæúlfs á hálsinn, svá at af tók höfuðit. Úlfkellvar þá á fætr kominn ok lagði til Kols fyrir brjóstit,svá at út gekk um herðarnar. Fell hann þá dauðrniðr. Brast þá flótti í lið þeira.Úlfkell rak flóttann, en Hálfdan sneri aptr. Hannsér, hvar tveir menn gengu. Þat var karl ok kerling.Menn höfðu mál af þeim, ok spurðu þau, hversu bardaginnhefði gengit, en þeir sögðu af it ljósasta, oksíðan skildu þeir. Karl var svá stirðr, at hann lá á herðumkerlingu, ok drögnuðu þau svá til skógar. Hálfdanspurði menn sína, við hvern þeir hefði talat, en þeirkváðu þat stafkarl veslugan. "At fá verðr of vandligahugat," sagði hann, "þar er sá karl, er mér er aptrsjáat ok betr væri drepinn." En þeir kváðu þat níðingsverk.Var hann þá kominn í skóginn, ok tjáði þá eigieptir þeim at leita.Ríðr Hálfdan nú heim til borgarinnar. Var Úlfkellþá kominn í borgina ok gekk at skemmu þeiri, er Ingigerðrvar í, ok var hún þá leidd fyrir hann. Hún mæltiþá til Úlfkels: "Þú hefir nú unnit sigr mikinn," sagðihún, "drepit höfðingja borgarinnar. Nú ef þér eruðréttir hermenn, þá munu þér eigi níðast á mér eða þeimmönnum öðrum, sem hér eru höfðingjalausir, ok látamik ná at finna mína móður." Úlfkell sagði, at -- "þatskal satt vera, því at þat, sem vér höfum af gert, skulumvér góðu bæta, bæði þér ok þinni móður, ef þúvilt vera oss trú ok holl, hlýðin ok eptirlát ok þverúðasteigi við oss." "Svá er nú komit mínu máli," sagði hún,"at ek ætla, at metnaðrinn hafi lítit at gera." Þeir hétuhenni góðu þar um. Váru þá loknar upp féhirzlur.Tóku þeir gull ok silfr ok þat annat, er þá lysti, engáfu grið mönnum öllum. Síðan var veittr umbúningrinum dauðum, ok var búit verðuliga um leiði Skúlajarls, er Kolr var reyndar. Lögðu þeir síðan land alltundir sik ok bjuggust síðan móts við Eystein konung,ok var Ingigerðr í ferð með þeim.

  6. 6

    Nú fréttir Eysteinn konungr heimkvámu þeira okhversu mikinn sigr þeir höfðu fengit. Fagnar hann þeimsæmiliga, ok skemmtu þeir honum frá ferðum sínum.Þakkar konungr þeim vel ok spyrr Hálfdan eptir, hversuhonum lízt á konungsdóttur, en hann kveðst eigi mjökkvenskyggn, en sagði þó, at hún væri væn kona. Ingigerðrvar nú komin í höll drottningar, ok fagnaðihún henni vel, en þó með minni blíðu en margr ætlaði.Þá lét konungr senda eptir þeim mæðgum. Ener þær kómu fyrir hann, mælti hann til Ísgerðar drottningar:"Nú er hér komin dóttir þín," sagði hann, "okvil ek nú með yðru ráði allan sóma gera bæði þér okhenni. Vili Hálfdan mínum ráðum fara fram, þá líkarmér vel, at hann fái hennar, ef hennar vili fellr þar tilok þinn, drottning." "Svá er hún viti borin," sagðidrottning, "at hún má vel hafa sjálf svör fyrir sér umslík mál." Þá mælti Hálfdan: "Eigi hefi ek mjök huglagtat kvænast svá búit. Hefi ek ok eigi margar konungadætrsét, en vel þykki mér sá giftr, sem Ingigerðiá, ok eggjandi vil ek þess vera, at þér séð gott ráðfyrir henni." Þá mælti Úlfkell: "Lengi hefi ek yðr þjónat,herra, ok vænti ek af yðr góðs, ok þætti mér mikillsómi, ef þér vilduð gifta mér þessa mey. Hefi ek oknokkut talat við hana áðr, ok hefir hún engi fjartækihaft um þetta mál." Konungr spyrr nú Ingigerði,hversu henni væri um þetta gefit, en hún kvað hannmestu mundu um ráða, ef móðir hennar legði eigi ímóti, -- "ok síðan vili þér, konungr, auka nokkurnafnbót við Úlfkel." En konungr spurði drottningu,hversu henni væri um gefit, en hún kvað sér þat beztlíka, at hann sæi fyrir, sem honum líkar.Eptir þetta gifti konungr Úlfkatli Ingigerði ok gafhonum jarlsnafn ok Álaborg til forráða ok þat ríki,sem þar lá til, ok var þá drukkit brullaup þeira. Oksíðan fór Úlfkell til Álaborgar ok tók undir sik ríkitok gerðist þar höfðingi yfir ok galt konungi skatt, okfór svá fram lengi, ok tókust upp ástir með þeim Ingigerði.

  7. 7

    Eysteinn konungr sitr nú í sínu ríki. Hann unni mikitÍsgerði drottningu. Hún lét sér alla hluti kvenmannligaverða til hans, ok líða svá þrír vetr.Þat bar til eitt sinn, at kaupskip mikit sigldi austanfyrir Bálagarðssíðu í stórviðri. Þat skip hvarf, ok fannstekki mannsbarn af, ok ætluðu menn, at stórviðri mundihafa brotit þetta sama skip. En eptir um haustit varþat einn dag, at tveir menn kómu til hirðar Eysteinskonungs. Þeir váru miklir vexti, en eigi vel klæddir.Ekki sáu menn gerla í andlitit þeim, því at þeir höfðusíða höttu. Þeir gengu fyrir konung ok kvöddu hannverðuliga, því at hann var optast blíðr í mali. Hannspurði, hvat manna þeir væri. Þeir sögðust báðir Grímarheita ok vera ættaðir utan af Rússía ok hafa misst peningasína í skipreika. Þeir báðu konung vetrvistar.Konungr spyrr drottning, hvat henni þætti ráð um, enhún sagði, at hann mundi sjálfr slíku ráða, en kvað þómarga ókunna menn misjafnt gefast, -- "er mér þá eigiaf at kenna, ef ek legg ekki til." Konungr kvað hanajafnan litlu vilja sér af skipta um ráðagerðirnar, -- "nenniek eigi at vísa þeim frá mat, at svá eru langt at komnirr."Var þeim nú skipat sæti þar, sem mætast gestirok hirðmenn. Þeir váru fáskiptnir við menn, en kómusér við alla vel. Grímr inn ellri var svá stórr vexti, atfáir váru hans líkar. Hann var sterkr ok fimr við allaleika ok var opt at leikum með konungsmönnum áskotbakka ok at knattleikum. Hann fór vel með aflisínu, lék á engan, en var eigi aflvana, ef aðrir leituðuá hann. Grímr inn yngri var mjúkr í öllum leikum,fimr við skot, en prófaði lítt aflraunir, en skaut allramanna bezt af handboga ok lásboga, en tefldi svá vel,at engi komst til jafns við hann. Hálfdan konungssonlagði opt leik sinn við hann, bæði um tafl ok skotfimi,en svá mikinn vörð helt hann á Grímunum, at enganótt sváfu þeir svá, at hann vekti eigi ok hefði vitundaf þeim, ok leið svá fram vetrinn at jólum.

