Gríms saga loðinkinna

Old Norse · Sagas · 4 sections

1
SVÁ er sagt af Grími loðinkinna, at hann var bæðimikill ok sterkr ok inn mesti garpr. Því var hannloðinkinni kallaðr, at kinn hans önnur var vaxin meðdökkt hár, ok með því var hann alinn. Ekki beit þarjárn á. Grímr tók við búi í Hrafnistu eptir Ketil hæng,föður sinn. Hann gerðist ríkr at fé. Hann réð ok náligaeinn öllu um allt Hálogaland.Haraldr hét einn hersir ríkr ok ágætr í Vík austr.Hann átti Geirhildi, dóttur Sölga konungs, Hrólfssonarkonungs ór Bergi af Upplöndum. Dóttir þeira hétLopthæna. Hún var kvenna fríðust ok vel mennt.Þangat fór Grímr loðinkinni á skútu við átjánda mannok bað Lopthænu sér til handa. Var þat at ráðumráðit, ok skyldi hann sækja brullaupit um haustit. Ensjau nóttum fyrr hvarf Lopthæna burt, ok vissi engi,hvat af henni varð. En er hann kom til brullaupsins,saknar hann vinar í stað, er brúðrin var í burtu, okþóttist hann þó vita, at faðir hennar olli þar engu um.Þar sat hann þrjár nætr, ok drukku þeir ok þó meðlítilli kæti. Síðan fór hann heim í Hrafnistu. Þat hafðiborit til fimm árum fyrr, at kona Haralds hersis hafðiandazt, en hann fekk ári síðar norðan af FinnmörkGrímhildar Jösursdóttur ok hafði hana heim til sín.Skjótt þótti hún þar öllu spilla. Illa var hún til Lopthænu,stjúpdóttur sinnar, sem síðar bar raun á. Grímrundi lítt við hag sinn, er hann spurði ekki til Lopthænu,festarkonu sinnar.Þat bar þá til sem optar, at hallæri mikit kom áHálogaland. Grímr loðinkinni bjóst þá heiman ok fórá ferju sinni við þriðja mann. Hann helt norðr fyrirFinnmörk ok svá austr til Gandvíkr. Ok er hann komí víkina, sá hann, at þar var nógr veiðifangi. Settihann þar upp skip sitt ok gekk síðan til skála ok kveyktiupp eld fyrir sér. En er þeir váru í svefn komnir umnóttina, vöknuðu þeir við þat, at kominn var stormrmeð svartahríð. Svá mikil grimmd fylgdi veðri þessu,at allt sýldi, bæði úti ok inni. Um morguninn, er þeirváru klæddir, gengu þeir út ok til sjóvar. Sáu þeir þá,at á burtu var allr veiðifangi, svá at hvergi sá staði.Þóttust þeir nú ekki vel staddir, en ekki gaf á burtu.Gengu þeir nú heim til skála ok váru þar um daginn.Um nóttina vaknar Grímr við þat, at hlegit var útihjá skálanum. Hann spratt þá upp skjótt ok tók öxisína ok gekk út. Hann hafði ok með sér sem ávalltendrarnær örvarnar Gusisnauta, er Ketill hængr, faðirhans, hafði gefit honum. En er hann kom út, sá hanntvær tröllkonur við skip niðri, ok tók í sinn stafninnhvár þeira ok ætluðu at hrista í sundr skipit. Grímrmælti ok kvað vísu:"Hvat heita þærhrauns íbúur,er skaða viljaskipi mínu?Ykkr hefi ekeinar sénarámátligastarat yfirlitum."Sú kvað vísu, er nær honum stóð:"Feima ek heiti,fædd var ek norðarla,Hrímnis dóttirór háfjalli.Hér er systir mín,hálfu fremri,Kleima at nafni,komin til sjóvar."Grímr kvað:"Þrífist hvergiÞjaza dóttir,brúðir verstar.Brátt skal ek reiðast.Ykkr skal ek rétt,áðr röðull skíni,vörgum sendavíst til bráðar."Kleima kvað:"Þat var fyrri,at faðir okkarrburtu seiddibáru hjarðir.Skuluð aldrigi,nema sköp ráði,heilir heðanheim of komast."Grímr kvað:"Skal ek ykkr báðumskjótla heitaoddi ok eggjuí upphafi.Munu þá reynaHrímnis mellur,hvárt at betr dugirbroddr eða krumma."Grímr tók þá eina af Gusisnautum ok skaut þá, er firrhonum stóð, svá at hún fekk þegar bana. Feima mælti:"Illa fór nú, Kleima systir." Hún veðr þá upp at Grími.Hann höggr þá til hennar með öxinni, ok kom á herðarblaðit.Hún kvað við hátt ok hljóp inn með fjörum.Grími varð laus öxin við höggit, ok stóð hún föst ísárinu. Grímr hljóp eptir, ok bar hvárki með þeimsundr né saman, ok allt þar til at þau kómu at björgumstórum. Þar sá hann framan í björgunum helli mikinn.