Egils saga einhenda ok Ásmundar berserkjabana

Old Norse · Sagas · 18 sections

1
HERTRYGGUR hefir konungr heitit. Hann réð fyriraustr í Rússía. Þat er mikit land ok fjölbyggt okliggr milli Húnalands ok Garðaríkis. Hann var kvángaðr.Hann átti tvær dætr. Hét hvártveggi Hildr. Þærváru vænar ok vel skapi farnar ok váru sæmiliga uppfæddar. Konungr unni mikit dætrum sínum.Einn tíma bar þat til tíðenda, at konungr fór ádýraveiðar, en in eldri Hildr á hnotskóg ok konur hennar.Hún var kölluð Brynhildr. Kom þat til þess, at húnvandist við riddara íþróttir. Nú sem þær búast heimór skóginum, kemr eitt mikit dýr, þat er hjasi heitir,fram at þeim. Þat var mikit vexti ok grimmt. Þat álengstan aldr af dýrum, ok er þat fornmæli, at sá, semgamall er, sé aldraðr sem einn hjasi. Þat er skapt semglatúnshundr ok hefir eyru svá stór, at þau nema jörð.En er þær sá dýrit, hljóp síns vegar hver, en dýritgreip konungsdóttur ok hljóp í skóginn, en konurnarsögðu heim þessi tíðendi. Varð konungr mjök hryggrok lætr leita, ok finnst hún hvergi. Kemr engi sá, athonum kunni þar til at segja. Dofnar hér yfir semannat, ok líðr til jóla.
2
At jólum helt konungr veizlu dýrliga. Hildr in yngrinam hannyrðir ok sat í skemmu, ok var hún Bekkhildrkölluð. Hún var vitr. Inn fyrsta dag jóla sendir konungreptir dóttur sinni, ok nú býr hún sik ok sínarskemmumeyjar, ok ganga út á strætit, ok fylgdu þeimsæmiligir hofmenn. En er þær váru komnar fyrir grasgarðnokkurn, heyrðu þær gný mikinn ok sá fljúgaeinn ógurligan gamm. Sýndust þeim hans vængir breiðastút yfir borgina, ok kemr mikit myrkr, en þessigammr tók konungsdóttur ok flýgr burt með hana, enlaust til bana tvá hennar þjónustumenn, en allir urðuógurliga hræddir. Kómu þessi tíðendi nú í höllina, okvarð konungr dapr mjök. Hann mælti: "Seint vill fráhefja um þann mannskaða, sem vér fáum. Kann ekeigi at skilja, hverjar óvættir á munu liggja. Því skalþau mín orð mega bera, at hverr, sem þat vill vinnatil minna dætra at leita eptir þeim, þá skal sá, sem þærfinnr, eiga þær ok þriðjung míns ríkis, en ef þær finnastdauðar, skal sá hafa inn bezta jarlsdóm í mínu ríkiok þá gifting, sem hann vill." En margir sögðu, atmikit væri út gefit, enda væri til mikils at vinna. Líðanú jólin, ok ferr hverr heim til síns heimilis, ok þykkirmörgum mikils verð þessi tíðendi.Líðr nú vetrinn ok sumarit eptir, ok at áliðnu haustibar þar til tíðenda, at þar kom skip eitt lítit vexti, enallt gulli búit fyrir ofan sjó. Þar váru á þrír tigir mannaok þjónustumenn at auki. Konungr var fyrir í höfninni.Þeir gengu fyrir konung ok kvöddu hann. Hanntók vel kveðju þeira ok spurði, hverir þeir væri, en sákveðst Ásmundr heita ok kallaðr berserkjabani, er fyrirþeim var. "Hversu gamall maðr ertu?" sagði konungr."Sextán vetra," sagði Ásmundr. "Þik hefi ek gildastansét," sagði konungr, "á þeim aldri, eða hvaðan ertu atkominn?" "Ór hernaði," sagði Ásmundr, "en nú erkomit at vetri, ok viljum vér hafa hér friðland í vetr.Skortir oss eigi fé at leggja fyrir vára menn." Konungrsegir þat til reiðu. Lætr Ásmundr færa föng sín af skipi,ok var þeim fengit sæmiligt herbergi at geyma sittgóz, en optast drakk Ásmundr í konungs höll. HugnaðistÁsmundr þar vel ok hans menn.
3
Þá er Ásmundr hafði verit þar mánuð, var þat einndag, at konungr sat yfir drykkju, at menn kómu í höllinaátján saman, allir mjök sárir. Sá hét Rögnvaldr, erfyrir þeir var, landvarnarmaðr konungs. Hann kvaddikonung. Konungr tók vel kveðju hans ok spurði, hverrhann hefði svá harðliga leikit. "Maðr er einn kominní land yðvart," sagði Rögnvaldr. "Sá heitir Egill. Hanner illr viðreignar. Hann rænti land yðvart, ok fór ektil móts við hann, ok hafði ek fimm skip vel skipuð, enEgill hafði eitt skip ok á þrjá tigi manna. Þóttumst ekhafa ráð hans í hendi mér, en svá skildu vit, at ek komá flótta, ok váru drepnir menn mínir allir utan þessir.En Egill þessi hefir aðra hönd ok er kallaðr Egill einhendi,ok vinnr hann meira sigr með þeiri, sem af er.Er þar búit um eitt sverð, ok er þat dverga smíði, oker því læst at fyrir ofan úlflið, en hans högg standastengir menn." Gekk Rögnvaldr þá til sætis ok datt dauðrniðr. Konungr mælti: "Eigi má ek þat þola, at þín séóhefnt." Ásmundr svarar: "Svá mætta ek helzt launayðr gott yfirlæti at finna Egil þenna." "Þat vil ekgjarna," sagði konungr, "ok hafið svá mikit lið semþér vilið." "Ekki em ek vanr at auka liði við jafnmargamenn," sagði Ásmundr, "en ef Egill hefir meira lið, þámunu landsmenn veita oss."
4
Ásmundr fór nú til móts við Egil ok bað sína mennróa vápnaða at þeim. Egill var ekki varbúinn ok spurði,hverr þar gerði svá gildan atróðr. Ásmundr sagði tilsín, -- "ok á ek við þik erendi." "Lát heyra þau," sagðiEgill. "Ek vil skipta við þik vápnum," sagði Ásmundr,"ok gefa sverð mót öxum." "Eigi viljum vér þess synja,"sagði Egill, "eða er mikit fé á skipum yðrum?" Ásmundrsagði eigi vera, -- "viljum vér afla þar nokkurs,sem þér eruð, eða hverju vili þér bæta konungi fyrirrán?" "Ekki erum vér vanir," sagði Egill, "at leggjapeninga fyrir, þótt sveinar taki sér slátrsauði." "Þámunu vér eptir leita," sagði Ásmundr, "því at konungrsendi mik eptir höfði þínu." "Hann vill þik þá feigan,"sagði Egill, "ok gerumst heldr fóstbræðr ok drepumkonung ok göngum at eiga dætr hans." "Eigi eru þærlausar fyrir," sagði Ásmundr, "því at þær hafa veritstolnar frá honum." "Þat er skaði, ef menn okkrirdrepast niðr," sagði Egill, "ok berjumst tveir heldr."Ásmundr kveðst þess albúinn. Þeir ganga nú á landok reyndu sínar íþróttir, ok var nær um með liðsmönnumþeira, ok um kveldit settust þeir í samdrykkju oksváfu af um nóttina.En um morguninn tóku þeir Ásmundr ok Egill vápnsín ok börðust sterkliga, ok þrimr skjöldum spillti hvárrfyrir öðrum. Var þá sól í fullu suðri. Egill mælti þá:"Viltu eiga leik þenna lengr?" "Eigi er enn mikit umþreytt," sagði Ásmundr, "ok eigi mun konungi þykkjarekit sitt erendi, ef vit hættum svá búit." "Þú muntráða," sagði Egill. "Hversu gamall maðr ertu?" sagðiÁsmundr. "Átján vetra," sagði Egill. "Tak vápn þín,ef þú vilt lengr lifa," sagði Ásmundr. Berjast þeir núöðru sinni, ok sýnist æ sem þeim sé dauðinn víss, semtil er höggvit. Ok sem sól er komin í útsuðr, mæltiEgill: "Betra ætla ek okkr at hætta þessum leik.""Hræðsla gengr þér til þess," sagði Ásmundr. Hannhafði þá fengit eitt sár. "Ver þik nú þá," sagðiEgill.Sóttust þeir þá í þriðja sinn. Átti Ásmundr þá ekkiannat at gera en hlífa sér, ok fengit hafði hann núþrjú sár. Sér hann nú, at eigi mun svá búit duga, kastarnú sverðinu ok hleypr á Egil. Verðr honum nú bághöndin, ok berast þeir víða um völlinn, en svá kemr,at Egill fellr. Hafði hvárr slitit hjálminn af öðrum."Eigi nenni ek," sagði Ásmundr, "at bíta sundr í þérbarkann, er sverð mitt er fjarri." "Sá er þér nú beztr,"sagði Egill. "Þat mun nú voga verða," sagði Ásmundr.Hljóp hann þá eptir sverði sínu ok hljóp at Agli, enhann lá svá kyrr sem hár hans væri skorit. Ásmundrmælti: "Engum manni ertu líkr, Egill. Stattu nú upp,ok vil ek nú boð þat, er þú hefir áðr boðit mér, at veraþinn fóstbróðir." "Mikit þykki mér fyrir því," sagðiEgill, "á ek þá at launa þér lífgjöf." "Eigi mun ek drepaþik," sagði Ásmundr, "en þat vil ek, at þú farir meðmér til konungs." Kómu þá menn þeira beggja ok báðuþá sættast. Takast þeir nú í hendr ok sverjast ífóstbræðralag eptir fornum sið.
