Göngu-Hrólfs saga

Old Norse · Sagas · 39 sections

0
MARGAR frásagnir hafa menn saman sett tilskemmtanar mönnum, sumar eptir fornskræðumeða fróðum mönnum ok stundum eptir fornum bókum,er í fyrstu hafa settar verit með stuttu máli, ensíðan orðum fylldar, því at flest hefir seinna verit ensagt er. Verða menn jafnan misfróðir, því at þat eroptliga annars sýn ok heyrð, er annars er eigi, þó atþeir sé við atburð staddir. Er þat ok margra heimskramanna náttúra, at þeir trúa því einu, er þeir sjá sínumaugum eða heyra sínum eyrum, er þeim þykkir fjarlægtsinni náttúru, svá sem orðit hefir um vitra mannaráðagerðir eða mikit afl eða frábæran léttleika fyrirmanna,svá ok eigi síðr um konstir eða huklaraskap okmikla fjölkynngi, þá þeir seiddu at sumum mönnumævinliga ógæfu eða aldrtila, en sumum veraldar virðing,fjár ok metnaðar. Þeir æstu stundum höfuðskepnur,en stundum kyrrðu, svá sem var Óðinn eða aðrirþeir, er af honum námu galdrlistir eða lækningar.Finnst þar ok dæmi til, at sumir líkamir hafa hræringhaft af óhreins anda íblæstri, svá sem var Eyvindr kinnrifaí Óláfs sögu Tryggvasonar eða Einarr skarfr eðaFreyr, er Gunnarr helmingr drap í Svíaríki. Nú verðrhvárki þetta né annat gert eptir allra hugþokka, þvíat engi þarf trúnað á slíkt at leggja meir en fallit þykkir.Er þat ok bezt ok fróðligast at hlýða, meðan frá er sagt,ok gera sér heldr gleði at en angr, því at jafnan er þat,at menn hugsa eigi aðra syndsamliga hluti, á meðanhann gleðist af skemmtaninni. Stendr þat ok eigi velþeim, er hjá eru, at lasta, þó at ófróðliga eða ómjúkligasé orðum um farit, því at fátt verðr fullvandligagert, þat er eigi liggr meira við en um slíka hluti.
1
Svá byrjar þessa frásögu, at Hreggviðr er konungrnefndr. Hann átti at ráða fyrir Hólmgarðaríki, er sumirmenn kalla Garðaríki. Hann var mikill at vexti, sterkrat afli, manna vænstr ok vápndjarfastr, hugarfullr okbardagamaðr mikill, vitr ok ráðugr, stórgjöfull við vinisína, stríðr ok refsingasamr við óvini sína. Váru honumflestir hlutir vel gefnir. Mikillar ættar drottninguhafði hann átta, ok er hún eigi nefnd ok því kemrhún ekki við þessa sögu. Dóttur eina barna átti hannvið drottningu sinni, er Ingigerðr hét. Allra kvennavar hún fríðust ok kurteisust, er í váru öllu Garðaríkiok þótt víðara væri leitat. Vizku ok málsnilld bar húnyfir hvern mann. Allar þær listir kunni hún, er kvenmannisómdi ok þá plöguðu dýrar konur nær ok fjarri.Hún hafði hár svá mikit, at vel mátti hylja allan hennarlíkama, ok svá fagrt sem gull eða hálmr. Mikit unnikonungr dóttur sinni. Hafði hún sérliga herbergi innanborgar. Var þat ágætt herbergi at stöð ok sterkleikaok forkunnliga gert með gull ok gimsteina. Sat húndagliga í þessu herbergi með þeim öðrum, er henniþjónuðu. Hreggviðr konungr var mjök við aldr í þanntíma.Svá er sagt, þá er konungr var á ungum aldri, lá hannmjök í hernaði, ok hann hafði undir sik lagt um ánaDýnu, er fellr um Garðaríki, ok herjaði þaðan í Austrríkiá ýmisligar þjóðir. Þar með fekk hann fáséna dýrgripi.Þessi á er in þriðja eða fjórða mest í heiminum.At uppsprettu ár þessarar leitaði Ingvarr inn víðförli,sem segir í sögu hans. Í þessari ferð var Hreggviðr konungrsjau vetr samfleytt. Hugðu menn hann þá dauðan.Eptir þat kom hann í Garðaríki ok settist um kyrrt.Hann hafði fengit hest þann, er kunni manns máli.Hann hét Dúlcifal. Skjótr var hann sem fugl, fimr semleó, mikill sem úlfr. Engi var honum líkr at mikilleikaok afli. Hann lét eigi takast, ef sá fekk ósigr, er honumreið, en ef honum varð sigrs auðit, þá fór hann atsínum meistara. Hann átti herklæði þau, er engi váruþvílík: Hjálmr allr gimsteinum settr ok óvinnanligrfyrir harðleika sakir. Brynja hans var öll þréföld afharðasta stáli ok björt sem silfr. Skjöldrinn var bæðibreiðr ok þykkr, svá at eigi bitu járn á. Burtstöng sú,er þar fylgdi, var stinn ok seig ok gaf hljóð af sér semklukka, ef henni var drepit á skjöldinn, en er ósigrvar víss, gaf hún ekki hljóð af sér. Sverðit nam hvergií höggi stað ok beit með atkvæðum stál ok steina svásem blauta mannsbúka. Þat var gert af gerjárni. Þatfellr í firði þeim, er Ger heitir. Þat kann eigi ryðga néstökkva. Hestrinn Dúlcifal var af kyni drómedaríórum,svá vorðnu hestakyni. Aldri hafði Hreggviðr konungrósigr farit, síðan hann fekk hestinn ok þessi herklæðin.Ríki hans var mjök herskátt, ok átti hann jafnan orrosturstórar ok hans menn. Konungr hafði með sérmarga ráðgjafa ok vildarmenn. Einn af þeim hét Sigurðrok var kallaðr ullband. Hann var sonarsonr Hálfdanarrauðfelds, sonar Brennu-Kára. Hann var ofrhugimikill, vinsæll við alþýðu ok gamall at aldri. Hannhafði lengi verit með konungi ok fylgt honum vel ímörgum mannraunum.
2
Eirekr er konungr nefndr. Hann var sjákonungr okættaðr af Gestrekalandi. Þat liggr undir Svíakonung.Þar eru menn sterkir ok þursligir, harðir ok illir viðreignarok fjölkunnigir. Eirekr konungr var stórr maðrok rammr at afli, svartr ok stórskorinn mjök. Hann láúti vetr ok sumar með fjölda skipa ok herjaði á ýmislönd. Var hann inn mesti hermaðr ok mjök óeirinn.Systur átti hann fríða, er Gyða hét, ok var hún jafnanmeð konungi.Eirekr hafði marga berserki ok kappa í liði sínu, okeru fjórir nefndir af þeim. Þat váru bræðr tveir. Hétannarr Sörkvir, en annarr Brynjólfr. Miklir ok sterkirváru þeir ok illir viðreignar, fjölkunnigir ok svá galdrafullir,at þeir deyfðu eggjar í orrostum. Sörkvir varþeira sterkari ok burtreiðarmaðr mikill. Þriði maðr varfrændi konungs, er Þórðr hét, ok var kallaðr Hléseyjarskalli,mikill ok sterkr. Hann var ættaðr ór Hléseyjuí Danmörku. Þar hafði hann upp vaxit. Grímr hét fóstbróðirhans ok kallaðr ægir. Maðrinn var sterkr ok atöllu illr. Ekki vissu menn kynferði hans eða ætt, þvíat Gróa völva hafði fundit hann í flæðarmáli í Hlésey,en hún var móðir Þórðar ok hafði Grím fóstrat ok uppfæddan ok kenndi honum svá alla fjölkynngi, at engi áNorðrlöndum var hans líki, því at hans eðli var ólíktallra annarra manna náttúru. Þat er sumra manna ætlun,at móðir Gríms muni sjógýgr nokkur verit hafa,því at hann mátti bæði fara í sjó ok vatni, ef hann vildi.Var hann því ægir kallaðr. Hann át hrátt ok drakkblóð bæði ór mönnum ok fénaði. Hann brást ok opt íýmissa kvikenda líki ok skipti hömum svá skjótt, atvarla festi auga á. Hans andi var svá heitr, at mennþóttust brenna, þó at herklæddir væri. Hann spjó okýmist eitri eða eldi á menn ok deyddi með því bæðimenn ok hesta, ok því stóðu honum engir. Eirekr konungrhafði mikit traust á honum ok öllum þeim.Spörðu þeir ok ekki illt at vinna.
3
Í þann tíma kom Eirekr konungr með her sinn íríki Hreggviðar konungs. Þeir drepa menn, brennabyggðir, en ræna fé. Ok er landsmenn verða varir viðófrið þenna, fara þeir á fund Hreggviðar konungs oksegja honum sem orðit var. En er hann frétti þessi tíðendi,lætr hann herör upp skera ok býðr öllum vígummönnum á sinn fund. Fekk hann þó lítit lið, því atherinn bar snart at, en flestum segir þungr hugr, hversuganga mundi.Þenna sama morgin, áðr bardaginn skyldi vera, herklæddistHreggviðr konungr öllum sínum herklæðum.Hann spennti gullmen at hálsi sér. Þat var allgóðr gripr.Eptir þat gyrði hann sik sverðinu góða. Hann tók burtstönginaok drap á skjöldinn, ok gaf hún ekki hljóð afsér. Hestrinn Dúlcifal vildi ok eigi láta takast. Var hanneltr af mörgum mönnum. Varð honum um síðir komitinn í djúpar traðir. Gekk þá konungr til ok vildi takahann. En þegar hestrinn sér konung, stökk hann út yfirgrindrnar ok burt á skóg. Þótti þetta öllum in mestuundr ok hugðu vísan ósigr ok gerðu eigi eptir honumat leita. Hreggviðr konungr lét taka sér hest annan,skjöld ok burtstöng, en fekk dóttur sinni skjöldinn okburtstöngina til varðveizlu. Bjóst hann síðan til bardagaok allr herrinn.Eirekr konungr heimti saman allan sinn her ok baðhvern duga, sem drengr væri til, ok spara nú ekki allskyns mátt, er hverr má frammi hafa. Grímr ægir segir:"Þat er skylt, herra, at hverr dugi sem getr, en ef vérsigrum Hreggvið konung, þá viljum vér hér staðfestast,ok vil ek þiggja einn land til yfirsóknar ok jarlsnafn.Þórðr, frændi þinn, skal með mér fara, ok skaleitt yfir okkr ganga, en Sörkvir ok Brynjólfr skulu meðyðr fara ok verja land fyrir yðr." Konungr játar þessu,er Grímr mælti, ok sagði svá vera skyldu.Fylkja nú hvárirtveggju, ok síga saman fylkingar. Eirekrkonungr var í öðrum fylkingararmi sínum, en Grímrí öðrum. Liðsmunr var mikill, svá at fjórir váru umeinn landsmanna. Hreggviðr konungr fylkti móti Eirekikonungi, en Sigurðr ullband móti Grími ægi. Varð þarin snarpasta orrosta með höggum ok slögum, skotumok grjótkasti. Gengu hvárir í lið annars með ópi okeggjan. Berserkir Eireks konungs gengu fyrir fylkingarfram ok hjuggu niðr lið Hreggviðar konungs sem hráviði,ok fellr hverr um þveran annan. Þetta sér Sigurðrullband ok höggr til beggja handa, þar til er hann mætirÞórði Hléseyjarskalla, ok höggr til hans, en hann attií mót skallanum, ok beit ekki á. Eptir þat hjó ÞórðrSigurð banahögg. Fell hann með góðum orðstír. Þettasér Hreggviðr konungr ok eirir illa falli Sigurðar okkeyrir hestinn sporum ok ríðr hart fram ok höggr okleggr til beggja handa bæði menn ok hesta, svá at allthrökkr undan. Beit sverðit sem í vátn brygði. Umgerðinvar öll gulli búin, þar er bæta þótti, ok í aptra hjaltisverðsins váru leystir lífsteinar þeir, er eitr ok sviðadrógu ór sárum,ef í váru skafnir. Ríðr hann svá styggrfram at merki Eireks konungs, at hann hefir báðarhendr blóðgar til axla. Stundum drap hann tvá eða þrjáí einu höggi, þar til er þeir kómu í móti honum Grímrægir ok Þórðr, ok hjuggu báðir senn til hans, en konungrvarðist svá vel, at hann var ekki sárr. Í því blésGrímr með svá miklum galdri, at hestrinn viknaði, sváat hann reiddi til falls. Konungr hljóp þá af baki okhjó þá enn til beggja handa. Hlóð hann svá hávan valinní kringum sik, at honum tók í belti. Hann hjó þátveim höndum til Gríms ægis, en hann blés í mót, sváat sverðit hraut ór hendi honum. Þá tók hann öxi eina oklaust með hamrinum í skallann á Þórði, svá at hann lálengi í óviti. Síðan hóf hann sik í lopt upp ok hljóp út yfirvalköstinn. Komþá móti honum Eirekr konungr ok hjómeð sverði til Hreggviðar, svá at þat gekk í sundr undirhjöltunum, en ekki beit á herklæðin. Í því lagði Grímrægir neðan undir brynjuna, svá at í gegnum stóð, meðmæki. Konungrinn fell þar með mikilli hreysti ok góðumorðstír, ok þykkir varla verit hafa frægri maðr íGarðaríki en Hreggviðr konungr. Flýði þat lið allt, ereptir var, en þó var meiri hlutr fallinn. Margt hafði okfallit af liði Eireks konungs. Var þá haldit upp friðskildiok gengu þeir til griða, er líf var gefit ok þatvildu þiggja, en hinir drepnir, er eigi vildu þjóna Eirekikonungi, ok lýkr nú bardaganum.Eptir þat váru flettir dauðir menn, en konungr gekkí borgina með sínu föruneyti, ok höfðu alls kyns gleðimeð drykk ok hljóðfærum. Líðr svá af nóttin, en ummorguninn kallar konungr á Grím ægi ok þá félaga,at þeir skyldu hitta konungsdóttur, ok svá gerðu þeir. Ener þeir kómu í herbergi hennar, þá heilsaði hún Eirekikonungi ok var þó mjök grátin ok harmsfull. Eirekrkonungr gladdi hana ok sagðist skyldu bæta hennimannamissi ok skaða þann, er hún hafði fengit, -- "okskaltu þiggja af mér hverja bæn, er þú vilt beðit hafa,en oss samir at veita, ef þú vilt síðan oss samþykkja okvárn vilja gera." Þá segir Ingigerðr konungsdóttir: "Eigimá sá með réttu konungsnafn bera, er eigi heldr þat,er hann lofar einni jungfrú. Mun ek þá yðr samþykkjastok gera yðvarn vilja, ef þér haldið yður orð okveitit mér bæn þá, er ek bið yðr, en fyrr en ek ganginauðig með nokkurum manni, þá skal ek fyrr heldrveita mér bráðan bana, ok nýtr mín þá engi." Konunginumrann mikill ástarhugr til hennar ok mælti: "Verðisá níðingr, er eigi heldr orð sin við yðr, ok kjós á sömustundu, en ek skal veita." "Þat er fyrst bæn mín," segirkonungsdóttir, "at haugr sé orpinn eptir föður minn,mikill ok vel innan gerr, ok hár skíðgarðr umhverfishauginn. Haugrinn skal standa langt burt í eyðimörk.Bera skal gull ok góða gripi í hauginn hjá honum.Hann skal vera í öllum sínum herklæðum ok gyrðrsverði sínu. Hann skal sitja á stóli, ok skipa köppumhans til beggja handa honum, þeim er fallit hafa. Á hestinumDúlcifal skal engi taka af yðrum mönnum, okhann skal sjálfráðr fara. Ek vil ráða fyrir fjórðungi ríkisinsum þrjá vetr ok þeir, sem ek skipa til með mér,ok skulu þeir allir í friði ok náðum, sem mér til heyra.Ek skal á hverju ári fá mann til burtreiðar við yðr eðaSörkvi, kappa yðvarn, en ef ek fæ engan svá fræganaf mínum mönnum, at Sörkvi ríði af baki á þessumtíma, þá skuluð þér ráða mínum kosti ok öllu ríkinu.En ef Sörkvir verðr unninn, þá skuluð þit burtu verðameð öllu yðru föruneyti ok koma aldri í Garðaríki síðan,en ek taki þá lönd ok ríki eptir föður minn, semréttr stendr til." Grímr ægir mælti: "Varla er þessibæn veitandi, því at hún stendr með djúpri grundanok langri forhugsan. Þykki mér yðr eigi standa, herra,at vera svá lengi vánbiðill eptir nokkurri kvinnu, envel megið þér treysta Sörkvi, svá ok ráðum mínum okvitsmunum, at ekki mun til saka." Konungr svarar:"Eigi hugða ek þat, konungsdóttir, at þér munduðþessa beiðast, en þó mun ek efna orð mín við yðr, þvíat ek treysti vel Sörkvi, at eigi fáið þér honum frægramann." Bundu þau þetta fastmælum ok skildu nú talit.Grímr ægir mælti: "Ráð kom mér í hug, þat oss munduga. Vér skulum seið efla láta ok seiða til þess, atSörkvi skal engi vinna mega, hvárki í burtreið né einvígi,nema sá, er hefir öll herklæði Hreggviðar konungs,en haugrinn skal vera svá sterkr gerr með múr ok tígl,at hann skal engi mennskr maðr opna mega. Munuð þérvilja halda öll yður orð við konungsdóttur. Þér skuluðjafnan senda menn eptir herklæðunum ok heita Gyðu,systur yðvarri, þeim, er náð getr, ok eru þau þá í yðruvaldi, ella munu þeir eigi lífs aptr koma." Þótti konungiþetta vel ráðit ok öllum þeim. Var nú haugr gerrok Hreggviðr konungr í settr. Ingigerðr gekk síðast órhauginum. Hún lét þangat færa með leynd tvenn herklæðiok lagði í kné föður sínum. Var haugrinn síðanaptr byrgðr ok um búit eptir forsögn Gríms ægis. Síðanvar ríkin skipt eptir skildögum ok allt fullgert, þater fyrr var sagt. Fekk konungsdóttir engan þann, er viðSörkvi þyrði at reyna. Konungr sendi marga menn tilhaugsins, ok kom engi aptr.Grímr ægir stýrði Ermlandi. Þat er eitt konungssetrí Garðaríki, ok undu þeir allir illa sínum hlut, er undirhann þjónuðu. Þeir Þórðr Hléseyjarskalli áttu jafnanmikit stríð við þá ofan ór Jötunheimabyggðinni frá Áluborg,ok er þat margra frásagna vert, er þeir áttust viðí göldrum ok fölkynngi ok stórum orrostum, ok veittiýmsum verr, en hvárigum betr. Þeir Sörkvir ok Brynjólfrváru í hernaði á sumrum ok höfðu landvörn fyrirEirek konung. Ingigerðr konungsdóttir sat í einum friðkastalaí ríki sínu ok hennar vildismenn ok var mjökhugsjúk um sinn hag.
4
Í þenna tíma er þetta var tíðenda, er nú er frásagt, réð Sturlaugr inn starfsami fyrir Hringaríki íNoregi. Hann átti Ásu ina vænu, dóttur Eireks jarls.Þau áttu marga sonu ok vel mannaða. Einn hét Rögnvaldr,annarr Fraðmarr, þriði Eirekr, fjórði hét Hrólfr.Hann var kallaðr eptir Hrólfi nefju, fóstbróður Sturlaugs.Hann dó í hofinu á Írlandi, þá Sturlaugr sóttiþangat úrarhornit. Hrólfr Sturlaugsson var mannamestr, bæði at digrð ok hæð, ok svá þungr, at engi hestrfekk borit hann allan dag, ok var hann því jafnan ágöngu. Manna var hann vænstr at yfirlit. Ekki var hannsiðblendinn við alþýðu, fór lítt með gleði ok skemmtan,utan helzt þótti honum gaman at fara í skotbakkaok vera at burtreiðum. Var hann svá þungr ok sterkr,at engi kom honum ór söðli, en ófimliga bar hannvápn fyrir sik, ok aldri bar hann vápn. Bæði var hannmeinlauss ok gagnlauss flestum mönnum. Ekki varHrólfr líkr bræðrum sínum. Var ok jafnan fátt meðþeim.Einn dag var þat sem optar, at þeir Sturlaugr okHrólfr töluðust við. Sturlaugr mælti: "Svá lízt mér áþik sem lítil muni þín afdrif verða. Heyrir meir konuen karlmanni at hafa þvílíkt framferði sem þú hefir.Því þykki mér ráðligt, at þú kvænist ok setist í bú okgerir þik at kotkarli í afdal nokkurum, þar engi maðrfinnr þik, ok al þar þinn aldr svá lengi sem auðitverðr." Hrólfr segir: "Eigi mun ek búa ok eigi kvænást,því at konur skulu mér ekki. Sé ek þat ok gerla,at þér gengr þat til ámælis þíns, at þú sparir mat viðmik. Skal ek því burt verða ok eigi aptr koma, fyrren ek hefi fengit jafnmikit ríki ok þú átt nú, eða liggjadauðr ella. Þykki mér þetta kotungs eign, er þú hefirmeðferðar, ok lítil til skiptis með oss bræðrum. Skal okhvárki yðr né þeim verða gagn at mér heðan í frá."Sturlaugr mælti: "Bæði má ek fá þér skip ok góða fardrengi,ef þú vilt nokkut þat fyrir þik leggja, er þérmegi til frægðar verða eða metnaðar." Hrólfr segir:"Eigi hirði ek at draga menn eptir mér, til þess atþeir sjái af sonum yðrum. Mér mun ok ekki orrostaheyra, því at ek þori eigi mannsblóð at sjá. Vil ek okeigi þyrpast út á smábáta með margt fólk, svá at þásökkvi þeir niðr ok drukknu vér allir." Sturlaugr mælti:"Ekki mun ek til leggja með þér, því at ek sé, at þúert bæði heimskr ok einráðr." Skildu þeir at svá mæltu.Þótti sinn veg hvárum.Hrólfr gekk þá til Ásu, móður sinnar, ok mælti:"Þat vilda ek, móðir, at þú sýndir mér kápurnar, þærer Véfreyja, fóstra þín, gerði föður mínum endr fyrirlöngu." Hún gerði svá, lauk upp kistu einni stórri okmælti: "Hér máttu nú sjá kápurnar, ok fyrnast þærenn lítit." Hrólfr tók upp kápurnar allar. Þær várusvá gerðar: Ermar váru á ok höttr upp af ok grímurfyrir andliti. Bæði váru þær víðar ok síðar. Engi járnbitu þær, ok eigi mátti þeim eitr granda. Hrólfr tókþær tvennar, er stærstar váru, ok mælti: "Eigi hefi ekof mikit ór föðurgarði, þótt ek hafi kápurnar." Ásamælti: "Ekki muntu svá skjótt fara, frændi, at þú hafirekki vápn ok föruneyti." Hrólfr gekk í burt þegjandi,en fám dögum síðar hvarf hann í brutt, svá at engimaðr vissi, hvat af honum varð. Hvárki bað hann vellifa föður sinn né móður ok enga sína frændr. Vissumenn ok eigi, hvat um hann leið. Ekki er þess getit,at Sturlaugr gæfi sér um burtferð Hrólfs. Leið nú sváum tíma, at Sturlaugr sat um kyrrt í ríki sínu.
5
Þorgnýr er greindr til sögunnar. Hann átti at ráðafyrir Jótlandi í Danmörk, ok þar hafði hann atsetu,en tók hann skatta af fleirum ríkjum. Hann var höfðingimikill ok hafði gott mannval með sér. Gamall varhann mjök, er þessi frásögn gerðist. Drottning hans varönduð, en eptir lifðu tvau börn, er þau áttu. Stefnirhét sonr hans, en Þóra dóttir. Þau váru bæði fríð okvel mönnuð. Stefnir jarlsson var sterkr at afli ok innmesti íþróttamaðr ok var dagliga hógværr ok vel skapifarinn. Þóra var kvenna högust, ok var henni skemmareist, ok þar sat hún með sínum þjónustukonum. Björnhét maðr. Hann var ráðgjafi jarls ok honum inn kærasti,vitr ok góðgjarn ok kunni vel til herskapar. Ingibjörghét kona hans. Hún var kurteis ok vel mennt,ok unni Björn henni mikit. Hann átti búgarð skammtfrá borginni, en þó sat hann optast með jarlinum. Þorgnýrjarl hafði mikit unnt drottningu sinni, ok varhaugr hennar nær borginni. Sat jarl þar optliga í góðumveðrum eða þá hann hafði málstefnur eða lét leikafyrir sér. Jarlinn sat optast í kyrrsæti ok hafði friðsamtríki optast.