  8. 8

    Þat var einn dag á jólum, at menn léku knattleikfyrir konunginum. Hann sat á stóli, en drottninginá öðrum. Grímarnir váru at leikunum, ok gat engileikit til jafns við inn stærra Grím nema Hálfdan konungsson.Aldri höfðu Grímar talat orð við drottningunaá þeim vetri. Einu sinni sló Grímr inn ellri út knettinum,ok átti Grímr yngri at sækja. Knöttrinn rannallt upp undir stól drottningar. Grímr gruflar eptirknettinum, en þá hann réttist upp, talaði hann nokkurorð í eyra drottningunni, en hún brá nokkut litvið. Á móti dagverðardrykkju gafst upp leikrinn. Tókumenn þá til drykkju. Konungr veitti kappsamliga umdaginn, ok fell hverr maðr sofinn niðr í sínu sæti, sásem eigi færði sik sjálfr til sængr. Konungr drakk lengium kveldit. Drottning sat hjá honum. Konungr spurðihana, hvat Grímr hefði talat við hana, en hún kveðsteigi hafa hent reiður á því. Konungr sagði, at húnvildi flestar sagnir hjá sér geyma ok um fátt sér vísbendinggera. Drottning bað hann vera sem varastanum sik. Gekk hún þá burt. Grímar váru þá sofnaðir.Gekk þá konungr at sofa ok Hálfdan, sonr hans, meðhonum. En er þeir kómu til skemmunnar, var drottningeigi þar. Konungr lagðist niðr í sængina í klæðumsínum ok lagði sverð sitt fyrir framan sik. Herbergissveinarnirdrógu upp skriðljósin, en Hálfdan gekk inní höll, ok lágu Grímar þar ok sváfu. Hálfdan sá, atinn minni Grímr hafði dregit af sinn glófann, ok varhöndin ber. Enga mannshönd þóttist hann slíka séthafa fyrir fegrðar sakir. Þar fylgdi með gull svá vænt,at eigi þóttist hann sét hafa annað slíkt, mest sakirsteins þess, sem í því var, ok hann skildi eigi, hverrarnáttúru hann var. Hann lokkar nú gullit af fingrinumok lét í glófann, en síðan bað hann draga uppljósin, ok settist hann niðr hjá Grímunum. Var þámyrkt it neðra í höllinni. Hann helt á glófanum íhendi sér. Skjótt fell svefn á hann, en vaknaði viðþat, at ljósin váru slokkin, en Grímr inn minni vattupp ljósi fyrir augu honum svá björtu, at hann þoldieigi á móti sjá, ok greip af honum glófann ok mæltisíðan: "Eptir þessari hendi, gulli ok glófa skaltu leitaok þreyja ok aldri náðir fá, fyrr en sá leggr jafnviljugraptr í þinn lófa, sem nú tók á burtu." En síðan snararhann ljósinu til þeira dyranna, sem skemmra var til,en hleypr til hinna sjálfr, sem lengra var til, ok þar út.

  9. 9

    Hálfdan sprettr nú á fætr ok hleypr til þeira dyranna,sem ljósinu var til snarat, ok váru þær þá læstar.Snýr hann þá til hinna dyranna ok hét á menn þá,sem inni váru, at þeir skuli vakna. Dyrrnar várulæstar, ok varð at brjóta þær upp, áðr en þeir kæmistþar út. Hálfdan vitjar skemmubúrsins, ok var konungrþar dauðr ok lagin sverði í gegnum ok þrír smásveinarnir,en inn fjórði komst upp á þvertréit ok sagði,at Grímr inn meiri hefði þar komit ok drepit konunginnok þa alla, sem dauðir váru, ok kallaði síðan:"Segið svá Hálfdani, at Vígfúss ok Ófeigr hafi hefntHergeirs konungs," -- ok gekk út síðan. Í þessu komdrottning í skemmuna, ok fengu henni þessi tíðendisvá mikils, at hún fell í óvit, ok þótti henni við dauðabúit. Var nú yss mikill í borginni, ok fóru menn atleita Grímanna bæði á sjó ok landi, ok fundust þeirhvergi, ok stóð þessi leit mánuð, ok var víða gátum tildreift. Þó dyrglaðist yfir þetta um síðir. Var þat þáflestra manna vili, at Hálfdan væri til konungs tekinn.

  10. 10

    Litlu síðar lætr Hálfdan kveðja þings. En er höfðingjarnirváru komnir, lögðu menn til bænarstað, atHálfdan væri konungr þeira, en hann svaraði svá, at --"þau tíðendi hafa hér gerzt fyrir litlu, at mér sómireigi konungsnafn at bera, á meðan svá stendr, því ateigi er ek óðalborinn til ríkis hér. Mun mörgum þykkjamér betr sóma at hefna föður míns ok leita at þeim,sem hann hafa drepit. Þykki mér ráð, at drottningsendi eptir Sigmundi, bróður sínum, at hann komihverninn sem þá breytum vér, en ek mun burt faraok eigi aptr koma, fyrr en ek hefi fundit minn föðurbana,hversu sem mér verðr um auðit hefndina."Drottning sagði, at henni þætti hvergi sitt ríki betrkomit en hjá honum.En hvat þar er um talat, er þat af ráðit, at Hálfdanbýst ór landi með fimm skip ok valdi með sérgóða drengi. Sigldi hann fyrst í Austrveginn, ok varðhonum bæði gott til fjár ok mannorðs, en aldri lá hannsvá vakandi, at væri eigi honum fyrir augum sú fagrahönd ok þat væna gull, sem hann missti í Aldeigjuborg.Látum hann nú sigla alla fimm vetr, sem hannvill.

  11. 11

    Þar tökum vér nú til, sem Úlfkell sitr norðr í Álaborgok kona Ingigerðr. Þau frétta nú lát Eysteinskonungs ok svá, með hverjum hætti þat hafði orðit.Talar Ingigerðr þá við Úlfkel, hvárt hann vill ekkikalla til ríkis eptir Hergeir konung, föður hennar.Hann kveðst þess albúinn. Síðan bjuggu þau ferð sínaok léttu eigi fyrr en þau kómu til Aldeigjuborgar.Sigmundr var þar fyrir með drottningu. Úlfkell kallartil ríkis í hönd þeim drottningu, en hún sagði, at þauhefði nóg ríki, þó at þau ágirntust eigi meira en þauhefði áðr, ok láta þó vel yfir, ef þau heldi því. Slóþá í heitingar með þeim. Fór Úlfkell þá heim ok safnarliði. Sigmundr fór þegar norðr eptir honum, okfundust þeir þar, sem heitir Krákunes, ok sló þegar íbardaga með þeim, ok lauk svá, at Úlfkell flýði einskipameð konu sína. Sigldi hann þá fyrst norðr íNoreg ok fann þar Úlfar, bróður sinn, ok sagði honum,hversu þeir Sigmundr höfðu skilit, ok öll þau tíðendi,sem gerzt höfðu í Austrveginum, ok bað nú, athann skyldi gefa upp ríkit í hans vald, ok sagði, atHálfdan hefði þó meira hans ríki í Austrveginum. Úlfarrbað hann eigi tala svá mikinn ódrengskap við sik,at hann muni gerast drottinssviki, ok bað hann heldreflast at liði ok sækja með stríði þat ríki, sem hannþættist eiga í Austrveginum, ok kveðst vildu styrkjahann til þess. Úlfkell lét sér þat ekki nægja, ok slóþá í kappmæli með þeim, ok lauk svá deilu þeira, atÚlfkell drap Úlfar, bróður sinn, en lagði landit alltundir sik, ok gerðist hann þar höfðingi yfir, ok þottiöllum þetta it mesta illvirki, ok varð hann af þessuóþokkasæll öllu saman.