Þar var einstigi upp at ganga, ok hljóp hún þar uppsem sléttan völl. Ok í því er hún hóf sik til hlaupsupp í björgin, hraut öxin ór sárinu. Grímr tók hanaþegar upp, ok varð hann at krækja öxinni í annatsporit, er hann stóð í öðru, ok las sik svá eptir skaptinu,ok svá komst hann upp í hellinn. Þar sá hannbrenna bjartan eld, ok sátu tvau tröll við eldinn. Þatvar karl ok kerling. Þau spyrndust í iljar. Þau váru ístuttum ok skörpum skinnstökkum bæði. Gerla sáhann, hversu þau váru í sköpun bæði í millum fótanna.Hann hét Hrímnir, en hún Hyrja. En er Feima kominn í hellinn, heilsuðu þau henni ok spurðu, hvarKleima, systir hennar, væri. Hún svarar: "Gettu þessna,hún liggr dauð út með fjörum, en ek særð banasári.En þit liggið inni ok fletizt hér við eld." Jötunninnmælti: "Þetta hefir verit lítit fremdarverk, at drepaykkr, aðra sex vetra, en hina sjau. Eða hverr hefir gertþetta?" Feima svarar: "Þetta hefir gert illmennit Grímrloðinkinni. Eru þeir feðgar meir lagðir til þess enaðrir menn at drepa niðr tröll ok bergbúa. En þó athann hafi nú þetta gert, þá mun hann þó aldri náLopthænu, konu sinni. Ok er þat nú gaman, svá skammtsem nú er á millum þeira." Hrímnir mælti þá: "Þvíveldr Grímhildr, systir mín, ok er henni flest til menntagefit." Þá mæddi Feimu blóðrás, ok fell hún dauðniðr. Í því gekk Grímr inn í hellinn ok hjó til Hrímniskarls svá hart, at af tók höfuðit. Þá spratt Hyrja kerlingupp ok rann á hann, ok tóku þau at glíma, okvar þeira atgangr bæði harðr ok langr, því at hún varit mesta tröll, en Grímr var rammr at afli. En þó lauksvá, at hann brá henni á loptmjöðm, svá at hún fell.Hjó hann þá af henni höfuðit ok gekk af henni dauðri,fór síðan til skála síns.
2
Annan dag eptir var veðr gott. Gengu þeir þá umfjörur ok sáu, hvar rekin var reyðr mikil. Gengu þeirþangat ok tóku til hvalskurðar. Litlu síðar sá Grímr,hvar tólf menn gengu. Þá bar brátt at. Grímr heilsarþeim ok spyrr at nafni. Sá kveðst heita Hreiðarr innhvatvísi, er fyrir þeim var, ok spurði, hví Grímr vildiræna hann eigu sinni. Grímr kveðst fyrr hafa fundithvalinn. "Veiztu eigi," sagði Hreiðarr, "at ek á hérreka alla?" "Eigi veit ek þat," sagði Grímr, "en hversusem er, þá höfum at helmingi." "Eigi vil ek þat,"sagði Hreiðarr. "Þér skuluð gera annathvárt, ganga fráhvalnum ella munu vér berjast." "Fyrr gerum vérþat," sagði Grímr, "en missa allan hvalinn," fóru síðantil ok börðust, ok gerðist þar in harðasta sókn.Hreiðarr ok hans menn váru bæði stórhöggvir ok vápnfimir,ok innan lítils tíma fellu báðir menn Gríms.Var þá bardagi inn harðasti, en þó lauk svá, at Hreiðarrfell ok allir menn hans. Grímr fell ok bæði af sárumok mæði. Lá hann þar nú í valnum í fjörunni okætlaði sér ekki nema dauða.En er hann hafði eigi lengi legit, sá hann, hvar konagekk, ef svá skyldi kalla. Hún var eigi hæri en sjauvetra gamlar stúlkur, en svá digr, at Grímr hugði, athann mundi eigi geta feðmt um hana. Hún var langleitok harðleit, bjúgnefjuð ok baröxluð, svartleit oksvipilkinnuð, fúlleit ok framsnoðin. Svört