5
Þeir búa nú ferð sína ok koma til Tryggva konungs.Ásmundr kvaddi konung, en hann tók honum vel okspurði, hvárt hann hefði fundit Egil inn einhenda. Ásmundrkveðst hann fundit hafa, -- "ok hefi ek eigi sétvaskara mann, ok vill hann nú ganga í stað Rögnvaldsok vit báðir, at verja land þitt." "Ef þú vilt selja mértrú þína," sagði konungr, "at þit gangið í hans stað, þámun ek taka sættir af ykkr." Ásmundr kveðst þat geravilja. Var Egill þá til kallaðr, ok gerðust þeir Ásmundrlandvarnarmenn konungs ok sátu þar um vetrinn.At jólum hafði konungr vinaboð, ok jóladag innfyrsta spurði konungr eptir, hvárt nokkurr væri sá þarkominn, at honum kynni at segja, hvat orðit mundi afdætrum hans, en þat kunni engi at segja. Lýsti konungrþá þeim skilmála, sem hann hafði á gert. Egill sagði:"Þat væri röskum mönnum gott til fjár at vinna." Eptirjólin fór hverr til síns heimilis.Þegar hávetri var liðit, settu þeir Egill ok Ásmundrskip sitt á sjó ok völdu á fjóra menn ok tuttugu, en sáhét Víglogi, sem þeir settu fyrir þá, sem eptir váru, enþeir sögðust mundu leita konungsdætranna ok eigi aptrkoma, fyrr en þær fyndist annathvárt lífs eða dauðar.Sigldu þeir nú í haf ok vissu aldri, hvert þeir skyldufara. Könnuðu þeir eyjar ok útsker ok fjallbyggðir okfóru svá allt sumarit, en at vetri váru þeir komnir norðrat Jötunheimum, ok lögðu þeir þar undir skóg einnok bjuggust þar um ok settu upp skip sitt. Sögðu þeirsínum mönnum, at þeir skyldu þar dveljast um vetrinn."Skulu vit Egill," sagði Ásmundr "kanna land þetta,en ef vit komum eigi aptr at sumri, þá skulu þér fara,hvert sem yðr lystir."Ganga þeir nú á mörkina ok skjóta dýr ok fugla tilmatar sér. Váru þeir á mörkum, svá at mánuðum skipti,ok fengu stundum engan mat. Eitt sinn kómu þeir ídal einn. Á ein var þar ok eyrar sléttar, en upp yfirskógr ok hamrar. Þar sá þeir margt geitfé ok feitahafra. Ráku þeir saman féit ok tóku einn feitan hafrok sögðust skyldu skera hann, ok því næst heyra þeirkvæklat upp yfir sik. Stukku þá burt allar geitrnar, okvarð þeim lauss hafrinn. Þeir sá kvikendi uppi íhömrunum. Þat var meira á þverveginn en hæðina. Þatvar svá hvellt sem bjalla ok spurði, hverir svá djarfirværi, at stela vildu hafri drottningarinnar. Ásmundrmælti: "Hver ertu, in fagra ok in bólfimliga, eða hvarræðr drottning þín?" "Skinnnefja heiti ek," sagði hún,"en móðir mín Arinnefja. Hún er drottning hér íJötunheimum ok býr skammt burt heðan. Mættu þit finnahana heldr en stela." "Satt segir þú þat," sagði Ásmundr.Tók hann þá fingrgull ok gaf Skinnnefju. "Eigi þoriek at þiggja," sagði hún, "at þér, því at ek veit, atmóðir mín segir, at þat sé hvílutollr minn." "Eigi erek vanr at taka aptr þat, sem ek gef," sagði Ásmundr,"en þiggja munu vit, at þú umgangir okkr greiða."Síðan fór hún heim undan ok finnr móður sína.Kerling spurði, hví hún væri svá sein. Hún kveðsthafa fundit tvá menn beinaþurfi, -- "ok gaf annarrþeira mér gull ok bað mik vísa þeim til gistingar." "Hvíþáttu gull?" sagði hún. "Ek ætlaða hjá þér tillaunanna," sagði Skinnnefja. "Hví battu þá ekki hingatfara?" sagði kerling. "Ek vissa eigi, hversu þér var umþat gefit," sagði hún. "Bjóð þeim hingat," sagðikerling. Skinnnefja hljóp þegar ok mælti: "Móðir mín baðykkr koma til sín. Skulu þit vera léttir af tíðendum.Mun hún á flestu kunna grein at gera."Nú finna þeir kerlingu. Hún spurði þá at nafni.Þeir sögðu it sanna til. Kerling var starsýn á Egil. Þeirsögðust eigi hafa etit mat á sjau dögum. Kerling var atat renna mjólk. Hún átti fimm tigi geita, ok mjólkuðusem kýr. Hún átti ketil stóran, ok tók hann alla mjólkina.Hún átti hveitiakr stóran. Tók hún þar svá mikitmjöl, at hún gerði hvern dag graut í katlinum, ok höfðuþær þat til viðrlífis. "Þú, Skinnnefja," sagði hún, "takhrís ok ger eld brenniligan. Mun eigi of vel plagat,þótt þeir eti grautinn." Skinnnefja hafði í flýti. Enkerling bað þá herða á, þat fyrst sem til væri. Komþar fram dýra hold ok fugla. Kerling mælti: "Verumeigi hljóð, þó at eigi verði svá vel plagat sem veraskyldi. Mun langt, áðr en grautrinn er búinn, ok segþú ævisögu þína, Ásmundr, en þá skal Egill við taka,en þá mun ek skemmta til borðprýði af því, sem yfirmik hefir borit, ok forvitnar mik at vita, hverrar ættar þiteruð eða hvat undir ferðum ykkrum býr."