  12. 12

    Ok sem Úlfkell hefir at sér tekit ríkit, safnar hannat sér liði ok skipum, ok helt hann þeim í Austrveginn.Hann hafði þrjá tigi langskipa ok dreka einn sjautuganat rúmatali. Hann hafði með sér víkinga ok útilegumennok hvert illmenni, sem hann kunni at fá.Ívarr böggull hét sá, er stýrði drekanum. Hann var berserkrok it mesta illmenni. Bróðir hans hét Hrafnkell.Hann var merkismaðr Úlfkels ok var manna sterkastr.Marga hafði hann aðra stóra menn ok sterka með sér.Þeir fóru óspakliga ok herjuðu á hvert land, þar semþeir kómu, ok tóku ósparliga strandhögg. Þeir váru nukomnir austr fyrir Hlynskóga, þar sem heitir Klyfandanes.Þaðan er ekki langt til Bjarmalands. Þar sigldu ámóti þeim tíu skip. Þau váru öll skipuð hraustumdrengjum, ok var þar kominn Hálfdan, sonr Eysteinskonungs, ok hafði hann frétt allt um ferðir þeira Úlfkels.En þegar þeir þekktust, spurði Hálfdan, hví Úlfkellhefði níðzt á bróður sínum eða tekit ríki sitt. Úlfkellsagði, at þeir hefði meira sitt ríki í Austrveginum,þat sem hann ætti. Hálfdan sagðist enga ván vitaþess, at hann stæði til nokkurs góðs ríkis.Síðan brutu þeir upp vápn sín, ok sló þar þegar íbardaga. En með því at liðsmunr var mikill, þá varðskjótt mannfall mikit í liði Hálfdanar. Sviði hét sámaðr, er mest ráð hafði með Hálfdani. Hann var sterkrmaðr. Hann sagði fyrir, hversu tengja skyldi skipin,ok lagði hann þeim svá kænliga saman, at Úlfkell komekki öllum sínum skipum við, ok lágu sum í skotmáli.Tekst nú harðr bardagi. Ryðst Hálfdan um fast. Sérhann, at þeim mun eigi duga at berjast til mæði. Þvíræðr hann til uppgöngu á drekann til Úlfkels ok þeirSviði báðir. Þar kom fyrstr á móti þeim Ívarr böggull,ok áttust þeir við hart vápnaskipti. Ívarr hjó til Hálfdanar,ok kom á hjálminn utanverðan ok tók af þat,er nam, en þat var kopprinn fyrir ofan höfuðit, okrakaði um höfuðit á Hálfdani. Hann hjó á móti tilÍvars ok af honum höndina við öxl uppi ok sundrmerkisstöngina. Sviði drap stafnbúa Úlfkels, er Egillhét. Þá lagði Ulfkell til Hálfdanar, ok kom á hannóvaran í gegnum skjöldinn ok brynjuna ok renndi útundir höndina. Fekk hann sár á síðunni, ok brotnuðuí honum þrjú rifin. Sviði lagði til Ívars bögguls, okkom í augat, ok var þat hans bani. Hálfdan hjó tilÚlfkels, en hann snerist undan á hæli, en sverðit komí þiljurnar, ok tók af Úlfkatli ina stærstu tána á inumhægra fæti. Úlfkell lagði þá með kesju til Hálfdanar.Hann stökk upp yfir vindásinn. Kesja kom í lokugatit.Hálfdan hljóp á skaptit ok braut í sundr. Sviði hjóþá til Úlfkels um þverar herðarnar, ok var þat höggsvá mikit, at Úlfkell fell á bæði kné. Þá kom steinshöggfyrir brjóst Sviða, svá at hann hraut út af drekanumok kom í bát, er flaut með borðinu. Í þessu slóHrafnkell til Hálfdanar með kylfu svá mikit högg, athann fauk útbyrðis. Sviði var nær staddr ok greip bátshakannok krækir Hálfdan upp ór kafinu. Hafði Hálfdanþá fengit sex sár ok var þá óvígr ok í óviti.

  13. 13

    Nú urðu mörg tíðendi senn. Þá sáu menn, at renndufram fyrir nesit hálfr þriði tugr skipa. Þau váru öllstór ok herklæddir menn á öllum. Maðr stóð við siglumikill vexti á einu skipinu ok silkitreyju ermalausri,vel brynjaðr. Hann spurði, hverir hér ætti svá ójafnanleik. Sviði sagði til it sanna ok svá, hvar þá var komit."Mun Hálfdan vilja þiggja lið af oss?" Sviði spurði,hvat manna hann væri. Hinn kvað hann þat enguvarða. Sviði kveðst gjarna lið vilja þiggja af þeim.Tókst þá bardagi í annat sinn ok er nú ákafari en fyrr.Menn Úlfkels váru mjök sárir. Inn mikli maðr á drekanumlagði at drekanum Úlfkels, en Sviði lagði atinum smærum skipunum, ok ruddust þau snart. Snerinú mannfallinu í lið Úlfkels. Inn mikli maðr réð tiluppgöngu á drekann. Úlfkell kom fyrst á móti honum,ok váru þeira viðskipti hörð ok löng. Inn miklimaðr hjó mikit högg til hans ok klauf fyrir honumallan skjöldinn, ok kom sverðit á fótinn ok tók af þrjártærnar utanfótar. Úlfkell hjó á móti, ok kom í hjálminn,ok stökk sverðit í sundr undir hjöltunum. Sá Úlfkellþá engan sinn kost annan en forða lífinu. Stökkhann þá í þat skip, sem næst honum var, ok flýði.Hrafnkell skaut tveimr kesjum senn at inum miklamanni, en hann tók báðar á lopti ok skaut aptr okhafði mann fyrir hvárri. Síðan lagði hann með atgeirtil Hrafnkels í gegnum skjöldinn ok báða handlegginaok vá hann upp ok kastaði honum út á sjóinn.Síðan ganga þeir svá hart at mönnum Úlfkels, at þeirurðu því fegnastir at biðja griða. Þeim var veitt þat, sembáðu, en eigi vildi inn mikli maðr hafa þeira þjónustu,ok var þeim sleppt fatlausum á land upp. Úlfkell flýðiundan einskipa ok kona hans með honum, en hinirtóku skip öll ok herfang, en þeir, sem eptir lifðu afmönnum Hálfdanar, gengu á vald ins mikla manns.