6
Nú er þar til at taka, er Hrólfr fór ór Hringaríki,sem fyrr var sagt. Ekki hafði hann vápna nema eikikylfu.Hann var í kápunni Véfreyjunaut, en bar aðra.Honum váru vegir ókunnigir. Fór hann optar um fjöllok skóga en byggð. Stefnir hann svá austr á Eiðaskógok ætlaði upp í Svíaríki. Enga hefir hann vegu um skóginn.Fór hann villr mjök ok var lengi úti.Eitt kveld seint hitti hann skála einn sterkan í skóginum.Þetta var um vártíma. Hurð var hnigin aptr.Hann setr klumbu sína við vegginn, en gengr inn ískálann. Þar var eins manns sæng ok sæti utar frá.Skinnavara var þar nokkur, en lítit fé annat. Hrólfrkveykti eld upp. En er at sólarfalli kom, gekk maðrinn í skálann, mikill vexti. Hann var í svörtum kufliok hetta mórauð upp af. Svartr var hann yfirlits, skolbrúnnok skeggjaðr mjök. Hann var gyrðr sverði, engekk við spjót. Hann mælti: "Hverr er þessi þjófrinn,eða hvaðan komtu at?" Hrólfr segir: "Eigi þarftu atvera svá harðorðr fyrir enga sök, en eigi hirði ek atleyna nafni mínu. Ek heiti Hrólfr. Er ek kominn órHringaríki." Skálabúi segir: "Engi skyldi sá heill, erþaðan kæmi, en far þú burt frá eldinum ok sit upp ísætit ok hvíl þik." Hrólfr gerði svá. En er hann varniðr settr, mælti skálabúi: "Nú skal eigi leyna þik mínunafni. Ek heiti Atli Ótryggsson, ættaðr ór Hringaríki.Kenni ek þik nú gerla. Þú ert sonr Sturlaugs ins starfsama.Skaltu þess nú gjalda, er faðir þinn gerði mikútlægan, þá er ek hafða drepit hirðmann hans." Síðangreip hann spjótit tveim höndum ok lagði fyrir brjóstHrólfi svá hart, at hann öngvaði saman, en ekki beitá kápuna. Hrólfr vildi þá upp standa, en þess var engikostr, því at hann var fastr við sætit. Þá mælti Atli:"Eigi skal þér nú fjölkynngi tjá, ok skal taka klumbuþína ok lemja þik í hel með henni." Hljóp hann þáút ór skálanum. Hrólfr þóttist nú illa kominn ok brauztum fast, þar til er losnaði fjölin, sú er hann sat á. Varþat jafnsnemma, at Atli kom með klumbuna. Hrólfrhljóp undir Atla. Hann kastar klumbunni, ok tókustþeir fangbrögðum ok glímdu sterkliga. Hrólfr gekk atrammliga, ok barst Atli fyrir orku sakir, þar til er hannfell á bak aptr. Lét Hrólfr þá fylgja kné kviði ok greipbáðum höndum um háls honum ok barka, svá at hannkom engu orði upp. Atli brauzt um sterkliga, en Hrólfrhelt sama taki, þar til at hann var dauðr. Í skálanumfann Hrólfr fésjóð mikinn ok hafði hann með sér. Hanntók sverðit ok spjótit, en lét eptir klumbuna. Hrólfrfærði Atla ór kuflinum, því at honum þótti hann léttariat ganga í en kápurnar, ok bar hann þær. Hannbrenndi Atla ok lá þar um nóttina, þat er eptir var,en um morgininn fór hann veg sinn ok gekk þá ennmarga daga um skóginn.Einn dag kom hann fram í eitt rjóðr ok sá þar ellefumenn alvápnaða. Einn þeira var bezt búinn, ok sá þóttihonum sem vera mundi formaðr þeira. En er þeir sjáHrólf, þá mælti þessi maðr: "Hér er kominn Atli innilli, standið nú upp allir ok drepið hann sem skjótast,ok launum honum rán ok manndráp." Kom Hrólfr núengum orðum fyrir sik, en þeir sóttu at honum í ákafabæði með höggum ok lögum. Hrólfr snerist við karlmannliga,gerði ýmist hann hjó eða lagði með spjótinu.Varð hann þeim stórhöggr, því at spjótit var itbezta vápn, en fekk Hrólfr sár nokkur á höndum okfótum. Þeir börðust lengi, ok lauk svá, at Hrólfr drapþá alla. Var hann þá mjök móðr. Hafði hann sár mörgok smá. Batt hann þá sár sín ok kastaði af sé kuflinum,því at hann vildi eigi slíkt fá af honum optar. Sváþótti honum sem þeir menn mundu verit hafa órVermalandi ok farit at jaga dýr eða um eptirleit viðAtla.Fór hann þá leiðar sinnar. Er ok ekki sagt frá ferðumhans, fyrr en hann kom fram í Gautland við Gautelfi.Hann sér, hvar skip eitt flýtr við land. Þat varlangskip mikit. Skipit var tjaldat allt stafna í millum.Bryggja lá á land, en við bryggjusporðinn var eldr okmenn at matgerð. Hrólfr hafði síðan kápuhöttinn okgekk þar til ok heilsar á þá, er við eldinn váru. Þeirtóku kveðju hans ok spurðu hann at nafni eða hvaðanat hann kæmi. Hann nefndist Stígandi ok kominn at órVermalandi. Hrólfr frétti, hverr skipit ætti eða hverjumþeir þjónuðu. Þeir sögðu, at hann héti Jólgeirr okvar ættaðr ofan ór Sylgisdölum í Svíaríki. Hrólfr segir:"Gott mundi at þjóna slíkum manni." Þeir segja þannverr hafa, er honum þjónaði, -- "því at hann er berserkrfjölkunnigr, ok bíta eigi járn. Harðr er hannok inn versti viðreignar. Vér erum átta tigir á skipi,ok þjónum vér honum allir nauðigir, því at hann hefirdrepit várn höfðingja, er skipit átti, ok nauðgaði osstil at sverja sér trúnaðareiða. Hefir hann þetta alltunnit með svikum ok fjölkynngi. Ætlar hann nú í hernaðí Austrveg." Hrólfr segir þá vel skemmt hafa.Gekk hann síðan út á skip ok fyrir Jólgeir ok kvaddihann. Sat hann í lypting á skipinu, ok sýndist Hrólfihann mjök ósvipligr. Jólgeirr tók kveðju hans ok spurðihann at erendum ok nafni. Hann segir: "Stígandi heitiek, en þat er erendi mitt at koma mér í þjónustu meðgóðum mönnum. Er mér óleitt at vinna dyggiliga þat,er þarf, en engi er ek bardagamaðr. Hefi ek góða fréttaf yðr, at þú ert höfðingi mikill ok ósparr at gefa mannimat, er þurfu." Jólgeirr segir: "Sannspurt hefir þú þat,at mér er matr ósparr, en illa lízt mér á þik, því at ekætla, at þú sért illmenni, en fara máttu með oss, ef þérlíkar." Hrólfr þakkar honum, ok skilja með því talit.Þeir herja um sumarit. Býtti Hrólfr silfrinu úr sjóðnumá tvær hendr, ok var þeim öllum vel til hans nemaJólgeir, því at Hrólfr var bæði latr ok svefnugr, enkunni eigi í skipi at gera. Aldri var hann í bardögumné nokkurum mannraunum. Jólgeirr fór illa með herskapsínum ok rænti mest búþegna ok kaupmenn, enherjuðu optast um Kúrlönd ok fengu of fjár.Þat var eitt sinn, at Jólgeirr skipaði Stíganda at haldavörð á skipi þeira. Lá skipit við land, ok var ein bryggjauppi. Veðr var illt af stormi ok regni. Fóru þeir tilsvefns á skipinu, en Hrólfr var á landi við bryggjusporðinn.Leið svá nóttin, en er morgnaði, tók Hrólfrat höfga, ok vafði hann Véfreyjunaut utan at sér. Ener Jólgeirr vaknaði, herklæðist hann ok gengr á landupp ok hafði sverð í hendi. Hann sér, hvar Hrólfrliggr ok sefr, svá at hrýtr um glæðurnar. Jólgeirr varðákafliga reiðr. Hann bregðr sverðinu ok höggr báðumhöndum ofan á Hrólf miðjan, svá at þat hefði hansbani orðit, ef eigi hefði kápan hlíft honum. Hrólfrvaknar með andfælum ok sprettr upp, en Jólgeirr vildiþá höggva í höfuð honum annat högg. Hrólfr réðundir hann. Jólgeirr tók á móti, ok urðu þar sviptingarharðar. Hamaðist hann þá á Hrólf, en hann létberast undan ok fram at sjónum, þar til er þeir fellubáðir á kaf ofan fyrir einn hamar. Færði þá hvárr annaní kaf, ok váru lengi niðri. Þeir tóku mörg köf okstór, en engi vildi skakka með þeim, því at öllum hugnaðibetr til Hrólfs en til Jólgeirs. Svá lauk þeira fundi,at þá bar at landi upp, ok kom Hrólfr fótum undirsik, ok þar var forbrekkt ok þverhöggt mjök niðr fyrir.Tók Hrólfi þá í linda stað, en Jólgeirr tók eigi niðri.Þreif Hrólfr þá í herðar honum ok færði hann í kafok helt honum niðri, þar til hann drekkti honum.Hrólfr gekk þá á land ok var móðr mjök. En allirmenn Jólgeirs þökkuðu honum þetta verk ok sögðuhann frægðarmann, er hann fekk unnit þvílíkan berserk.Hrólfr spurði: "Þér munuð nú vilja taka mik tilhöfðingja yfir yðr í stað Jólgeirs, ok skal ek eigi verrtil yðar gera. Vil ek nú kunngera yðr, hverr ek er, þvíat ek heiti Hrólfr, en Sturlaugr er faðir minn, inn starfsami,er ræðr fyrir Hringaríki í Noregi." Þeir fögnuðuhonum allir ok sögðu hann eigi kynvana, þótt hannværi inn mesti kappi. Gengu þeir þá á málstefnu, okréðu þeir þat af, at þeir gengu á hönd Hrólfi ok tókuhann til skipstjórnarmanns. Var Hrólfr ósparr af fé því,er Jólgeirr hafði saman dregit, ok gaf þeim stórar málagjafir.Varð hann skjótt vinsæll af þeim. Höfðu þeirmargar orrostur, ok hafði Hrólfr jafnan sigr. En erhausta tók, sigldu þeir austan. Sagði Hrólfr, at þeirmundu halda til Danmerkr. Þeir kómu síð um hausttil Jótlands, skammt frá borg Þorgnýs jarls, ok lögðu íeinn leynivág, festu skip sitt ok tjölduðu. Hrólfr segirsínum mönnum, at þeir skyldi bíða þar, til þess er hannkæmi aptr, -- "en ek mun ganga einn frá skipi at sjá,hvat í gerist."
7
Svá er sagt einn dag, at þat bar við í Jótlandi, erÞorgnýr sat yfir drykkjuborðum, at upp lukust hallardyrrok maðr gekk inn í höllina. Hann var bæði digrok hár. Hann var í loðkápu síðri ok mikit spjót í hendi.Allir þeir, er inni váru, undruðust mikilleik hans. Hanngekk fyrir jarl ok kvaddi hann virðuliga. Jarl tók kveðjuhans ok spurði, hvat manna hann væri. Hann segir:"Hrólfr heiti ek, en Sturlaugr heitir faðir minn, erræðr fyrir Hringaríki. Em ek hér kominn, at ek vilkanna yðra siðu, því at mér er sagt, at þú sért höfðingimikill." Jarl segir: "Gerla kenni ek ætt þína ok kynferði,ok vil ek gjarna, at þú sért velkominn í mínuríki, ok þigg allt þat, er þú vilt beiða, en oss stendr atveita, eða hversu marga menn vilið þér yðr láta þjónadagliga?" Hrólfr segir: "Átta tigir manna eru á skipimínu, en þeir skulu mér fylgja, ok nóg hefi ek skotsilfrat leggja fyrir oss. Vil ek fá kastala nokkurn skammtfrá yðr at halda þar í mína menn ok hafa landvörnfyrir yðr, ef þér vilið." Jarl segir: "Þökk er mér í þinnihérkvámu, ok skulu allir hlutir í þínu valdi, er þínsæmd er þá meiri en áðr." Hrólfr þakkaði jarli orð sín.Gekk hann síðan til sinna manna. Fekk jarl þeim kastlatil forráða. Sat Hrólfr í kastalanum um kyrrt okhelt vel sína menn, en löngum fór hann í hernað okvarði kappsamliga ríki jarls. Vingott var með þeim Stefniok Hrólfi. Björn ráðgjafi var ok inn kærasti við Hrólf.Leið nú svá fram um hríð, at ekki bar til tíðenda.
8
Tryggvi er maðr nefndr ok var Úlfkelsson. Hann varættaðr af Búkansíðu af Skotlandi. Hann var inn mestikappi ok berserkr. Hann lá úti með fjölda skipa bæðivetr ok sumar. Hann átti sér fóstbróður, er Vazi hét.Hann var ok it mesta tröllmenni, bæði sakir vaxtar oksterkleika. Þorgnýr hafði drepit föður Tryggva, þá hannvar í víkingu. Tryggvi hafði nú fengit tólf skip ok öllvel búin at mönnum ok vápnum. Hann helt þessumher til Danmerkr ok vildi hefna föður síns á Þorgnýjarli. Vazi var með honum ok margt annarra kappa.Þegar er þeir kómu í ríki Þorgnýs jarls, fóru þeir hermannligaok ræntu byggðir, en drápu menn ok ræntufé öllu, er þeir náðu. En er jarl spurði þessi tíðendi,lætr hann herör upp skera ok stefnir liði at sér, en sakirat hann var gamall, þá setr hann þá Hrólf ok Stefnihöfðingja fyrir liðinu. Þetta var á öðrum vetri þeim,er Hrólfr var fyrst í Danmörk.Þeir Hrólfr fara nú mót Tryggva ok höfðu tíu skip.Þeir fundust við ey eina óbyggða. Varð þar fátt umkveðjur, ok sló þegar í bardaga. Þeir Tryggvi ok Vazihöfðu dreka stóran. Váru þeir mjök ákafir. Óhægt varat vega upp á drekann fyrir borðhæð. Báru þeir ofanaf drekanum grjót á Hrólf ok hans menn. Fell mjöklið þeira Stefnis, en margt varð sárt, ok hallaðist núbardaginn á þeira menn. Þeir Stefnir ok Hrólfr váruí kápunum Véfreyjunautum, ok festi eigi vápn á þeim.Leggja þeir nú skipi sínu at drekanum ok sækja atkappsamliga. Hrólfr hafði spjótit Atlanaut ok eikikylfustóra undir beltit. Stefnir hafði gott sverð í hendi okvar inn mesti hreystimaðr. En þá er sóknin var semáköfust, hleypr Hrólfr upp í söxin. Hann ruddist umfast ok leggr með spjótinu svá sterkliga, at annathvártfellu þeir, er fyrir urðu, eða gekk í gegnum þá. Stefnirhljóp þegar eptir honum ok hjó til beggja handa. Rudduþeir skjótt söxin. Gekk þá svá aptr með sínu borðinuhvárr þeira, ok allt hrökk undan aptr um siglu. Dagrvar þá mjök áliðinn. En er þeir Tryggvi ok Vazi sjáþat, sækja þeir hart fram í móti þeim. Vazi hafði atgeirí hendi, en Tryggvi öxi. Hrólfr fór mót Vaza, oklagði hvárr til annars. Atgeirrinn kom í skjöld Hrólfs,ok klofnaði hann allr í sundr, en Hrólfr varð ekki sárr.Vazi kom skildi við laginu, ok sleppr út af ok kemr ílærit á Vaza, ok var þat mikit sár. Vazi hjó í spjótskaptit.Hrólfr greip þá kylfuna ok varðist með henni.Hann lamdi allan skjöldinn fyrir Vaza. Þeir börðustlengi, þar til Hrólfr braut atgeirinn af skapti. Í þvíhljóp Vazi á Hrólf, svá at honum lá við falli. KastarHrólfr þá kylfunni ok tekr í móti. Var glíma þeiralöng ok hörð. Þóttist Hrólfr eigi við sterkara mannhafa átt, þann sem einhama var. Svá lauk með þeim,at Hrólfr færði hann út á vígit ok braut sundr í honumhrygginn. Þeir Stefnir ok Tryggvi höfðu barizt allanþann tíma. Var Stefnir yfirkominn af mæði ok þungumhöggum, en ekki var hann sárr. Tryggvi var sárrmikit. Hrólfr skundaði nú þangat, en er Tryggvi sérþetta, vill hann eigi bíða hans ok steypir sér fyrir borð.Þeir máttu eigi eptir honum leita fyrir myrkri. Gafstþá upp orrostan. Var þeim öllum gefin grið, er eptirváru. Sex skip váru hroðin af hvárum. Þar tókuþeir mikit fé ok heldu heim við svá búit. Þakkar jarlHrólfi vel sína framgöngu. Ekki fundu þeir Tryggvaí því sinni, ok skildi svá með þeim.
9
Þat bar til tíðenda einn dag sem optar, at tveir mennókunnir gengu inn í höllina. Þeir váru miklir ok þrekligir,en lítt búnir at vápnum ok klæðum. Þeir gengufyrir jarl ok kvöddu hann. Hann tók vel kveðju þeiraok spurði þá at nafni. Inn stærri maðrinn sagði: "Viterum bræðr. Ek heiti Hrafn, en bróðir minn Krákr, okerum vit flæmskir at ætt." "Illt var þá til góðra nafna,"sagði jarl, "er svá röskvir menn skyldu svá heita." Hrafnmælti: "Hér vildum vit þiggja vetrvist í vetr, því atokkr er sagt, at þú sért vel til þeira manna, er langteru at komnir." Jarl segir þá skyldu vera velkomna okskipaði þeim sæti utan frá öndvegismanni á miðjanbekk. Þeir váru þar í góðu yfirlæti af jarli. Ekki áttuþeir marga gleði eða skemmtan við aðra menn. Þar váruknattleikar jafnan. Margir menn báðu þá bræðr at faratil leiks. Þeir sögðust jafnan at leikum verit hafa okþóttust heldr harðleiknir. Jarlsmenn létust sjálfir munduábyrgjast sik, hvað sem um liði.Um morgin eptir gengu þeir bræðr í leikinn, okhöfðu þeir jafnan knöttinn um daginn. Hrundu þeirmönnum ok felldu harðliga, en slógu suma. At kveldiváru þrír handbrotnir, en margir lamdir eða meiddir.Þóttust jarlsmenn nú hart af fá. Gekk svá fram nokkuradaga. Þeir toku þat ráðs, at þeir báðu Stefni jarlssonfara í leikinn ok rétta nokkut þeira hluta. Hannjátar því, ok um morgun eptir fór Stefnir til leikvallar,ok þegar Hrafn sá hann, mælti hann: "Hvárt ertu svásterkr, at þú mátt ekki at leikum vera með öðrum mönnum,eða þykkist þú svá stórr, at engi skal þora at leikaí móti þér?" Stefnir sagði: "Hvárki er ek svá sterkr némikillátr, at ek mega eigi at leikum vera." Hrafn mælti:"Þá býð ek þér til leiks at þriggja nátta fresti ok þeimmanni, sem þú kýss til með þér í móti okkr bræðrum,ef þú treystist." Stefnir sagði: "Víst skaltu vita, at ekskal koma til leiksins."Gekk hann síðan burt ok lét taka sér hest ok reiðtil þess, at hann kom til kastala Hrólfs. Sá var annarrvetr, er Hrólfr var í Danmörku. En þegar Hrólfr vissi,at Stefnir var kominn, gekk Hrólfr móti honum okfagnaði honum með allri blíðu. Settust þeir þá tildrykkju. Stefnir mælti: "Til þess er ek hér kominn, atek vildi biðja þik til leiks með mér móti vetrtaksmönnumföður míns, er heita Krákr ok Hrafn." Hrólfr sagði:"Mér er sagt, at þeir hafi marga menn meidda, en sumadrepna ok þeir sé menn sterkir. En ek kann ekki atleikum. Mun ek þó fara með yðr, ef þér vilið."Fóru þeir nú til borgarinnar. Tók jarl vel við Hrólfi.Annan dag eptir gengu þeir Hrólfr ok Stefnir til leiksins.Váru þeir bræðr ok þar komnir. Hrafn tók knöttinn,en Krákr knatttréit, ok léku at vanda þeira. Jarlsat á stóli ok horfði á leikinn. En er þeir höfðu leikitum hríð, fær Hrólfr nát knettinum. Hann grípr knatttréitaf Kráki ok fær Stefni. Leika þeir þá svá lengi, atþeir bræðr náðu ekki knettinum. Þat var eitt sinn, atHrafn hljóp eptir knettinum, at maðr einn rétti fyrirhann fót, svá at hann fell, ungr maðr ok glettinn viðaðra menn, frændi jarls. Hrafn varð reiðr mjök okspratt upp skjótt ok greip þann, er hann felldi, ok færðihann á lopt ok keyrði hann niðr at höfðinu, svá at hanngekk ór hálsliðnum. Jarl kallar á menn sína ok baðtaka Hrafn ok drepa. Hrólfr hljóp þá at Hrafni okþreif til hans. Í annan stað tókust þeir á Krákr okStefnir. Hrólfr bannaði, at nokkur skakkaði með þeim.Þeir glímdu ok eigi lengi, áðr Hrólfr vá Hrafn upp ábringu sér ok færði niðr, svá at hann lá lengi í óviti,en af gekk skinnit af herðarblöðunum. En er Hrafnraknaði við, reis Hrólfr upp at honum ok mælti: "Séek, at þú hefir tígns manns augu, ok bið ek yðr, herra,at þér gefið þessum mönnum grið, því at ek veit, atþeir eru mikillar ættar." Stefnir hafði ok borit af Krákiok bað föður sinn veita Hrólfi þat, er hann beiddi. Varjarl lengi inn reiðasti, en þó gaf hann þeim grið fyrirbæn Hrólfs ok Stefnis. Þeir bræðr váru stirðir mjökok gengu brutt þegjandi ok til herbergis síns. Kómuþeir ekki undir borð á því kveldi.Gafst nú upp leikrinn, ok fóru menn til drykkju.Hrólfr mælti við Stefni: "Nú skaltu taka þér klæði, ervit eigum bezt, ok fá Þóru, systur þinni, í hendr, ok skalhún gera þeir bræðrum klæði ok láta vera búin árlaí morgin." Stefnir gerði svá ok gekk til Þóru meðklæðit ok sagði henni, hversu gera skyldi. Gekk Stefnirsíðan í burt, en hún tók at gera klæðin. Leið svá nóttin,en um morgin snemma sendi Þóra Hrólfi klæðin, okváru þau fullgerð. Tók hann við ok fór til herbergisþeira bræðra ok sá, at þeir lágu. Hrólfr mælti: "Hvíflýgr Hrafn síð upp, þar sem nóg er æzlit, ok eru núernir ok önnur hrækvikendi full orðin?" Hrafn segir:"Varla má vel fljúga, ef skerðir eru eða fjaðrsárir."Hrólfr tók klæðin ok kastaði til þeira, en gekk burtusíðan. En þeir bræðr tóku klæðin ok fóru í ok gengusíðan undir borð. Leið nú svá vetrinn. Ekki er þatsagt, at þeir Krákr ok Hrafn þakkaði Hrólfi klæðinné lífgjöfina, ok váru þeir þó vel haldnir. Í móti sumrihurfu þeir burtu, svá at engi maðr vissi, hvat af þeimvarð, ok þótti mörgum kynligt þeira athæfi. Hrólfr fórí hernað um sumarit ok þeir Stefnir báðir ok var gotttil fjár ok mannorðs. Þeir kómu heim at hausti meðheilbrigðu, ok er ekki sagt frá stórvirkjum þeira.
10
Þat sumar var Hrólfr með Þorgný jarli í miklum metorðum.Þat var einn dag um haustit, at Þorgnýr jarlsat á haugi drottningar sinnar, ok var leikit fyrir honum,at svala ein flaug yfir hann ok felldi niðr einnsilkiklút í kné honum ok flaug burt síðan. Jarl tók okleysti til ok sá þar í eitt mannshár svá langt, at þat varmjök mannhátt ok gullslitr á. Jarl gekk undir drykkjuborðum kveldit. Sýndi hann þá hárit, þat er svalanhafði niðr fellt. Þótti flestum sem konuhár mundi vera.Jarl mælti: "Þess strengi ek heit at fá þá konu, er háriter af, eða liggja dauðr ella, ef ek veit, at hvers bæjarer at leita eða á hverju landi hún er." Öllum þóttimikil heitstrengingin, ok horfði hverr til annars.Nokkurum nóttum síðar stefndi jarl þing fjölmennt.Hann stóð upp á þinginu ok birti mönnum heitstrengingsína ok spurði, ef nokkurr kynni deili á þessi konuok hvert hennar væri at leita. Var þá ok sýnt hárit, efnokkurr kannaðist við. Björn ráðgjafi mælti: "Svá feginnvilda ek tala ok gera, herra, at yðr ok yðru ríkiværi til heiðrs ok virðingar heldr en til nokkurs skaðaeða minnkanar. Virðist mér heitstrenging þín mikil, okhygg ek þessari konu eigi auðnat, en nærri mun ekgeta, hvar hún er, þótt ek hafi ekki fréttum fyrir haldit:Hreggviðr hét konungr; hann réð fyrir Garðaríki. Hannátti dóttur, er Ingigerðr hét. Kvenna var hún fríðustok bezt at sér ger um alla hluti. Þat hefi ek sannspurt,at engi kona á Norðrlöndum hafi betr verit at sér gerok hafi meira hár ok fegra en hún, ok þat er mitthugboð, at þetta hár eigi hún, með hverjum klókendumsem þat er til yðar komit. Nú munuð þér sannspurthafa, hver tíðendi þar hafa orðit í fráfalli Hreggviðarkonungs fyrir Eirek konungi með konungsdóttur. Húnskal hafa mann til burtreiðar við Sörkvi, kappa konungs,ok frelsa sik með því. Hygg ek fá verða til þessfúsa, við þvílíkan sem við er at eiga. En þótt Sörkvigeti nokkurr af baki riðit, þá þykki mér konungsdóttireigi auðfengin ór Garðaríki heldr en áðr." Þótti öllumþeim, sem við váru, sem svá mundi vera sem Björnsagði.
11
Þorgnýr jarl þagði nokkura stund af orðræðu Bjarnarok mælti: "Þeim manni, er fara vill í Garðaríki okríða burt við Sörkvi ok náir þessari meyju mér tilhanda, skal ek gefa Þóru, dóttur mína, ok þriðjungalls ríkisins. Til farar þessarar skal ek hvárki spara skipné mannaforræði við þann, sem til vill verða."Allir menn þögnuðu við þessa ræðu, ok svaraði engijarli, þar til er Hrólfr stóð upp ok mælti: "Illa er þatgert at svara eigi slíkum höfðingja, sem vér eigum,en sakir þess, herra, at ek hefi með yðr verit um nokkuratíma í góðu yfirlæti ok marga góða hluti af yðrþegit, þá vil ek fara þessa ferð ok leita at ná konungsdótturella liggja dauðr. En þótt ek komi aptr ór þessiferð, þá skulu þér gifta dóttur yðra hverjum, sem þérvilið, því at hún er vel verð góðs gjaforðs, en mér ereigi hugleikit konur at eiga." Jarl þakkaði Hrólfi mikilligaok bað hann hafa svá mikit lið sem hann vildi,en Hrólfr segist engan mann vildu, -- "því at minnivari verðr tekinn einum en mörgum, hvar sem þeirkoma." Stefnir bauðst at fara með honum, en Hrólfrvildi eigi, ok var nú slitit þinginu. Fór Hrólfr heim íkastala sinn ok hverr til síns heimilis.