6
Ásmundr tók þá til orða: "Óttarr hét konungr.Hann réð fyrir Hálogalandi. Sigríður hét drottning hans,dóttir Óttars jarls af Jótlandi í Danmörk. Þau áttueinn son. Sá hét Ásmundr. Hann var mikill vexti.Vandist hann við íþróttir, ok þá hann var tólf vetra,þótti hann af bera öllum þeim, sem þar váru. Helt hannmarga leiksveina.Eitt sinn, er þeir váru á skóg riðnir, fann Ásmundreinn hera. Hann sleppti hundum sínum til hans. Herinn hljópundan, ok gátu hundarnir ekki farit hann.Ásmundr gaf ekki fyrr upp en hestrinn fell af mæði.Hljóp hann þá ok elti dýrit með hundunum. Lauksvá, at herinn steypti sér ofan fyrir sjóvarhamra. Ásmundrsneri þá til hestsins ok fann hann eigi. Var þákomit kveld. Svaf Ásmundr af um nóttina, en atmorgni var komin þoka svá myrk, at hann vissi eigi,hvar hann var kominn.Þrjá daga villtist hann á skóginum. Þá sá hann mannganga á móti sér mikinn ok fríðan í skarlatskyrtli, enhárit gult sem silki. Eigi þóttist Ásmundr vænna mannsét hafa. Heilsar nú hvárr öðrum. Ásmundr spurðihann at nafni. Hann kveðst Árán heita, sonr Róðíánskonungs af Tattaríá, -- "hefi ek verit í hernaði.""Hversu gamall ertu?" sagði Ásmundr. "Tólf vetra,"sagði Árán. "Þar munu ekki fleiri þínir líkar," sagðiÁsmundr. "Engum var ek þar líkr," sagði Árán, "okþví strengda ek þess heit at koma eigi aptr, fyrr enek hefða fundit annan minn líka at aldri ok íþróttum.Nú hefi ek frett til eins manns, er Ásmundr heitir,sonr konungs af Hálogalandi, eða kanntu nokkutat segja mér til hans, því at mér er sagt, at þar muniskammt manna á milli?" "Þann mann þekki ek gerla,"sagði Ásmundr, "ok talar hann nú við þik." "Þá gengrat óskum," sagði Árán, "ok megu vit nú prófa okkrafimleika." Ásmundr kveðst þess búinn.Síðan frömdu þeir allar íþróttir, þær ungum mönnumváru tíðar í þær mundir, ok váru þeir svá jafnir,at ekki mátti á millum sjá. Síðast tóku þeir fang, okváru harðar sviptingar með þeim, ok mátti eigi mungera, hvárr sterkari var, ok skildu svá, at þeir várubáðir móðir. Þá talaði Árán til Ásmundar: "Ekki skuluvit vápnaskipti prófa, því at þat verðr skaði okkarbeggja. Vil ek, at vit sverjumst í fóstbræðralag, athvárr skal annars hefna ok eiga fé saman, fengit okófengit." Þat fylgdi ok svardaga þeira, at hvárr, semlengr lifði, skyldi láta verpa haug eptir annan ok látaþar í svá mikit fé sem þeim þætti sóma. Síðan skal sá,sem lengr lifir, sitja hjá inum dauða þrjár nætr í haugiok fara síðan burt, ef hann vildi; vöktu sér síðan blóðok létu renna saman. Heldu menn þat þá eiða. Áránbauð honum nú at fara til skipa með sér ok sjá sinnfararblóma. En með því at Ásmundr var þá í Jótlandimeð Óttari jarli, móðurföður sínum, þá lét hann Áránráða.
7
Þeir fara nú til skipa Áráns, ok váru þau tíu langskipmeð góðum drengjum skipuð. Árán gaf Ásmundihelming liðs ok skipa. Ásmundr bað, at þeir mundusigla til Hálogalands, ok vildi hann hafa þaðan sittlið ok skip. Árán sagðist fyrst vilja sigla til síns landsok koma svá til Hálogalands, at landsmenn mætti sjá,at þeir væri ekki stafkarlar. Ásmundr bað hann ráða.Sigldu þeir síðan í haf, ok gaf þeim vel byri. Ásmundrspurði, hvárt Róðíán konungr ætti ekki fleiri barna. Áránsagði, at hann ætti son, er Herrauðr hét, við dótturkonungs af Húnalandi, -- "er hann bæði vaskr maðrok vinsæll, ok stendr hann til ríkis í Húnalandi. Faðirminn á bræðr tvá. Heitir annarr Hrærekr, en annarrSiggeirr. Þeir eru berserkir ok illir viðreignar ok ekkiþokkasælir af landsmönnum. Konungr hefir mikittraust á þeim, því at þeir gera þat, er hann vill. Þeirliggja í hernaði ok færa konungi gersimar."Er nú eigi getit um þeira ferð, fyrr en þeir komavið hafnir Róðíáns konungs. Þar sá þeir fljóta tólfherskip ok tvá dreka svá væna, at enga sá þeir slíka.Þar váru komnir bræðr tveir utan af Blökkumannalandi.Hét annarr Bolabjörn, en annarr Vísinn. Gormrjarl hét faðir þeira. Þeir höfðu drepit Róðíán konungok eytt víða landit ok gert mikit hervirki.En er þeir fóstbræðr urðu þessa varir, þá létu þeirkveða við lúðra. En þegar landsmenn urðu varir, atÁrán var kominn, dreif at honum múgr ok margmenni.Víkingar drifu til skipa, ok tókst bæði harðr bardagiok mannskæðr, ok var þat langa stund, at eigi máttimillum sjá. Árán hljóp á skip til Bolabjarnar ok ruddistum fast, ok hrökk allt undan honum. Bolabjörnréðst mót honum. Árán hjó til hans í beran skallann,en sverðit beit eigi, en duptit hraut ór skallanum,ok stökk sverðit sundr undir hjöltunum. Bolabjörnhjó í mót í skjöldinn Áráns ok klauf hann at endilöngu,ok fekk Árán sár mikit á bringuna. Stokklaustakkeri lá á þilfarinu, ok greip Árán þat upp ok rakí höfuð Bolabirni, svá at flýit sökk, ok kippti Áránhonum út af borðinu, ok sökk hann til grunna. Vísinnhljóp á skip til Ásmundar ok skaut at honum tveimkesjum í senn. Ásmundr skaut skildi fyrir aðra, okhljóp hún í gegnum skjöldinn ok í handlegg Ásmundarfyrir framan olbogann, svá at í beini stóð. Aðrakesjuna tók Ásmundr á lopti ok skaut aptr á Vísinok hæfði í ginit á honum, svá at út gekk um hnakkannok upp á mitt skaptit. Spjótit hljóp í siglutréit,svá at langt gekk upp á fjöðrina, ok hekk Vísinn þardauðr. Eptir þat gáfust víkingar upp, en Árán léthöggva alla fyrir borð, gengu síðan í borgina, ok fögnuðulandsmenn Áráni, ok váru bundin sár þeira, ensíðan er Áráni gefit konungsnafn. Lýsti hann þá skildagaþeira Ásmundar ok gaf honum allt hálft við sik.En er þeir höfðu eigi fullan mánuð heima verit, þávarð Árán bráðdauðr einn dag, er hann gekk í höllsína. Var þá búit um lík hans eptir þeira sið. Ásmundrlét verpa haug eptir hann ok setti hjá honum hest hansmeð söðli ok beizli, merki ok öll herklæði, hauk okhund. Árán sat á stóli í öllum herklæðum. Ásmundrlét færa stól sinn í hauginn ok settist þar á. Haugrinnvar þá byrgðr. En ina fyrstu nótt reis Árán af stólinumok drap haukinn ok hundinn ok át hvárttveggja.Aðra nótt stóð Árán upp ok drap hestinn ok sundraðiok tók á tannagangi miklum ok át hestinn, svá at blóðfell um kjapta honum. Bauð hann Ásmundi til matarmeð sér, en Ásmundr þagði. Ina þriðju nótt tók Ásmundat syfja. Varð hann þá eigi fyrr varr við en Árán greip íeyrun á honum ok sleit þau af honum bæði. Ásmundrbrá þá saxi ok hjó höfuð af Áráni. Tók hann síðan eld okbrenndi Árán at ösku ok gekk síðan til festar. Var hannþá upp dreginn, en haugrinn byrgðr, ok hafði Ásmundrmeð sér þat fé, sem lagt var í hauginn.