var hún bæðiá hár ok á hörund. Hún var í skörpum skinnstakki.Hann tók eigi lengra en á þjóhnappa henni á bakit.Harðla ókyssilig þótti honum hún vera, því at hordingullinnhekk ofan fyrir hváptana á henni. Húngengr þangat at, sem Grímr lá, ok mælti: "Lágt faranú höfðingjarnir Háleygjanna, eða viltu, Grímr, þiggjalíf af mér?" Grímr svarar: "Varla kann ek þat, sváámátlig sem þú ert, eða hvert er nafn þitt?" Húnsvarar: "Ek heiti Geirríðr Gandvíkrekkja. Máttu þatætla, at ek er hér nokkurs ráðandi um víkina, ok gerþik greiðan í öðru hváru." Grímr svarar: "Þat er forntorð, at frekr er hverr til fjörsins, ok mun ek þat kjósaat þiggja líf af þér." Hún greip hann þá upp undirskinnstakkinn ok hljóp með hann sem eitt lébarn oksvá hart, at hann var vinds fullr. Hún létti eigi fyrrien þau kómu at helli einum stórum, ok er hún léthann niðr, sýndist Grími hún slíkt at ámátligri enfyrr. "Nú ertu hér kominn," sagði hún, "ok vil ek, atþú launir mér, at ek barg þér ok bar hingat, ok kyssirmik nú." "Þat má ek engan veg gera," sagði Grímr,"svá fjándliga sem mér lízt nú á þik." "Þá mun ekenga þjónustu þér veita," sagði Geirríðr, "ok sé ek,at þá ertu skjótt sem dauðr." "Þat mun þá þó veraverða," sagði Grímr, "þó at mér sé þat mjök í mótiskapi." Hann gekk þá at henni ok kyssti hana. Eigiþótti honum hún svá ill viðkvámu sem hún var hrímugligat sjá. Þá var komit at kveldi. Bjó Geirríðr þásæng ok spurði, hvárt Grímr vill liggja einn samaneða hjá sér. Grímr kvaðst heldr vilja liggja einn saman.Hún kveðst þá enga stund vilja á leggja at græða hann.Grímr sá, at þat mátti honum eigi nægja, ok kveðstþá heldr mundu hjá henni liggja, ef sá væri á baugi.Gerði hann þá svá. Batt hún áðr öll sár hans, ok þóttisthann hvárki kenna sviða né sárinda. Þat þótti honumundarligast, hversu mjúkfingruð hún var, svá ljótarhendr sem honum sýndist hún hafa, því at honumþótti þær gammsklóm líkari en mannshöndum. Enþegar er þau kómu í sæng, sofnaði Grímr. En er hannvaknar, sá hann konu svá fagra liggja í sænginni hjásér, at slíka þóttist hann varla sét hafa. Hann undraðist,hversu lík hún mátti vera sköpuð Lopthænu,festarkonu hans. Niðri fyrir stokkinum sá hann, hvar lásá inn illiligi tröllkonuhamr, er Geirríðr Gandvíkrekkjahafði haft. Raun-máttlítil var þá þessi kona. Hannstóð upp skjótt ok dró haminn fram í eldinn ok brenndiupp at kolum. Síðan fór hann til ok dreypti á konuna,þar til at hún raknaði við ok mælti: "Nú hefir hvárttveggjaokkar vel: Ek gaf þér líf fyrir öndverðu, enþú komt mér ór ánauðum." "Hversu komtu hér, eðameð hverju móti er um hag þinn?" sagði Grímr. Húnsvarar: "Litlu síðar en þú vart farinn ór Vík austanfrá Haraldi, föður mínum, mætti Grímhildr, stjúpmóðirmín, mér, svá talandi: "Nú skal ek þat launaþér, Lopthæna, at þú hefir sýnt mér þrjózku ok þverúð,síðan er ek kom í ríkit. Læt ek þat verða um mælt,at þú verðir at inni ljótustu tröllkonu ok hverfir norðrtil Gandvíkr ok byggir þar afhelli ok sitir þar í stóðrennivið Hrímni, bróður minn, ok eigizt þit við bæðimargt ok illt, ok hafi þat verr, sem verr herðir sik.