12
Innan lítils tíma hvarf Hrólfr í brutt ór kastalanum,svá at engi frétti til hans, en menn hans váru þar eptir.Hann var í kápunum Véfreyjunaut, en gekk við spjótitAtlanaut. Hann hafði boga ok örvamæli á herðum sér.Ekki er sagt frá, hverja leið Hrólfr fór, en svá semhann hafði mjök sótt ór Danmörk, var þat einn dag, athann sá, hvar einn maðr gekk. Hann var mikill vextiok herklæddr til handa ok fóta. Hann hafði brugðitsverð í hendi ok gekk á veginn Hrólfs, en hann heilsaðiþessum manni ok spurði hann at nafni. Hann segir:"Ek heiti Vilhjálmr, en forellri mitt hirði ek ekki atgreina þér. En um tvá hluti skaltu kjósa: Sá er annarr,at þú segir mér, hverr þú ert eða hvert þú vilt faraeða hvat í erendum er, hinn annarr, at ek drep þik,ok ferr þú þá ekki lengra." Hrólfr segir: "Enga afarkostiþarftu mér at gera, því at mitt er ekki óvænnaen þitt, hvat sem vit skulum reyna." Vilhjálmr hjó tilHrólfs með sverðinu, en hann brá fyrir spjótinu, okbeit ekki á. Hrólfr kastar spjótinu ok ræðr á Vilhjálm,en hann tók á móti, ok varð glíma þeira löng, áðr Vilhjálmrfell. Hrólfr mælti: "Nú á ek alls kosti við þik.Muntu segja verða, hvert þitt erendi er eða hvar þúert landvanr." Hann segir: "Hér er ek ættaðr í Danmörk.Er ek bondason einn, en ætlaða at fara í Garðaríkiok rjúfa haug Hreggviðar konungs, en ná vápnumhans, vinna svá til Gyðu, systur Eireks konungs. Núvil ek gerast þinn þjónustumaðr. Er mér margt velgefit, því at ek er bæði vitr ok tölugr. Er þér bezt atgefa mér líf. Skal ek þér trúliga þjóna. Mun þér at mérgagn verða." Hrólfr segir: "Vænn maðr ertu, ok vísthirði ek eigi at drepa þik, ef þú vilt mér fylgja, eneigi hefir þú tryggilig augu." Lét Hrólfr hann þá uppstanda ok segir honum allan sinn trúnað ok tilgangsinna ferða. Fóru þeir nú leiðar sinnar. Hestr Vilhjálmsvar þaðan skammt í burt frá honum. Þoldi hann ekkiat ganga með vápnunum. Var hann skrautmenni mikitat klæðum ok söðulreiði. Segir Vilhjálmr jafnan veg,meðan þeir fóru um Danmörk.
13
Einn dag litu þeir bæ mikinn reisiligan fyrir sér.Vilhjálmr mælti: "Hér fáum vit góða gisting í kveldat bæ þessum, því at hér á fyrir at ráða frændi minn,er Ölvir heitir ok er góðr bóndi ok heldr marga sveina.Ok er þeir kómu heim at bænum, gekk bóndi í mótiþeim ok fagnaði vel Vilhjálmi ok þeim báðum okspurði, hverr sá væri inn mikli maðr." Vilhjálmr segir:"Hrólfr heitir hann ok er húsbóndi minn. Mikill erhann ok sterkr, vel ættaðr ok mikill kappi." Bóndi bauðþeim til drykkju. Þar var margt frelsingja. Vilhjálmrvildi ekki öðrum til hlíta en sér at þjóna Hrólfi oklofaði hann í hverju orði. Þar var gott öl ok gleði mikil.Nú leið svá kveldit. Drukku þeir lengi áfram, en erHrólfr gerðist drukkinn, vildi hann fara at sofa. Varhonum búin sæng virðulig. Kastaði hann klæðum afsér ok lagðist í sængina ok sofnaði skjótt.En er liðin var nóttin, vaknaði Hrólfr ok eigi viðgóðan draum, því at hann var bundinn at höndum okfótum ok reyrðr sterkliga við einn ás. Hann var klæðlaussok kominn fram at miklu báli. Þar stóð yfir honumVilhjálmr, sveinn hans, bóndi ok allir heimamenn.Vilhjálmr mælti: "Nú er svá orðit, Hrólfr, at ek erorðinn þér yfirsterkari, ok mundir þú eigi þat ætlafyrir stundu. Eru nú enn tveir kostir fyrir höndum:Er sá annarr, at þú skalt verða brenndr hér á báli þessu,svá at aldri skaltu sól sjá, elligar skaltu fylgja mér íGarðaríki ok þjóna mér í öllum hlutum ok kalla mikþinn meistara ok allt þat sanna, er ek segi frá mínumhögum. Þú skalt allar þrautir vinna, þær sem fyrir mikverða lagðar, þar til er konungr játar mér Gyðu, systursinni, til eiginorðs, en síðan skaltu lauss vera ór minniþjónustu. Aldri skaltu mér þessa vanvirðing hefna okengum þeim manni, er hér hefir at verit, ok hér skaltueið at vinna at halda þetta allt, er nú hefi ek fyrir skilit,eða nú í stað í eldinum brenna." Þá sagði Hrólfr: "Meðþví at mér er nokkut til undanlausnar at komast órþinni áþján, þá mun ek heldr þessu játa en missa lífit,því at þat veit ek, at lítt nái ek jarlsins erendi, ef ekdey nú hér. Vil ek ok þat til skilja, at þú segir ekkimína fyrirætlun eða hvat manna ek er, ella sé laussallr okkar skilnaðr." Vilhjálmr sagði svá gera skyldu.Var Hrólfr nú leystr, ok sór hann eið, eptir því semþá var siðvenja til. Þjónar Hrólfr nú Vilhjálmi ok létsem honum þætti einskis um vert. Fóru þeir frá Ölvi,ok reið Vilhjálmr, en Hrólfr gekk fyrir hesti hans. Þeirfóru um Svíþjóð ok þaðan til Garðaríkis. Ekki er þatgreint, hverja leið þeir fóru, fyrr en þeir kómu tilAldeigjuborgar. Sat Eirekr konungr í borginni, ok varþetta á öndverðum vetri. Fengu þeir sér herbergi okgengu síðan fyrir konung.
14
Þat var um þann tíma, er konungr sat yfir borðum.Þeir kvöddu konunginn, en hann tók vel kveðju þeiraok spurði, hvat manna þeir væri. Vilhjálmr segir: "Ekheiti Vilhjálmr, en þetta er sveinn minn, er með mérferr, ok heitir Hrólfr. Ek er sonr jarls eins ór Fríslandi,ok varð ek þaðan landflótti, því at ríkit var svikitundan mér af sjálfum landsmönnum. Er ek hér þvíkominn, at ek hafi spurt til yðvarrar rausnar ok mikilmennsku,ok vilda ek hér þiggja vetrvist í vetr." Konungrsegir: "Eigi spari ek mat við yðr, ok muntu veraíþróttamaðr mikill?" Vilhjálmr segir: "Nógar kann ekíþróttir, ok sú in fyrsta, at ek er svá sterkr, at mérverðr aldri aflfátt. Önnur er sú, at ek hefi fráleik yfiröll dýr ok ferfætt kvikendi." "Þjóflig íþrótt," segir konungr,"ok kemr þó opt at gagni." Vilhjálmr mælti:"Eigi vantar mik skotfimi ok vápnfimi, sund eða taflok burtreiðir, vizku ok málsnilld, ok enga missi ek þá,er karlmann má prýða." "Heyri ek," segir konungr,"at eigi vantar þik skörugleik. Tel nú þínar listir,Hrólfr, því at honum treysti ek ekki verr en þér."Hrólfr segir: "Eigi má ek þær telja, herra, sem engareru til." "Mjök er þá misskipt með ykkr," segir konungr,"at annarr hefir allar, en annarr engar, en gangiðtil sætis á inn óæðra bekk miðjan." "Þér munuð ráða,herra," segir Vilhjálmr, "en aldri hafði ek jafnóvirðuligansess fyrri." Gengu þeir síðan til sætis. Ekki váruþeir Sörkvir ok Brynjólfr heima í þenna tíma. Váruþeir farnir með Grími ægi upp í Jötunheima. Þeir Vilhjálmrok Hrólfr váru þar í góðu yfirlæti. SkjalaðiVilhjálmr í hvern heim, en Hrólfr var jafnan hljóðrok þögull ok ekki at leikum með öðrum mönnum. DróVilhjálmr mjök undan sínar íþróttir, en konungr varveiðimaðr mikill ok þótti þat skemmtan at jaga dýrmeð hirð sinni. Var hann jafnan í kyrrsæti, síðan hannkom í Garðaríki, því at flestir váru ófúsir at herja áhans ríki sakir kappa þeira, er með honum váru, einkanligasakir galdra ok fjölkynngi Gríms ægis.
15
Eirekr konungr fór á skóg einn dag með hirð sína,sem vandi hans var til, at jaga dýr ok skjóta fugla. Þeirsáu hjört einn mikinn ok fríðan. Ekki þóttust mennhafa sét vænna dýr. Þótti flestum sem þat mundi alidýr,því at öll hans horn váru grafin ok gulli í smeltskurðina, en stika var sett á milli hornanna með silfri.Léku þar á tveir gullhringar. Um hálsinn lá ein silfrfestiok niðr af henni ein bjalla með silfr, ok gaf húnmikit hljóð af sér, þegar hjörtrinn hljóp ok hrærði sik.Konungr vildi ná hirtinum ok bað lausum slá öllumhundum, ok svá var gert. Hlupu menn nú ok riðu,hverr sem mest gat, ok vildu taka hjörtinn, en hannæstist mjök undan hundunum, ok komast þeir hverginærri. Eltu þeir hann allan daginn, en um kveldit, erdimmaði, vissu þeir eigi, hvat af honum varð. Fór sváþrjá daga, at þeir fundu hjörtinn ok gátu eigi náthonum.En um kveldit, er konungr kom undir drykkjuborðok menn hans váru komnir í sæti, þá mælti hann:"Lítit þykki mér þú, Vilhjálmr, sýna oss íþróttir þínar,því at þú ert at engri gleði né skemmtan með öðrummönnum, ok eigi ferr þú á skóg með oss." Vilhjálmrsegir: "Lítil gleði verðr mér þat, herra, at reyna íþróttirvið menn yðra, því at ek sé hér engan kunna neinaríþróttir. Lét ek ok jafnan fá mér villibráð aðra menn,þá ek sat heima í ríki mínu." Konungr mælti: "Vérhöfum elt hjört einn þrjá daga, ok kunnum vér eigi náhonum, en ef þú náir hirtinum ok færir oss hann lifandameð öllum sínum búnaði, þá vil ek gefa þér Gyðu,systur mína, ok mikit ríki, með því at ek hefi enganþann hlut sét, at ek vildi gjarnari eiga. Máttu þetta velgera, ef þú ert svá fóthvatr sem þú hefir sagt. Þó skaltuvinna tvá hluti aðra, þá sem ek legg fyrir yðr. Skal ekþinn heiðr þá auka í öllum hlutum ok vinna ríki þittaptr með mínum styrk, þat er þú hefir áðr misst. Oker sá nokkurr annarr af mínum mönnum, at þetta fáigert, þá skal hann jafnt verkkaup fyrir taka." Þá sagðiVilhjálmr: "Þat er bæði, herra, at þetta fær engi gertutan ek, enda hafið þér mér þetta ætlat. Skal ek oktil vinna eða liggja dauðr ella." Áttu þeir at þessuhandfestar, sem siðr var til. Hrólfr gaf sik ekki at þessu.Fóru menn síðan til svefns ok tóku á sik náðir. ÞjónaðiHrólfr Vilhjálmi at öllu, sem fyrr var sagt.Snemma um morgin stóðu þeir upp Vilhjálmr okHrólfr ok bjuggust at leita eptir hirtinum. Þeir fóruá skóginn ok sáu skjótt, hvar hjörtrinn fór. Vilhjálmrhefr sik nú til hlaups ok ferr svá hart sem fugl flygi.Hjörtrinn æsist því meir. Hrólfr þrammar eptir Vilhjálmi,ok þótti honum Vilhjálmr frár í fyrsta skeiði.Hlaupa þeir svá lengi, at Hrólfr er jafnan á öðru leiti,en Vilhjálmr framar, þar til er hann kastaði sér niðrok mælti: "Aldri verði sá heill, er þat vinnr til konu,fjár eða ríkis at sprengja sik á hlaupi." Í þessu komHrólfr at Vilhjálmi ok spurði, hví hann léti dýrit undanganga. Vilhjálmr sagði: "Vel má ek hlaupa lengra,ef ek vil, en mér þykkir þú skyldr at taka dýrit okvinna allar þrautir fyrir mik eptir skildögum, ef þúert maðr til." Hrólfr svaraði engu ok hleypr fram eptirdýrinu ok eltir þat lengi, þar til er saman dregr meðþeim, því at hjörtrinn gerðist móðr mjök.Þeir komu fram í eitt rjóðr um síðir. Var þá dagráliðinn. Í miðju rjóðrinu stóð hóll einn. Hann varbæði víðr ok hár. Rjóðrit var fagrt ok mjök grasloðitvíða. En er Hrólfr kemr fram hjá hólnum, þá opnasthann, ok gengr hann þar um kringum hann. Þar komút kona ok var í blám tiglamöttli ok heldr á eldi okmælti: "Illt hefir þú at verki, Hrólfr, er þú ert þrællþrælsins ok þó til þess at stela annarra manna fé, þvíat ek á dýr þetta, er þú vilt taka, ok náir þú því aldri,nema ek vili. Nú skal gera þér kost á at ná dýrinu. Þúskalt ganga inn í hólinn með mér. Ek á dóttur eina,ok er henni þat skapat at komast eigi frá eldi sínu,því hún ætti, nema mennskr maðr hefði hendr á henni.Hefir hún nú legit nítján dægr á gólfi ok má eigi léttariverða. Hefi ek því hjörtinn sent í augsýn við yðr, atek vissa, at þér mundið vilja ná honum ok elta hannhingat. Treysti ek þér, at þú hafir bezt hjarta til atganga í hólinn með mér, en ekki mun konungr hjartarinsnjóta, þó at hann sé færðr honum." Hrólfr segir:"Til mun ek þat vinna at ganga inn í hólinn með þér,ef ek nái hirtinum at færa konungi, en eigi hirði ek,hvat af honum verðr síðan." Álfkonan varð nú glöðvið þetta, ok gengu þau inn í hólinn. Váru þar vænherbergi ok fagrt um at litast, ok margir hlutir sýndisthonum þar undarligir. Hann kom þar at, er konanlá, ok var hún lítt haldin, en þegar Hrólfr fór höndumum hana, varð hún skjótt léttari. Þökkuðu þær honummeð fögrum orðum ok báðu honum virkta. Álfkonanmælti: "Eigi verðr þér launat sem verðugt er heilsugjöfvið dóttur mína, en hér er fingrgull, er ek vil gefaþér. Þess muntu þurfa, þá þú ferr til Hreggviðar haugs,en ef þú hefir þat á hendi þér, þá máttu hvárki villastnótt né dag, á sjá ok landi, í hverju myrkri semþú ert, ok yfir muntu vinna þrautir allar, þær er fyrirþik eru lagðar, en ekki skaltu trúa Vilhjálmi, þaðanaf þú ert frá skildr honum, því at gjarna vill hann þikfeigan."Hrólfr þakkaði henni, ok gengu þau út ór hólnum.Tók hún þá hjörtinn, en Hrólfr lagði hann á bak sérok þótti mikils um vert fegrð hans. Bað nú hvárt velfyrir öðru. Ferr hann nú heimleiðis, þar til hann fannVilhjálm, ok fagnaði hann vel Hrólfi ok bað hann berahjörtinn heim til borgarhliðs. Hrólfr gerði svá, en ekkisegir hann Vilhjálmi, hversu hann hafi dýrinu nát.Kómu þeir til borgarinnar seint um kveldit, þá konungrvar undir borð kominn. Vilhjálmr mælti: "Núskulum vit fara inn í höllina, en ek skal bera dýrit fyrirkonunginn, en þú skalt sanna sögu mína, svá at konungrtrúi því, er ek segi." Tók Vilhjálmr við dýrinuok lét á bak sér ok viknaði í knésbótum, ok þó fekkhann borit dýrit inn í höllina fyrir konunginn ok kastaðiniðr á gólfit. Hann blés mjök mæðiliga ok mælti:"Nú þykkjumst ek kominn til ráðahagar við systur þína,ok er nú kominn hér hjörtrinn, ok munu þeir ekkimargir bjóðast yðr til mága, er slíku geta orkat semek." Konungr segir: "Þat virðist mér í skapi, at eigihafir þú hjörtinn unnit, ok vinna skaltu fleiri frægðarverkin,áðr þú fær hennar." "Eigi þurfið þér at misgrunamína frægð, því at afburð hefi ek flestum mönnum.Veit þat Hrólfr, sveinn minn, at fjarlægr var hannmér, þá ek tók hjörtinn." Hrólfr sagði: "Bæði er, atek var Vilhjálmi gagnlauss, enda tók hann sér í enguat hlífa." Vilhjálmr segir: "Því vil ek einn til vinna,at ek vil einn taka verkkaupit, eða hvat vilið þér fleirafyrir mik leggja, því at ek er búinn til at vinna?" Konungrsegir: "Nú skaltu fara til Hreggviðar haugs oksækja þangat vápn Hreggviðar konungs, ok er þat lítilmannraun." Vilhjálmr segir: "Nú vilið þér mik feigan,því at engi hefir sá aptr komit, er þangat hefir farithér til." "Víst vil ek," segir konungr, "at þú komiraptr, en sannendi eru þat, at engi hefir aptr komit, erek hefi þangat sent. Er mér mikill aptrmundr at gripumþeim, er í hauginn fóru. Skal ok sá einn fá systurminnar, sem frægri er en aðrir menn." Vilhjálmr segir:"Gera mun ek þetta, því at mér þykkir þetta þrautlaust,at ræna dauða menn ok vinna þat til meyjar."Gekk Vilhjálmr nú til sætis síns, ok skildu at svá mæltu.
16
Eptir fá daga var þat eina nótt, at Hrólfr tók á fótumVilhjálms ok mælti: "Mál er at vinna til meyjarinnarok fara til haugsins." Vilhjálmr stóð upp skjótt,ok var Hrólfr þá klæddr ok kominn í Véfreyjunautok hafði spjótit Atlanaut, en Vilhjálmr alvæpni. Hannreið, en Hrólfr gekk fyrir hesti hans. Fóru þeir svá,þar til skógr varð fyrir þeim ok einn forntroðinn götustígr.En er þeir höfðu skammt farit, þá laust veðr mótiþeim svá mikit með fjúki ok frosti, at Vilhjálmr fekkeigi á baki setit. Leiddi Hrólfr þá hestinn, en Vilhjálmrgekk eptir um stund, þar til at hríðin tók svá at geraststerk, at hestrinn fekk ekki gengit, ok dró Hrólfr hannflatan eptir sér, en studdi sik við spjótit. Varð honumþá litit aptr ok sá, at Vilhjálmr var horfin, en hestrinnlöngu dauðr. Skildi hann þar við hestinn, en gekk framá leiðina. Hríðin var svá sterk, at eikrnar brotnuðu afstofnunum ok kómu hvar fjarri niðr. Fekk Hrólfr þaraf optliga stór högg, svá at þat hefði bana unnit flestummönnum, þar með eldingar ok reiðarþrumur, sváat hann hugði þat sinn bana orðit hafa, ef eigi hefðikápan hlíft honum. Var svá alla nóttina framan tildags. Í móti degi varp mikilli fýlu móti honum, athann hefði kafnat, ef kápugríman hefði eigi hlíft honum.Þat þóttist Hrólfr skilja, at hríðin mundi hafadrepit sendimenn konungs ok þetta mundi gerningahríðvera. Þóttist hann ok aldri í þvílíka raun komithafa. En er mjök var ljóst af degi, þá tók upp hríðinaok gerði logn. Hvarf þá burt fýlan. Sá Hrólfr þá haugmikinn sem fjall ok hár stauragarðr um kring. Hanntók hendinni um einn staurinn ok varpar sér inn yfir,gekk síðan upp á hauginn, ok sýndist honum hannmjök torvelligr at rjúfa.En er hann litast um, sér hann mann einn norðanundir hauginum stóran vexti með konungs skrúða.Hrólfr gekk til hans ok kvaddi hann konungs kveðjuok spyrr hann at nafni. Hann segir: "Ek er Hreggviðr,ok ek byggi haug þenna með köppum mínum, ok ertuhér velkominn, en þat skaltu vita, Hrólfr, at ek veldeigi hríðum þessum ok fýlum eða öðrum undrum, okeigi hefi ek menn drepit. Valda þeir þessu öllu Sörkvirok Grímr ægir, ok þeir hafa valdit lífláti konungsmanna,en þó brestr þeim stundum vísdómrinn, þá erþeim liggr mest við, ok ef þeir vissi, at þú værir hér,þá vildi þeir þik feigan. Ek fór í svölulíki til Þorgnýsjarls með hár Ingigerðar, dóttur minnar, því at ekvissi, at þú mundir eptir leita af jarlsmönnum ok þúeinn vart maðr til at frelsa hana, ef lukkan fylgdi.Ann ek þér bezt hennar at njóta, ef þú vilt ríða burtvið Sörkvi, því at þik vantar hvárki hug né hreysti,en þat hefir Grímr ægir játat honum, at engi skyldihann yfirvinna nema sá, er hefði herklæði mín. Er þvíhaugrinn óvinnanligr gerr, ok því eru torfærur til hans,at hann hugði, at engi skyldi herklæðunum ná mega.Nú skal ek fá þér alla þá hluti ór haugnum, er þú vilthafa. Ek vil fá þér tvenn herklæði ok hvár öðrum lík,utan at kostum eru þau ólík. Þau skaltu fá konungi,er verri eru, en önnur skaltu ekki sjá láta, fyrr en þúþarft við at hafa, ok á sverðinu skaltu mikla vandvirkthafa, því at fásét er annat slíkt. Ingigerðr, dóttir mín,geymir öll burtreiðarvápn mín ok hestinn Dúlcifal,sem ólíkr er flestum öðrum fyrir margra hluta sakir.Honum skaltu ríða, þá þú átt við Sörkvi, ok er þérsigrinn víss, ef hann lætr takast. Burtstöngin ok skjöldrinnmunu ok halda sinni náttúru. Vilhjálmi skaltu okekki trúa, þaðan af þú ert ór hans þjónustu, því athann svíkr þik, ef hann getr. Muntu halda vilja eiðaþína, en betr er hann af dögum ráðinn fyrr en síðar,því at hann mun þik hættan hafa." Eptir þat fekk HreggviðrHrólfi gripuna ok vápnin ok síðast menit af hálsisér. Þá mælti Hreggviðr: "Þat hefir mér skapat verit,at ek skal mega fara þrjá tíma ór haugi mínum, okþarf eigi aptr at byrgjast utan í síðasta sinn. Nú munþér ekki sveigra verða, er þú ferr heim aptr. Nú farþú vel, ok gangi þér allt eptir vild ok vilja, en ef þúkemr aptr í Garðaríki, þá vitja mín, ef þú þarft lítilsvið."Hvarf Hreggviðr nú inn í hauginn, en Hrólfr tókgripuna ok varðveitti, fór síðan frá haugnum aptr inasömu leið ok varð nú við engi undr varr. Ok er hannkom ór skóginum, kom Vilhjálmr þá móti honum.Hafði hann skriðit undir viðarrætr ok legit þar um allahríðina. Fekk hann varla talat fyrir kulda. Flaðraðihann þá mjök at Hrólfi ok mælti: "Aldri þykki mérofsögum mega segja af þinni frægð ok giftu þeiri, erokkr fylgir, þar sem nú er brotinn haugrinn ok sóttgull ok dýrgripir. Sé ek nú þat, at okkr má engi hlutrfyrir standa, en þó var þetta mikit veðr, svá at varlagat ek stýrt mér. Þykkist ek nú kominn til ráðahagsvið systur konungs. Skaltu nú fá mér gripuna ok vápnin,því at ek vil sjálfr afhenda þá konungi." Hrólfrmælti: "Lítit viltu vinna til frægðarinnar, ok illa muntumér launa, þó at ek leggi líf mitt í hættu fyrir þik.Tak nú við gripunum ok fær konungi, en ek munhalda öll mín orð við þik ok sanna sögu þína, þóttusért ómakligr." Hrólfr hafði fólgit hin vápnin í skóginum,ok sá Vilhjálmr ekki þau.Fóru þeir nú leið sína, til þess er þeir hittu konunginn.Sat hann undir drykkjuborðum at kveldmáltíð.Vilhjálmr kvaddi konunginn ok lét mjök mæðiliga.Allir menn í höllinni urðu ókveða við þeira aptrkvámu.Vilhjálmr mælti: "Víst trúi ek varla, at meiri þrautvera muni með öllu saman, því at Hreggviðr er it mestatröllmenni sakir sinnar fjölkynngi, en haugrinn torsóttligrat brjóta. Hefi ek átt við Hreggvið konung íalla nótt. Kom ek þar í mikla mannraun, áðr ek náðiherklæðunum." Tók hann þá sverðit ok menit, lagðiá borð fyrir konunginn. Þá mælti konungr: "Sóttir eruvíst gripirnir, ok þykki mér nú allir verri en fyrr, utanmenit, þat er óspillt, en þat hygg ek, at Hrólfr hafi sótten eigi þú." Hrólfr segir: "Þat segi ek yðr, at ek fóreigi í hauginn, ok megið þér þat til líkenda ráða, ateigi mundi ek móti mæla at fá slíkar sæmdir eða aðrar,ef ek ætti þess kost." Vilhjálmr mælti: "Undrar mikþat, herra, at þér grunið sögu mína eða frægð ok hreystiminnar karlmennsku. Má hér skjótt raun til gera, atvit Hrólfr reynum með okkr, ok mun hann mér fjarlægrstanda, því at þat er fyrst, at hann þorir eigimannsblóð at sjá, ok þá ek fór í Hreggviðar haug,skyldi hann festi haldit hafa, ok þá hann heyrði dunurok stór högg í hauginn, varð hann svá hræddr, at hannrann frá festinni. Var þat eitt þá mín hjálp, at ek hafðiborit festarendann um stóran stein, ok las ek mik uppór hauginum með handafli." Konungr svarar: "Vel trúiek, Hrólfr, orðum hans, en eigi mundi gripirnir hérkomnir, ef þeir hefði eigi í hauginn sóttir verit." Lætrnú konungr geyma vápnin mjök vandliga ok hugði,at eigi skyldi Sörkvi at meini verða.Svá er sagt, at eina nótt hvarf hjörtrinn burt, svá atþeir urðu eigi varir við, er geyma skyldu. Þótti konungiþat mestr skaði. Var hans leitat nær ok fjarri,fannst hann eigi. Þóttist Hrólfr vita, at álfkonan mundihafa sótt hann. Vilhjálmr lét nú vel yfir sér ok gekkjafnan til tals við konungssystur, ok fóru vel ræðurmeð þeim. Sparði hann ekki at skjala margt af sér umalla hluti. Leið nú svá vetrinn fram um jól, at ekki bartil tíðenda.