8
Litlu síðar hafði Ásmundr þing við landsmenn okspurði, hvat þeir vildu halda af því, sem þeir Áránhöfðu saman bundit, en menn lögðu þar misjafnt til.Þeir menn, er Árán hafði gefit Ásmundi, vildu honumat fylgja. Þessu næst varð þeim litit til hafs, oksáu menn þá skip sigla at landi, ok váru þar komnirþeir bræðr, berserkirnir Hrærekr ok Siggeirr, ok hugðuallir illt til þess. Ásmundr bauð þeim sína forstöðu,en engir váru til at rísa á mót þeim. Fór Ásmundr tilskipa sinna við sína menn. En er berserkirnir vissuþau tíðendi, sem þar váru orðin, kölluðu þeir sér landallt. Ásmundr sagði þeim einkamál þeira Áráns okkallaði sér hálft landit. Berserkirnir báðu hann burtverða, ef hann vildi halda lífinu. Ásmundr bauð einvígihvárum, sem vildi, ok lægi þar land undir, enþeir grenjuðu í móti ok báðu menn sína vápnast, októkst þá bardagi með þeim. Hafði Ásmundr lið minna,en landsmenn þorðu honum eigi lið at veita. Fellumenn Ásmundar allir, ok varð hann handtekinn. Varþá komit at kveldi. Urðu þeir á þat sáttir, at ummorguninn skyldi höggva hann á haugi Áráns ok gefa hannÓðni til sigrs sér. Var hann þá bundinn við vindásinn,en menn fóru allir til lands ok sváfu af um nóttina íherbúðum ok bundu sár sín. Þeir bræðr lágu í litlutjaldi skammt frá herbúðunum ok fátt manna meðþeim.Nú er at segja frá Ásmundi, at hann sat upp viðvindásinn. Hann sá járnloku eina, er fram stóð órvindásnum. Þar hafði komit í högg mikit, ok reis áröndinni úfr hvass. Þar gneri Ásmundr við strengnum, okskarst hann í sundr, því at járnit var hvasst. Var Ásmundrþá lauss. Braut hann nú fjöturinn af fótum sér.Vindr stóð á land. Ásmundr hjó strenginn, ok rakskipit upp at skóginum, ok því næst var Ásmundr álandi. Kom honum nú í hug at glettast nokkut við berserkina,áðr hann færi í skóginn. Ferr hann nú tiltjalds þess, sem þeir sváfu inni, ok fellir á þá tjaldit.Þeir spruttu upp, sem inni váru, ok varð þeim ógreiðútgangan, því at tjaldit flæktist fyrir þeim. Ásmundrhjó í höfuð Hræreki ok klauf niðr í jaxla. Siggeirrkomst út ok vildi hlaupa í skóginn. Ásmundr hljópeptir honum. Siggeirr drap fæti, en Ásmundr hjó eptirhonum á hrygginn fyrir neðan þat, sem hann varmjóstr, ok tók hann þar sundr. Síðan fór Ásmundr ískóginn. Drepit hafði hann tíu menn með berserkjunum.Menn leituðu hans ok fundu hann eigi, en áðren dagrinn var úti, kom Herrauðr konungsson meðtuttugu skipum, ok urðu honum allir fegnir. Spurthafði hann öll þau tíðendi, sem þar höfðu orðit, ensíðan átti hann þing við landsmenn ok lýsti sinni eigná landinu ok beiddist viðtöku, en engi mælti á mót,ok var hann til konungs tekinn yfir allt landit, enmenn þeir, sem fylgt höfðu berserkjunum, váru burtreknir, en Herrauðr tók fé þeira.Þá kom Ásmundr á fund Herrauðs. Hann kvaddikonung. Herrauðr spurði, hvat manna hann væri. Hannsagði til it sanna. Herrauðr spurði, hvárt hann hefðidrepit berserkina. Hann kvað þat satt vera. "Hví fórtuþá á minn fund?" sagði hann. "Ek sá minn engan betra,"sagði Ásmundr, "en ek þóttumst þá drepa fleski í kálþitt. Fór ek því á þinn fund, at ek vissa, at mér mundieigi tjá at forðast þik, ok vil ek nú vita minn hlut,hverr vera skal. Mun ek verja mik, meðan ek get, efek á lífi at forða, en þiggja betri kosti, ef boðnir eru.""Frétt hefi ek ummæli ykkur Áráns," sagði Herrauðr,"ok ætla ek vel fallt at taka þik í bróður stað, því atmiklar meinvættir þótti mér af ráðnar, er berserkirnirváru drepnir" Síðan var Ásmundr með Herrauði, okkom þeim vel saman. Því næst bað Ásmundr hann fásér skip ok vill fara í hernað, ok Herrauðr bað hannvelja bæði skip ok menn svá marga sem ek vilda okbað hann sitja hjá sér þeim stundum, sem hann vildi.Ásmundr valdi þrjá tigu manna af liði hans ok hafðieitt skip. Skildu þeir með vináttu ok lofuðu, at þeirskyldu bræðr hittast, hvar sem þeir fyndust. Kölluðuþeir hann nú Ásmund berserkjabana, ok endast þar númín saga, at ek er þessi sami Ásmundr.""Mikil þykki mér saga þín," sagði kerling, "eða hvatlíðr nú grautnum, genta?" "Nú er komin á vella,"sagði Skinnnefja. "Langt mun þá, áðr en búinn er,"sagði drottning, "eða hvat segir þú til, Egill?"
9
"Þat er upphaf minnar sögu," sagði Egill, "at Hringrhét konungr. Hann réð fyrir Smálöndum. Ingibjörghét kona hans. Hún var dóttir Bjarkmars jarls af Gautlandi.Þau áttu tvau börn. Egill hét sonr þeira, enÆsa dóttir. Egill óx upp með hirð föður síns, þar til athann var tólf vetra gamall. Hann var mikill fyrir sérok óstýrilátr, kappsamr ok ódæll. Hann lagði lag sittvið drengi ok lagðist út á skóga at skjóta dýr ok fugla.Vatn mikit var í skóginum, ok váru þar í eyjar margar.Þar fóru þeir Egill á sund jafnan, því at þeir vöndusik mjök við íþróttir.Eitt sinn ræddi Egill um við þá, hverr lengst mundigeta lagizt í vatnit, því at svá var langr vegrinn í þáey, sem first var landi, at hana sá eigi, utan þeir gengiupp í há tré til. Nú leggjast þeir á vatnit, ok várusaman þrír tigir. Skyldi þar hverr eptir vera, sem hanntreysti sér eigi lengra at fara. Leggjast þeir nú umvatnit, ok váru sum sundin breið mjök. Egill var fljótastrá sundinu, ok gat engi fylgt honum. Ok er þeirváru langt frá landi komnir, þá kom þoka svá myrk,at engi sá annan, ok gerði þá vind kaldan. Villtustþeir nú á sundinu, ok eigi vissi Egill, hvat af sínummönnum varð. Hvarflaði hann nú um vatnit tvau dægr.Kom hann þá at landi ok var svá máttdreginn, at hannvarð at skríða á land, ok reytti hann á sik mosa oklá þar um nóttina, en at morgni var honum nokkuthitnat. Kom þá ór mörkinni risi einn mikill. Hanntók Egil upp undir hönd sér ok mælti: "Þat er vel,Egill, at vit höfum hér fundizt. Eru tveir kostir viðþik af minni hendi, annathvárt, at ek drep þik, elligarhitt, at þú geymir geita minna, svá lengi sem ek lifi,ok sverir mér þar at eið." Egill dvaldi þat eigi, þvíat þá var ór vöndu at ráða.Fóru þeir nú margar dagleiðir ok þar til, er þeirkómu til hellis, er jötunninn átti fyrir at ráða. Jötunninnátti hundrað hafra ok margt geitfé annat. Lét hannþat standa á niðrlögum sínum, at þeir skyldu aldrifæri vera. Egill tók við fjárgeymslu, ok váru geitrnaróspakar. Fór svá fram lengi. En er Egill hafði þar verittólf mánaði, þá hljóp hann burt eitt sinn. En er jötunninnvarð varr þess, fór hann eptir honum, því athann var svá margvíss, at hann rakti spor líka á sjósem á fönnu. Jötunninn fann hann í helli einum.Hafði hann nú fjóra daga á burt verit. Jötunninn sagði,at hann hafði verr gert en hann átti skilit. "Skaltunú," sagði hann, "hafa þat, sem þér er verra." Síðantók hann tvá steina, ok vágu hálfvætt báðir. Þar várufastar við járnhespur. Hann læsti þær at fótum Agliok sagði, at hann skyldi þetta draga. Þetta erfiði áttiEgill sjau vetr, en jötunninn var svá varr um sik, athann sá aldri færi sitt á at drepa hann.