  14. 14

    Inn mikli maðr kom þar at, sem Hálfdan lá ok flaktií sundr af sárum. Hann mælti til Sviða: "Svá lízt mérá sár Hálfdanar, at þau mætti græða, ef þau tekr góðrlæknir, en eigi ætla ek honum henta hræringar eðasjóferðir, ok því mun ek senda hann á land upp tilvinar míns, er Hriflingr heitir. Kona hans heitir Arghyrna.Þau eru læknar góðir, en eiga ómegð mikla oklifa við handbjörg sína, ok er slíkt kölluð hriflingabjörg.Nú mun Hálfdani ekki lífs auðit, ef þau getaekki at gert, ok mun hann þá koma til okkar." Hannfekk nú til trúnaðarmenn sína at flytja Hálfdan áland upp ok fekk þeim hundrað marka silfrs ok baðsegja þeim karli, at þau legði slíkan hug á at græðahann sem sjálfan sik, ef hann kæmi til þeira, ok þauskulu segja honum fulla vissu, hvert hann ætti þessat vitja, sem hann hafði látit græða. Fara þeir nú okfinna karl ok kerlingu ok segja þeim þat, þeim varboðit, ok færðu þeim féit, en þau sögðu bæði, at þettaværi þeim full skylda. Fóru sendimenn í burtu, enþau hjón tóku til at græða hann, ok var þat torsótt,því at sár hans váru mjök sollin, ok lá hann átjánvikur í sárum ok varð þó græddr at heilu, en tólfmánaði varð hann þar at vera, áðr en hann fekk aptrsinn styrk, ok þótti honum sá tími langr, því at honumkom jafnan í hug in fagra hönd ok þat gull okglófi, sem hann hafði misst.

  15. 15

    Tökum vér nú þar til, sem Úlfkell snillingr flýðiór bardaganum. Hann komst til lands við fimmtándamann, en missti allt sitt lið annat. Hann helt nú spurnumtil, hvar Úlfr, bróðir hans, mundi vera, ok spyrsthonum svá til, at hann sé á Bjarmalandi. Fór hannnú á hans fund. Hárekr hét sá konungr, er þar réðfyrir. Dóttir hans hét Eðný. Úlfr hafði beðit hennar,en konungr vildi eigi gifta hana. Þá herjaði Úlfr álandi hans. Nú at þeir bræðr fundust, bera þeir ráðsín saman, at þeir skulu fara á fund Háreks konungs.Þeir höfðu sex tigi skipa. En er þeir kómu í hafnirþær, er lágu fyrir konungs höllinni, þá fór Úlfkellsnillingr á fund konungs ok kveðr hann sæmiliga. Konungrspurði, hvat manna hann væri. Hann sagði til itsanna. Konungr spurði, hverr stýrði þeim inum miklaher, sem þar var kominn, en Úlfkell sagði, at honumstýrði Úlfr inn illi, -- "en vit erum bræðr. Fór ek þvíá yðvarn fund, at vit viljum bjóðast til at vera yðrirmenn. Ef þú vilt gifta Úlfi dóttur þína, þá vil ekleggja til með Álaborg ok Aldeigjuborg ok öll þauríki, sem þar fylgja, því at þat er mín eign. Væntirmik, at yðr verði mikill styrkr at okkr bræðrum, enmörgum mun þykkja þröngt fyrir dyrum, ef vér skulumillt þreyta." Konungr bað hann fresta til umráðavið menn sína. Úlfkell veitti þat. Konungr spurði dóttursína, hvat hún leggr til, en hún sagði, at henni þættimikill vandi um hernað þeira bræðra, -- "en ef vístværi ríkit, þá þætti mér ásjávert," en kveðst einskisills synja fyrir þá, ef þeim væri synjat, ok urðu þærendalyktir, at Úlfr fekk Eðnýjar, ok tóku þeir bræðrlandvörn fyrir Bjarmalandi.Úlfkell helt spurningum til, hverr sá mundi vera,at barizt hefði við hann, þá þeir Hálfdan áttust við,en Hárekr konungr sagði honum, at sá hét Grímr, --"ok ræðr fyrir austr í Kirjálabotnum ok hefir brotiztþar til ríkis, ok vita menn eigi, hvaðan hann er ættaðr.Honum fylgir fóstrdóttir hans, svá fögr mær, atmenn hafa eigi spurn af annarri jafnvænni." "Þar ersá maðr," sagði Úlfkell, "at ek vildi á hefnileið róa,ef kostr væri, ok vilda ek þar til hafa hjálp ok styrkaf yðr." Konungr mælti: "Þat má oss vel saman koma,því at þar er sú mær, at ek ætla mér at biðja." Þeirsögðu báðir, at þeir vildu honum þar til standa, oksögðu, at þeim þótti þat vel stofnat, ok staðfesta meðsér, at þeir skulu þangat fara, þegar sumar kemr, okeigi fyrr í burtu en Grímr væri í helju, en konungrhefði fengit jungfrúna. Sátu þeir nú um kyrrt.En er váraði, bjuggu þeir skip sín. Þeir höfðuógrynni hers. Með þeim váru tveir konungar finnskir.Hét annarr Fiðr, en annarr Flóki. Þeir váru galdramenn.Fara þeir nú þangat til, at þeir koma austr íKirjálabotna ok fundu Grím. Þurfti þar eigi at sökumat spyrja. Buðu þeir Grími þegar bardaga eðahitt, at hann gæfist upp í þeira vald ok gæfi konungiríkit allt ok fóstrdóttur sína. Grímr sagði, at þeimskyldi meira fyrir verða, -- "á konungr þessi engar sakirvið oss, en þú, Úlfkell, munt fara verri för en fyrr."Sofa þeir í náðum um nóttina, en um morgun gekkGrímr út af kastalanum með öllu sínu liði, ok tókstþar in snarpasta orrosta, ok helzt sá bardagi til kvelds.Hafði Grímr misst þá margan mann. Fór hann þá aptrí kastalann, en at morgni dags tóku þeir til bardaga,ok var þá engi vápnfærr maðr eptir í kastalanum.