17
Menelaus er konungr nefndr. Hann réð fyrir Tattararíki.Hann var ríkr konungr ok mikill fyrir sér. Tattararíkier eitt kallat mest ok gullauðgast í Austrríki. Þareru menn stórir ok sterkir ok harðir til bardaga. UndirMenelaus konung lágu margir konungar ok mikils háttarmenn. Svá er sagt, at milli Garðaríkis ok Tattararíkisliggr ey ein, er Heðinsey heitir. Hún er eitt jarlsríki. Þater fróðra manna sögn, at Heðinn konungr Hjarrandasontæki fyrst land við þá ey, er hann sigldi til Danmerkraf Indíalandi, ok þaðan tók eyin af honum nafn síðan.Um þessa ey stríddi jafnan Tattarakonungr ok Garðakonungr,ok þó lá hún undir Tattarakrúnu. Eirekrkonungr hafði herjat um ey þessa, áðr hann kom íGarðaríki, ok gert þar mikit hervirki. Menelaus konungrhafði sett þann mann yfir eyna, er Sóti hét. Hannvar þar ættaðr at móðurkyni, en föðurkyni í Hólmgarðaríki.Sóti var þá eigi í landi, er Eirekr konungrkom þar. Hann var it mesta tröllmenni fyrir sakir aflsok vaxtar. Yfirlitr hans var eptir nafni hans. Hannherjaði víða ok hafði jafnan sigr. Sóti átti fóstru gamlaok fjölkunniga. Hún hafði gert honum laug þá, erhann bitu eigi járn síðan. Gekk hann því hlífarlaussí orrostum. Hún hafði ok sagt honum, at á þessu haustiværi honum vænst til hefnda við Eirek konung ok núværi engir kappar hans heima í landinu. En er Sótivissi þat, fór hann til Menelauss konungs ok fekk mikinnstyrk af honum, helt síðan til Garðaríkis. Hannhafði margar þúsundir hermanna. Sá maðr var meðSóta, er Norðri hét. Hann var mikill ok sterkr ok barjafnan merki hans ok var inn mesti kappi.En er Eirekr konungr frétti, at Sóti var við landkominn með mikinn her, lætr hann herör upp skeraá alla vega frá sér ok bauð til sín koma hverjum, ermætti, ok safnaðist til hans mikit fjölmenni. Eirekrkonungr kallaði Vilhjálm til sín ok mælti: "Nú hefirþú unnit tvá hluti, er ek hefi fyrir þik lagt, ok veitek eigi, hvárt þú hefir þat gert. Nú skaltu vinna innþriðja hlut, svá at ek sé nær staddr, at drepa Sóta berserk.Mun ek þá eigi í móti mæla, at þú eigir systurmína, ef þú vinnr þetta vel af hendi. Skal ek þá haldaallan skildaga við þik, sem vit höfum áðr talat." Vilhjálmrsegir: "Þess er ek búinn, at ganga í móti Sóta.Þykki mér nú gott, at þér megið nú sjá, hverr afreksmaðrek er. Ok skuluð þér velja mér öll in beztu vápnok sterkasta hest, sem þér eigið, því at ek mun mjökreyna hans, áðr þessi orrosta lýkst." Var svá gert semVilhjálmr bað. Hrólfr fór með honum ok gekk eptirvanda sínum. Fór konungr með herinn, til þess erhann fann Sóta. Váru þar sléttir vellir ok þykkr skógröðrum megin. Bjuggust nú hvárirtveggju til orrostu,ok var þar mikill herr saman kominn. Var þar lúðragangrmikill, ok sigu saman fylkingar, ok æptu hvárrtveggiheróp.
18
Eirekr konungr var þá í miðju brjósti fylkingar sinnarok gekk þar vel fram í öndverðri orrostunni. Sótifylkti ok móti honum. Varð þar in harðasta orrosta, okgengu hvárirtveggju vel fram. En þegar orrostan tókst,reið Vilhjálmr út í skóginn í rjóðr eitt. Hrólfr mælti:"Nú er þér, Vilhjálmr, at ríða fram ok vinna til meyjarinnarok drepa Sóta." Vilhjálmr segir: "Verði mérþat til konu ok ríkis, sem auðit verðr, en þat vinn ektil engra hluta at voga mínu lífi í slíka orrostu, eðahvat skal mér jungfrú eða ríki, ef ek missi lífit? Er þérmiklu nær at frelsa mik ór ánauð ok þrældómi. Taknú vápn mín ok hest, ríð fram ok drep Sóta, ella muntumér þjóna verða um þína daga."Hrólfr tók þá hestinn ok vápnin Vilhjálms ok reiðtil bardagans. Orrostan var mjök mannskæð ok hallaðistmjök á Eirek konung, því at þeir Tattararnir genguhart fram. Sóti ok Norðri ruddust um fast, ok hrökkundan allt. Sóti hafði atgeir at vega með ok gerði ýmisthann hjó eða lagði. Norðri hafði sverð gott, ok gekkhart fram. Eirekr konungr hafði sótt með miklu kappií miðjan her Sóta, þar til er Norðri kom móti honumok margir Tattarar. Þeir sóttu fast at konungi. Fell þámjök lið hans, svá at hann var nauðliga staddr millisinna óvina. Hrólfr reið nú fram með vápnum Vilhjálmssvá hart, at fylking Sóta hrökk fyrir honum,hjó ok lagði til beggja handa ok felldi margan mann,þar til hann kom móti Eireki konungi. Hrólfr drapþar meir en þrjá tugi manna. En er Sóti sér þat, eirirhonum stórilla ok sneri þangat, sem Hrólfr var, oklagði til hans með atgeirnum. Hann kom skildi fyrirsik ok lagði í móti fyrir brjóst Sóta, ok beit ekki á, enbrotnaði spjótit í falnum. Sóti hjó tveim höndum tilHrólfs. Höggit kom á miðjan skjöldinn, ok þar í sundr,ok hestinn fyrir framan bóguna, svá at í jörðu namstaðar. Var Hrólfr þá á fæti mjök móðr, því at hannhafði ákafliga barizt áðr um daginn. Eirekr konungrbarðist við Norðra. Var þeira atgangr harðr. Hrólfrhjó þá höfuð af hesti Sóta. Váru þeir þá bádir gangandi.Sóti hjó til Hrólfs, en hann veik sér undan, oksökk atgeirrinn í jörðina allt upp at höndum honum.Hrólfr hjó með báðum höndum á öxl Sóta, svá at sverðitgekk sundr fyrir framan hjöltin. Hrólfr varð reiðr mjökok hljóp at Sóta ok setti gaddhjaltit í höfuð honum,svá at stóð í heilanum, en við því gat hann eigi gert.Fell Sóti þar til jarðar ok var þegar dauðr. Eirekr konungrhafði þá drepit Norðra. Brast þá flótti í liði Tattara,ok rann hverr til sem mest mátti. Eirekr konungrrak flóttann ok hans menn ok drápu hvern, er þeirnáðu. Fengu þeir þar mikit herfang í gulli ok silfri,vápnum, klæðum ok öðrum dýrgripum.Hrólfr vildi eigi reka flóttann. Tók hann sér hestok hljóp á bak ok reið út í skóginn til Vilhjálms oksegir honum, hversu farit hafi. Bað Hrólfr hann takahest þenna ok vápn sín, -- "lát nú at öllu hraustligaok flýt nú brullaupsgerðinni." Vilhjálmr mælti: "Velhöfum vit fram gengit, ok er mikils vert um ráð mínok vitsmuni, hversu mikit ek get til leiðar komit, okmun ek frægðarmaðr verða." Hrólfr brosti at orðumhans ok sagði, at honum þótti hann lítit gott vinna tilfrægðarinnar. Vilhjálmr stígr nú á hestinn ok ríðr meðöllum sínum herklæðum til Gyðu, konungs systur, oksegir mikit af sinni framgöngu ok hreystiverkum. Eirekrkonungr var þá heim kominn ok genginn tildrykkju í höll sína. Vilhjálmr gekk fyrir konung okkvaddi hann ok mælti: "Nærri var yðr nú farit í dag,herra, áðr ek hjálpaði yðr. Þurfi þér nú eigi at getatil, hverr ek er eða hvat ek fæ gert, því at mér er ekkiómáttugt." Konungr segir: "Þat hygg ek, Vilhjálmr,at þín væri vápnin ok herklæðin, en Hrólfs hendrnar."Hrólfr segir: "Þat hygg ek, at gjarna vildi ek eiga systurþína ok mega kenna mér at réttu hreystiverk Vilhjálms,en þat kemr mér skammt fram at ljúga þeim sæmdumá mik, er ek vinn ekki til ok ek er eigi til borinn."Vilhjálmr mælti: "Undarligt mun þat þykkja, herra,þeim mönnum, sem til spyrja, at þér vilið mína frægðok hreystiverk fordjarfa, eða þykkir yðr meiri sæmdarauki,at einn drengr af kotkarlaætt hafi unnit þetta okeignist systur yðra, slíkr sem Hrólfr er, því at ósýniligrmun hann þykkja til góðs höfðingja, fólki at ráða eðafremd at vinna? En ek er jarl at nafnbót ok jarls sonr,kominn af sjálfri konungaættinni, fríðr ásýndar ok fullhugiinn mesti ok at öllum hlutum ágætr, þat er tígnummönnum berr at hafa. Nú ef þér vilið eigi festareða brullaupsgerð fram láta eptir skildögum, skal ekí burtu verða ok bera þinn vanheiðr á hvert land, atþér hafið níðzt á mér ok rofit orð yðar ok trú. Var þattalat í mínu landi, at hver konungsdóttir væri fullsæmdaf mínu gjaforði." Eirekr konungr mælti: "Eigiskal þat fréttast, at ek níðist á þér, ok mun ek haldaallan minn skildaga, en þat undra ek, at Hrólfr gengraldri ór hug mér, um meðferð ok athæfi ykkart, því ateigi þykki mér þat at tilskipuðu vera." Skildu þeir nútalit, en konungr lét nú við brullaupi búast, ok var þarsótt veizla virðulig. At þeiri veizlu gekk Vilhjálmr ateiga Gyðu, systur Eireks konungs, ok hafði hún þarengi mótmæli. Fekk Vilhjálmr þá marga menn tilþjónustu, ok lét hann nú mikit yfir sér.
19
Þat var einn morgun snemma, at Hrólfr gekk ískemmu þá, er Vilhjálmr svaf í, gekk at sænginni okmælti: "Nú er svá komit, Vilhjálmr, at þú ert orðinnkonungs mágr, en ek hefi þjónat þér allan tíma. Segiek þér nú upp mína þjónustu ok lausan allan okkarnskilmála. Máttu nú vel láta líka þér, at vit skiljum svábúnir. Virði ek meir til þess drengskap minn en þínatilgerð." Gekk Hrólfr síðan burt, en Vilhjálmr varðmjök hvimsa við. Gyða spyrr, hví Hrólfr færi burt sváskjótt eða fyrir hverja sök hann færi þvílíkum orðumum. Vilhjálmr segir: "Þat er hans náttúra, at hann villhvergi vera í sama stað meira en mánuð eða tvá, ef hannréði, en ek hefi lengi haldit honum hræddum. Nú erþat til þrautar, at sá hefir verr, er hans þjónustu hefir,því at honum er allt illa gefit. Er hann bæði þjófr okillmenni, en eigi veit ek, hvárt ek nenni at láta drepahann hér í ókunnu landi, en þó mun hann skjótt birta,hverr maðr hann er, ok mun hann þeim illa launa,er bezt gerir til hans." Skildu þau nú talit. Leið veizlanvel fram.Svá er sagt, at lið þat, er undan komst af her Sóta,sigldi heim í Tattararíki, ok höfðu fengit mikinn mannskaða.Þótti Menelaus konungi þeira ferð ill orðin, okvarð svá búit at vera.Snemma um várit kómu þeir Sörkvir ok Brynjólfraf Jötunheimum ok færðu Eireki konungi marga fásénagripi. Höfðu þeir Grímr átt margar orrostur ok fengitjafnan sigr. Hrólfr var með konungs hirð, ok var fáttmeð þeim öllum Sörkvi, Brynjólfi ok Vilhjálmi. Envel kom Hrólfr sér við sessunaut sinn, því at hann gafjafnan silfr á báðar hendr, en engum gerði hann gott,meðan hann var hjá Vilhjálmi. Sá var nú inn þriðivetr, er konungsdóttir átti at fá mann til burtreiðarvið Sörkvi, ok hugsaði Eirekr konungr nú til sín okþótti sem konungsdóttir mundi engan mann fá.
20
Litlu síðar kómu sendimenn konungsdóttur til Eirekskonungs með þeim erendum, at hún beiddi, athann léti þing stefna fjölmennt mjök, ok á því þingivildi hún kjósa mann til burtreiðar við Sörkvi, en efhún fengi engan þann, er til þess vildi verða, þá villhún ganga með konungi, eptir því sem fyrr váru skildagarok sættir þeira í milli. Við þeiri orðsending varðkonungur mjök léttbrýnn ok þótti nú jungfrúin sér íhendi. Lét hann nú þing kveða ok boða þangat múgok margmenni af borgum ok kastölum ok ór nálægumheruðum, svá ok it sama konungsdóttir af sínu ríkibauð til sín mannvali því, er röskvast var innanlands.Kom þar ok margr óboðinn, því at mörgum var forvitniá, hversu til mundi ganga. Váru allir landsmenn hugsjúkirfyrir hennar hönd.Þingit var sett skammt frá kastala Ingigerðar konungsdóttur.Eirekr konungr kom til þingsins með miklufjölmenni. Var þar með honum Sörkvir ok Brynjólfrok Vilhjálmr, mágr hans, ok létu allir mikit yfir sér.Hrólfr var ok þar í för ok hafði með sér vápnin Hreggviðarnaut,ok þótti lítils um hann vert. Var þar núsaman komit mikit fjölmenni. Svá var skipat mönnumá þinginu, at raðir váru settar í hringa ok eitt hlið á,er ganga mátti í milli. Vilhjálmr sat it næsta konunginum,þá Sörkvir ok Brynjólfr út í frá, en aðrir vildarmennsátu sér. Hrólfr sat utarliga í yzta hringnum okmjök lágt.At svá skipuðu gengr Ingigerðr konungsdóttir áþingit svá fögr ok lystilig, at eigi mátti ofsögum segjaaf hennar vænleik. Horfðu allir menn á hana nemaHrólfr. Hann leit eigi til hennar ok dró niðr höttinnfyrir andlitit. Konungsdóttir gekk fyrir hvern mann okleit í augu þeim. Gekk hún svá annan hring ofan, enannan fram. At lyktum kom hún þar, er Hrólfr sat,ok þreif í hönd honum, en hann sat sem áðr. Hún hnykkirþá upp kápuhettinum ok mælti: "Eigi er hér gottval á mönnum, en þenna kýs ek til burtreiðar fyrirmik móti Sörkvi, ok skal sjá maðr með mér fara, efhann vill." Hrólfr segir: "Allheimskliga kýss þú, þvíat ek kann eigi at ríða einn saman, svá at ek falli eigiofan. Er ek ok hræddr, þegar menn ýglast á mik."Konungsdóttir segir: "Aldri sá ek þik fyrr, en þó skaltueigi undan ganga, ef ek má ráða." Eirekr konungr mælti:"Þat hugða ek, jungfrú, at þér skylduð mann kjósa innlenzkan,en eigi ór öðrum ríkjum. Er Hrólfr sveinnVilhjálms ok minn mann. Skal hann því frjáls af þessu."Hrólfr segir: "Einkis manns sveinn er ek hér í landi.Skal ek ok at vísu veita konungsdóttur ina fyrstu bæn,er hún biðr, ef hún þykkist nokkut frjálsari eptir enáðr."Stendr Hrólfr upp síðan ok gengr með konungsdótturok allir hennar menn heim í kastalann. Setrhún Hrólf í hásæti ok veitir honum allan prís ok gleði.Eirekr konungr fór í annan kastala af þinginu ok varmjök ókátr. Flestir menn undruðust, at konungsdóttirkjöri þenna mann, er ósigrstrangligastr var. Iðraðistkonungr mjök, er hann hafði játat þessu konungsdóttur,ok bað Sörkvi nú duga eptir megni ok spara engisín konstr, er hann mætti frammi hafa, -- "hefir mérjafnan sagt þungt hugr um þenna mann. Skaltu núok vel geyma herklæðin Hreggviðarnauta, at eigi megioss þat meina." Hrólfr var nú í kastalanum hjá konungsdótturí góðum fagnaði, ok segir hann henni sitterendi jarlsins vegna, en hún segist þat gerla áðr vitamundu ok því ráða, -- "at ek fara með þér burt heðan,en þú þætti mér makligastr mín at njóta, ef þúfrelsaðir mik af óvina valdi." Skildu þau at svá mæltu.Um morgun var Hrólfr snemma á fótum ok fór íherklæðin Hreggviðarnauta, en gyrði sik með sverðinugóða. Konungsdóttir fekk honum burtstöngina okskjöldinn, er faðir hennar hafði átt. Bað hún hann þátil ganga ok taka hestinn Dúlcifal. Var hann þá rekinní sterkar grindr með mörgum hrossum. Beit hann okbarði ok drap mörg hrossin. Hrólfr gekk at grindunumok drap stönginni á skjöldinn. Dúlcifal gekk at Hrólfi,en svá söng í stönginni ok skildinum, at öllum þóttiundr í, er hjá váru. Hrólfr tók nú hestinn ok lagði ásöðulinn ok hljóp upp fimliga með öllum sínum herklæðum,en Dúlcifal sprang af stað ok stökk út yfirgrindrnar, svá at hann kom hvergi nærri, ok síðan framá völlinn. Nú var Sörkvir ok kominn til leikvallar okkonungr með honum, Vilhjálmr ok Brynjólfr ok mikillmúgr manns.
21
Skikkar nú hvárr sinni burtstöng til lags, ok ríðrhvárr móti öðrum sem hestarnir kunna harðast. Leggrþá hvárr til annars með miklu afli. Spjót Sörkvis komí skjöld Hrólfs ok renndi út af, en Hrólfr stakk hjálminumaf Sörkvi. Átti hann þá þriðjung skeiðs eptir,er Hrólfr var af. Dúlcifal vill eigi staðar gefa ok snýraptr í móti, ok hefir Sörkvir eigi af riðit fjórðung, áðren þeir mætast. Leggr enn hvárr til annars, ok fór semfyrr, at Sörkvir vann ekki á, en hann missti skjöldinn.Þeir ríða þá at í þriðja sinn. Ferr þá Dúlcifal sem fuglflygi, þar til þeir mættust. Hrólfr leggr til Sörkvis, sváat festi í brynjunni, ok vegr hann upp ór söðlinumok hleypir með hann um völlinn, þar til hann steypirhonum at höfðinu í einn fúlan pytt, svá at Sörkvirgekk ór hálsliðnum. Stóð þá Dúlcifal kyrr, sem hannværi grafinn niðr. Varð nú konungsdóttir mjök feginok allr landslýðr.En er Eirekr konungr sér þetta, verðr hann ákafligareiðr ok bað alla sína menn slá hring um Hrólf okdrepa hann sem skjótast ok kvað hann síðar verr geramundu, ef hann yrði nú lauss. Var nú svá gert semkonungrinn mælti, at sótt var at Hrólfi öllum megin.En er Dúlcifal sér þat, ríss hann upp örðugr ok lamdimeð framfótunum ok beit með tönnunum marga menntil bana. Augu hans sýndust sem blóðsegar, en eldrþótti brenna ór nösum honum ok munni. Fór hann sváhlaupandi, at hann braut menn undir sik. Hrólfr satok eigi kyrr á baki. Reyndi hann nú sverðit Hreggviðarnaut.Hann hjó ok lagði til beggja handa bæði mennok hesta. Var hverjum víss dauðinn, er fyrir honumvarð. Stökk nú allt undan. Hrólfr reið þar at, er konungrvar fyrir, en hann hafði á hlaupi undan. DrapHrólfr þá meir en hundrað manna, áðr hann komst áskóg, ok var móðr, en ekki sárr. Þóttist nú Eirekr konungrhafa fengit mikinn mannskaða ok fór heim í kastalasinn um kveldit mjök óglaðr.Þetta sama kveld gerði konungsdóttir sik blíða viðmenn sína ok veitti þeim kappsamliga. Hún gerði allarsínar skemmumeyjar svá drukknar, at þær fellu sofnarniðr, en er skammt var af nótt, kom Hrólfr í kastalannok hitti konungsdóttur ok bað hana búna með sérat fara. Hún segir sér þá ekki at vanbúnu. Hrólfr hafðimeð sér tvá kistla stóra, ok váru í dýrgripir konungsdóttur.Stíga þau síðan á Dúlcifal ok riðu leið sína.Eigi er þat greint, hvar þau fara eða hversu lengi þauváru á leiðinni, en meir fóru þau um nætr en um daga.
22
Nú er at segja frá Eireki konungi, at hann vaknar ummorguninn ok bað menn herklæðast ok leita eptirHrólfi. Var nú svá gert, ok leituðu hans þrjá daga okfundu hann eigi. Lét konungr þá leita til kastalanskonungsdóttur, ok var hún þaðan í burtu, svá at engimaðr vissi, hvat af henni var orðit. Fekk nú konunginummikils ótta allt saman, ok var mjök reiðr. Hannmælti til Vilhjálms: "Þat sé ek, at þú hefir logit alltat mér, bæði frá þér ok Hrólfi. Má nú sjá, at hanner allr annarr maðr en þú hefir sagt. Sé ek, at Hrólfrhefir í hauginn farit, en eigi þú. Hefir hann fengit ingóðu herklæðin, en ek þau, er engu eru nýt. Máttiþat á honum sjá, at hann var stórra manna, en þú ertdáðlauss svikari, ragr í hverja taug. Hefir þú vitat allahans fyrirætlan ok þorat eigi at segja mér. Hygg ek þikat heldr eiga ríki eða aðra góða hluti, at ek ætla þikþrælborinn þorpara í allar ættir. Værir þú makligr, atek léti hengja þik á gálga fyrir þat fals ok svik, er þúhefir mér gert ok minni systur, ok mun sá dauði fyrirþér liggja, þó at hann komi nú eigi fram." Við þessiorð konungsins varð Vilhjálmr hræddr mjök ok mælti:"Ek skal þat enn skjótt birta, hverr maðr ek er. Stíg eká stokk ok strengi ek þess heit, at ek skal eigi fyrr komaí sæng hjá Gyðu, systur þinni, fyrr en ek hefi Hrólfaf lífi tekit ok fært yðr höfuð hans ok jungfrúna. Skalek hér einkis manns styrk til hafa né fylgi." Tók núVilhjálmr vápn sín ok hest ok reið burt sem hvatligastok eptir Hrólfi, en Eirekr konungr sat eptir í Garðaríki,ok þótti nú illa at fara.