10
Þat var eitt sinn, at Egill fór at leita geita sinna.Hann fann einn kött í skóginum. Egill gat nát kettinum okhafði heim með sér. Kom hann nú seint heimum kveldit. Þá var fallinn fölski á eldinn. Jötunninnspurði, hví hann hefði svá seint heim komit, en Egillsagðist eigi vera létt búinn til gangsins, en kvað geitrnarvíða rása. "Mik undrar," sagði jötunninn, "at þúfinnr þat, sem þú leitar at, í myrkrinu." "Því valdagullaugu mín," sagði Egill. "Áttu önnur augu en þau,sem ek hefi sét?" sagði jötunninn. "Á ek víst," sagðiEgill. "Sýn mér," sagði jötunninn, "gersimar þessar.""Ræntu mik þeim þá eigi," sagði Egill. "Mér mun eigigagn at þeim," sagði jötunninn. "Engum gagnast þau,"sagði Egill, "nema ek búi um."Síðan fletti Egill upp stakkinum. Sá jötunninn þáí glyrnur kettinum innar yfir eldinn, ok var sem stjörnurskini. "Þetta eru fagrir gripir," sagði jötunninn,"eða viltu selja mér augun?" "Þá er ek verr birgreptir," segir Egill, "en ef þú vilt gefa mér frelsi okleysa af mér fjötrana, þá mun ek selja þér augun.""Muntu koma þeim svá til lags," sagði jötunninn, "atmér verði gagn at?" "Við þat mun ek leita," sagðiEgill, "en sinasárt mun þér þykkja," sagði Egill, "atþola atgerðirnar, því at spretta verðr til hátt hvörmunumok búa þar um, sem þau skulu liggja. Skaltuþau ávallt burt taka, þá er lýsir, ok eigi inn setja, fyrren dimmt er, ok mun ek binda þik hér við súluna.""Þá muntu drepa mik," sagði jötunninn, "ok er þatníðingsverk." "Þat skal ek eigi gera," sagði Egill. Þessukaupa þeir. Tekr jötunninn nú af honum hespurnar."Nú hefir þú vel gert," sagði Egill, "enda vil ek núþví heita þér, at ek skal þér þjóna, meðan þú lifir."Síðan bindr Egill jötuninn ok tók einn tvíangaðanflein ok rekr í bæði augun á jötninum, svá at þauliggja út á kinnarbeinunum. Við þat varð jötninumsvá illt, at hann brá svá hart við, at hann sleit af séröll böndin ok fálmaði til Egils ok reif af honum allayfirhöfnina. "Nú ertu gæfulauss," sagði Egill, "þar fellugullaugun ofan í eldinn, ok nýtr þeira nú hvárrgi okkar.""Illa hefir þú mik dárat," sagði jötunninn. "Skaltuhér nú inni svelta ok aldri út komast." Hljóp jötunninnþá í dyrnar ok lætr þær aptr sterkliga. Þykkist Egillnú illa staddr. Er hann nú svá fjórar nætr í hellinum,at hann fær engan mat, því at jötunninn geymir athellinum. Þat verðr nú hans ráð, at hann drepr innstærsta hafrinn ok flær af honum belg ok ferr í sjálfrok saumar at sér sem þröngvast.Inn fjórða morgin rekr hann hafrana til dyranna.Jötunninn hafði sperrt þumalfingrinum upp undirbergit, ok tók þá inn minnsti ofan á þresköldinn, okáttu hafrarnir at renna í greipr honum, ok hlammaðimjök við á hellisgólfinu. Jötunninn mælti: "Vind veitnú á, at brakar í klaufum á kjappa mínum." Rennanú hafrarnir út milli handa honum. Egill fór seinast,ok heyrði ekki klaufagang hans. "Hægt hokrar þú nú,Hornskeggi," sagði jötunninn, "ok heldr þykkr umbóguna." Tók hann þá í lagðana tveim höndum, enEgill brá við svá hart, at rifnaði hafrstakan, ok varðhann lauss. "Nauztu nú þess, at ek var blindr," sagðijötunninn, "ok er þat illa, at vit skulum svá skilja, atþú hafir þess engar menjar, svá lengi sem þú hefir mérþjónat, ok þigg hér nú gullhring." Þat var mikil gersemi.Agli sýndist fagr hringrinn ok seilist í móti. Ener jötunninn fann, at hann tók í hringinn, þá kipptihann at sér ok hjó til Egils ok af honum eyrat it hægra.Naut Egill þess, at jötunninn var blindr. Egill hjó afjötninum höndina hægri ok náði hringnum. "Nú skalek halda orð mín," sagði Egill, "ok drepa þik ekki.Skaltu lifa við harmkvæli, ok sé sá þinn dagr verstr,er síðast kemr yfir þik."Skildi þar með þeim, ok fór Egill í burtu. Lá hannúti á skógum. En er hann kom fram ór skóginum, várufyrir honum víkingaskip nokkur. Hét sá Borgarr, erfyrir þeim réð. Egill gekk í lið með þeim ok reyndistinn vaskasti maðr. Váru þeir í hernaði um sumarit.Þeir börðust í Svíaskerjum við berserk þann, erGlammaðr hét. Hann átti kjörvápn, einn brynþvara,ok mátti kjósa mann fyrir, þegar hann vissi nafn hans.En þegar í öndverðum bardaganum hljóp Glammaðrá skip til Borgars ok lagði brynþvaranum í gegnumhann. Egill var nær staddr ok hafði brotit spjót sittaf skapti. Hann reiddi upp spjótskaptsbrotit ok rak viðeyra Glammaði, svá at hann fauk útbyrðis, ok sökkGlammaðr ok brynþvarinn, ok kom hvárki upp síðan.Víkingar gáfust nú upp. Gera þeir nú Egil höfðingjasinn, ok valdi hann af þeim tólf menn ok tuttugu.Herjaði Egill nú í Austrveg, ok bar margt til tíðendaí hans hernaði.
11
Eina nótt lá Egill í höfn nokkurri, ok gaf honumekki at sigla. Hann gekk á land einn saman. Hannkom í eitt rjóðr í skóginum. Hann sá þar á hól einumjötun mikinn ok eina flagðkonu. Þau drógust um einngullhring, ok varð hún orkuvana fyrir honum, ok fórhann hrakliga með hana, ok mátti þar sjá viðrlita mikilsköp, því at hún var stuttklædd. Hún loddi á hringinumeptir megni. Egill hjó til jötunsins, ok kom áöxlina. Jötunninn snaraðist við, ok renndi sverðit ofaneptir handleggnum ok tók ór aflvöðvann, ok var þatsvá mikit stykki, at einn maðr mundi eigi meira lypta.Jötunninn hjó til Egils, ok kom á höndina við úlfliðinn októk af. Fell á jörð bæði höndin ok sverðit.Jötunninn bjóst til at veita högg annat. Sá Egill þá ekkiannan sinn kost en at flýja. Jötunninn elti hann atskóginum, ok skildi þar með þeim, ok komst Egill undan ískóginn. Kom hann nú svá til sinna manna, ateptir var hönd hans. Sigldu þeir þá í burt þaðan.Egill fekk mikinn verk í höndina. En er tvær nætrváru liðnar, kom hann í höfn eina, ok lágu þar umnóttina. Gat Egill þá ekki borit af sér verkinn. Stóðhann þá upp ór sænginni, ok gekk Egill upp á skóginn. Komhann þá at bekk einum. Þótti honum þathelzt frói at hafa höndina niðri í læknum ok láta strauminnleika um sárit. Því næst sá Egill, út ór einum steinihvar kom eitt dvergsbarn. Þat sótti vatn í skjólu. Egilltók fingrgull af hendi sér með tönnunum ok lét reka ískjóluna fyrir barnit, en þat hljóp inn í steininn. Litlusíðar kom dvergrinn út ok spurði, hvar maðr væri, erglatt hefði barn sitt. Egill sagði til sín ok sagði sér lítitskulu gull, meðan hann væri þanninn farandi. "Þater illt at vita," sagði dvergrinn, "ok far með mér inní steininn."Egill gerði svá. Tók dvergrinn þá at binda um stúfinn,ok tók ór verk allan, ok var gróinn um morguninn.Tók dvergrinn þá at smíða honum eitt sverð, en uppfrá hjöltunum gerði hann fal svá langan, at upp tókyfir olbogann, ok mátti þar spenna at, ok var Agli sváhægt at höggva með því sverði sem heil væri höndin.Dvergrinn gaf honum marga góða gripi, ok skilduþeir með vináttu. Fór Egill þá til sinna manna. Ok ernú lokit svá sögu minni at sinni," sagði Egill, "at ekvar þessi inn sami Egill sem nú hefi ek frá sagt umstund.""Í miklar þrautir þykki mér þú komit hafa," sagðidrottning, "eða hvat líðr nú grautnum, genta?" "Ekætla, at hann sé fullvelldr," sagði hún, "en þó er hannsvá heitr, at hann er engum manni ætr, meðan hanner slíkr." "Þat mun næri hafa," sagði drottning, "athann sé kólnaðr, er ek hafi sagt mitt ævintýr, því atekki hefir margt yfir mik drifit."