  16. 16

    Nú er þar til máls at taka, sem Hálfdan konungssoner, at hann er nú gróinn sára sinna ok hefir fengitallan sinn styrk. Kemr hann nú at máli við þau karlok kerlingu ok sagði, at sik lysti í burtu þaðan, ok spyrreptir, hvat manna þat mundi vera, er hann hefði þangatsent til lækningar, eða hverjum hann mundi lífgjöf eigaat launa. Hriflingr svarar: "Með því at ek treysti þértil drengskapar, þá má ek gera þér ávísun um, hvarhann er. Grímr heitir maðr, er ræðr fyrir austr í Kirjálabotnum.Hann er kappi mikill. Hann sendi þik hingattil mín. Mættir þú nú launa honum lífgjöfina, því athonum er nú þörf góðra drengja. Þar er nú kominn Hárekrkonungr af Bjarmalandi, Úlfr inn illi ok Úlfkellsnillingr ok vill hefna þeirar svívirðingar, er hann fekkí yðrum viðskiptum. Eru þeir nú á veg komnir meðher sinn, ok er mér sagt, at Hárekr konungr vili fáfóstrdóttur Gríms, er Ingigerðr heitir ok er allra meyjafríðust." "Vel segir þú, fóstri minn," sagði Hálfdan, "enþó er þat annat, at mér þykkir eigi minna á liggja, atþú segðir mér, hverr drepit hefði föður minn." "Glöggtmá ek þér þat segja," sagði karl, "sá maðr heitir Skúli,ok ef ek skal þér satt segja ok eigi ljúga at þér, þá erþetta sá inn sami Grímr, sem þér hefir líf gefit, ok ernú mikit undir drengskap þínum, er þit finnizt. En svámikill kappi er Skúli, at fullskipat er hverjum manni,sem einvígi á við hann. "Kanntu nokkut at segja mérveg, þann skemmstr er," sagði Hálfdan, "því at þangatvildi ek koma sem skjótast?" "Torsóttir er hér flestirvegir," sagði Hriflingr, "en á skipum má ekki faraskemmr en fimm vikur, ok er þat in mesta mannhættafyrir sakir víkinga ok hermanna. Annarr vegr liggr iteystra, ok er þar þó at fara fjöll ok eyðimerkr, ok er þatlangr vegr ok torsóttr ok óvíst, at fram komist. In þriðjaleið er skemmst, ef hún tekst vel, því at hana má faraá þrem vikum, en margt er þar til tálmanar: Fyrst erskógr tuttugu rasta langr, er heitir Kolsskógr. Þar liggrspellvirki sá, er Kolr heitir, ok dóttir hans, er Gullkúlaheitir. Engum er þeim lífs at vænta, er þau finnr. Annarrskógr er þaðan skammt, er heitir Klifskógr, fjögurrarasta ok tuttugu. Þar er spellvirki sá, er Hallgeirr heitir.Með honum er einn villigöltr, verri viðreignar en tólfkarlar. Þar næst kemr á þann skóg, er kallaðr er Kálfárskógr,sextán rasta ok tuttugu. Þar fæst eigi til matarutan ber ok safi. Er þar sá spellvirki, er Selr heitir, okmeð honum einn hundr stórr sem naut. Hann hefirmanns vit ok er betri til vígs en tólf karlar. Ener þú kemr af skóginum, fellr lögr austan af Kjölunum.Engi veit, hvar hann sprettr upp. Þat er þeiraeinna manna sund, sem bezt eru syndir, at leggjast yfirlöginn, en þaðan er eigi langt til kastala þess, sem Skúliræðr fyrir. Bæri þér ekki til dvala, þá væri nærhæfi, at þú kæmir þar, þá bardaginn ætti at vera."Hálfdan bað hann búa ferð sína.At morgni dags býr Hálfdan ferð sína. Gekk hanntil kerlingar ok bað hana vel lifa. Kerling mælti mörgumfögrum orðum yfir honum. Tók hún þá undanhöfðalagi sínu tötrabagga. Þar tók hún ór sax. Þat varfínt sem spegill. Sýndist honum eitr drjúpa ór eggjumþess. Hún sagði honum, at sá mundi jafnan sigr hafa,sem þat bæri, ok þat mundi eigi í höggvi staðar nema,ef vel er til höggvit. Hún tók eitt steinasörvi ok batt umháls honum ok bað hann þess, at þat skyldi eigi ór staðhrærast. Síðan kyssti hann kerlingu. Karl gekk á vegmeð honum ok sagði honum, hvert hann skyldi stefna.Hann gaf honum skikkjurakka sinn ok bað hann þareptir fara, sem hann færi undan, ok fara aldri þá götu,sem hann vildi eigi fara, ok kvað hann kunna at forðastbyggðir þeira illvirkjanna. Hálfdan kvað ekki spellvirkjaverða sér at bana, -- "en ef þér verðr féfátt, þávitja þú til skálanna, því at ek mun ekki með mér bera,þó at ek gæta kleimt einhvern þeira." Síðan skilduþeir karl, ok bað hvárr vel fyrir öðrum.

  17. 17

    Hálfdan snýr nú á skóginn, ok er hann hafði gengittvá daga, þá sá hann einn leynistíg. Hundrinn vildistíginn, en Hálfdan gekk fram brautina, þangat til athann fann skála. Þar var hnigin hurð á klofa. Hálfdanhratt henni upp, en í því hann gekk inn, þá var Gullkúlaþar fyrir, dóttir Kols, ok hjó á háls honum meðbitrligri skálm, en þar var undir steinasörvi kerlingarok brast við hátt, en skálmin stökk í sundr. Hálfdangreip hana upp ok rak hana niðr fall mikit ok greipsíðan í annan fótinn á henni ok reif hana sundr atendilöngu ok kastar henni síðan út fyrir dyrr. Kolr komheim á móti dagsetri, ok er hann laut í dyrrnar, þásetti Hálfdan saxit á hálsinn, ok var þat hans bani. Enum nóttina, þá er Hálfdan var í svefni, kómu þau innbæði, Kolr ok dóttir hans, ok sóttu þau bæði at Hálfdani.Hundrinn hljóp upp ok reif Gullkúlu á náranumok rakti ór henni þarmana. Hálfdan hljóp undirskálabúann, ok glímdu þeir lengi, en svá lauk, at Hálfdanfelldi hann ok braut hann á háls. Síðan tók hanneld ok brenndi þau upp bæði. Þar var hann tvær nætr.Síðan fór hann á burtu ok létti eigi fyrr en hann komá Klifskóg. Þar fann hann skála stóran, ok var hurðinsvá þung, at hann varð alls máttar at kosta, áðr húngekk upp. Hann sá þar rúm eitt. Þat hafði tvær álniryfir hans lengd. Ból sá hann þar svá mikit sem báss væri.Þá var sýnt húmat. Hann heyrði út gný mikinn, okheyrði hann, at göltrinn grenjaði ok lét ófrýnliga. GekkHálfdan þá út ór skálanum. Hundrinn hljóp gnöllrandiat geltinum, en göltrinn snerist undan. Hálfdan hjó eptirhonum ok ór honum rófuna. Göltrinn snerist aptr okstakk trýninu á millum fóta Hálfdanar ok vatt honum álopt, svá at honum varð laust saxit, en þó kom hannstandandi niðr. Skálabúi kom þá at ok sló til Hálfdanarmeð gaddakylfu, en hann snerist undan höggvinu ok gateigi nát saxinu. Hann greip í fótinn á geltinum okkippti honum at sér. Höggit kom á millum hlusta geltinum,ok brotnaði haussinn í honum. Hálfdan reif fótinnundan geltinum ok rak hann við eyra spellvirkjanum,svá at hann fell á kné. Hálfdan hljóp þá at honumok hratt hann um koll. Hann greip þá til Hálfdanar,ok sviptust þeir fast, ok urðu ýmsir undir. Þá hljóp atrakkinn karlsnautr ok beit í nefit á skálabúa ok reif afhonum nasirnar. Þá gat Hálfdan nát saxinu ok hjó afskálabúa höfuðit ok brenndi hann síðan upp at báli.Var hann þá stirðr ok móðr. Þar dvelst hann umnóttina.Síðan kom hann at Kálfárskóg ok kemr at skála Sels.Hurð var hnigin á miðjan klofa. Hann hljóp á hurðinaþrisvar, áðr en upp gekk. Hann settist í rúm skálabúa.Hann hafði eikarkefli í hendi ok tálgaði hvasst í báðaendana ok sveið í eldinum. Hann sá út um dyrrnar, hvarskálabúi ferr, ok hljóp hundrinn fram undan. HundrinnHálfdanar brá við þegar ok hljóp upp á þvertréit.Hálfdan gekk út á móti bóndanum, en þegar hundrinnsá hann, hljóp hann á mót honum með gapanda ginitok lætr allólmliga. Hálfdan rak höndina inn í kjaptinná honum ok snýr keflinu, svá at annarr endinn horfirupp í góminn, en annarr niðr, ok kom hann ekki samankjaptinum. Selr kom at í þessu ok hafði bjarndýr áherðunum, en hvalkálf fyrir sér.