23
Nú víkr sögunni aptr í Danmörk til Þorgnýs jarlsok hans manna, ok á því sama hausti, er Hrólfr fórtil Garðaríkis, fór jarl um ríki sitt at veizlum, sem siðrhans var til.Einn dag gekk maðr ókunnigr fyrir jarlinn ok nefndistMöndull Pattason ok sagðist farit hafa víða um útlöndok lézt frá mörgu segja kunna ok mikla frægðunnit hafa. Hann var lágr á vöxt ok mjök riðvaxinn,fríðr at yfirlitum; utaneygðr var hann mjök. Jarl tókvel við þessum manni ok bað hann með sér dveljast.Þat þekktist hann. Skemmti hann jarlinum optliga oksagði frá mörgu fróðliga. Þar kom, at jarlinn tók hanní mikla kærleika, at hann kallaði hann at hverjumáli, ok var Möndull á tali við hann nætr ok daga,svá at jarl gleymdi þar fyrir sinni ríkisstjórn.Einn tíma sem optar er Björn ráðgjafi fyrir Þorgnýjarli ok ávítaði hann fyrir þat, er hann gerði ókunniganmann sinn tryggðamann, ok þat tal tæki svá ór hófi atganga, at hann gái eigi síns ríkis þar fyrir. Jarlinn reiðistorðum Bjarnar ok sagðist gera mundu sem hann hafðiþenkt, hvat er Björn sagði. Möndull heyrir orð Bjarnarok gaf sér ekki at. Björn talaði hér um enn mörgumorðum sannliga ok gekk burt síðan.Björn átti hús í borginni nær jarls herbergi, en annangarð utan borgar, sem fyrr var sagt. Einn dag komMöndull svá í herbergi Bjarnar, at hann var eigi heimaok engi maðr annarr nema Ingibjörg, kona hans. Hannlék við hana mjök blíðliga, en hún tók því vel. Þar kom,at hann leitaði við hana samfara ok fór þar um mörgumfögrum orðum. Hann bauð henni af sér at þiggjamarga góða gripi, en lastaði Björn í hverju orði okkvað hann ekki at manni vera. Ingibjörg reiddist þessumjök ok svaraði honum hæðiliga ok sagðist aldri meðhonum ganga skyldu. Möndull tók þá könnu ok bráundan yfirhöfn sinni ok bað hana drekka sáttarbikarþeira, en hún sló hendinni neðan undir kerit ok uppí andlit honum. Hann reiddist við þetta ok mælti:"Eigi skulum vér fyrr skilja, þú ok Björn, bóndi þinn,en ek hefi launat ykkr því, sem þit eruð maklig, fyrirþá svívirðing, er þit hafið mér gert, bæði með orð okverk."Gekk hann síðan burt ok fyrir Þorgný jarl ok mælti:"Þat vilda ek, herra, at þér sýnduð yðvart lítillæti okþægið af mér belti eitt, er ek tók í arf eptir föður minn."Hann leggr þat á borð fyrir jarlinn. Þat var allt meðgulli gert ok gimsteinum sett. Eigi þóttist jarl betragrip sét hafa. Jarl þakkaði honum ok sagðist eigi þvílíkagjöf þegit hafa af ótígnum manni. Var Möndullþar um vetrinn í sömum kærleikum, en fátt var Stefnitil hans ok Birni. Jarl hafði mikla virkt á beltinu oksýndi þat vinum sínum jafnan, þá er hann hafði veizlur.Ingibjörg, kona Bjarnar, tók krankleika nokkurnundarligan um vetrinn. Hún gerðist öll blá sem hel,en sinnaði um engan hlut, sem hún væri vitstola. VarðBirni mikil raun at þessu, því at hann unni hennimikit.Þat bar til um várit at veizlu einni, at beltit Möndulsnautrhvarf burt frá jarli. Var þess víða leitat ok fannsteigi. Þótti jarli þat mikill skaði ok lét mjök grund atgefa um eptirleitina, ok fannst þat eigi. Jarl spurðiMöndul, hvat hann hugði af orðit eða hversu eptirskyldi leita. Möndull segir: "Vant er mér at kveða ámann, hverr tekit hefir, þótt ek þykkist nærri getamunu, en þat er líkara, at sá hafi fleira frá yðr stoliten þessu einu, er beltit hefir tekit. Mun þat ríkr maðrgert hafa, sá er jafnan hefir yðarn heiðr öfundat. Núer þat mitt ráð, at þér látið rannsókn uppi hafa, þá eralla varir minnst, ok lát engan undan ganga, þótt framrsé, en eigi mun sá sjálfkrafi sína hirzlu uppi láta, ertekit hefir, en hverr, sem þat hefir gert, má at réttuá gálga hanga." Jarli þykkir þetta gott ráð ok segirsvá vera skyldu. Lætr hann nú saman kalla alla sínahirð ok segir þeim, at hann vill rannsaka hvers mannshirzlu, fyrst Stefnis, sonar síns, ok Bjarnar ráðgjafa, sváat aðrir menn mætti því betr við una. Þeir létust þessbúnir. Var nú svá gert, at Stefnir sýndi fyrst sínar féhirzlur,ok fannst þar ekki. Síðan var hjá Birni leitatok öllum, er í váru borginni, ok kunni þat eigi at finnast.Þá mælti Möndull: "Eiga mun Björn fleiri hirzluren hér at eins í staðnum, ok hefir þar eigi leitat verit."Stefnir sagði: "Víst á Björn utan borgar. Ek trúi okeigi þangat leita mega." Jarl segir þangat fara skyldu,ok svá gerðu þeir. Lét Björn þá uppi rannsókn semfyrr. Möndull gengr at fornri kistu einni ok spyrr, hvatþar er í. Björn segir þar í vera fornan skipsaum. Jarlbað upp lúka. Björn leitaði at lyklinum ok fann ekki.Jarl gekk þá at, braut upp ok bar upp þat, er í var,en á neðanverðum botninum lá beltit. Allir menn undruðuþetta, en Björn þó mest, því at hann vissi sik saklausanaf þessu. Jarl varð nú reiðr mjök ok bað Björnhöndum taka, -- "ek skal," segir hann, "hengja þik áhæsta gálga, þegar er morginn kemr, því at þetta hefirhann fyrri gert, þó at nú at eins sé víst orðit."Var nú Björn tekinn ok bundinn sterkliga, því atengi þorði móti at mæla, þó at hann þætti ómakligrþessa. Björn bauð skírslur fyrir sik, sem landssiðr ertil, en jarl vildi þat ekki heyra. Stefnir fekk þat afföður sínum, at hann lifði sjau nætr, ef þat fyndistnokkut í, at honum væri til hjálpar, ok skyldi hannvera í varðhaldi Mönduls ok eigi í borgina heim koma.Margir hörmuðu þetta, því at Björn var mjök vinsæll.Fór jarl nú heim í staðinn með mönnum sínum, okgengu undir drykkjuborð. En þegar hirðin hafði kenntfyrsta rétt ok drukkit fyrsta bikar, var öllum horfinvinátta við Björn, ok þótti þá öllum sem hann mundisannr at sök.Möndull var nú í garði Bjarnar ok rak í burtu allahans heimamenn. Hann tók Ingibjörgu ok lagði í sænghjá sér hverja nótt, Birni ásjáanda, ok hafði hún alltblíðlæti við hann, en mundi ekki til Bjarnar, bóndasíns. Þótti nú Birni þungliga at fara, ok líða nú sváþessar sjau nætr, sem frá var sagt.Víkr nú aptr sögunni þangat, er fyrr var frá horfit,því at eigi verðr af tveimr hlutum sagt í senn, þótt báðirhafi jafnfram orðit.
24
Nú er frá því at segja, at þau fóru ór GarðaríkiHrólfr ok konungsdóttir, at einn dag sjá þau, hvar einnmaðr ríðr eptir þeim. Hann er í línklæðum einum okgyrðr sverði. Hann dregr skjótt eptir þeim. KennirHrólfr, at þar er Vilhjálmr kominn, en þegar hann sérHrólf, fellr hann til fóta honum ok biðr sér líknar ámarga vegu, -- "hefi ek hart af fengit, síðan vit skildum,"segir Vilhjálmr, "því at konungr lét setja mik ímyrkvastofu ok vildi láta drepa mik. Komst ek í burtmeð ráðum, bæði frosinn ok hungraðr. Er ek nú kominná þína miskunn, Hrólfr minn, hvat sem þú viltaf mér gera. Vilda ek aldri gert hafa, er þér mættimislíka, ok alla daga vera þér hollr ok trúr heðanfrá, ef þú lætr mik nú lifa ok fylgja þér aptr til Danmerkr."Hrólfi fekkst hugar við hörmungarlæti Vilhjálmsok segist eigi nenna at drepa hann, þó at hannværi þess makligr. Konungsdóttir kvað því misráðit veramundu, -- "því at hann hefir illt yfirbragð, ok illa munhann reynast." Vilhjálmr fór nú með þeim ok gerði sikmjök þjónustumjúkan, en aldri var honum óhætt atkoma nærri Dúlcifal, því at hann beit Vilhjálm okbarði, ef hann náði.Fóru þau til þess, er ein dagleið var eptir til Þorgnýsjarls. Höfðu þau tekit sér náttstað undir skógieinum ok skutu sér laufskála um kveldit. Lágu þauHrólfr ok konungsdóttir bæði saman hverja nótt oknakit sverð í milli þeira. Vilhjálmr stakk Hrólfi svefnþornum nóttina, en um morgin stóð hann upp snemmaok tók hestinn Dúlcifal ok lagði söðul á hann, ok þettaeitt vildi hann at Vilhjálmi þiggja. Hrólfr lá í herklæðumsínum ok utan yfir Véfreyjunaut. Ingigerðrstóð upp. Hún knúði Hrólf ok fekk eigi vakit hann,hvern veg sem hún fór at. Gengr hún þá ór skálanumok grætr. Vilhjálmr sér þat ok spyrr, hvárt henni gætistlítt at hvílbrögðunum. Hún segir: "Allt má mérvel við hann líka, en svá sefr hann fast, at ek fæ ekkivakit hann." "Ek skal þá vekja hann," segir Vilhjálmr.Gengr hann þá at ok ryðr í sundr skálanum. Síðanhjó hann báða fæturna undan Hrólfi ok stakk þeim milliklæða sér. Hrólfr svaf sem áðr. Konungsdóttir spyrr,hvað brysti. "Lífstundir Hrólfs," sagði Vilhjálmr. Konungsdóttirsegir: "Njót allra manna verst lífs ok handa,ok var þetta it mesta óhappaverk unnit. Muntu illaills bíða." Vilhjálmr mælti: "Tveir eru kostir gervir,taktu hvárn, er þér þykkir vildari, ok er sá annarr, atþú skalt fara með mér til Þorgnýs jarls ok sanna þat,er ek segi, því at ek hygg mér lítit til sæmdar at faraaptr í Garðaríki. Hinn er annarr kostr, at ek drep þik,sem þú ert komin." Hún hugsar at kjósa sér eigi dauða,meðan hún á kost at lifa, en þykkir fyrir Vilhjálmieinskis ills örvænt. Segir hún þá, at hún mun honumfylgja ok eigi í móti mæla því, er hann segir, ef hanngerði henni engan vanheiðr í sínum orðum. Varð húnhér eið at vinna. Vilhjálmr vildi taka Dúlcifal, en þessvar engi kostr, því at hann beit ok barði á alla vega,svá at hann mátti honum hvergi nærri koma, ok eigimátti hann at Hrólfi ganga fyrir hestinum. Mátti hannekki með sverðit fara fyrir þunga sakir. Lá Hrólfr núþar eptir, en þau fóru leiðar sinnar. Þótti konungsdótturnú þungt at fara ok mikit við Hrólf at skilja, sválítt sem hann var staddr.Er eigi frá þeira ferð fyrr sagt en þau kómu til Þorgnýsjarls. Gengr hann móti konungsdóttur með allrivegsemd ok blíðu. Hann spurði, hvat manna hann væri.Hann svarar: "Ek er einn bóndason af góðri ætt hér íDanmörk ok kom ek í ferð með Hrólfi, þá er hannfór til Garðaríkis. Höfum vit þar unnit margar þrautir,ok at seinustu vann hann Sörkvi, kappa Eireks konungs,ok drap hann. Þat þoldi konungrinn eigi ok léttaka Hrólf ok drepa. Eru hér fætr hans, er ek hefi meðmér til sýnis. Náði ek síðan konungsdóttur, ok færðiek hana hingat. Hefi ek lagt mik í margan lífsháskafyrir yðra skuld ok báðir vit Hrólfr. Var ok engi honumhraustari, því at hann gafst aldri upp, fyrr en hannmissti báða fætrna. Þykkjumst ek nú kominn til ráðahagsvið Þóru, dóttur yðra. Er yðr smánarlaust at eiga mikfyrir mág fyrir ættar ok mannskapar sakir. Þarf því eigiat fresta, at nú sé bæði saman brullaupin."Flestum þótti saga Vilhjálms sannlig, ok hörmuðuallir dauða Hrólfs, mest jarl ok Stefnir, sonr hans. Ingigerðrgrét mjök. Jarl blíðkaði hana ok spurði, hvártVilhjálmr hefði honum satt sagt. Hún sagði: "Eigi munVilhjálmr meira at yðr ljúga en öðrum, en þess vil ekyðr biðja, at þér frestið mánuð brullaupunum. Kannþar margt til at koma, at yðr þykkir eigi svá mega vera."Þóru fell ok lítt til Vilhjálms ok beiddi þess sama. Ener Vilhjálmr heyrði þetta, kjaptaði hann: "Látið þéreigi á brullaupum frest, hvat sem þær segja, því atkvenna skaplyndi er ómerkiligt." Stefnir sagði: "Velstendr, at konungsdóttir ráði þessu, ok eru þetta eigilöng frest." Vilhjálmr segir: "Óhöfðingliga er þat sagtat láta konur ráða fyrir sér ætlun sinni eða son sinn,ef þau ráða þó verr." Stefnir reiddist við orð hans oksagði þær skyldu ráða, en eigi Vilhjálmr, -- "ella skalek missa lífit." Vilhjálmr segir þat skaðalaust, þó athann væri drepinn. Jarl bað þeim þetta eigi at greinverða, -- "en þó mun Stefnir ráða því, er hann vill tilhlutast, en þú, Vilhjálmr, munt ná ráðahag við dótturmína, því at þú hefir vel til unnit." Stefnir tók í höndIngigerðar ok leiddi hana til skemmu systur sinnar,læsti sídan ok geymdi sjálfr lykkilinn. Þat er sögnmanna, at Ingigerðr konungsdóttir hafi geymt fætrnaok borit hjá þau grös, er ekki mátti deyja. Líkaði Vilhjálmiilla við Stefni ok varð at hafa svá búit.
25
Nú er þar til máls at taka, er Hrólfr er. Hann lá tilkvelds sem dauðr, því at svefnþorninn lá í höfði honum.Hafði Vilhjálmr hann ekki burt tekit. Dúlcifalstóð með söðli ok beizli þar yfir honum, til þess er hanngekk at Hrólfi ok velti honum með höfðinu um völlinn.Fell þá burtu svefnþorninn. Hrólfr vaknar viðþat, at undan váru báðir fætrnir, horfinn skálinn, enVilhjálmr burt ok konungsdóttir. Þar lá sverðit Hreggviðarnautr.Hrólfi þótti nú mjök harkast um, en þóhreyfir hann sik ok tekr lífsteinana ok skefr í stúfana.Tók þá skjótt sviða ór sárunum. Hrólfr skreið at hestinum,en hann lagðist niðr. Fekk Hrólfr þá velt sér ísöðulinn. Stóð Dúlcifal þá upp. Reið Hrólfr þá til þess,er hann kom til bæjar Bjarnar, vinar síns, því at hannvildi eigi ríða til borgarinnar, en þótti langt til kastalasíns. Dúlcifal lagðist, þegar hann kom í garðinn. TókHrólfr þá beizl af honum, en skreið inn í húsin. Þóttihonum þar auðigt mjök. Hrólfr fór í eldaskála ok kastarsér niðr í sætit, þar er skuggi bar á, ok lá þar umstund. Hann sér þá, hvar kona gengr ok hefir eld meðferðar.Þessi kona var blá at yfirlit sem klæði ok mjökbólgin. Hún kveykti eld. Litlu síðar kemr inn maðrí skarlatsbúnaði ok skarband um enni af gulli gert.Hann var lágvaxinn ok miðdigr. Hann leiddi manneinn eptir sér, ok var bundinn at höndum ok fótum.Þar kennir hann Björn, vin sinn, ok þykkir hann harðligaleikinn. Hann leggr Björn niðr, en sezt niðr viðeldinn ok setr konuna hjá sér ok kyssti hana. Björnmælti: "Illa gerir þú, Möndull, er þú hefir svikit konumína, en forlogit mik við jarl, svá at hann lætr hengjamik á þriggja nátta fresti fyrir enga sök. Mundi eigisvá fara, ef Hrólfr Sturlaugsson væri innan lands. Munhann ok mín hefna, ef honum verðr aptrkvámu auðit."Möndull svarar: "Aldri mun hann þér hjálpa né þínhefna heðan frá. Má ek þat af honum segja þér, atundan honum eru báðir fætrnir ok ódauðr at eins.Mun hann aldri lífs aptr koma." Hrólfr færist nú ástúfana upp í sætinu ok tekr báðum höndum um hálsMönduls ok mælti: "Þat skaltu vita, at enn lifa hendrHrólfs, þó at fætrnir sé farnir," kippir honum niðrundir sik, svá at kvárar niðr í honum. Hann mælti þá:"Ger svá vel, Hrólfr, at þú drep mik eigi. Skal ek þikþá heilan gera, því at ek á þau smyrsl, er engi eru slíká Norðrlöndum. Hefi ek svá mikil konstr til læknisdóms,at ek má allt heilt vinna, þat lífs er ván, innanþriggja nátta. Ek vil þér ok kunngera, at ek er dvergrí jörðu byggjandi, ok dvergsnáttúru hefi ek á kynstrumtil lækidóms ok hagleik. Fór ek þess erendis hingat,at ek ætlaði at heilla Þóru jarlsdóttur eða Ingibjörguok hafa þær burtu með mér. En fyrir því at Björn ságerst, hverr ek var, þá vildi ek svá fyrir koma honum,at ek tók beltit ok lét ek í kistu hans, en ek tók burtlykkilinn, at hann þætti því líkligri til, at hann hefðistolit, sem hann væri tregari til kistunni upp at lúka.Hefi ek snúit allra manna vináttu við Björn. Nú vilek gjarna allt til lífs mér vinna, þat er þú kannt beiða,því at minn lífgjafa skal ek aldri svíkja." Þá mæltiHrólfr: "Þat mun ek voga at gefa þér líf, en fyrstskaltu Ingibjörgu lækna ok leysa Björn." Lét hann þáMöndul upp standa, ok var hann svartr ok ljótr eptirskapan sinni. Leysti hann Björn, en færði Ingibjörguór klæðum ok smurði hörund hennar með góðumsmyrslum ok gaf henni minnisveig at drekka, ok vitkaðisthún þá skjótt, en hvítnaði hörundit, ok tók þáheilsu sína ok týndi allri ást við dverginn. Þökkuðuþau Björn Hrólfi, sem verðugt var.Eptir þat hvarf Möndull ok kom aptr, þegar stundleið, ok fór þar með fætr Hrólfs ok stóran smyrslabuðk.Hann mælti: "Nú mun ek þat gera verða, semek hafði áðr eigi ætlat, at græða þik, Hrólfr. Skaltu núleggjast niðr við eldinn ok baka stúfana." Hrólfr gerðisvá. Smurði hann þá smyrslunum í sárin ok setti viðfætrna ok batt við spelkur ok lét Hrólf svá liggja þrjárnætr, leysti þá af umbönd ok bað Hrólf upp standaok reyna sik. Hrólfr gerði svá. Váru honum fætrnirþá svá hægir ok mjúkir sem hann hefði á þeim aldrisárr verit.Nú þótt mönnum þykki slíkir hlutir ótrúligir, þáverðr þat þó hverr at segja, er hann hefir sét eða heyrt.Þar er ok vant móti at mæla, er inir fyrri fræðimennhafa samsett. Hefði þeir þat vel mátt segja, at á annanveg hefði at borizt, ef þeir vildi. Hafa þeir ok sumirspekingar verit, er mjök hafa talat í fíguru um sumahluti, svá sem meistari Galterus í Alexandrí sögu eðaUmeris skáld í Trójumanna sögu, ok hafa eptirkomandimeistarar þat heldr til sannenda fært en í mótimælt, at svá mætti vera. Þarf ok engi meira trúnað áat leggja, en hafa þó gleði af, á meðan hann heyrir.Þá mælti Hrólfr til Mönduls: "Nú hefir þú vel gert,er þú hefir mik læknat. Skaltu hjá mér hafa nokkurahluti, er þú beiðir. Þess vil ek biðja, at þú fylgir mértil Garðaríkis, ef ek ferr þangat aptr." Möndull segirsvá vera skyldu, -- "mun ek nú fara til minna heimkynna.Hefi ek hart af fengit okkrum viðskiptum okþat harðast, at ek skilda við Ingibjörgu, en þó mun núsvá verða vera." Fór Möndull dvergr við svá búit, okvissi Hrólfr ekki, hvat at honum varð
26
Um morguninn eptir stendr Hrólfr upp ok herklæðist.Hann mælti til Bjarnar: "Nú munu vit fara í borginafyrir jarl." Björn segir: "Ófúss er ek þess, því atnú er úti sá tími, er mér var griðum játat, ok er mérvíss dauði, ef ek kem þar." Hrólfr mælti: "Til þessmuntu hætta verða." Fóru þeir nú til borgarinnar okganga inn í höllina ok námu staðar utarliga. Jarlinnsat þá yfir drykkjuborðum ok kenndi eigi Hrólf okengi sá, er inni var. En þegar sem jarlsmenn sáu Björn,mæltu þeir allir til hans: "Djarfr gerist þjófrinnBjörn, er hann gengr fyrir augu jarls, ok illa hefirMöndull gætt hans, er hann er lauss orðinn." Einnmaðr tók upp oxahnútu stóra ok snarar at Birni, enHrólfr tók hana á lopti ok sendi aptr þeim, er kastaði.Kom hnútan fyrir brjóst honum ok í gegnum hann,svá at hún stóð föst í timbrveggnum. Allir hljóðnuðu viðþetta ok hræddust inn mikla mann, er inn var kominn.Hrólfr mælti til Bjarnar: "Gakktu fyrir sætiStefnis ok tala þessum orðum: "Bjóða mundi HrólfrSturlaugsson þér, ef hann væri hér fyrir, en þú kæmirtil." Björn þverfetar innar eptir höllinni, því athann var hræddr mjök, þar til hann kom fyrir Stefni.Mælti hann þá þessum orðum, er Hrólfr bauð honum.En er Stefnir heyrði orð hans, stökk hann fram yfirborðit ok gekk utar at Hrólfi ok létti kápuhettinumfrá andliti honum. Kenndi hann þá Hrólf ok fagnaðihonum forkunnar vel ok leiddi hann fyrir föður sinn.Jarl varð feginn kvámu Hrólfs ok stóð upp í móti honummeð allri blíðu.Vilhjálmr setti nú ekki vel augun, er hann sá Hrólf.Var hann stundum rauðr yfirlits, en stundum bleikrsem bast af hræðslu. Þorgnýr jarl mælti: "Hér sýnistmér nú Hrólfr, Vilhjálmr, en eigi dauðr." Hrólfr spyrr,ef Vilhjálmr væri þar. Hann segir: "Hér em ek, Hrólfrminn, ok er allt á þínu valdi, þat mér til heyrir."Hrólfr segir: "Ekki skildist þú vinsamliga við mik,Vilhjálmr, ok mun þér lengi illt innan brjósts búithafa, þó at nú sé fram komit, ok er þat nú vildast, atþú segir ævisögu þína, þótt eigi sé góð, því at lítillheiðr mun þér at þínu lífi verða heðan frá." "Svá skalgera sem þú vilt, Hrólfr minn, því at þat mun beztgegna," segir Vilhjálmr.
27
"Þat er upphaf at sögu minni, at faðir minn bjó viðskóg einn hér í Danmörk, er Úlfr hét. Hann átti sérkonu ok átta börn, ok var ek eitt af þeim, it elzta ataldri. Faðir minn átti geitr margar ok mjök óspakar.Var ek til þess fenginn at geyma þeira, ok allt gerðaek, þat er til fell ok ek komst höndum undir, en viðgerningrvar léttr, ok illa var ek klæddr. En þegar ekkom eigi geitunum heim, þá var ek flengdr. Tók ekþetta illa at þola, þar til at ek kom heim eina nótt;bar ek eld at húsunum, ok brenndi ek þau inni. Bjó ekþá búinu um langa stund. Tók ek þá mikinn þroska.Eina nótt dreymdi mik, at maðr kom at mér mikillvexti ok nefndist Grímr. Hann kvað mik vera gottmannsefni ok mikla giftu lagna verða, ef ek kynnieptir at leita, ok mælti til kaupa við mik. Ek spurði,hverninn kaup þat væri. Hann segir: "Ek skal gefa þérenn meira afl en þú hefir áðr, þar með vápn ok góðklæði ok fleiri hluti aðra, en þú skalt fara á fundHrólfs Sturlaugssonar ok svíkja hann, ef þú getr, þvíat hann er nú á ferð kominn, ok ætlar hann nú til Garðaríkisok ná burt konungsdóttur. Mun hann mörgu illu afstað koma, ef hann er eigi af dögum ráðinn. Má svágera giftumuninn, at þú verðir mágr Eireks konungs,en hann fái bana." Ek játaði þessu. Síðan tók hannhorn undan skikkju sinni ok gaf mér einn drykk. Þóttimér þá hlaupa afl í mik. Síðan skildu vit at svá mæltu,ok er ek vaknaði, lágu þar bæði vápnin ok klæðin. Fórek síðan, þar til er vit fundum Ölvi, frænda minn.Váru þat allt mín ráð, er þar fór fram, því at ek þóttistvita, at þú mundir halda eiða þína ok ek mundikosti eiga at drepa þik, þá er ek vilda, ok þú hefðirunnit mér þat til framkvæmdar. Þykkist ek nú vita, atþetta hefir Grímr ægir verit, er mér hefir vitrazt, okþví fór ek ór Garðaríki eptir þér, at ek hræddumst, athann mundi mér grimmliga hefna, ef ek gerði þat eigi,er hann hafði mælt. Nú hafði ek ætlat at fá Þóru tileiginkonu, ok því færði ek Ingigerði hingat, en eigií Garðaríki. Hefði ek þar aldri óttalauss verit, ef itsanna væri uppi um hagi mína, ok hefi ek ætlat atdrepa Stefni ok svá jarl eptir ok taka Ingigerði ok ráðaeinn fyrir ríkinu þaðan af. Mundi ek hafa gengit millibols ok höfuðs á þér, Hrólfr minn, í skóginum, ef ekhefði eigi óttazt Dúlcifal. Er nú ævisaga mín úti. Væntirmik nú, Hrólfr minn, at þú munir gefa mér líf, þóttek sé ómakligr, því at mér hefir nokkur várkunn áverit at vinna til þvílíks heiðrs sem í boði var ok slíkskvánfangs ok mikils ríkis." Eptir þat þagnar Vilhjálmr,en öllum þeim, er heyrðu þessa sögu, þótti hann verainn mesti svikari.Eptir þat hefr Hrólfr upp sína sögu ok segir frá því,er hann fór heiman ór Danmörku, ok til þess, er þávar komit, ok þótti mönnum mikils vert um hans frægðok hreystiverk, ok þótti dvergrinn honum sendr verithafa til happa.Tók nú Björn aptr þvílík metorð ok heiðr sem hannhafði áðr haft, en Vilhjálmr var nú fanginn, ok er stefnttil hans fjölmennt þing. Var þá um leitat, hvern dauðadaghann skyldi helzt hafa. Urðu allir á þat sáttir, athann fengi it hræðiligasta líflát, ok var síðan sett ginkeflií kjapt honum ok hengdr á hæsta gálga. Lét Vilhjálmrsvá sitt líf sem fyrr var sagt, ok var þess ván, atilla mundi illum lúka, þar sem þvílíkr svikari ok morðingivar.Ingigerðr konungsdóttir varð fegin aptrkvámu Hrólfsok því, at hann var heill orðinn. Átti jarl þá tal viðhana ok segir, at nú mundi ekki brullaupinu lengrfresta þurfa. Hún segir: "Þat skuluð þér vita, herra,at eigi er hefnt Hreggviðar konungs, föður míns, okþat með, at ek skal í einskis manns sæng koma, fyrren þat er gert, at Eirekr konungr er drepinn ok Grímrægir ok allir þeir, er þar gerðu mest at. Vil ek ok eigi,at Garðaríkis menn þjóni undir annan höfðingja enþann, er ek skal eiga." Hrólfr segir: "Með því ek færðikonungsdóttur burt ór Garðaríki ok hún vildi mérlostig fylgja, þá skal hún ok ónauðug af hverjum manni,ef ek má ráða. En bjóða vil ek yðr, herra, at fara íGarðaríki með styrk yðrum ok vinna þar þvílíkt, erek má orka." Jarl segir: "Þakka vil ek yðr, Hrólfr,fyrir þann góðvilja, er þér hafið mér tét í þessu okallri þinni þjónustu. Nú vil ek gjarna þat þiggja, atþit Stefnir séuð formenn þessar ferðar. Skal ek ykkrsvá búa í þessa ferð at skipum ok liði sem ek hefi framastefni á, því at ek vildi, at þit kæmuð svá hefndumfram, at konungsdóttur líki. Skal ok brullaupit eigifyrr vera en þit komit aptr, ef þess verðr auðit." Konungsdóttirsegir sér þetta vel líka, ok var þetta meðþeim staðráðit. Menn Hrólfs höfðu beðit hans í kastalanum,meðan hann var í burtu, ok urðu þeir glaðirvið hans heimkvámu.