12
"Öskruðr hét jotunn," sagði hún. "Hann var kominnór Jötunheimum. Kúla hét drottning hans. Bræðr hansváru þeir Gautr ok Hildir. Faðir minn, Öskruðr, okmóðir áttu átján dætr, ok var ek yngst af þeim,ok var þat allra manna mál, at ek væri vænst af þeim.Faðir minn ok móðir tóku sótt ok dóu bæði, ok váruþau tyrfð ok tröllum gefin, en vér systr tókum alltlausafé öll, en þeir Gautr ok Hildir áttu landit, okurðu þeir lítt ásáttir. Faðir minn hafði átt þrjákostgripi. Þat var horn ok tafl ok gullhringr. Þeir bræðrtóku hornit ok taflit af oss systrum, en hringinum gátumvit haldit, ok er þat góðr gripr. Systr mínar vildubjóða yfir mik, ok varð ek ein at þjóna allt, en ef ekmælti á móti, þá börðu þær á mér. Þóttumst ek þá eigimega við vera. Hét ek þá á Þór at gefa honum hafr þann,sem hann vildi velja, en hann skyldi jafna með osssystrum.Þórr kom til vár. Hann lagðist með systur minni innielztu ok lá hjá henni um nóttina, en þær systr öfunduðuhana ok drápu hana um morguninn. Svá gerði Þórr viðallar systr mínar, at hann lá þær allar, ok váru allardrepnar, en þat kunni hver þeira at mæla við aðra,ef nokkurri yrði þess auðit at eiga barn við Þór, at þatskyldi hvárki vaxa né vel dafna. Síðan lá Þórr hjá mérok gerði mér stúlku þessa, sem nú megið þit hér sjá,ok hefir þat hrinit á henni, sem þær báðu, því at húner nú alin minni en þá er hún kom til. Þórr gaf mérallan arfinn eptir þær systr. Hefir hann ávallt verit mérí liðsinni síðan. Tók ek þá undir mik alla peningana.Sótti mik nú svá mikil ergi, at ek þóttumst eigi mannlauslifa mega.Hringr hét sonr konungs af Smálöndum. Hann einnsá ek svá af mönnum, at mér leizt vel á. Gerða ek þáferð mína til móts við hann, en hann var þá farinn tilGautlands at biðja Ingibjargar, dóttur Bjarkmars jarls.Flýtta ek þá ferðinni, ok kom ek til Gautlands. VarHringr konungsson at drekka þá sitt brullaup, ok komek, þá er brúðina skyldi inn leiða. Lögðumst ek þániðr á strætit, ok ætlaða ek gera henni nokkur vélendi,en hún sá mik fyrri ok spyrndi sínum fótum við mérok braut í mér báða lærleggina. Var hún síðan leidd íhöll ok sett í sæti sitt. Ek kom inn í höllina, ok varðek at einni flugu, ok fór ek upp undir hennar klæði,ok ætlaða ek at rífa hana á hol á náranum. Hún þekktimik þegar ok keyrir knífskapt sitt á síðu mér ok brautí mér þrjú rifin, ok var mér til þess annast at fara íburtu. Líðr nú á daginn, ok var brúðrin til sængr leidd,en því næst var brúðguminn út leiddr. Tók ek hann þáí fang mér, ok þóttumst ek hlaupa fram á sjóvarhamra,ok ætlaða ek at drekkja honum, svá at engi skyldi meganjóta hans. En þá er ek þóttumst sleppa honum ofanfyrir hamrana, þá varð eigi betr en svá, at ek kasta honumþá upp yfir fortjaldit, ok kom hann niðr í sænginahjá brúðinni, en ek var fangin griðalaus, ok mátta ek þáhvergi undan komast. Skylda ek þá leysa líf mitt, okskylda ek fara í undirheima ok sækja þrjá kostgripi:skikkju þá, sem eigi mætti í eldi brenna, ok horn þat,er aldrigi yrði allt af drukkit, ok tafl þat, sem sjálftléki sér, þegar nokkurr léki annars vegar.
13
Nú fór ek í undirheima, ok fann ek Snjá konung,ok gaf ek honum sex tigi hafra ok pund gulls ok keyptaek svá hornit, en drottningu hans var búinn eitrdrykkrí tólf tunna bikar, ok drakk ek þat fyrir hennar skyld,ok hefi ek síðan haft nokkurn lítinn brjóstsviða. Þaðanfór ek í Lúkánusfjall. Þar fann ek þrjár konur, ef sváskyldi kalla, því at ek var barn hjá þeim at vexti. Þærhöfðu taflit at geyma. Ek gat nát því hálfu frá þeim,en þær söknuðu ok fundu mik ok báðu mik leggja aptrtaflit, en ek sögðumst þat eigi gera, ok bað ek eina þeiraaf mér taka ok leggja þar undir taflit, en ek byrði mínaaf gulli. Þótti þeim þat ekki ofrefli. Hljóp þá ein ámik ok greip í mitt hár ok reif af mér öðrum meginreikar ok þar með alla vangafilluna ok eyrat it vinstra.Varð hún mér harðtæk. Ek stóð eigi fyrir, ok rak ekfingrna í augun á henni, ok krækti ek þau bæði órhenni. Snera ek henni þá til sveiflu, ok festi hún fótinní bjargrifu, ok sleit ek hana ór augakörlunum, okskildi svá með okkr. Önnur hljóp nú at mér ok rakhnefann á nasir mér ok braut í mér nefit, ok þykkirþat nokkur lítil lýti á mér síðan, ok þar fylgdu meðþrjár tennrnar, en ek greip í brjóstin á henni, ok reifek þau bæði af henni niðr at bringuteinum. Þar fylgdiok með magállinn ok iðrin. Þá hljóp at mér in þriðja,ok var sú minnst fyrir sér. Ætlaða ek at stinga ór henniaugun sem inni fyrri, en hún beit af mér tvá fingrna.Lék ek henni þá hælkrók, ok fellr hún á bak aptr. Húnbað mik þá miskunnar, en ek sagða, at hún fengi ekkilíf, utan hún fengi mér allt taflit, en hún dvaldi þatekki. Lét ek hana þá upp standa, ok gaf hún mér atskilnaði eitt gler, ok er þat með þeiri náttúru, at hverr,sem í þat lítr, má vera þeim líkr, sem ek vil, en ef miklystir, þá má ek þann verða láta blindan, sem í lítr.Fór ek nú niðr í undirdjúp at sækja skikkjuna. Fannek þá höfðingja myrkranna. En er hann sá mik, mæltihann til samfara við mik. Þótti mér sem þat mundiÓðinn vera, því at hann var einsýnn. Bað hann mik eigaskikkjuna, ef ek vilda þat til vinna at sækja hana þangat,sem hún væri. Var þangat at hlaupa yfir eitt mikitbál. Lá ek fyrst hjá Óðni, ok hljóp ek síðan yfir bálit,ok fekk ek skikkjuna, ok er ek síðan skinnlaus um allankroppinn. Fór ek við svá búit heim aptr. Fann ek þauHring ok Ingibjörgu, ok færða ek þeim gripina, okskildu vér eigi fyrr en ek sór at hefna þessa aldri. Fórek þá heim eigi erendi fegin, ok skal ek muna þá inagauzku mey, meðan ek má lifa, en frá smáleikum þeim,sem ek hefi átt við bræðr mína, mun ek síðar segja,eða hvat líðr nú grautnum, genta?" "Ek ætla, at hannsé nú hófliga heitr," sagði hún. "Ber hann hingat þá,"sagði kerling. Síðan luku þau máltíð sinni, ok var þeimfóstbræðrum fengin sæng, ok sváfu af um nóttina.