Þú skalt ok vera hvimleið öllum, bæði tröllum okmönnum. Þú skalt ok," sagði hún, "í þessari ánauðvera alla þína ævi ok aldri ór komast, nema nokkurrmennskr maðr játi þér þeim þrim hlutum, sem þúbeiðir, sem ek veit, at engi mun vera. Sá er inn fyrstiat þiggja at þér líf, sá annarr at kyssa þik, ok sá erinn þriði at byggja eina sæng ok þú, sem öllum munfirst um fara." Nú hefir þú þessa hluti alla við mikgerva, enda var þér ok skyldast. Nú vil ek, at þú færirmik í Vík austr til föður míns ok drekkir til mínbrullaup eptir því, sem ætlat var."Síðan fóru þau heim til skála Gríms, ok var þá nógrveiðifangi. Lá þá hvalr í hverri vík. Hlóð hann núferju sína, ok er hann var búinn, helt hann frá landi,ok váru þau tvau á skipi, Grímr ok Lopthæna. Tókhann þá til listar þeirar, er haft hafði Ketill hængr,faðir hans, ok aðrir Hrafnistumenn, at hann dró uppsegl í logni, ok rann þegar byrr á. Sigldi hann þá heimí Hrafnistu, ok þóttust menn hann hafa heimtan órhelju.
3
Litlu síðar kom Grímr í Vík austr, ok fór Lopthænameð honum. Grímhildr réð þá náliga öllu ein austrþar. En þegar Grímr kom, lét hann Grímhildi verðatekna ok færðan belg á höfuð henni ok barða grjóti íhel, því at hann hafði áðr sagt Haraldi hersi, hversufarit hefði. Gerði hann þá brullaup til Lopthænu okfór heim síðan í Hrafnistu. En Haraldr hersir kvæntistí þriðja sinn ok fekk Þórgunnar Þorradóttur.Eigi höfðu þau Grímr ok Lopthæna lengi ásamtverit, áðr þau áttu dóttur þá, er Brynhildr hét. Húnóx upp í Hrafnistu ok var in fegrsta mær. Unni Grímrhenni ok mikit. En er hún var tólf ára gömul, baðhennar sá maðr, er Sörkvir hét ok var Svaðason, Rauðfeldssonar,Bárðarsonar, Þorkelssonar bundinfóta. Húnvildi ekki ganga með honum, ok fyrir þat skorar SörkvirGrím á hólm. Grímr játar því. Sörkvir var sygnskr atmóðurætt, ok þar átti hann búum at stýra. Á hálfsmánaðarfresti átti hólmgangan at vera.Ásmundr hefir hersir heitit í Noregi. Hann réð fyrirþeim bæ, er á Berurjóðri heitir. Hann var kvángaðrmaðr ok átti þann son, er Ingjaldr hét. Hann var innfræknasti maðr ok var löngum með Grími loðinkinna,ok var með þeim vinátta mikil, en þó var Ingjaldrþeira eldri, en miklu sterkari var Grímr. Ingjaldr fekkþeirar konu, er Dagný hét, dóttur Ásmundar, er viðGnóð var kenndr, en systur Óláfs liðsmanna konungs.Við henni átti hann þann son, er Ásmundr hét, ersíðan var fóstbróðir Odds ins víðförla, er var meðSigurði hring á Brávelli, er öðru nafni hét Örvar-Oddr.Í nefndan tíma kom Sörkvir til hólmsins við tólftamann. Þat váru allt berserkir. Þar var Grímr þá okkominn ok Ingjaldr með honum ok margir háleygskirbændr. Gengu þeir á hólm, ok átti Grímr fyrr at höggva.Hann hafði sverðit Dragvendil, er faðir hans hafði átt.Sá hét Þröstr, er skildi helt fyrir Sörkvi. Grímr hjósvá mikit it fyrsta högg, at hann klauf skjöldin atendilöngu, en blóðrefillinn nam vinstri öxl á Þrestiok sneiddi svá um þvert manninn í sundr fyrir ofanmjöðmina ina hægri, ok hljóp svá sverðit á lærit Sörkvi,at tók undan honum báða fæturna, annan fyrir ofankné, en annan fyrir neðan, ok fell hann dauðr niðr.Þeir Ingjaldr snúa nú at þeim tíu, sem eptir váru, okléttu eigi, fyrr en þeir váru allir drepnir. Þá kvaðGrímr vísu:"Hér höfum fellttil foldartírarlausatólf berserki.Þó var Sörkvirþróttrammastrþeira seggja,en Þröstr annarr."Ok enn kvað hann:"Fyrst mun ek líkjaept feðr mínum:skalat mín dóttir,nema skör höggvist,nauðig gefinneinum manni,guðvefs þella,meðan Grímr lifir."Fór Grímr nú heim eptir hólmgönguna, en Ingjaldrtil Berurjóðrs. Litlu seinna andaðist faðir hans, ok tókhann þá við öllum eignum ok gerðist gildr bóndi okinn mesti búrisnumaðr.