  18. 18

    Selr kastar niðr byrðinni, en lagði bjarnsviðu til Hálfdanar.Hann hjó á móti með saxinu ok sundr sviðuskaptitok af honum alla fingrna á annarri hendi. Selrgreip upp stein ok snarar at Hálfdani. Hann skauztundan ok varð svá nær Sel, at hann greip í tönnina, erfram stóð ór múlastykkinu á honum. Hann brá sváhart við, at ór honum gekk tönnin. Hálfdan laust henniá nasir Sel ok braut í honum nefit ok allan tanngarðinn,ok var þursinn þá engum líkr nema sjálfum sér. Greiphann þá til Hálfdanar ok kreisti svá fast at síðum hans,at blóð fell út um eyru hans ok nasir. Hálfdan lék þáSel hælkrók, ok fell hann á bak aptr. Tönn hans kom ásteinasörvit, ok brotnaði einn steinninn. Hálfdan gat núhvergi hrært sik. Rakkinn karlsnautr hljóp þá framan ínasirnar á Sel ok klóraði ór honum bæði augun. Þá varðHálfdan lauss, ok hjó hann höfuð af Sel ok kastar honumsvá út á móðuna, er þar fell nær. Hann gekk nú athundinum ok mælti til hans: "Aldri skal þetta kefli órþínum kjapti ganga, nema þú sér mér jafnhollr sem þúvarst áðr Sel." Hundrinn skreið at honum ok sneri uppá sér maganum. Hálfdan tók þá keflit ór kjapti honum.Hundrinn varð svá feginn, at vatn rann ofan eptir trýninuá honum. Hálfdan fekk sér mat ok fór síðan at sofa,en um morguninn bjóst hann í burtu ok fór þangat til,at hann kom at leginum. Hundrinn Selsnautr rannfram með vatninu, þar til at hann fann eina mosahrúgu.Hann krafsar sundr hrúguna, ok var þar í bátr. Hálfdantók hann ok fór yfir löginn ok gekk eptir þat þann dagtil kvelds.

  19. 19

    At morgni dags sá Hálfdan kastalann, þann sem honumvar til vísat. Þenna morgin var Skúli jarl farinn tilbardaga á móti Háreki konungi ok þeim bræðrum, okvar þat langt í burt frá kastalanum. Hann hafði liðmiklu minna. Kastalinn var eyddr af vígum mönnum,en konur stóðu í vígskörðum, þá Hálfdan kom þar.Hann sá þar eina jungfrú, þá sem honum fannst mikitum. Hún gekk ofan at portinu ok heilsaði Hálfdani meðnafni. Hann tók vel kveðju hennar. Hún mælti þá tilhans: "Mál mun þér þykkja at sjá glófann ok gullit, þatsem þú misstir í Aldeigjuborg." "Muntu mega þvívalda?"sagði Hálfdan. "Miklu muntu mega um þat ráða," sagðihún. "Fóstri minn er nú í bardaga, ok væri honum núliðs þörf ok góðrar hjástöðu, ok munda ek flest til þessvinna, at hann fengi sigr." "Ekki á ek gott at launafóstra þínum," sagði Hálfdan, "en ef þú vilt handsalamér trú þína, þá mun ek fara til bardagans með fóstraþínum." Hún kastar þá út til hans glófanum ok baðhann hafa þat í festarpeninginn, -- "en gullit mun bíðahjá mér, þangað til vit vinnumst næst, en aldri verðrkastalinn af mönnum unninn, þó at ekki sé til varnar íhonum nema konur."

  20. 20

    Hálfdan fór nú til bardagans, ok var þá mikit mannfall.Sviði bar merki Skúla jarls ok gekk fram svá hraustliga,at hann drap merkismann Háreks konungs, erKrabbi hét. Hálfdan var eigi ístöðulauss. Hann réð þarfyrst at, sem fyrir var Flóki Finnakonungr. Konungrinnskaut af boga þrim örum senn, ok var maðr fyrirhverri. Hálfdan réðst á móti honum ok hjó með saxinuá bogann, svá at hann brotnaði, ok tók höndina af Flóka,ok flaug hún í lopt upp. Konungr rétti stúfinn upp ámóti, ok kom höndin þar niðr á ok var þá heil. Þettasá Fiðr Finnakonungr, ok varð hann at hrosshval okhljóp upp á þá, sem börðust á móti honum, ok urðuundir honum fimmtán menn ok fengu allir bana.Hundrinn Selsnautr hljóp at honum ok reif hann ísundr með tönnunum, en hvalrinn sló í sundr kjaptinum.Hundrinn karlsnautr hljóp inn í kjaptinn okalla götu niðr í kviðinn ok reif hann innan ok sleit órhonum hjartat, hljóp út síðan ok fell þegar dauðr niðr.Hálfdan reiðir nú saxit ok hjó til Flóka í öðru sinni,en hann blés á móti, svá at saxit fauk ór hendi Hálfdaniok kom fjarri niðr. Flóki hjó til Hálfdanar, ok komí steinasörvit, ok brotnaði skálmin, en Hálfdan fekk sárá hálsinum, þar sem steinninn var ór brotnaðr, en missthefði hann höfuðit, ef eigi hefði steinasörvit borgit honum.Hálfdan greip til Flóka ok rak hann niðr fall mikit.Í því kom at Úlfkell snillingr, ok átti Hálfdan þá viðmörgu at sjá. Hundrinn kom þá at ok reif allt andlititaf Flóka, en Flóki hryggspennti hundinn ok brautí honum hvert bein, ok lágu þeir þá báðir dauðir. Hálfdansá þá ekki sitt færi annat en hljóp á Úlfkel ok greipaf honum sverðit ok sló því flötu um nasir honum okbað hann verja sik, ok þá gat Hálfdan nát saxinu. Genguþeir þá saman ok börðust, ok lauk svá með þeim, at Úlfkellsnillingr fekk bana. Skúli jarl hafði þá drepit Úlfinn illa. Þá kom at Hárekr Bjarmakonungr ok sótti athonum, ok áttust þeir við hart vápnaskipti. Hárekr hjótil Skúla ok af honum allan skjöldinn, ok fekk hannsár á fingrna ok ekki mikit. Skúli hjó í móti ok afkonungi eyrat ok vangafilluna svá at berir skinu viðjaxlarnir. Þá varð Hárekr at flugdreka ok sló Skúla meðsporðinum, svá at hann lá í óviti. Þá kom at sá kappi, erGrubs hét, ok hjó fót undan drekanum, en drekinnkrækir annarri klónni til Grubs ok reif hann á hol ánáranum. Þá kom at Hálfdan ok hjó til drekans á hálsinn,ok var þat hans bani.Brast þá flótti í liðinu, ok flýðu víkingar til skipa okkómust undan á þremr skipum. Þat skip, sem Ingigerðr,dóttir Kols, var á, hljóp á sker, ok drukknaði hvertmannsbarn, sem á var. Hálfdan snýr nú þangat, sem bardaginnhafði verit, ok var þar miklu herfangi at skipta.Ekki fundu þeir Skúla jarl ok fara svá heim til kastalans.Váru nú bundin sár manna ok fluttr heim fjáraflinn.Ingigerðr fagnar þeim vel. Ok er þrjár nætrváru liðnar, kvaddi hún þings, ok kómu þar allir þeir,sem í kastalanum váru. Ingigerðr kom ok á þingit. Húnsettist á kné Hálfdanar ok gaf sik ok alla sína eigu honumí vald ok fekk honum gullit, þat sem fyrr var frá sagt."Sátt eru vit nú, Ingigerðr," sagði Hálfdan, "ef þúsegir mér, hvat þú mæltir við móður þína, áðr enfaðir minn var drepinn." "Ek bað, at hún skyldi látaopna skemmuna um nóttina, ok vil ek þat nú allt bæta,sem þér þykkir at um þetta ok allt annat, en þó munuhér í heldrum lögum hvárirtveggju hafa nokkut tilsíns máls."