14
Um morguninn vöknuðu þeir bræðr snemma. Komkerling þá til þeira, ok spurðu þeir, hversu framorðitværi, en hún sagði, at þeir mættu þar dveljast um daginn.Stóðu þeir þá upp ok klæddu sik, ok var kerlingin beinasta í öllu. Fóru þeir þá til borða. Hafði kerlingnú mungát ok góða matgerð. Spurði kerling nú, hvertþeir ætluðu at fara eða hver erendi þeir ætti. Þeir sögðuhenni nú öll sín erendi ok spurðu hana, hvárt húnkynni enga grein á at gera, hvat orðit væri af dætrumTryggva konungs. "Eigi veit ek," sagði hún, "hvers ykkrverðr um auðit at ná þeim, en þat mun ek fyrst segjaykkr, at eptir andlát Öskruðs jötuns þá urðu þeir bræðrekki ásáttir, hvárr konungr skyldi vera. Þóttust báðirtil komnir. Kom þat ásamt með þeim, at sá skyldi konungrverða, sem ágætari konungsdóttur gæti fengit okhagari, ok fór Gautr heiman fyrri ok tók Hildi ina eldri,dóttur Tryggva konungs, en Hildir fór seinna ok tókBekkhildi, ok eru þær nú báðar hér í Jötunheimum,en eigi þykki mér víst um, hvárt þær liggja lausar fyrir,en nú í vetr at jólum á at vera brullaup þeira, ok eigaþá öll tröll saman at koma ok dæma, hvár þeira systrahagari er." "Mikit batnar nú um," sagði Ásmundr,"þegar vit vitum, hvar þær eru niðr komnar, ok værimikit undir um, ef þú værir í liðsinni með okkr." "Sváat eins er frændsemi vár góð," sagði hún, "at ek áþeim lítit gott upp at inna, ef eigi nyti meir manndyggðarminnar en tilverknaðar þeira, en hér munuþit hvílast í dag, ok mun ek sýna ykkr í féhirzlurmínar."Þeir létu vel yfir því. En þá borð váru ofan tekin,leiddi kerling þá í afhelli mikinn. Váru þar inni margarkistur, ok lauk hún þeim upp, ok váru þar í margirgóðir gripir ok fásénir. Þótti þeim þat gott á at líta.Síðast tók kerling upp eitt eski. Hún lauk því upp, okkenndi þar góðan ilm at. Þar þekkti Egill hönd sínaok þat gull, sem á henni átti at vera. Sýndist honumhöndin heit, ok rauk af, ok þöfta æðarnar. Kerlingmælti: "Þykkist þú nokkut, Egill, þekkja höndina?" "Atvísu," sagði Egill, "ok kenni ek gull þetta, er móðirmín gaf mér, eða hversu komstu at hendinni?" "Segjamá ek þér þat," sagði kerling. "Gautr, bróðir minn,kom til mín ok falaði at mér gullhringinn inn góða,sem ek vilda eigi selja honum. En nokkuru síðar, erdóttir mín fór til geita, kom hann at henni ok gaf henniþann drykk, at hún æpti einart ok skyldi aldri huggastmega, fyrr en ek færða henni hringinn þangat á hólinn,sem hún lá. En þá ek kom með hringinn, komGautr þar ok vildi taka af mér hringinn, en ek spornaðavið, ok urðu með okkr sviptingar miklar. En ervið lá, at ek munda missa hringinn, kom maðr ór skóginum,ok sýndist mér þér líkr, Egill. Hann hjó jötuninnmikit högg, en jötunninn hjó af honum höndina,en síðan hlupu þeir til skógar, en ek tók upp höndina,ok hefi ek geymt hana síðan, ok lagða ek hjá lífsgrös,svá at hún mátti ekki deyja. Þykki mér bera samanmeð okkr, Egill, at þú munir þessi maðr verit hafa,eða muntu voga, at ek vekja upp undina ok bera ekmik at græða við höndina?" "Mér þykkir litlu til týna,"sagði Egill.Síðan tók hún falinn af Agli ok deyfði höndina, okvarð Agli ekki sárt við, at hún skar af framan. Síðanlagði hún yfir lífsgrös ok sveipaði um silki ok helt at allandaginn. Fann Egill þá, at líf færðist í. Síðan lagðikerling hann í sæng ok sagði, at þeir skyldu þar dveljast,þar at hann væri gróinn. En at liðnum þremr nóttumvar Egill gróinn, ok var honum eigi ómjúkari höndinen þá hún var heil, en svá var sem rauðr þráðr lægium. Spurðu þeir þá kerlingu, hver ráð hún legði tilmeð þeim, en hún sagði, at þeir skyldu þar bíðabrullaups, -- "er héðan skammt fylgjumaðr minn, erSkröggr heitir, ok ef vér ynnum nokkut á við þá bræðr,þætti mér vel til standa, at vit nytum þess." Líðr nútil jóla.
15
Þar er nú til at taka, at þeir bræðr, Gautr ok Hildir,láta þing stefna. Kom þar til fólk um alla Jötunheima.Þar var ok Skröggr, því at hann var lögmaðr tröllanna,ok váru nú þangat leiddar konungsdætrnar ok gersimarþær, sem þær höfðu gervar. Brynhildr hafði gert eittklæði. Þat var með þeiri náttúru, at þat mátti líða Ílofti ok þar niðr koma, sem vildi. Mátti þar færa ámikla byrði. Bekkhildr hafði gert eina skyrtu, ok festiekki vápn á, ok eigi mátti sá á sundi mæðast, er íhenni var.Nú er í orð lagit, hvár þeira systra hagari væri. Varþá lagit í dóm allra trölla, en þau urðu eigi ásátt okdæmdu undir Skrögg lögmann, en hann lagði sinn órskurðá, at Brynhildr væri fríðari ok á klæðinu værimeiri hagleikr, --,ok því skal Gautr konungr vera okeiga Brynhildi, en hálfu landi skyldi stýra hvárr." Sleitnú með því þinginu. Buðu þeir bræðr þá höfðingjunumí brullaup sín ok þeim, sem mest mark var at.Kemr Skröggr nú heim ok sagði kerlingu, hvat dæmthafði verit á þinginu ok nær brullaupin eiga at vera.Síðan váru þau lengi á tali, ok sagði hún honum, athún vill veita þeim bræðrum, biðr hann svá búast viðum fjölmenni ok aðra hluti, en Skröggr kvað svá veraskyldu.En móti því brullaupin skyldu vera, býst kerlingheiman ok þeir fóstbræðr með henni. Skal annarrheita Fjalarr, en annarr Frosti. Kerling lét þá líta íglerit, ok sýndust þeir þá svá stórir, at þeir várutröllum líkir, en miklu váru þeir fríðari en aðrir menn.Hún fekk þeim sæmilig klæði, ok fara þau nú ok komaþar, sem þeir bræðr réðu fyrir. Þat hét á Gjallandibrú.Sátu þeir þá við drykkju. Kerling gekk í hellinn,en hverr leit til annars. Hún gekk fyrir Gaut ok kvaddihann vel. Hann tók kveðju hennar ok mælti: "Hér ernýtt at komit, at þú gengr hingat á várar náðir." Húnsvarar: "Þat stendr eigi svá af sér sem vant er. Með osshefir verit fæð nokkur hér til, ok dyl ek eigi, at eksé þess valdandi. Sé ek nú, Gautr frændi, at gæfan styðrþik, ok hefir þú nú fengit ágætt kvánfang, ok nú vil ektil leggja af mínum mun þat, sem vár hefir áðr í millumfarit. Vil ek nú gefa þér hringinn góða, sómir hannvel konu þinni í bekkjargjöf, ok með vináttu mína.Heyrir þat okkarri frændsemi, at vit skiptumst góðuvið." Gautr sagðist þess þakkir kunna, -- "eða hvarhefir þú fengit menn þessa ina vænu?" Hún sagði, atþeir váru synir Dumbs konungs ór Dumbshafi, -- "okmunu slíkir menn varla finnast í Jötunheimum, efhæversku þarf at reyna. Hefi ek ætlat þá til at þjóna íbrullaupi þínu." Tekr hún nú hringinn ok fekk Gauti,en hann þakkaði henni, ok skal hún þjóna í brullaupinu,ok öllu skyldi svá haga sem þeir Fjalarr ok Frostivildi vera láta, ok váru þeim fengnir lyklar at öllumféhirzlum.Því næst koma boðsmenn, ok verðr þar fjölmennimikit. Skipaði kerling fyrir, ok varð þat at standa, semhún talaði. Skröggr lögmaðr var þar fremstrvirðingarmanna. Kerling sagði þeim systrum í hljóði,hverir þeir menn váru, er með henni fóru, -- "megið þitvera glaðar." Urðu þær nú kátar, því at þær hugðu illttil ráðahagsins, en jötnunum þótti mikit batna, þegar þærváru kátar, ok þökkuðu frændkonu sinni sinn umgang.En er fólki var niðr skipat ok brúðgumarnir niðr settir,þá váru brúðirnar inn leiddar. Skorti þá eigi skjarkalaok gálaskap, er flögðin höfðu. Skröggr lögmaðr sat áannan bekk ok bændasveitin með honum, en Gautr okHildir á annan ok þeira menn. Arinnefja sat hjá brúðumok hafði allan setning á þeira háttum ok margaraðrar stórskornar konur. Fjalarr ok Frosti skenktu brúðunum,ok skorti eigi áfengan drykk.Líðr nú á kveldit, ok gerast menn drukknir. Þá stendrArinnefja upp ok kallar til sín lögmanninn ok þá fóstbræðrok segir, at þeir skulu bera inn bekkjargjafir.Var þá inn borit klæðit ok skyrtan, tafl þat it góða,er þeir bræðr höfðu átt, ok hringrinn inn góði, erkerling hafði átt, ok margar gersimar aðrar. Skröggrlögmaðr afhenti bekkjargjafirnar, en kerling tók við okgeymdi. Tók hún þá klæðit ok breiddi niðr á völlinnok lét þar upp á góðgripina. Setti hún þar til Skinnnefju,dóttur sína, at bera þangat gull ok silfr, en húngekk í hellinn ok biðr Frosta ganga með sér. Koma þaunú þar, sem þau skyldu liggja Gautr ok Brynhildr.Segir hún honum, at þar með hans sængarstokki skalhann finna sverð þat it góða, er Gautr átti, segir, atekki vápn beit á hann annat, en Fjalarr ok Hildir munufara í annan stað, ok segir, at þeir munu svá við megabúast sem þeir komi í mannraun mikla. Síðan ferrkerling inn í hellinn ok kallar, at brúðunum væri máltil sængr. Taka þeir Fjalarr ok Frosti í hendr brúðunumok leiða þær út ok setja þær niðr á klæðit. Síðanless kerling upp klæðit, en fær dóttur sinni glerit okbiðr hana ganga til hellisdyra ok bera glerit yfir hvernmann, sem út gengr, en þær líða upp í lopt með klæðitok allt þat, sem á var. Nú kemr mikill dansleikr íhellinn, er brúðgumana skal út leiða.