28
Lætr nú Þorgnýr jarl hafa skipa búnað ok vápnaum sumarit, svá vítt sem hans ríki var. Kom honumok mikit lið af Svíþjóð ok Fríslandi, er frændr hans okvinir sendu honum, ok enn fekk hann mikinn styrk afVindlandi. Var nú mikill viðbúnaðr í Jótlandi í þessariherferð, en svá sem herrinn var allr saman kominn, varþat frítt lið ok vel búit. Þeir höfðu hundrað skipa okflest stór. Váru þeir Hrólfr ok Stefnir formenn þessaliðs. Þeir biðu byrjar nokkura daga.Einn dag gekk maðr fram at borði á skipi Hrólfs.Hann var lágr ok digr, hafði stóran bagga á herðumsér. Hann gengr á bryggjuna á skipit. Hrólfr kennirþenna mann. Þar er kominn Möndull dvergr. Hrólfrfagnar honum vel. Möndull lagði baggann af sér okmælti: "Nú er ek hér kominn, sem þú beiddir, Hrólfr,ok mun ek fara með þér, ef þú vilt, með því móti atek ráði öllu því, er ek vil til leggja, ok engi bregði afmínum ráðum. Þó mun alls við þurfa, at vel takist."Hrólfr svarar ok segir, at allir skyldi hans ráð hafa okhann vildi gjarna hans föruneyti þiggja. Þá mæltidvergr: "Þat er fyrst mín skipan, at þú, Hrólfr, skaltvera á því skipi, sem fyrir skal fara alla leið, því atþú hefir gullit álfkonunaut. Máttu eigi villt fara. Vérskulum tengja saman öll skip vár, hvert at stafni annars.Ek skal vera á því skipi, er seinast ferr. Vér skulumeigi fyrr leysa en undit er segl á öllum skipunum, ok þóttnokkurr leysist ór flotanum, þá skal engi fram hjá sigla.Skuluð þér þessu fram halda ok eigi af bregða, hvater á gnýr eða yðr kann sýnast, ok mun þá vel duga.Aldri skulu vér at landi leggja né nokkura dvöl hafa,fyrr en vér komum til Garðaríkis. Skulum vér nú seglvinda, því at byr mun eigi skorta." Var nú svá gertsem Mödull hafði fyrir sagt. Bað Þorgnýr jarl vel fyrirþeim ok Ingigerðr. Björn ráðgjafi var eptir með jarlinum,ríkinu til gæzlu.Rann nú byrr á, ok sigla þeir Hrólfr í haf. Þeim byrjaðihægliga, en svá sýndist þeim sem annat mundi veðrí lopti. Sjór var úthverfr kringum þá, ok miklar dunurváru í loptit at heyra. Möndull sat við stjórn á síðastaskipi. Hann tók eitt stórt kefli ok batt þar umblám þræði ok dró þat eptir skipinu í vörina.Eina nótt sýndist þeim sem herskip færi í móti Hrólfiok veitti honum harða atsókn. Möndull kallaði ok baðengan gefa sik at því, en þeir sögðu hann svá hræddan,at hann þyrði eigi verja lið Hrólfs. Þeir leystu skipeitt ór flotanum ok vildu fara fram fyrir önnur skipin,en þess var eigi kostr, því at vindr kom í móti þeim,ok rak þá aptr um öll skipin, ok þat sá hann til þeirasíðast, at einn stór hrosshvalr kom at þeim ok steyptiskipinu um koll. Týndist þar hvert mannsbarn. Mörgundr bar fyrir þá önnur, ok brugðu menn sér misjafntvið. Þeir týndu alls tuttugu skipum, áðr þeir kómu íGarðaríki.Lögðu þeir upp í ána Dýnu ok herjuðu þar á bæðiborð, brenndu byggðir, en ræntu fé, því er þeir náðu.Margt fólk gekk til handa þeim, ok fengu þeir með þvífjölda liðs. Spurðu þeir brátt til Eireks konungs, hvarhann var með fjölmenni. Lögðu þeir þá skipunum íeitt lægi. Möndull tók bát einn ok reri kringum öllskipin. Síðan gekk hann á land ok bað menn tjaldavið einn hamar, er þar var nær þeim, -- "skal hverttjald standa af annars enda upp." Var nú svá gert. Eptirþat leysti hann bagga sinn ok tók þar ór svört silkitjöld.Hann tjaldaði þeim utan yfir öll önnur tjöldinsvá breitt ok sterkliga, at hvergi fannst smuga á. Þettavar fyrir vetrnætr, er þeir kómu í Garðaríki. Möndulldvergr mælti: "Nú skal bera kost af skipunum í tjöldin,svá at endast megi um þrjár nætr. Síðan skuluð þér ítjöldin ganga ok engi út sjá, fyrr en ek segi yðr til."Var nú allt gert eptir hans boði. Gekk Möndull síðastinn ok fór þó áðr umhverfis tjöldin.Litlu eptir þetta heyrðu þeir, at veðr tók at hvessaok gnúði fast á tjöldin. Þótti þeim þat undrum gegna.Maðr einn var svá forvitinn, at hann spretti tjaldinuok sá út, en er hann kom inn aptr, var hann bæði vitlaussok mállauss ok innan lítils tíma dauðr. Þessugekk þrjár nætr, at veðrit stóð. Möndull mælti: "Eigikomum vér allir aptr til Danmerkr, ef Grímr ægir máráða, því at hann var sá hrosshvalr, er týndi skipumvárum, ok hefði hann svá með öll farit, ef ek hefði eigifarit síðast, því at hann mátti aldri lengra fara en atkefli því, er ek dró eptir mér. Nú hefir hann hríð atyðr gert með frosti, at allir þér hefðuð bana fengit, efeigi hefðu tjöldin hlíft yðr, en nú á þetta ofan erukomnir tólf menn í skóginn skammt heðan, er Grímrhefir sent Eireki konungi. Þeir eru ofan af Ermlandiok eru nú at efla seið ok skulu seið ætlat ykkr Hrólfiok Stefni, svá at þit skulið sjálfir drepa ykkr. Nú skulumvér fara sjau saman móti þeim ok sjá, hvat í gerist."Gerðu þeir nú svá, unz þeir kómu í skóginn. Sáuþeir hús eitt. Var þangat at heyra ill læti, er þeir frömduseiðit. Gengu þeir síðan inn í húsit ok sjá þar hjallhávan ok undir fjóra stólpa. Möndull fór inn undirhjallinn ok reist þeim seiðvillur með þeim atkvæðum,at þeim hrifi sjálfum seiðmönnum. Gengu þeir síðanút í skóginn ok námu staðar um hríð, en seiðmönnunumbrá svá við, at þeir brutu ofan seiðhjallinn okhlupu beljandi út af húsinu á sinn veg hverr þeira.Sumir hlupu í fen eða sjó, en sumir fyrir björg okhamra, ok drápu sik allir með þessum hætti. Fóru þeirsíðan aptr til skipa sinna, ok váru þau heilbrigð. Sáuþeir, at hríðin hafði ekki víðara tekit en um kringskipin ok tjöldin. Þá mælti Möndull: "Nú er svá orðit,Hrólfr, at ek mun ekki í orrostu ganga, því at ek erengi at hreysti eða framgöngu, en þó mundir þú liðfárhafa orðit, ef þú hefðir einn um sét með. Ykkr Stefnivar þessi dauði ætlaðr, sem nú sáuð þér, at seiðmennirnirfengu." Þökkuðu þeir honum fyrir sín konstr okbjuggu sik til landgöngu síðan.
29
Litlu síðar en þeir Hrólfr fóru ór Jótlandi ok íGarðaríki, kom við land Tryggvi berserkr, sá er fyrrvar getit í sögunni. Hann hafði óvígan her fyrir fjöldasakir. Hafði hann optast verit í Skotlandi ok Englandi,síðan hann flýði undan þeim Hrólfi ok Stefni, en núhafði hann spurt, at þeir váru ór landi farnir ok númundi lítil viðtaka.En þegar Þorgnýr jarl spurði hersöguna, lét hannsafna liði, ok með því at Tryggvi hafði mjök á óvartkomit ok þat annat, at burt var allt mannval ór landinu,þá fekk jarl lítit lið móti svá miklum her. Fundrþeira var skammt frá borginni. Sló þar þegar í innharðasta bardaga. Gengu hvárirtveggju vel fram. Þorgnýrjarl lét röskliga fram bera merki sitt ok fylgdisjálfr ok barðist alldjarfliga ok drap margan mann.Björn ráðgjafi fylgdi honum karlmannliga ok felldimarga menn, því at þeir váru vanir til herskapar okfullhugar til framgöngu. Tryggvi gekk ok hart fram okóð í gegnum lið jarls, svá at ekki stóð við honum, okhallaðist mjök orrostan á hans menn, jarlsins. Bardaginnstóð allan dag ok lyktaðist með því, at Þorgnýr jarlfell með góðan orðstír ok Tryggvi varð hans banamaðr.Flýði þá Björn ráðgjafi ok þat lið, er eptir var,til borgar, ok heldu sik þar, en Tryggvi settist umborgina.Síð um kveld sáu menn, at þrjú skip sigldu at landi.Váru öll stór ok svört fyrir borði. Þeir lögðu í lægiok tjölduðu. Váru nú borgarmenn hugsjúkir um sinnhag. En þegar morgunn kom, ganga skipamenn heimtil borgar með fylktu liði. Tólf gengu fremstir, okhöfðu tveir af þeim grímur fyrir andliti. Tryggvi fylktiok liði sínu, en er þeir fundust, varð þar fátt um kveðjur,því at grímumenn réðu þegar til bardaga ok sóttu hartfram. Ok er borgarmenn sjá þat, gengu þeir út af borginniok kómu í opna skjöldu. Varð Tryggvi mjök íkvínni, ok fell mjök lið hans. Menn sóttu fast atTryggva, ok lauk svá, at hann fell ok mestr hluti liðshans. Tóku þeir þá mikit herfang. Fóru grímumennþegar til skipa sinna ok áttu ekki tal við aðra menn.Undruðust landsmenn mjök, hvat mönnum þetta mundivera, ok kunni þat engi at segja. Var nú eptir um kyrrt,ok var Þorgnýr jarl haugsettr. Þóru fekk mikit fráfallföður síns ok mörgum öðrum landsmönnum, því athann hafði verit góðr höfðingi ok stjórnsamr ok ráðitlengi ríkinu ok átt mjök friðsamt. Var hann því öllummönnum harmdauði.
30
Frá því er nú at segja, sem fyrr var frá horfit, atHrólfr stefnir öllum sínum her móti Eireki konungi.Þeir fundust skammt frá Aldeigjuborg. Hafði konungrmikit lið ok harðsnúit. Margir váru miklir höfðingjarmeð Eireki konungi. Einn af þeim var jarl, er Ími hét.Hann var mikill ok sterkr ok vel vígr, ættaðr ór Garðaríki.Með þeim var hálfbróðir hans, er Röndólfr hét.Hann mátti vel tröll kallast fyrir vaxtar sakir ok afls.Móðurætt hans var frá Áluborg í Jötunheimum, ok þarhafði hann upp vaxit. Hann hafði kylfu fyrir vápn, sexálna langa ok mjök digra í annan enda. Eigi bitu flestjárn á ólpu þá, er hann var í. Röndólfr var hamaðr okgrenjaði sem tröll, þegar hann reiddist. Brynjólfr varmeð konungi, en þeir Þórðr ok Grímr váru eigi komnir,því at þeir söfnuðu liði it efra um landit.Hvárirtveggju reistu sínar herbúðir ok sváfu af þánótt. Þar var sléttlent ok skammt til sjóvar. En ummorgin snemma bjuggust þeir til orrostu, en konungrskipaði fylkingar tvær ok var sjálfr í annarri, en Brynjólfrbar merki konungs. Fyrir framan merkit setti hannRöndólf ok alla þá, er mestir kappar váru, en í annanfylkingararm var Ími jarl ok fleiri tígnarmenn, þó atþeir sé eigi nefndir. Hans merki bar sá maðr, er Arnoddrhét ok var mikill kappi. Hrólfr setti ok tvær fylkingar.Skipaði hann sér móti Eireki konungi ok undirsitt merki Svíum ok Frísum. Stefnir var í annan armok Jótar. Sá maðr bar merki fyrir honum, er Áli hét,inn mesti hreystimaðr. Hrólfr var í herklæðunumHreggviðarnaut. Hann reið Dúlcifal. Margt riddaraliðvar í hvárumtveggja hernum. Stefnir var í annarri kápuHrólfs. Möndull var ekki í orrostu, því at hann varekki við vápn vanr.At svá skipuðu æptu hvárirtveggju heróp, ok eptirþat sigu saman fylkingar. Var þegar hörð orrosta okmikit mannfall af hvárumtveggjum. Var fyrst atreiðmeð riddurum, en síðan ákafr bardagi með höggumok lögum. Röndólfr gekk þegar hart fram ok lamdi átvær hendr með kylfunni ok drap svá bæði menn okhesta. Engi var svá sterkr riddari, at þyldi eitt hanshögg. Hrökk því allt undan, þat er fyrir varð. Brynjólfrbar merkit fram kappsamliga, ok gerðist nú illrkurr í liði Hrólfs. Hann ríðr nú fram á Dúlcifal, okvar engi svá hraustr, at í söðli sæti fyrir honum ok hanshöggum. Hann hjó með sverðinu Hreggviðarnaut bæðimenn ok hesta ok drap margan mann, því at sverðitbeit sem í vatn brygði ok nam hvergi í höggi stað. Varnú orrostan mjök skæð, svá at hver fell um þveranannan.Nú er frá því at segja, at Stefnir ríðr hart fram í liðÍma jarls ok veitir mörgum riddara skaða, þar til atÍmi jarl kemr í móti honum. Ríðr þá hvárr at öðrummeð miklu kappi, ok leggr hvárr til annars í skjöldinn.En er þeir mættust, brotnaði spjótskapt Íma sundrí miðju, en Stefnir hjó jarl aptr ór söðlinum, svá athann kom fjarri niðr hestinum. Spratt hann skjótt áfætr ok brá sverðinu. Stefnir hljóp þá af baki ok hjótil Íma, en hann hjó á móti, ok kom sverð Stefnis ágaddhjaltit ok tók af höndina með. Eptir þat lagðiStefnir jarl í gegnum með sverðinu, ok lét hann svásitt líf. Gekk hann síðan hart fram.Þeir fundust í annan stað Áli ok Arnoddr ok sóttustmeð mikilli hreysti. Þeir hjuggust, svá at af þeimváru allar hlífarnar. Báðir höfðu þeir kastat merkjunum,en svá lauk þeira viðreign, at Arnoddr lagði meðsverðinu í kvið Ála ok út um bakit, en hann óð uppá lagit ok hjó með báðum höndum í höfuð Arnoddi,svá at í tönnunum nam staðar. Fellu þeir nú báðirdauðir til jarðar.Nú sér Hrólfr skaða þann, er Röndólfr gerir á liðihans, ok sér, at eigi muni svá búit hlýða. Hann hleypraf baki Dúlcifal ok veðr á móti Röndólfi. En er þeirmætast, þá lýstr Röndólfr til Hrólfs með járnkylfunni,en hann veik sér undan ok treysti eigi at standa undirsvá þungu höggi. Kylfan kom á tvá menn, er staðithöfðu á baki Hrólfs, ok lamdist hvert beint í þeim.Hrólfr slæmdi sverðinu á hönd Röndólfs, ok tók af íúlfliðnum ok allar tær af öðrum fæti. Röndólfr reiddiupp stöngina með annarri hendi ok laust til Hrólfs aföllu afli. Kylfan kom í jörðina ok sökk til miðs, enHrólf sakaði ekki. Hjó Hrólfr þá af Röndólfi aðra höndina,svá at hún fell niðr. Sneri hann þá undan. Hannveifaði stúfunum ok öskraði sem griðungr. Í því höggrHrólfr undan honum báða þjóhnappana, svá at þeirloddu við í knésbótum. Dró hann þá slóðann eptir sér okhljóp beljandi upp í fylking Eireks konungs, svá at allthrökk undan. Drap hann með því margan mann.Hrólfr ok Stefnir neyttu þessa ok þeira menn, höggvanú ok leggja hvern mann, er fyrir varð. Fell nú undvörpumlið Eireks konungs. Röndólfr gáði ekki, hvatfyrir var, ok hljóp á Brynjólf, svá at hann fell á bakaptr með merkit ok komst með nauðum á fætr ok flýðisíðan. En er menn Eireks konungs sjá merkit fallit,þá flýði hverr einn. En er Eirekr sér þat, flýr hann semaðrir til borgarinnar, en þeir Hrólfr ok Stefnir rákuflóttann ok drápu hvern, er þeir náðu. Varð þar svámikit mannfall, at varla má tölu á koma. Röndólfr hljópút á ána ok drekkti sér, en Eirekr konungr ok þeiralið, er undan komst, byrgðu sik inni í borginni, ok laukmeð því orrostu. Var þá komit at kveldi.Hrólfr fór þá til herbúða sinna ok lét binda sármanna sinna. Hafði ok margt fallit af liði hans. En erá leið kveldit, sáu menn Hrólfs þrjú herskip fara atlandi. Þeir lögðu í lægi ok bjuggu um. Eptir þat gengufrá skipum þrjú hundruð manna. Þat var allt vaskligtlið ok vel búit. Einn maðr var þar stærstr fyrir liði.Þessir menn gengu til herbúða Hrólfs, ok er þeir finnast,kennir Hrólfr, at þar er kominn faðir hans, Sturlaugr,ok Eirekr, bróðir hans. Verðr þar mikill fagnafundrmeð þeim öllum saman. Spurði Hrólfr föður sinn tíðendaok af ferðum sínum. Sturlaugr var þá gamallmjök ok hafði lengi af lagt herferðir. Sagðist hann hafaspurt til ferða Hrólfs, ok hann hefði því farit af Noregitil Garðaríkis at veita Hrólfi lið. Drukku þeir umkveldit ok höfðu mikla gleði. Sturlaugr hafði herklæðisín ok saxit Véfreyjunaut. Með honum váru margirkappar ok hreystimenn ór Hringaríki. Einn af þeimhét Torfi inn sterki, annarr Bárðr, þriði Garði, fjórðiAtli, fimmti Birgir, sétti Sölvi, sjaundi Loðinn, áttundiKnútr kveisa. Allir váru þessir inir mestu hreystimenn.Þóttu þeir Torfi ok Knútr bera langt af þeim.Tóku þeir nú náðir á sik um nóttina ok höfðu vörðusterka.
31
At Eireki konungi dreif margt lið um nóttina, þeirór heruðum söfnuðust til hans, en þeir Grímr ægir okÞórðr Hléseyjarskalli kómu um kveldit með ótöluliganher. Váru með þeim margir kappar ok berserkir, okeru tólf nefndir: Einn er Örn inn ermski, Úlfr, Hárrok Gellir, Sörli síðnefr ok Tjörfi, Tjösnir, Loðmundr,Haki, Lífólfr ok Styrr sterki, Brúsi beinserkr. Allir váruþessir illir viðreignar ok tröllum líkari en mönnum,þótt fjórir væri verstir, en þat var Tjösnir ok Gellirok þeir bræðr, Styrr ok Brúsi. Varð nú Eirekr konungrfeginn þeira kvámu ok sagði þeim hann hefði fengitmikinn mannskaða ok Hrólfr væri ólíkr flestum mönnumfyrir hreysti sakir ok herklæða, er hann hafði, --"var oss þat mikit óhapp, at Hrólfr náði sverðinu Hreggviðarnaut."Grímr segir: "Vel mun duga. Skulum vérþann mannskaða aptr bæta á morgin, er þér fenguðí dag." Leið náttin, en dagr kom. Bjuggust nú hvárirtveggjutil orrostu.Eirekr konungr fór út af borginni með allt sitt liðok skipaði sínar fylkingar. Brynjólfr bar enn merkihans, en undir merkinu stóðu átta berserkir: Örnermski, Úlfr, Hárr, Sörli, Lífólfr, Loðmundr, Herkir,Tjörfi ok Grímr ægir. Stóð hann fyrir framan fylkingarmerkit.Í annan arminn var Þórðr Hléseyjarskalli,ok var borit fyrir honum merki. Þar váru þeir Tjösnirok Gellir, Styrr ok Brúsi ok margt annat lið.Í mót Eireki konungi fylkti Hrólfr ok Stefnir okmeð þeim Knútr kveisa ok Torfi inn sterki. Á mótÞórði fylkti Sturlaugr ok Eirekr, sonr hans, ok þeirsex kapparnir: Haddr, Garði, Atli, Birgir, Sölvi okLoðinn. Eigi er þess getit, hverir merki báru fleiri enBrynjólfr. Liðsmunr var mikill, svá at konungr hafðiþrjá um einn.Síðan var í lúðra blásit, ok eptir þat sigu samanfylkingar með ópi ok eggjan ok miklu vápnabraki. Varfyrst hörð skothríð, en síðan höggorrosta, ok genguhvárir sterkliga á aðra. Váru margir þeir hlutir ok atburðir,at jafnfram báru við, ok verðr þó fram í einusenn at segja. Möndull dvergr var eigi í orrostu okstóð á hæð nokkurri. Hann skaut af handboga ok varmjök mannskæðr. Gengu nú hvárirtveggi hart fram,svá at eigi þurfti sóknar at frýja. Í móti Grími ægikómu þeir Knútr kveisa ok Torfi inn sterki. Báðir váruþeir sterkir ok fjölkunnigir. Þeir sóttu hann báðir sennlengi dags. Var þeira atgangr svá harðr, at menn urðuforða sér nærri at vera. Berserkirnir konungs gerðumikit af sér ok gengu í gegnum lið Hrólfs, svá at allthrökk undan. Varð þar margr góðr drengr ríki sitt atmissa. Engi var svá góðr hjálmr eða þykkr skjöldr, ateigi yrði at ganga fyrir þeira höggum. Var lið Hrólfsbúit til flótta.Hrólfr hafði gengit í fylking Eireks konungs okStefnir, ok gerðu þar mikinn skaða, áðr þeir sáu, hversuberserkirnir gengu hart fram. Sneru þeir þá í mótiþeim, ok er þeir fundust, var þar ekki stórra höggvaat frýja, er hvárir greiddu öðrum. Hrólfr hjó til Arnar,en hann kom skildi við, ok tók hann sundr, enblóðrefillinn reist allan kviðinn, svá at út fellu iðrin.Eptir þat lagði hann Herki í gegnum ok hjó báða fætrundan Lífólfi. Stefnir lagði með spjóti til Úlfs, en hannkom skildi fyrir lagit, ok gekk í gegnum ok svá í lærit.Var þat mikit sár. Úlfr hjó spjótit af skaptinu. Hárrhljóp ok fram at Hrólfi ok laust með gaddakylfu utaná hjálminn, svá at honum helt við ómegin, ok hrapaðiat Úlfi ok stakk við honum sverðinu, en brynjan dugðieigi, ok gekk í gegnum hann. Loðmundr lagði tilStefnis, þar er kálfann tók, ok í gegnum kálfann. Hrólfrkom at því ok höggr báðum höndunum í höfuð Loðniok klauf hann allan niðr í gegnum, svá at í jörðu namstaðar. Í því lögðu þeir Sörli ok Tjörfi at Hrólfi. Hárrlaust með kylfunni um hrygg Hrólfs. Hefði þat orðithans bani, ef eigi hefði kápan hlíft honum ok herklæðin,en hann fell á bæði kné. Hann spratt uppskjótt ok hjó á fót Hárs, svá at af tók í knjáliðunum.Hrólfr slæmdi ok sverðinu utan á síðu Tjörfa, svá athann tók sundr í miðju. Sörli leitaði þá undan, ok Hárrhnykkti á annan fótinn ok lamdi með kylfunni, hvater fyrir varð. Hann drap ellefu menn, áðr Stefnir hjóhann banahögg. Lét hann líf sitt með góðan orðstír. Varnú hörð orrosta. Eirekr konungr ok Brynjólfr drápumargan mann. Möndull skaut Eirek konung með pílugegnum handlegginn.Þeir Hrólfr ok Stefnir sækja nú hart fram á nýra leik,því at mjök hallaðist á þá bardaginn. Þeir kómu þarat, er þeir höfðu við átzt Grímr ok Torfi ok Knútr,ok var þar jörðu um snúit. Lyktaði svá þeira viðreign,at Knútr var dauðr, en Torfi ófærr fyrir sára sakir.Grímr var móðr mjök, en þó hafði hann drepit þá ennmargan mann. Hrólfr ok Stefnir höggva til hans báðirsenn, en hann fór niðr í jörðina undan, því líkt semá vatni væri.Frá því er nú at segja, er jafnfram bar við, at þeirSturlaugr sækjast í annan fylkingararm. Gengu þarhvárir í lið annarra með stórum höggum ok sterkumspjótalögum. Var þar mikit mannfall. Sturlaugr hjó oklagði til beggja handa með saxinu Véfreyjunaut. Þurftisá engi um sár at binda, er skeinu fekk af því. Eirekrsonr hans, fylgdi honum vel ok felldi margan mann.Þórðr Hléseyjarskalli gekk með miklu kappi mót Sturlaugi.Hann atti fram berum skallanum, en þótt á hannværi höggvit með sverðum eða öxum, þá beit ekki. Þvímátti hann öruggr fram ganga. Þeir Norðmenninir,fjórir tigir af mönnum Sturlaugs, kómu móti honumok sóttu allir at honum, en hann varðist með miklukappi.Í öðrum stað mættust þeir Styrr sterki ok Brúsi beinserkr,en í móti þeim kom Haddr ok Garðr, Birgir okSölvi. Gengu þeir þrír at hinum tveimr, ok þurftu þeirallra handa við. Var þeira sókn bæði hörð ok áköf, okeru þeira högg ok lög eigi með atvikum greind. Ensvá lauk þeira fundi, at þeir Styrr ok Brúsi sprunguaf mæði. Höfðu þeir þá drepit Hadd ok Garð okhöggvit báðar hendr af Sölva, en Birgir var mjök sárr.Sölvi hljóp at einum manni ok setti hausinn fyrir brjósthonum, svá at inn gengu bringspalirnar. Var þat hansbani. Eptir þat felldi hann annan ok beit sundr barkanní þeim. Var hann þá lagðr spjóti í gegnum, ok léthann líf sitt með mikilli hreysti.Loðinn ok Atli sóttu tveir Gelli, ok var þeirafundr harðr, því at hann var it mesta illmenni. Særðuþeir hann mörgum sárum. Gellir hjó Átla með bryntröllsbroddi,en hann kom í hjálminn ok klauf hann,svá at í heila nam staðar. Loðinn vildi hefna hans oklagði með sverði til Gellis í gegnum brynjuna ok ílærit. Varð þat mikit sár. Gellir hjó þá til Loðins, okkom á viðbeinit ok tók þat sundr ok sneið hjartat. Fellhann dauðr niðr. Þá kom at Eirekr Sturlaugsson okhöggr Gelli banahögg.Nú finnast þeir Tjösnir ok Sturlaugr. Höggr hvárrtil annars, ok varð hvárrgi sárr. Hann hjó af Tjösniallan skjöldinn, en þó hörfði Sturlaugr fyrir stórumhöggum Tjösna. Möndull sér þetta. Hann leggr ör ástreng ok skýtr einni krókör í augat á Tjösna, svá atlangt sökk upp á skaptit. Tjösnir grípr í örvarskaptitok slítr burt örina, ok var þar á augat. Þessu sætirSturlaugr ok höggr í því Tjösna sundr í miðju, svá atsér fell hvárr hlutrinn.Sturlaugr sér nú, hversu mikinn skaða Þórðr gerirhonum, svá at náliga var lið hans komit á flótta, ensumt drepit. Sækir hann nú þangat til, er Þórðr er,en hann snýst í móti, ok varð þeira einvígi bæði hartok langt, þar til er Sturlaugr kom staðhöggi á Þórð.Þat kom í skalla honum ok bilaði eigi heldr en vantvar. Þat högg varð svá mikit, at hann klauf höfuð Þórðarok allan búkinn niðr í gegnum, svá at hann fell í tveimhlutum til jarðar. Sturlaugi vannst at með ýkjum, okvarð honum saxit laust ok smaug niðr í jörðina okfannst aldri síðan. Um þenna atburð greinast mjök bækr,at því svá segir í Sturlaugs sögu ok fleirum öðrum sögum,at hann hafi orðit sóttdauðr heima í Hringaríkiok væri þar heygðr, en hér segir svá, at eptir fall Þórðarkom Grímr ægir upp ór jörðunni á baki Sturlaugi okhjó með mæki um hrygg honum, svá at tæki sundr ímiðju. Vitum vér eigi, hvárt sannara er.Eirekr, sonr hans, sér þetta, því at hann var nærstaddr. Hann hjó til Gríms með sverði af mikilli reiði,ok kom á öxl honum, ok gnast við, sem í stein kæmi,ok beit ekki á. Grímr snerist í móti Eireki ok spjóeitri í andlit honum svá heitu, at hann fell þegar dauðrniðr. Allir menn skelfdust við þessa sýn, en þó var ennhörð orrosta ok mikit mannfall.Ok er Hrólfr vissi þessi tíðendi, varð hann reiðrmjök, ok sparði hann þá ekki Hreggviðarnaut ok hjóbæði hart ok títt, svá at allt hrökk undan, þat er fyrirvar. Drap hann stundum tvá eða þrjá í einu höggi okóð þvílíkt fram sem hann væði þungan árstraum. Orrostaþessi stóð allan daginn, til þess at svá var myrkt,at eigi var vígljóst. Lét þá Eirekr konungr halda uppfriðskildi, ok gafst upp orrostan. Fór konungr í borginameð sitt lið, en Hrólfr til herbúða sinna, ok várubundin sár manna, þeira er lífvænir váru. En svá hafðifallit lið Hrólfs ok Stefnis, at eigi váru meir eptir entvær þúsundir manna af öllum þeira her ok flest alltmjök sárt. Var nú illr kurr í liðinu. Tóku menn þáá sik náðir ok sofnuðu skjótt eptir mikla mæðu.