4
Nokkurum vetrum fyrr hafði andazt Böðmóðr Framarssonok átti eina dóttur við Hrafnhildi, konu sinni,er Þórný hét. Hennar sonr var Þorbjörn tálkni, faðirKetils breiðs, föður Þórnýjar, er átti Hergils hnapprass.Hrafnhildr fór þá heim í Hrafnistu til Gríms,bróður síns.Þorkell er nefndr ágætr maðr. Hann var jarl yfirNaumdælafylki. Hann fór til Hrafnistu ok bað Hrafnhildar.Hún var honum gift. Þeira sonr var Ketill hængr,er inni brenndi Hárek ok Hrærek, Hildiríðar sonu,fyrir þat, at þeir rægðu Þórólf, frænda hans. Eptir þatfór Ketill til Íslands ok nam þar land milli Þjórsár okMarkarfljóts ok bjó at Hofi. Sonr hans var Hrafn, innfyrsti lögmaðr á Íslandi. Annarr sonr hans var Helgi,faðir Helgu, er átti Oddbjörn askasmiðr. Inn þriðivar Stórólfr, faðir Orms ins sterka ok Hrafnhildar, erátti Gunnarr Baugsson. Þeira sonr var Hámundr, faðirGunnars á Hlíðarenda, en dóttir Arngunnr, er áttiHróarr Tungugoði. Þeira sonr var Hámundr inn halti.Veðrormr, sonr Vémundar ins gamla, var hersir ríkr.Hann bað Brynhildar, dóttur Gríms loðinkinna. Húngekk með honum. Þeira sonr var Vémundr, faðir Veðrorms,er stökk fyrir Haraldi konungi austr á Jamtaland,ok ruddu þar mörk til byggðar. Hans sonr varHólmfastr, en systir Veðrorms hét Brynhildr; hennarsonr Grímr, er hét eptir Grími loðinkinna.Þeir frændr, Grímr ok Hólmfastr, fóru í vestrvíkingok drápu í Suðreyjum Ásbjörn jarl skerjablesa, entóku þar at herfangi Ólofu, konu hans, ok Arneiði,dóttur hans, ok hlaut Hólmfastr hana ok seldi Veðrormi,frænda sínum, ok var hún þar ambátt, til þessat Ketill þrymr fekk hennar ok hafði hana út til Íslands.Við hana eru kenndir Arneiðarstaðir í Austfjörðum.Grímr fekk Ólofar, dóttur Þórðar vagalda, er jarlhafði átta.Grímr fór til Íslands ok nam Grímsnes allt upp tilSvínavatns ok bjó í Öndverðunesi fjóra vetr, en síðanat Búrfelli. Hans sonr var Þorgils, er átti Helgu, dótturGests Oddleifssonar. Þeira synir váru þeir Þórarinnat Búrfelli ok Jörundr á Miðengi. Grímr fell á hólmiundir Hallkelshólum fyrir Hallkatli, bróður Ketilbjarnarat Mosfelli.Grímr loðinkinni sat í Hrafnistu, sem fyrr segir.Hann átti son við konu síðarla, er Oddr hét. Hann varfóstraðr hjá Ingjaldi á Berurjóðri. Hann var síðan kallaðrýmist Örvar-Oddr eða Oddr inn víðförli. Grímrþótti mikill maðr fyrir sér. Hann var rammr at afli okfullhugi inn mesti ok bjó þó mjök einn um sitt. Hannvarð ellidauðr maðr. Ok lýkr hér sögu Gríms loðinkinna.En hér hefr upp Örvar-Odds sögu, ok er mikilsaga.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.