  21. 21

    Þessu næst sáu þeir, hvar maðr gekk, ok kenndumenn þar Skúla jarl. Hann var herklæddr vel. Hanngekk fyrir Hálfdan ok tók af sér hjálminn ok mælti:"Nú er svá komit, Hálfdan, at ek vil bjóða þér sættirok sjálfdæmi fyrir þá hluti, sem ek hefi af brotit viðþik. Hér með vil ek bjóða þér fóstbræðralag ok gefaþér þar með Ingigerði, fóstru mína, en ef þú vilt ekkiþenna kost, þá mun ek ekki hætta til fleiri funda viðþik, ok mun þá hvárr fara með sínu máli sem kann.""Ekki mun þat duga," sagði Hálfdan, "renna ok aptrat sjá. Munda ek ekki frá mörgum tíðendum sagt hafa,þá vér Úlfkell snillingr áttumst við, ef þú hefðir þáeigi sýnt mér drengskap." "Aptr hefir þú nú hann launat,"sagði Skúli. Þá lagði Ingigerðr til, at þeir værisáttir, ok var þat þá auðsótt, ok þótti flestum mönnumþar hvárumtveggja fara drengiliga, ok urðu menn fegnirsætt þeira.Var nú síðan skipt herfangi, ok var þat svá mikit fé,at nú var sá margr fullríkr, sem fyrr hafði verit fátækr.Hálfdan lét þá búast við brullaupi sínu, ok á meðan þatvar gert, lét Hálfdan sækja fé sitt, þat sem spellvirkjarnirhöfðu, ok var þat svá mikit fé, at fimmtán stór skipváru hlaðin af allra handa gersemum. Hann lét ok sækjaHrifling karl ok allt hans hýski ok gerði hann fullríkan.Hálfdan helt nú brullaupit sitt ok bauð til öllum höfðingjum.Hafði Skúli jarl forsögn hér fyrir, ok fór veizlansæmiliga fram. Váru allir menn með sæmiligumgjöfum út leystir, ok varð Hálfdan af þessu vinsæll, sváat allir vildu honum þjóna.

  22. 22

    Þessu næst hafði Hálfdan þing við landsmenn ok lýstiþví, at herför skyldi vera til Bjarmalands innan mánaðar.Menn tóku vel undir þat, ok bjuggust allir afskyndingi ok kómu til Bjarmalands, ok var Skúli jarlþar í ferð. Var þar ekki mikil móttaka. Lögðust þeirland allt undir sik. Eðnýju, dóttur Háreks konungs,tók Hálfdan á sitt vald. Grundi hét sonr Háreks konungs.Hann var þá þrévetr. Hann var á fóstri með Bjartmarijarli, syni Raknars konungs, er gera lét Raknarsslóðann.Hann gerðist Hálfdani handgenginn. Eptir þettabjóst Hálfdan á burt þaðan ok heim til Aldeigjuborgar.Hafði hann þá í burt verit fimm vetr. Urðu mennhonum þar fegnir. Drottning tók vel við dóttur sinniok þakkaði bæði Hálfdani ok Skúla jarli, hversu vel þeirhöfðu til hennar gert.

  23. 23

    Sigmundr Hlöðvisson hafði þá landvörn fyrir Garðariki,bróðir Ísgerðar drottningar. Hann kom til mótsvið Hálfdan með miklu fjölmenni, ok var honum velfagnat. Þá lét Hálfdan þings kveðja. Hann tók svá tilmáls: "Nú hefi ek hér verit í Austrveginum sextánvetr, ok var þat hvárttveggja, at vér kómum hér harðligainn, enda fengum vér hér mikinn mannskaða, okhafa hér ýmsir aðra af baki riðit, ok munu vér þat núat léttu leggja, ef vér skulum vinskap saman eiga. Núviti þér, at sá orðrómr hefir hér á leikit, at Úlfkellsnillingr hafi átt Ingigerði, dóttur Hergeirs konungs,en þau eru nú dauð Úlfkell ok hans kona. Því vil eknú vita sannendi þessa máls af Ísgerði drottningu okSigmundi, bróður hennar, ok Skúla jarli, fóstbróðurmínum, hvárt þessi Ingigerðr, er ek hefi hingat flutt,er dóttir Kols eða Hergeirs konungs, því at ek hefðaætlat mér betra kvánfang, ef kostr hefði verit, en eigadóttur Kols." Þá svarar Ísgerðr drottning: "Þó at vérhöfum lengi harðliga saman keypt, þá vil ek þik í engupretta, Hálfdan, því at þú hefir valit þér inn bezta hlutaf várum viðskiptum. Því segi ek þér, at þessi Ingigerðrer mín dóttir ok Hergeirs konungs, sem þú hefir hingatfært, ok hún ein er erfingi réttr til þessa lands, ok þvílýsi ek hér, at ek gef mik ok mína dóttur ok þetta ríkiHálfdani til fullrar eignar, ok bæti svá hvárir sinn skaða,en gjarna vilda ek vita, at Skúli jarl hefði sæmiligakosti, þá sem honum vel líkaði."

  24. 24

    Skúli jarl hefr nú upp sína sögu ok sagði frá því, athann setti Kol höfðingja fyrir liðit ok hverninn þærnöfnur breyttu ok at þau Ingigerðr hefðu verit sá karlok kerling, sem flýðu undan Hálfdani við Álaborg okhann vildi nát hafa; segir nú sik ok sitt ríki í valdiHálfdanar. Hálfdan mælti þá: "Nú er svá komit, atlönd þessi öll lúta undir mik. Því vil ek nú birta yðr,hversu ek vil vera láta: Ek vil gefa Skúla jarli Ísgerðidrottning ok þat ríki, sem hún á hér í Garðaríki. Ekhefi nú í mínu valdi Bjarmaland ok Eðnýju, dótturHáreks konungs. Þat ríki vil ek gefa Sigmundi ok meynaþar með, ef þat er þeim báðum viljugt."Sigmundr lét sér þetta vel líka, ef meyjan vill þvísamþykkjast, en Eðný lézt eigi framar bónorðs sérvænta, -- "ok mun mér þetta vel líka." Hálfdan sagðistmundu vitja þess ríkis, sem hann átti í Noregi, -- "okmun þat hverjum heppnast sem hann til borinn er."Fór þetta nú fram, at þessi brullaup váru drukkin meðmjök miklu prís, ok at þeim enduðum fóru höfðingjarnirhverr til síns heima, en Hálfdan sat þar um vetrinn,ok váru góðar ástir með þeim Ingigerði. Sviða innsókndjarfa sendu þeir austr í Kirjálabotna, ok skyldihann vera þar höfðingi yfir ok hafa þat ríki af Skúlajarli.En um várit, þegar ísa leysti, safnar Hálfdan at sérbæði skipum ok mönnum, ok bjuggust þeir Sigmundrtil Bjarmalands ok Skúli jarl, ok tókst þeim sú ferð vel,ok lá landit laust í þeira valdi, ok gerðist Sigmundr þarhöfðingi yfir, en var þó með Hálfdani. Skúli jarl fórheim í Álaborg, ok unnust þau Ísgerðr drottning mikit.Þeira sonr var Hreggviðr, faðir Ingigerðar, er Göngu-Hrólfrátti.