32
En þegar menn váru í svefni, stóð Hrólfr upp mjökhljóðliga. Hann gekk þangat, sem Dúlcifal var, ok stéá bak honum ok reið til þess, er hann kom til Hreggviðarhaugs. Tunglsljós var bjart. Hrólfr sté af hestinumok gekk upp á hauginn. Hann sér, hvar Hreggviðr konungrsitr utan undir hauginum ok horfir mót tunglinuok kvað:"Gleðst Hreggviðraf góðri förHrólfs ins hugdjarfahingat til landa.Mun rekkr sáræsis hefnaá Eirekiok öllum þeim.Gleðst Hreggviðraf Gríms dauða,Þórðar ok þar meðþrjóta lífstundir.Mun flokkr sjáfjanda minnafyrir Hrólfihníga verða.Gleðst Hreggviðrþá Hrólfr færungrar meyjar,Ingigerðar.Mun Hólmgarðihilmir stýra,Sturlaugs sonr.Standi kvæði."Gekk þá fram Hrólfr ok kvaddi hann virðuliga. Konungrtók vel kveðju hans ok spurði, hversu honumgengi til. Hrólfr segir: "Gerla munuð þér þat vitaþykkjast, þótt ek segi þar eigi af, en þungt hefir ossorrostan veitt hér til sakir þess mikla mannskaða, ervér höfum fengit, ok er yðr nú til leggja nokkurgóð ráð, at oss verði liðsemd at." Hreggviðr mælti:"Nú þykki mér góð efni í, at þú munir geta hefnt mín,ok mun þér sigrs auðit verða, þótt ólíkligt þykki. Héreru tvær byttur, er þú skalt við taka ok skenkja öllumþínum mönnum af annarri, þegar þeir vakna í morgin,en af inni minni byttunni skulið þit Stefnir drekka,ok mun ykkr þaðan af engi hlutr at áskilnaði verða.Kann ek þér þat at segja, at Stefnir ætlar sér Ingigerði,dóttur mína, þegar hann sá fegrð hennar, en eigi Þorgný,föður sínum, eða þér. Nú ann ek þér at njótahennar, enda mun Stefni þat vel líka, er þú vilt veraláta, þegar þit hafið af byttunni drukkit. Hér er okknífr ok belti, er ek vil gefa þér, ok munu eigi þvílíkirgripir á Norðrlöndum finnast. Skaltu þeim einummanni gefa þat, er þú þykkist mikit gott eiga upp atunna, en nú munum vit hér skilja at sinni ok aldrisíðan sjást. Skaltu nú hauginn aptr byrgja, sem ek hefiþér áðr fyrir sagt. Ber þú kveðju mína Ingigerði, dótturminni. Vildi ek til þín hyrfi öll sú hreysti ok hamingja,er mér hefir áðr fylgt. Far nú heill ok vel, gangi þérallir hlutir eptir óskum."Síðan fór Hreggviðr öfugr inn í hauginn, en Hrólfrbyrgði aptr hauginn, sem honum var boðit, ok stésíðan á Dúlcifal ok sneri heimleiðis. En er hann varmjök kominn at herbúðum, fór Stefnir þar í móti honummeð alvæpni mjök reiðiligr ok mælti: "Illa hefirþú gert, Hrólfr, er þú hefir gengit í Hreggviðar haugok vilt þér einum frægða ok hyggst þar með at fá Ingigerðarkonungsdóttur, en þat er þó eigi þess vísara."Hrólfr segir: "Enga frægð hefi ek í þessu unnit, þóttek hafi víðara farit náttlengis heldr en þú. Hefi ekengan hug á þat lagt, at ek mundi konungsdóttur fá.Mun sá hennar njóta, er lagit verðr, hvat er hverrgihugsar." Segir Hrólfr þá Stefni af sinni ferð til haugsinsok sýndi honum bytturnar. Settust þeir þá niðr okdrukku af byttunni, ok þóttust þeir við þann drykkmikit styrkna. Gerðist Stefnir þá blíðr við Hrólf oksegir honum makligast at njóta Ingigerðar, -- "ok erþat sannligra, at þú fáir hennar heldr en faðir minn,svá gamall sem hann er." Gengu þeir síðan til herbúðasinna ok sváfu þat, er nætr var eptir.Árla um morgin vakti Hrólfr lið sitt ok skenkti öllumaf byttunni, en þegar hverr hafði af drukkit, kenndiengi sinna sára, þótt áðr væri ófærir, þegar setzt hafðimeð þeim. Eggjuðu þeir mest, at berjast skyldi, er áðrvildu harðast flýja. Möndull sá í byttuna ok segir slíkahluti vinsamliga, -- "en þó vil ek ekki þetta öl drekka.Mega því allir ógurliga fram ganga, at oss kemr góð dagveizla,áðr en sjá dagr er úti, en þó munu þeir tíðendisegja kunna." Herklæddust nú allir ok bjuggu sik tilorrostu. Möndull mælti þá: "Nú mun sá dagr kominn,Hrólfr, er þú munt þurfa kápu þinnar. Er hér einbrún silkiblaka, er þú skalt setja innan undir kápugrímunaok aldri henni frá andlitinu létta, þó at þérkunni heitt at verða." Hrólfr tók við blökunni ok bjósvá um sem dvergr sagði fyrir. Fóru þeir nú til vígvallarok fylktu liði sínu ok sýndu sik búna at berjast.Tóku þeir sér annan orrostustað, því at sá inn samimátti eigi vera fyrir valfalli. Möndull gengr tysvar rangsæliskringum valinn. Hann blés ok blístraði í allarættir ok þuldi þar forn fræði yfir ok sagði þann valþeim eigi at meini verða mundu.
33
Eirekr konungr hafði farit í borgina um kveldit eptirorrostuna at binda sár sinna manna. Hafði hann mikinnmannskaða ok látit alla kappa sína, svá at Sörlisíðnefr lifði einn eptir af öllum þeim, er Grími okÞórði hafði þangat fylgt. Dreif til konungs mikit liðór heruðum bæði nætr ok daga. Þóttust þeir Eirekrkonungr ok Grímr hafa ráð þeira Hrólfs í hendi sérfyrir liðsmunar sakir. Bjóst nú Grímr við mörgumbrögðum um nóttina ok þeir Brynjólfr. Sár þat, erEirekr konungr fekk í handlegginn af pílu þeiri, erMöndull sendi honum, tók mjök at þrútna, ok var honumhöndin óvíg.Um morgin árla reið Eirekr konungr út af borginnimeð allan sinn her. Skikkaði hann fylkingum sínum,ok var skotit skjaldborg um hann. Brynjólfr skyldi verjaskjaldborgina, en sá maðr bar merki, er Snákr hét,Grímr ægir í annan arm ok Sörli síðnefr. Liðsmunrvar svá mikill, at sex váru um einn Hrólfs manna. Ener hann sér þat, segir hann sínum mönnum, at þeirskulu ekki fylkja -- "ok munum vér renna at riðlumþrír eða fjórir tigir í flokki, at eigi verði hringr umoss sleginn af þeira fjölmenni. Mun ek skipa mér mótiGrími ægi, en Stefni móti Eireki konungi ok með honumTorfa, en þér, Möndull dvergr, ætla ek at sjá viðgöldrum Gríms, at eigi geri hann várum mönnum líftjónmeð sinni fjölkynngi." Möndull gekk þá fram okvar kominn í kufl svartan, ok var hvergi bert á honum.Undir annarri hendi hafði hann belg stóran, ok varinnan með dýrskinn, en utan með gult klæði. Bogaok örvamæli hafði hann í annarri hendi. Öllum þóttibúnaðr hans undarligr. Grímr gengr þangat, er valrinnlá, ok velti þeim, er dauðir váru, ok vildi upp reisa, engat eigi. Gerist hann nú svá hræðiligr í sinni ásjónu,at flestir menn þorðu eigi í móti honum at sjá, þvíat augu hans váru sem eldr, en svartr reykr ór nösumok munni með inni sterkustu fýlu.Skjótt eptir þat æptu hvárirtveggju heróp, ok gangahvárir móti öðrum. Grímr öskraði svá hátt, at hanshljóð barst yfir allt herópit. Hann hljóp fram fyrirfylking sína ok hristi einn poka, en þar ór fýkr eindumba svört ok at mönnum Hrólfs. En er Möndullsá þat, gengr hann fram ok hristi belg sinn, ok blésþar ór vindi miklum í móti dumbunni, svá at hún faukaptr í augu á Gríms mönnum, svá at þeir urðu þegarblindir ok fellu áfram ok váru fóttroðnir til bana afsínum mönnum. Grímr varð nú reiðr mjök. Hann leggrörina á streng ok skaut til Mönduls, en hann skýtr ímóti, ok mættust örvarnar í oddana ok fellu niðr báðar.Fór svá þrjá tíma. Þessu jafnfram tókst harðr bardagimeð braki ok kalli, er hverr eggjar annan, því at sváváru menn Hrólfs ákafir, at þeir eirðu engu, létu semþeim væri víss sigrinn. Stefnir gekk hart fram mótiEireki konungi ok með honum Torfi ok Birgir. Þeirruddust um fast, ok er seint at telja högg ok lög þeira,er þeir drápu margan mann, svá at varla mátti tölu ákoma. Brynjólfr gengr nú ok hart fram ok Snákr merkismaðr,svá at þeir felldu í fyrstu hríð fjóra tigi riddara.Hrólfr kemr mót Grími ægi ok höggr til hans, enhann barst undan í lopt upp í flugdreka ok spjó eitriyfir Hrólf. Möndull var nær staddr ok brá undir belgnum,svá at hann fylldi af eitrinu. Hann hljóp með belginnat Sörla síðnef ok steypti í andlit honum, svá athann fell dauðr. Grímr varð þá at manni, en þó hafðihann drepit níu menn með eitrinu. Grímr hljóp þá atdverginum ok vildi taka hann, en Möndull vildi þesseigi bíða ok fór í jörð niðr, þar sem hann var kominn.Grímr fór ok niðr eptir honum, svá at saman lauk jörðinafyrir ofan höfuð þeim. Hrólfr gengr nú fram hartok höggr til beggja handa. Urðu þeir léttir fyrir honum.Fell nú hverr um þveran annan. Engum þurftihann at gefa meira en eitt högg. Gat sá hverr dauðannfyrir lífit, er hann náði sverðinu til, ok báðar hanshendr váru blóðgaðar til axlar upp. Bauð nú flestumhans framganga ótta. Var orrostan mjök mannskæð íbáða armana.Því næst sáu nokkurir menn frá orrostunni, atfimmtán skip róa at landi sem mest geta. Þau lögðu ílægi. Gekk margt lið frá skipunum ok mjök vígligt.Tveir menn váru hér mestir vexti ok höfðu grímur fyrirandliti. Þeir gengu þegar til orrostu með Hrólfi okkómu mjök í opna skjöldu Eireki konungi, ok gerðistmikit flótta roð í liði hans. Váru grímumenn ákafastirok hjuggu bæði ótt ok títt. Var nú svá áköf orrostan,at hún var aldri fyrr þvílík. Þar mátti sjá marganskjöld klofinn ok sterkan hjálm brotinn ok brynjurslitnar ok margan mikils háttar mann lágt liggja. Engilét sér þar annars víti at varnaði verða. Þar var skotitspjótum, gaflokum, flettiskeptum, handsöxum ok mörgumöðrum skotvápnum.Hrólfr sækir nú fram at skjaldborginni, ok varð þarhörð viðtaka. Grímr ægir kemr þá aptr til orrostunnarok var mjök ófrýnligr. Drap hann þá hvern, er fyrirhonum varð. Í móti honum kómu þeir Birgir ok Torfiok báðir grímumenn, ok sóttu at honum allir meðmiklu kappi, ok kómu þeir engu sári á hann. Greiddihann þeim mörg högg ok stór. Urðu þeir bæði sárirok móðir.Þetta var allt jafnsnemma, at Stefnir mætti Svala okhjó til hans með sverði. Þat högg kom í skjöldinn októk af þat, er nam, ok í sundr merkisstöngina. Svalrhjó í móti, ok klauf í sundr allan skjöldinn, en Stefnirvarð ekki sárr. Hann hjó til Svals, ok kom utan á hjálminnok renndi af barðit ok niðr á öxlina ok tók í sundraxlarbeinit ok inn í búkinn, ok fekk hann bana. Varnú merki Eireks konungs í gras fallit.Þetta sér Brynjólfr ok sækir nú í móti Stefni mjökilliligr ásýndar. Hann var tenntr sem villigöltr. Hannhöggr til Stefnis ok hvárr til annars, ok beit ekki áVéfreyjunaut, beit ok ekki sverð Stefnis á Brynjólf.Þeir hjuggust lengi, ok varð Stefnir mjök móðr, þar tiler sverðit gekk sundr undir hjöltunum. Þá rann Stefnirundir Brynjólf, en hann tók í móti mjök sterkliga.Brynjólfr beit í öxl Stefnis ok klippti holdit burt afbeininu, svá mikit sem hann fekk yfir ginit, því ateigi tóku tennr hans í gegnum kápuna. Stefnir varðvið karlmannliga ok þreif hendi í munn Brynjólfs okreif allt út at eyra. Var hann þá mjök ókyssiligr. Glímduþeir svá lengi, at ýmsir hörfuðu, þar til at Brynjólfrfell á bak aptr um Sval. Spennti hann þá báðum höndumhrygg Stefnis svá fast, at hann mátti sér hvergivíkja. Varð hann andlitinu at forða sem hann mátti,at Brynjólfr biti hann eigi.Nú er frá Hrólfi at segja. Hann sækir at skjaldborginnimeð miklum grimmleik. Fekk hann þar mörg höggok lög ok mikla atsókn, því at þar var allt it hraustastamannval Eireks konungs. Hefði hann þar fengitmörg sár ok mikinn skaða, ef eigi hefði kápan hlífthonum ok herklæðin. Þá drap Hrólfr einn sjötigi riddara.Hrólfr rauf þá alla skjaldborgina. Eirekr konungrvarðist vel ok kænliga; hann kallar hári röddu á Grímægi ok bað hann duga sér ok hlífa nú engu. En erGrímr heyrði þat, skundar hann þangat. Hann hafðiþá drepit Torfa ok Birgi ok særða grímumennina, enannan til ólífis. Hafði hann verit stundum flugdreki,en stundum ormr, göltr ok griðungr eða önnur skaðsamligskrípi, þau er mönnum eru meinsamligust. Ok erHrólfr sér hann, þá mælti hann. "Enn muntu sökkvaþér í jörð niðr sem í gær, er vit fundumst. Nú far þúhingat, Ægir, ok berst við mik, ef þú þorir, þar tiler annarhvárr okkar fellr." Grímr sagði: "Þat skaltufinna, at ek er hér kominn," ok hjó til Hrólfs, en Hrólfrí móti. Þar mátti sjá stór högg ok ákafa sókn, er hvárrveitti öðrum, en aldri hjuggu þeir svá stórt, at nokkutbiti. Þeira atgangr var svá harðr, at allir stukku frá,þeir er í nánd váru, en svá hrökk eldrinn ór vápnunum,er þau mættust, at alla vega sindraði af.Inn mikli grímumaðr mætti Eireki konungi, ok varþeira atgangr mjök harðr. Eirekr konungr hafði skjöldinná þeiri hendi, er sár var, en hjó með hinni bæðimargt ok stórt, því at hann var inn mesti kappi. Sváendaði þeira viðskipti, at grímumaðr klauf af konungiallan skjöldinn. Eptir þat hjó hann báða fætr undanEireki konungi ok drap hann. Síðan lét hann líf sittmeð mikilli hreysti. Brast þá flótti í liðinu, ok flýðihverr, sem mátti. Tókst nú mannfallit á nýjan leik, ervíkingar ráku flóttann drengiliga.Þeir Hrólfr ok Grímr hörfuðu ór fylkingunni okbörðust með miklu kappi, þar til er Hrólfr skoraði sundrmæki Gríms í miðju með Hreggviðarnaut. Grímr hljópþá á Hrólf sterkliga. Varð Hrólfr þá at kasta sverðinuok tók á móti. Grímr hamaðist þá, svá at hann óð jörðinatil knjá, en Hrólfr barst undan ok varð at forðasér við föllum. Grímr spjó stundum eitri, stundum eldiá Hrólf, svá at þat hefði hans bani orðit, ef eigi hefðikápan fyrir verit eða blaka sú, er Möndull gaf honum.Var hans andi svá heitr, at hann þóttist náliga brenna ígegnum Véfreyjunaut ok herklæðin. Kramdi Grímrhold af beinum, þar sem hann tók til. Aldri þóttistHrólfr í meiri mannraun komit hafa. Þat sá hann, athann mundi springa af mæði, ef þeir ættist tveir viðlengi, ok svá spyrndu þeir sterkliga til, at af gekk grasok svörðr af jörðinni, þar er þeir gengu. Hann sér,hvar Möndull kemr hlaupandi. Hann þrífr eitt sverð,er lá á vellinum, ok höggr báðum höndum á fót Gríms,en ekki beit heldr en í stein kæmi. Möndull hleypraptr til valsins ok finnr Hreggviðarnaut. Hann bregðrhráka sínum á eggina ok dregr sverðit þangat, er þeirglímdu, því at hann fekk þat eigi borit né reitt fyrirþunga sakir. Getr hann þá dregit sverðit aptan at kálfunumá Grími, svá at sundr tóku sinarnar á fótunum.Þá fell Grímr. Dvergr mælti: "Haltu, Hrólfr, svá athann verði ekki lauss." Grímr brauzt um fast ok sóttií jörð niðr, en Hrólfr helt honum eptir megni. Þámælti hann: "Mikil lukka fylgir þér, Hrólfr, ok muntufrægr verða af drápi mínu ok stórvirkjum þeim, er þúhefir unnit í Garðaríki. Haugr mun orpinn eptir mikok settr við sjó fram, ok mun þeim öllum víss dauði,er þar taka fyrst land, þeir af hafi koma til. Margargildrur hefi ek sett þér til dauða, því at mér sagði löngumhugr um þat, er nú er fram komit. Ek sendi Vilhjálmtil þín at svíkja þik, en þér var lengra líf lagit.Nú hefðir þú mik ekki yfir unnit, ef eigi hefði sjáóhappadvergr þar í tilstilli um verit." Möndull hljópþá upp ok stakk digru kefli í munn Gríms, svá at faststóð. Möndull mælti þá: "Ef Grímr hefði nú mátt mælalengra, þá hefði hann svá fyrirmælt þér ok fleirumöðrum, at þú hefðir morknat sundr ok orðit at engunema dufti, ok skaltu drepa hann fljótt ok leggja sverðitfyrir brjóst honum, en aflima eigi, því at þat verðrallt at eitrormum, er af honum er höggvit. Skal ok engifyrir hans sjónum verða, meðan hann deyr, því at þater þess bani." Hrólfr tók nú Hreggviðarnaut ok lagðifyrir brjóst Grími, svá at út gekk um bakit, en dvergrtók skjöld einn ok lagði fyrir ásjónu. En þótt þat megiólíkligt þykkja, þá segir svá, at hann drafnaði í sundrsem snjór í eldi ok varð at dufti einu. Lét Grímr sválíf sitt með hræðiligum fjörbrotum ok hörðu handakasti,en Hrólfr lá ofan á honum, þar til hann er dauðr.Helt Hrólfi þá mjök við ómegi af umfangi því, erhann hafði haft við Grím ægi.Sá inn mikli grímumaðr sneri aptr til valsins, þegarhann hafði litla stund rekit flóttann. Kom hann þarat, er þeir Stefnir ok Brynjólfr lágu, svá sem fyrr varfrá sagt. Vill hann þá duga Stefni ok leysti hendr Brynjólfsaf honum, en þat fekk hann eigi gert, fyrr en hannbraut af honum sérhvern fingrinn. Lömdu þeir hannsíðan með keppum í hel. Var Stefnir svá stirðr orðinnaf hans handagangi, at varla mátti hann einnsamanganga með öðrum mönnum.Var þessi nú in mikla orrosta enduð, ok hafði þarorðit svá mikit mannfall, at menn vissu varla þvílíkt,ok lágu dauðir mannabúkar um alla völlu svá þykkt,at eigi mátti um jörðina ganga fyrir því mikla valfalli.Hafði þó fleira fallit af Eireki konungi. Hrólfr okStefnir höfðu látit allt lið sitt fyrir utan átta hundruðmanna, er eptir lifðu, ok var þat flest sárt. Skorti þarnú ekki vápn né væna gripi, er dauðir menn höfðu átt.Gekk Hrólfr ok Stefnir nú til herbúða sinna, ok battMöndull dvergr sár manna, ok lofuðu allir hans kunnáttuok dugnað. Sagði Möndull, at þat hefði verit hansbani, ef Grímr hefði nát honum, þá hann steypti sérniðr í jörðina. "Naut ek þá þess," segir hann, "at fleiriváru mínir vinir en hans þar fyrir." Grímumaðr fór tilskipa sinna um kveldit með sínu liði, ok tjölduðu þeirsér herbúðir. Tóku nú hvárirtveggju á sik náðir, okþótti flestum mál hvíldar. Lið þat, er undan komstok Eireki konungi hafði fylgt, flýðu til borgarinnar okheldu sik þar.