  25. 25

    Þat er nú at segja af Hálfdani, at hann býst til Noregs,ok fór Sigmundr með honum ok Oddr skrauti, bróðirhans. Þeir höfðu frítt lið, ok er Hálfdan kom í Noreg,fögnuðu frændr hans honum vel, ok var hann til konungstekinn yfir Þrándheim ok öll þau ríki, er Eysteinnkonungr, faðir hans, hafði átt, ok var hann mikill vinsældamaðraf sínum undirmönnum. Þau Ingigerðráttu tvá sonu. Hét annarr Þórir hjörtr, en annarr Eysteinnglumra. Oddr skrauti gerðist landvarnarmaðrHálfdanar ok var inn mesti hreystimaðr. Hann fór tilÍslands í elli sinni, ok er þar mikil ætt frá honumkomin.Þessu næst kómu austan af Bjarmalandi menn Sigmundarok sögðu, at víkingar herjuðu á Bjarmalandok Nógarða. Þeir höfðu drepit Sviða inn sókndjarfa oklagt undir sik Kirjálabotna ok mikit af Rússlandi. Ener þeir fréttu þetta Hálfdan ok Sigmundr, söfnuðu þeirliði ok fóru austr til Bjarmalands.

  26. 26

    Í þenna tíma réð sá konungr fyrir Gestrekalandi oköllum ríkjum fyrir austan Kjöl, er Agnarr hét. Hannátti Hildigunnu, systur Háreks heitins Bjarmakonungs.Þau áttu tvá sonu. Hét annarr Raknarr, en annarrValr. Þeir váru víkingar ok lágu úti í Dumbshafi okherjuðu á jötna. Raknarr átti skip þat, sem Raknarsslóðivar kallaðr. Þat var tírætt at rúmatali. Þat hefirverit mest langskip gert í Noregi annat en Ormrinnlangi. Þat var skipat allra handa illmönnum. Þar várufimmtán skækjusynir í hverju hálfrúmi. Raknarr lagðiundir sik Hellulands óbyggðir ok eyddi þar öllumjötnum. Valr, bróðir hans, lá í Dumbshafi, ok er mikilsaga af honum. Þeir bræðr þóttust rétt komnir tilBjarmalands eptir Hárek, móðurbróður sinn. Valr áttitvá sonu. Hét annarr Köttr, en annarr Kisi. Þeir várustórir menn ok sterkir. Valr hafði drepit Sviða ok lagtundir sik Kirjálabotna. Hann hafði fengit svá mikitgull, at þess kunni engi markatal, ok tók hann þat afSvaða jötni, er bjó í fjalli því, sem Blesanergr heitir.Þat er fyrir norðan Dumbshaf. Svaði var sonr Ása-Þórs.Valr átti sverð þat, sem Hornhjalti hét. Þat var mjökgulli búit ok nam aldri í höggvi stað.Þeir Hálfdan ok Sigmundr koma nú austr til Bjarmalandsok halda fréttum til, hvar Valr er, ok fundu hannfyrir norðan Gandvík, ok sló þar þegar í bardaga. Tveirmenn eru nefndir með Sigmundi. Hét annarr Haukr,en annarr Gaukr. Þeir váru stafnbúar á skipi hans.Agnarr, sonr Raknars, lagði skipi sínu á mót Hálfdani,ok váru þeira viðskipti allhraustlig. Þeir Haukr okGaukr léku lausir við ok lögðu at þeim skipum, sem yztváru, ok hruðu þau öll. Valr hljóp upp á skip til Sigmundarok þeir Köttr ok Kisi með honum, ok ruddustum fast. Valr hjó til Sigmundar ok klauf fyrir honumallan skjöldinn. Sverðit kom á fótinn utarliga ok tókaf tvær tærnar. Sigmundr hjó á móti. Valr hafðigylldan hjálm, ok kom sverðit í hann ok stökkí sundr hjöltunum. Valr var þá búinn tilhöggs ok stóð keikr. Sigmundr hljóp á hann ok hratthonum á bak aptr út yfir borðit, ok fór hann niðr tilgrunna. En er hann kom upp ór kafinu, drógu mennhans hann upp í eitt skip. Þeir hrukku nú ofan af skipinuKöttr ok Kisi. En er þeir kómu í sitt skip, þá lagðiat þeim Oddr skrauti ok Gaukr ok Haukr, ok varð þarhörð sókn með þeim. En með því at Valr var upp gefinn,þá flýðu þeir einskipa, en Oddr lagði eptir þeimok elti þá til lands, þar sem á mikil fell af björgum ofanok fram í sjó. Valr var í ferð með þeim. Hann greip uppgullkistur tvær. Þær váru svá þungar, at tveir mennhöfðu nóg at bera þær. Oddr hljóp eptir honum, en erþeir kómu at fossinum, steypti Valr sér ofan í hann, okskildi svá með þeim. Þá kómu þeir at Köttr ok Kisi,Gaukr ok Haukr, ok sem þeir kómu at fossinum, þágreip Köttr Hauk, en Kisi Gauk, ok steyptust með þáofan í fossinn ok drápu þá báða. Hellir stórr var undirfossinum, ok köfuðu þeir feðgar þangat ok lögðust águllit ok urðu at flugdrekum ok höfðu hjálma á höfðum,en sverð undir bægslum, ok lágu þeir þar, til þessat Gull-Þórir vann fossinn. Sneri Oddr þá aptr einnsaman. Þeir Hálfdan ok Sigmundr höfðu þá drepit allavíkinga, en Agnarr flýði einskipa. Hann kom til Hálogalandsok var inn mesti spellvirki. Hann dró samanfé mikit, ok at síðustu gerði hann sér haug mikinn okgekk þar í kvikr, sem faðir hans hafði gert, með allaskipshöfn sína ok trylldist á fénu.

  27. 27

    Þeir Hálfdan ok Sigmundr fóru nú heim til Bjarmalands,ok settist Sigmundr þar at ríki sínu, en Hálfdanfór til Noregs, ok er mikil saga frá honum. Hann varðellidauðr ok svá Ingigerðr drottning, ok er margt stórmennifrá þeim komit í Noregi ok Orkneyjum. Oklúkum vér þar þessi frásögu, ok sitið í frið.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.