34
Um nóttina, er menn váru sofnaðir, gengu þeirHrólfr ok Stefnir til herbúða skipamanna, ok sváfu þeirallir með herklæðum sínum. Tók Hrólfr þá knífinnok beltit, þat er Hreggviðr gaf honum, ok batt viðspjótskapt grímumanns ok mælti: "Þenna grip gef ekformanni liðs þessa, ok þar með þakka ek honum sínadrengiliga þjónustu ok liðveizlu. Þykkist ek skyldugrat gera honum allan þann góða, sem ek má veita honumok hann vill af mér þiggja." Engi svaraði þeim.Gengu þeir nú til búða sinna ok sváfu af nóttina.Um morgun árla gekk Hrólfr til borgarinnar með liðsitt. Kom þar ok grímumaðr með sitt lið. Þingaði Hrólfrþá við borgarmenn ok játaði þeim griðum, ef þeir vildiborgina upp gefa. Taka þeir nú þann kost. Gengu þeirHrólfr í borgina með öllu liði sínu ok skutu á húsþingi,ok kvað Hrólfr upp á þinginu, at þeir váru þarkomnir af hendi Ingigerðar konungsdóttur at vinnahennar ríki aptr af hennar óvinum ok hún væri nú íDanmörk heil ok vel til reiða. Urðu landsmenn viðþessi tíðendi mjök glaðir ok þóttust undir hennar valdþjóna vildu.Gengu þeir Hrólfr nú til halla ok settust til drykkjumeð mikilli gleði. Tók inn ókunni maðr þá af sér grímuna.Kenndi Hrólfr ok Stefnir þá, at þar var kominnHrafn, er fyrr var í Jótlandi ok Hrólfr gaf klæðin. Segirhann þeim tíðendi þau, er gerzt höfðu í Danmörk,fall Þorgnýs jarls ok þat, at hann hefði þar at borit.Urðu þeir Hrólfr ok Stefnir hljóðir við þessi tíðendiok þökkuðu honum mikilliga fyrir sína liðveizlu. Hrafnsegist hafa ætlat, at þeir mundi hafa orðit seinir tilþeira inn fyrra dag, -- "váru þér góðs frá mér makligirfyrir lífgjöfina ok klæðin endr fyrir löngu, er þit gáfuðmér, en Krákr, bróðir minn, fell í gær fyrir Grími ægi,ok þykki mér þat inn mesti skaði, þótt ek verði svábúit at hafa." Skildu þeir nú talit. Váru þeir þar þánótt í góðum fagnaði.Um morgun eptir létu þeir Hrólfr hreinsa völlu okskiptu herfangi með sínum mönnum. Váru þar reistirþrír haugar mjök stórir. Setti Hrólfr Sturlaug, föðursinn, í einn ok Krák, bróður Hrafns, ok alla þá vildustukappa, er fallit höfðu af þeira liði. Var í þannhaug borit gull ok silfr ok góð vápn ok vel um búit.Í annan haug var settr Eirekr konungr, Brynjólfr okÞórðr ok þeira vildarmenn. Í þriðja var settr Grímrægir við sjó fram, þar sízt þótti ván, at skip mundi komaat, en almúgi var þar dysjaðr, er fallit hafði.Setti Hrólfr nú stjórnarmenn yfir allt ríkit, til þesser konungsdóttir kæmi til, en dvergr tók orlof af Hrólfi,ok þakkaði hann honum sína fylgd ok gaf honum þáhluti, er hann vildi hafa. Gyða, systir Eireks konungs,hvarf burt ór Garðaríki, ok var þat geta sumra manna,at Möndull mundi hafa haft hana burt með sér.Eptir þat bjuggust þeir Hrólfr til heimferðar ok helduburt ór Garðaríki ok léttu eigi fyrr en þeir kómu til Danmerkrí Árós. Þann stað hafði Þorgnýr mest eflt. GekkBjörn móti þeim með miklum fagnaði ok allr landslýðr.Jungfrúrnar urðu fegnar þeira aptrkvámu. ÞakkaðiIngigerðr þeim sína framgöngu. Björn hafði geymtþær í einu jarðhúsi, síðan jarlinn fell. Sagði Ingigerðrnú einarðliga, at hún vildi engan mann eiga nema HrólfSturlaugsson, því at hann hefði mestu um kostat föðursíns at hefna, -- "hefir hann nú misst föður sinn okbróður ok aðra vini ok frændr, en komit sjálfr í mestanháska." Mæltu þessu engir í móti. Gerði Björn þeimnú sæmiliga veizlu, ok drukku erfi Þorgnýs jarls.
35
Einn dag at veizlunni stóð Hrafn upp ok beiddi sérhljóðs ok mælti: "Þakkir vil ek gera yðr, Hrólfr okStefnir, fyrir þann heiðr ok velgerning, er þit hafið tilmín gert bæði nú ok fyrri, er ek var hér. Vil ek núkunngera yðr mitt nafn ok ætterni: Konungr einn hétJátgeirr ok réð fyrir einu konungsríki í Englandi okhafði atsetu í borg þeirri, er Víncestr heitir. Hann áttitvá sonu ok eina dóttur. Hét inn ellri sonr hans Haraldr,en annarr Sigurðr. Álfhildr hét dóttir hans. Eker sá sami Haraldr, en Sigurðr, bróðir minn, fell íGarðaríki, sem þér vissuð, ok er móðurkyn okkart hérí Danmörk. En þá er ek var fimmtán ára, en bróðirminn þrettán, var faðir minn svikinn af frænda sínum,er Heinrekr hét, ok er hann mikill kappi ok óeirumaðr.Lét hann síðan taka sik til konungs ok heldr síðanríkinu, en vit bræðr kómumst með nauðum undan okfengum komit Álfhildi til geymslu í borg þá, er Brandifurðaheitir, ok hefir hún þar verit síðan, en vit bræðrhöfum farit huldu höfði um ýmsi lönd ok nefnt okkrKrák ok Hrafn. Höfum vit fengit lið þetta ok skiphjá ýmsum höfðingjum með styrk frænda okkarra. HefirHeinrekr mikinn styrk af Skotlandi, því at hann á dótturMelans jarls ór Móraði ok mikill vin höfuðkonungsins,er Dungall heitir. Við hann er kennt Dungalsbær,því at hann hefir þann stað byggja látit. Nú vilek þess biðja yðr, Hrólfr ok Stefnir, at þér veitið mérlið ok styrk, at ek mætti föður míns hefna ok mínaföðurleifð aptr vinna." Hrólfr sagði: "Allan þann styrkok fylgi skal ek þér veita, er ek má, ok eigi fyrr viðskilja en þú hefir þitt ríki aptr unnit ok þína harmarekit, eða at öðrum kosti skal ek láta lífit." Stefnirtalaði ok slíkt it sama. Haraldr þakkaði þeim orð okgóðvilja.Þegar eptir veizluna bjuggust þeir til ferðar ok völdumeð sér allt it fræknasta lið, er fá kunni. Þeir settuBjörn ráðgjafa eptir til landsgæzlu ok fleiri ríkismennmeð honum, en áðr þeir fóru, hafði Haraldr upp orðsín ok bað Þóru, systur Stefnis. Var Hrólfr þetta flytjandiok fleiri tígnarmenn aðrir. Fór þat fram, at Haraldrfekk hennar, ok skyldi hún í festum sitja, til þessþeir kæmi aptr. Eptir þat sigldu þeir af Jótlandi okhöfðu þrjá tigi skipa ok öll vel búin. Þeir léttu sinniferð eigi fyrr en þeir kómu vestr til Englands við eyþá, er Lindisey heitir. Þar lögðu þeir í lægi ok láguþar nokkura daga ok biðu byrjar, því at þeir vildu eigiþar herja.
36
Svá er sagt, at með Heinreki konungi var sá maðr,er Annis hét. Hann var gamall at aldri, en nýr ok fornat illsku ok fjölkynngi. Hann hafði fóstrat Heinrekok verit jafnan hans ráðuneyti. Annis hafði sagt konungifyrir mánuði, at Haraldr ok Hrólfr mundi þarkoma með mikit lið ok hvat þeir ætluðust fyrir. SagðiAnnis þá kappa mikla Hrólf ok Stefni ok nú mundiráða við þurfa, -- "er þat mitt ráð at senda til Skotlandstil Melans jarls, mágs þíns, ok hann komi til liðs viðþik. Þú skalt ok gera boð til Dungals konungs, at hannsendi þér lið, ok þegar Hrólfr kemr við land, skaltusenda þeim mann at hasla þeim völl ok bjóða þeimtil orrostu. Mega þeir þá eigi herja at réttum víkingalögum.Orrostustaðinn skal setja við Ásatún norðr fráKanaskógum. Þar er landsleg mest ok verst flótta viðat koma, en í skóginum skaltu vera láta helming liðsvárs, til þess at þeir veiti þeim bakslettur, ok komaþeim í opna skjöldu. Skulum vér þá kringja um þá okláta engan með lífi burt komast." Sýndist konungi þettagott ráð ok lét svá með fara sem Annis sagði fyrir. KomMelans jarl af Skotlandi með mikit lið. Var þat okfrítt lið, er Dungall konungr hafði sent Heinreki konungi.Váru þar fyrir liði berserkir tveir. Hét einn Ámon,en annarr Hjálmarr. Váru þeir miklir fyrir sér atafli ok harðfengi. Hafði Heinrekr nú óflýjanda her.Kómu nú sendimenn hans til Lindiseyjar ok sögðu þeimHrólfi, at þeim var haslaðr völlr ok til orrostu búitvið Ásatún. Sýndist þat sumum óráðligt at fara meðjafnlítit lið upp í megin landsins, svá sem þar var mikitfjölmenni fyrir. Heldu þeir til þess staðar, er í Skorsteiniheitir, ok létu þar eptir skip sín ok bjuggu sikþá til landgöngu ok léttu eigi fyrr en þeir kómu viðÁsatún. Var Heinrekr konungr þar fyrir ok Melansjarl með óflýjanda her, en í skóginum váru þeir Ámonok Hjálmarr með mikit lið, ok vissu þeir Hrólfr ekkitil þess.Váru nú skipaðar fylkingar: Heinrekr konungr settiþrjár fylkingar. Var hann sjálfr í miðri fylkingu, enMelans jarl í annarri. Í þriðju fylking var greifi sá,er Engilbert hét ok var inn mesti kappi. Með honumvar sá maðr, er Rauðam hét ok var bæði mikill oksterkr ok fullhugi inn mesti. Váru merki borin fyrirþeim öllum. Annis var ekki í orrostu. Haraldr vildifylkja í móti Heinreki konungi, en Stefnir mót Melansjarli. Hrólfr fylkti mót Rauðam ok Engilbert.Var eptir þat í lúðra blásit, ok knúðust hvárirtveggjutil framgöngu með ópi ok eggjan. Tókst þar fyrst skothríð,en síðan in harðasta höggorrosta, ok gengu hvárirtveggjuvel fram. Skotar ok Englismenn váru fyrst mjökákafir, en Danir tóku vel við ok snarpliga. Þeir Engilbertok Rauðam mættu Hrólfi þegar í fyrstu, þá orrostanfestist, ok sóttu at honum báðir senn, en hann varðistvel ok drengiliga. Var hann í herklæðum sínum okutan yfir í Véfreyjunaut. Þeir váru báðir fimir ok sterkir,Rauðam ok Engilbert, ok kom Hrólfr aldri staðhöggiá þá, en klauf hann af þeim allar hlífar. VarðHrólfr mjök móðr, en ekki festi vápn á honum fyrirhlífar sakir. Hann var nú ákafliga reiðr. Honum varðþat fyrir, at hann kastaði sverðinu, en rann undir Engilbertgreifa með svá miklu skjótræði, at hann hóf greifannupp yfir höfuð sér ok færði hann á höfðinu niðr,svá at hálsbeinit gekk í sundr. Í því hjó Rauðam báðumhöndum á hrygg Hrólfi, svá at sverðit gekk sundrundir hjöltunum. Vildi hann þá hafa gripit Hreggviðarnaut.Hrólfr hljóp á hann ok lét hann kenna aflsmunar ok hneppti hann undir sik ok setti kné fyrirbrjóst honum svá hart, at inn gengu bringspalirnar.Létu Rauðam ok Engilbert svá líf sitt, ok þóttu þeirverit hafa inir mestu hreystimenn.Hrólfr tekr nú Hreggviðarnaut ok höggr til beggjahanda. Þótti þeim Skotum hann mjök sárbeittr ok hopuðuheldr undan. Hrólfr mat eigi muninn eptir þeimat fara ok drap hvern, er fyrir honum varð. Danir urðuþess brátt varir, at þeim bitu eigi vápnin, þótt þeirhjuggu þrátt til, sem eigi váru hlífar fyrir, ok var líkasem þeir berði með lurkum, utan Hreggviðarnautr beitsem í vatn brygði. Hafði þat ok engi deyft getað utanGrímr ægir, svá at menn vissi til þess dæmi. Fellu númeir Danir en Englismenn.Þessu næst heyrðu þeir lúðrablástr ok heróp. Hlupuþá berserkirnir fram ór skóginum með miklu liði okkómu þeim Hrólfi í opna skjöldu. Gerðu þeir harðaatgöngu, ok fellu nú Danir undvörpum. Hrólfr baðsína menn snúast á móti ok horfast at bökum. Fór hannok með merki sínu í móti berserkjunum. Varð nú allhörðorrosta. Stefnir átti vápnaskipti við Melans jarl,ok var þat harðr samgangr, því at hann var mikill kappi,en sverð Stefnis beit ekki. Þeir Ámon ok Hjálmarrkómu nú í móti Hrólfi. Þeir hjuggu til hans báðir, enhann hafði fyrir sér skjöldinn ok bar af sér drengiliga.Hrólfr sveipaði sverðinu til Hjálmars ok kom á læritfyrir ofan mjöðmina ok þar undan fótinn ok dó hanneptir lítinn tíma. Annis kom þá fram. Hann hafði skjöldfyrir sér stóran sem hurð, en lítit sax í annarri hendi.Hann lagði saxinu á miðjum merkismanni Hrólfs, sváat þegar gekk í gegnum. Fell þá merkit á jörð. Dönumbitu nú vápnin, þegar Annis var fram kominn. Dugðinú hverr sem mátti. Fell nú margt af hvárumtveggjum,en þó fleira af Dönum.Hrólfr vildi nú hefna merkismanns síns ok hjó tilAnnis. Höggit kom á miðjan skjöldinn, ok klofnaðihann niðr at mundriða. Stóð þá sverðit fast, en Annishelt svá sterkliga, at hvergi bifaðist skjöldrinn, enHrólfr vildi þá sleppa sverðinu. Var þess eigi kostr, þvíat báðar hans hendr váru fastar við meðalkaflann. Annisbað þá Skotana at skrifta Hrólfi, -- "því at nú hefirvargrinn í stilli gengit." Gerðu þeir nú svá, at þeirþyrptust at Hrólfi mjök margir. Aðrir hjuggu eðabörðu hann. Bæði var hann grjóti grýttr ok öxumhöggvinn ok kylfum lamdr. Grettist Hrólfr nú ekkihagliga ok brauzt um fast með hörðum fótaspyrningum.Varð hann þó eigi lauss.Nú er frá Stefni at segja, at hann barðist við Melansjarl. Tók nú at bíta sverðit. Hann hjó til jarlsins aföllu afli ofan í hjálminn. Þat högg varð svá mikit, athann klauf hjálminn ok höfuðit ok búkinn allan brynjaðanniðr í gegnum, svá at í jörðu nam staðar. Höfðuþeir nú lengi barizt. Stefnir undraðist nú, at hann sérekki merki Hrólfs né sjálfan hann ok leitar eptir honum,þar til hann sá, hversu hann var staddr, at þeirsóttu at höggva undan honum fætrna. Skundar hannnú at duga honum ok kemr at Annis óvörum ok höggrmeð sverðinu framan á hjálmbarðit ok þat í sundr okþar með alla ásjónuna ok báðar hendrnar í ölnbogabótunum.Sníddi Annis nú ófimliga. Varð Hrólfr núlauss, ok var eigi gott fyrir honum at verða, ok sneriþá at Ámon ok hjó til hans með báðum höndum.Sverðit kom í skjöldinn ok tók í sundr, en blóðrefillinnreist brjóstit ok kviðinn, svá at út fellu iðrin, okfell Ámon dauðr til jarðar. Hrólfr var þá svá reiðr, athann eirði engu. Hann hjó ákafliga sem hendrnarfengu tíðast reitt sverðit, en þrír eða fjórir fellu fyrirhverju hans höggi. Því var líkast til at jafna um mannfallit,sem þá er ákafligast hrýtr kurfl af stofni, er menngera til kola. Stefnir gerði ok slíkt it sama. Fellu núsvá skjótt Englismenn, at mörgum hundruðum gegndi.Þeir Heinrekr konungr ok Haraldr höfðu fundizt öndverðligaí orrostunni ok höfðu barizt allan daginn. Váruþeir bæði sárir ok móðir, en Haraldr þó meir. Hrólfrsér nú þeira viðreign. Hann hafði þá fjórum sinnumgengit aptr ok fram í gegnum fylkingar Heinreks konungs.Hann veðr þá at konungi ok höggr á hrygg honum,svá at hann fell í tvá hluti dauðr til jarðar.En er Skotar ok Englismenn sjá konung sinn fallinn,flýði hverr, sem fætr hafði ok því kom við, en hinirráku flóttann ok drápu hvern, er þeir náðu ok eigigekk til griða. Hrólfr rak langt flóttann. Þurfti sá engigriða, er hann náði sverði til, ok fell mikill fjöldi íflóttanum. Sneru Danir þá aptr ok flettu valinn ok tókuþar mikit herfang. Annis var fangaðr í orrostunni, oklét Hrólfr eykr spretta honum í sundr, ok lauk svá hansævi. Hrólfr var sárr mikit, bæði á höndum ok fótum,en víða um búkinn blár ok lerkaðr af stórum höggum,þótt eigi hefði bitit.Fóru þeir Haraldr nú til Víncestuborgar, ok var húnupp gefin fyrir þeim, ok gekk allt landsfólk glaðligatil handa Haraldi. Var hann nú til konungs tekinn yfirallt þat ríki, sem faðir hans hafði átt. Þakkaði hannþeim Hrólfi ok Stefni, sem vert var, sína fylgd ok framgöngu.Skotar þeir, er undan kómust, fóru á fundDungals ok sögðu honum sínar ófarir ok mannskaðaok at Hrólfr var líkari tröllum en mönnum fyrir aflssakir ok vaxtar. Líkaði Dungal mjök illa mannskaði sá,er hann hafði fengit, ok varð þó svá búit at hafa.
37
Þeir Hrólfr ok Stefnir sátu nú um kyrrt með Haraldi,þat er eptir var vetrarins. Lét Haraldr sækja Álfhildi,systur sína, til Brandfurðaborgar, ok fór hún meðgóðu föruneyti ok sæmiligri fylgd. Varð Haraldr feginnsystur sinni ok svá hvárt þeira öðru. Var hún infríðasta jungfrú ok vel at atburðum, sem konungsbarnibyrjaði. Stefni rann skjótt ástarhugr til hennar ok gekká tal við hana, ok virtist hún honum bæði vitr okhæversklig. Hafði Stefnir þá uppi bónorð til hennar,en hún svarar því vel ok veik því mjök til bróður síns.Var það auðsótt við Harald, því at honum var Stefnirkunnigr at góðum drengskap ok mikilli hreysti. Fórþað fram, at Stefnir fastnaði Álfhildi, ok greiddi Haraldrút mund hennar í gulli ok góðum gripum.Bjuggust þeir nú allir, þegar váraði, aptr til Danmerkrok hlóðu skipin með malt, mjöð ok vín ok dýrumklæðum ok öllum þeim varningi, er dýrmætastr varí Danmörk ok fá kunni í Englandi, heldu síðan aptrtil Danmerkr, ok var Álfhildr með þeim. Varð allt fólkí Jótlandi fegit þeira aptrkvámu. Tóku jungfrúrnar velvið þeim ok Björn ráðgjafi. Fór Álfhildr til þeira Ingigerðarok Þóru, ok var nú mikill fagnaðr með þeimöllum saman.Létu þeir nú ryðja skip sín ok efna til ágætrar veizlumeð öllum sínum beztum tilföngum, er í Danmörk máttifá eða nálægum löndum. Var þar engi hlutr til sparaðrum hallir ok húsbúning ok alla hluti, þá er máttifá á Norðrlöndum. Váru til þessarar veizlu boðnir burgeisarok hirðmenn, greifar ok jarlar með hertugumok konungum ok öllum öðrum mikils háttar mönnum.Váru flestir tígnarmenn at þessi veizlu, er í váru Danmörk.Ok at öllum samanskipuðum ok þangat komnumvar mönnum í sæti skipat, ok þéntu þar kurteisir junkerarok hæverskir hofmenn. Þar váru fram bornir allskonar réttir með inum dýrustu jurtum, allra handadýra hold ok fugla, af hreinum ok hjörtum ok vænumvillisvínum, gæss ok rjúpur með pipruðum páfuglum.Eigi vantaði þar inn dýrasta drykk, ál ok enskan mjöðmeð vildasta víni, píment ok klaret. Ok at brullaupinusettu ok veizlunni svá skipaðri mátti heyra alls konarstrengleika, hörpur ok gígjur, símphón ok salteríum.Þar váru bumbur barðar ok pípur blásnar með allskyns lystiligum leikum, er líkaminn mátti viðgleðjast. Eptir þat váru jungfrúrnar inn leiddar meðsínum skrautligum skara ok skemmtiligum kvennafjölda. Leiddu tveir tígnarmenn hverja þeira, er brúðgumarniráttu að eiga. Var yfir þeim borið á steindumstöngum klæði, hvat er skyggja skyldi þeira bjartabúnað ok fögru ferð, til þess er þær váru í sæti komnar.Var þá klæðit burt tekit. Bar þá eigi lit af lit, hörundok hár skínanda ok gull glóanda með gimsteinumberanda. Sýndust þá öllum Álfhildr ok Þóra fölvará lit hjá Ingigerði. Var nú veizla in virðuligasta, okat þessari veizlu gekk Hrólfr at eiga Ingigerði, en StefnirÁlfhildi, Haraldr Þóru. Þessi veizla var sjau nætr standandimeð sama sett ok skipan verandi sem ek er núgreinandi, með heiðr ok prís endandi, brúðgumar meðgóðum gjöfum alla tígnarmenn reifandi ok þeim sínaþar kvámu þakkandi, en hverr til sinna heimkynna farandi,þeira ráð sem ok mikilmennsku lofandi ok allirmeð vináttu skiljandi. Tókust nú með þeim góðar ástir.Var Haraldr konungr ekki lengi í Danmörk, áðr hannbjóst heim til Englands. Skildi hann við Stefni, mágsinn, ok Hrólf með vináttu ok fór síðan í ríki sitt. VarÞóra drottning með honum, ok settust um kyrrt. Áttuþau börn saman, þótt þau sé eigi nefnd. England erkallat gagnauðigast land af Vestrlöndum, því at þar erblásinn allr málmr, ok þar fellr hveiti ok vín, ok allskonar sæði má þar hafa. Eru þar ok klæði gerð okmargháttaðir vefir meir en í öðrum stöðum. Lundúnaborger þar höfuðstaðr ok Kantaraborg. Þar er Skarðaborgok Helsingjaborg, Víncestr ok margir aðrir staðirok borgir, er hér eru eigi nefndir.Stefni var gefit jarlsnafn yfir allt Jótland, ok sathann optast í Rípum. Danmörk er mjök sundrlaus,ok er þar Jótland mestr hluti ríkis. Þat liggr it syðrameð hafinu. Jótlandssíða er kölluð vestan frá hafinu,Vandilskaga ok suðrr til Rípa. Í Jótlandi erumargir höfuðstaðir, syðst í Heiðabæ, annarr í Rípum,þriði í Árósi, fjórði í Vébjörgum; þar taka Danir konungsinn. Limafjörðr er á Jótlandi. Hann gengr afnorðri til suðrs, en í innanverðum firðinum gengr Haraldseiðvestr til hafsins. Þar lét Haraldr konungr Sigurðarsondraga yfir skip sín, þá hann fór undan ófriðiSveins konungs. Fyrir vestan Limafjörð liggr Vandilsskagi.Honum víkr til norðrættar. Í Jörungi er þarhöfuðstaðr. Milli Jótlands ok Fjóna gengr inn Álfasund.Á Fjóni er höfuðstaðr í Óðinsey. Milli Fjónaok Sjálands gengr Beltissund. Í Sjálandi er höfuðstaðrí Róiskeldu. Fyrir norðan Sjáland gengr innEyrarsund ok þar fyrir norðan Skáney. Þar er höfuðstaðrí Lundum. Milli Jótlands ok Skáneyjar liggjamörg stór eylönd. Þar er Sámsey, Álsey, Láland, Langaland.Borgundarhólmr liggr austr í hafit. Höfðu Skjöldungarí þenna tíma þetta ríki, en þó höfðu aðrir konungarok jarlar ekki minna ríki at ráða en þeir í Danmörk,þótt Sköldungar bæri hæri tígn fyrir sakir nafnsok ættar.
38
Svá er hér sagt, at Stefnir jarl muni ekki langlífr verithafa ok ætti ekki barn, svá at ór barnæsku kæmist. ÞeirHrólfr ok Stefnir skildust með mikilli vináttu ok heldusínum félagsskap, meðan þeir lifðu báðir. Ekki er þessgetit, at Hrólfr kæmi til Hringaríkis síðan. En þat ersagt, at þat sumar fór Haraldr vestr til Englands. SigldiHrólfr af Danmörk austr til Hólmgarða með tíu skipumok Ingigerðr með honum. Var Hrólfr þar til konungstekinn yfir allt Garðaríki með ráði konungsdótturok annarra ríkismanna. Þriðjungr Garðaríkis erkallaðr Kænugarðar. Þat liggr með fjallgarði þeim,er skilr Jötunheima ok Hólmgarðaríki. Þar er ok Ermlandok fleiri önnur smáríki. Hrólfr stýrði nú ríki sínumeð mikilli virðing. Var hann bæði vitr ok stjórnsamr.Þorðu engir höfðingjar á hann at herja sakir hansfrægðar ok hreysti. Unnust þau mikit Hrólfr ok Ingigerðr,ok áttu þau mörg börn. Hreggviðr hét sonr þeiraok var mikill fyrir sér. Hann fór í hernað í Austrvegok ekki aptr síðan. Þat er fróðra manna sögn, at annarrsonr Hrólfs hafi verið Óláfr konungr í Danmörk, erHelgi inn frækni herjaði á, en Hrómundr Gripssonveitti Óláfi, sem segir í sögu hans, ok drap Helga, okþær Dagný ok Dagbjört væru dætr Hrólfs, er grædduHrómund. En þat er eigi ritat, hvárt þær váru börnIngigerðar eða eigi. Þriði sonr Hrólfs hét Hörðr, faðirKára, föður Hörða-Knúts. Þat er sagt, at Hrólfr yrðigamall maðr, en eigi er þat greint, hvárt hann varsóttdauðr eða með vápnum veginn.Nú þótt þessi saga þykki eigi samhljóða verða öðrumsögum, þeim er at ganga þessu máli, um mannanöfn ok atburði, hvat er hverr vann eða gerði meðfrægð eða vizku, fjölkynngi eða svikum eða hvar höfðingjarnirríktu, þá er þat líkligast, at þeir, er skrifathafa ok samsett þessi tíðendi, muni eitthvert hafa fyrirsér haft, annathvárt forn kvæði eða fróðra manna sögn.Munu þær ok fár eða engar fornra manna sögur, atmenn vili með eiðum sanna, at svá hafi verit sem sagðareru, því at flestar verða orðum auknar, verða okeigi öll orð ok atvik greind í sumum stöðum, því atflest er seinna en segir. Stendr því bezt at lasta eigieða kalla lygð fróðra manna sagnir, nema hann kunnimeð meirum líkendum at segja eða orðfæriligar framat bera. Hafa ok forn kvæði ok frásagnir meir veritfram sett til stundligrar gleði en ævinligs átrúnaðar.Verðr ok fátt svá ólíkliga sagt, at eigi finnist sönn dæmitil, at annat hafi svá orðit. Þat er ok sannliga ritat, atguð hefir lánat heiðnum mönnum einn veg sem kristnumvit ok skilning um jarðliga hluti, þar með frábæriliganfræknleik, auðæfi ok ágæta skapan.Nú verðr hér endir á þessu máli frá Hrólfi Sturlaugssyniok hans afreksverkum. Hafi hverr þökk, erhlýðir ok sér gerir skemmtan af, en hinir ógleði, erangrast við ok ekki verðr at gamni. Amen.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.