16
Þrjár váru dyrr á hellinum, ok var Skröggr lögmaðrfyrir einum með sína sveit, en Skinnnefja var fyrir þeimdyrum, sem almúginn skyldi út ganga. Brúðgumarnirváru leiddir um inar þriðju. Þar úti fyrir var sinn afhellirtil hvárrar handar, ok skyldu þeir þar hvíla. Váruþeir vel tjaldaðir. Nú er þeir skyldu út ganga, fór ísinn helli hvárr. Ganga þeir Egill ok Hildir í annan.Egill gekk fyrir. En er Hildir gekk inn, snerist Egillaptr í mót honum ok greip í hár honum ok reiddi uppsaxit, er hann hafði við sik, ok ætlar at höggva á hálsinn,en Hildir kippir honum svá snart, at hann hrapará hellisbergit, ok sprakk á honum ennit, ok var þat sármikit ok blæddi mjök. Saxit kom á nef jötuns ok tókaf nefit, ok var þat svá mikit stykki, at þat var nóg klyf.Komst Hildir nú út ok sagðist vera svikinn. Heyra þettatröllin, þau sem í hellinum váru, ok hlaupa út, ok varðþeim eigi greiðfært um þær dyrr, sem Skröggr lögmaðrvar fyrir, því at hann drap hvern, sem út vildi.En Skinnnefja var fyrir öðrum dyrunum með glerit oksetti hvern blindan, sem þat leit. Hvarfla þeir aptr okfram ok fátu hvergi, ok var þá at heyra óp mikit okgný. Heyrir Gautr nú þat ok þykkist vita, hvat um er.En er hann kemr í sitt hús, sér hann, at brúðrin er eigiþar. Hleypr hann þá at sænginni ok vill taka sverð sitt,ok missti hann þess. Ásmundr reiðir upp sverðit okhjó til Gauts ok gáði eigi, at hellirinn var lágr, ok komsverðit í hellisbergit, ok beit þat bjargit, en blóðrefillinnkom á brún Gauts, reist niðr í augat ok niðr alltkinnbeinit ok viðbeinit ok reist niðr alla bringuna októk sundr rifin. Gautr komst út ok fekk einn stein stóranok kastaði til Ásmundar, ok kom fyrir brjóst honum,svá at hann fell. Gautr vildi hlaupa at honum, eniðrin flæktust um fætr honum, ok fell hann dauðr niðr.Ásmundr stóð upp ok leitar at Agli. Kom hann þar,sem þeir gengust at. Blóð rann í augu Agli af sári því,sem hann hafði fengit, ok varð hann þó sýnt orkuvana.Ásmundr greip undan Hildi báða fætrna, en Egillhelt í höfuðit, ok brutu þeir hann ór hálsliðunum,ok urðu þat hans ævilok.En síðan fara þeir þangat, sem Skröggr lögmaðr var.Hafði hann drepit níutigi trölla, en þau báðu griða,sem eptir váru, en þau, sem eptir váru ok þar vilduút ganga, sem Skinnnefja var fyrir, gengu fyrir hamraok drápu sik. Váru þeir þar um nóttina, ok kom Arinnefjatil þeira. Um morguninn tóku þeir fé ór hellinumok ræntu öllu ok fóru síðan heim með kerlingu,ok váru þær systr þar fyrir, ok urðu þær fegnar þeim.Sátu þeir þar um vetrinn í góðu yfirlæti.En um várit bjuggust þeir í burt at finna menn sína,en at skilnaði gáfu þeir Arinnefju ok Skröggi lögmanniJötunheima, ok skildu þau með vináttu. Höfðu þeir íburtu þær gersimar allar, sem áðr váru greindar. Síðanfóru þeir móts við menn sína ok kómu til þeira ísíðustu viku vetrar, ok urðu með þeim fagnafundir miklir,en þegar byr gaf, sigldu þeir í haf ok léttu eigi fyrr enþeir fundu Tryggva konung.
17
Tryggvi konungr fagnaði þeim vel ok dætrum sínum.Þeir færðu konungi margar gersimar ok sögðuhonum allt it sannasta af ferðum sínum. Þakkaði konungrþeim margfaldliga sína ferð. Litlu síðar lét konungrstefna þing, ok á því þingi lýsti konungr fyrirmönnum þeim einkamálum, sem hann hafði lofat þeim,sem fyndi dætr hans, nema þeir vildu annat heldr, þávill hann launa þeim í gulli ok silfri, en þeir svöruðubáðir senn, at þeir vildu þær eiga, ef þat væri þeira vili,en þær þóttust þeim lífgjöf launa eiga ok sögðu, at eigimundu þær aðra menn kjósa, ef þeira væri kostr, okurðu þær endalyktir, at Egill fekk Bekkhildi, en ÁsmundrBrynhildi. Lét konungr nú búast við brullaupi,en Egill kveðst fyrst vilja finna föður sinn, ef hannlifði, ok vita, til hvers hann mátti ætla um ríki þat,sem hann þóttist eiga, en Ásmundr sagðist vilja faraaustr í Tattaríá at bjóða Herrauði, fóstbróður sínum,í sitt brullaup. Var nú ákveðin brullaupsstefna ok nærþeir skulu aptr koma. Er eigi annars getit en þeim tækistþessi ferð vel. En er Egill kom til Gautlands, fórhann á fund föður síns, ok brást hann ókunnigr við,því at hann hugði hann löngu dauðan. Sagði hannnú föður sínum allt, hvé farit hafði ok áðr hefir sagtverit, ok sýndi honum örit á hendi sinni, þar sem húnhafði verit af höggvin, ok svá sverð þat, sem dvergrinnhafði gert honum ok falrinn var á. Létu þeir Regindverg gera nú á þat meðalkafla, ok var þat góðr gripr.Egill bauð nú föður sínum til brullaupsins, ok fóruþeir ok móðir Egils ok systir. En er þau kómu á fundTryggva konungs, váru þeir Herrauðr ok Ásmundrþar komnir. Konungr fagnar þeim nú öllum vel, okvar eigi langt at bíða, áðr þar reis upp sæmilig veizla.Mátti þar heyra margs konar hljóðfæri ok sjá marganhofmann. Var þar ok engi hlutr sparaðr af þeim beztumföngum, sem fást máttu í þeim löndum.At þessari veizlu höfðu menn þat til skemmtunar,at þeir Egill ok Ásmundr sögðu frá ferðum sínum, oktil sannenda um sögu þeira segir svá, at þær váru þarbáðar Skinnnefja ok Arinnefja ok sönnuðu sögu þeira,ok þekkti Ingibjörg drottning Arinnefju, ok sættustþær þá heilum sáttum. Stóð veizlan yfir fullan mánuð.En at liðinni veizlunni fór hverr til síns heimilis, okváru mönnum valdar sæmiligar gjafir. Egill gaf Herrauðiskyrtuna, þá sem Bekkhildr hafði gert, en Ásmundrgaf honum hringinn Kerlingarnaut ok sverðþat, sem Gautr hafði átt. Tryggvi konungr var þá maðrgamall, ok bað hann Egil þar sitja. Kveðst hann ekkilengi mundu lifa þaðan af. Egill kveðst fyrst verða atfara heim til Gautlands, en koma aptr innan tólf mánaða.Lofaði konungr honum þat. Ásmundr bað Herrauðfara með sér til Hálogalands, ok veitti Herrauðrhonum þat. Arinnefja fór heim aptr í Jötunheima, okgaf Ingibjörg drottning henni smjörtrog svá mikit semhún gat lypt, ok sagði hún, at sá gripr mundi torgætrþykkja í Jötunheimum, en Ásmundr gaf henni tvögaltarflikki, ok váru þau svá þung, at þau vágu skippund.Þótti kerlingu þessir gripir betri en þótt þeirhefði gefit henni byrði sína af gulli. Skildu þau meðvináttu.
18
Því næst fóru þeir Ásmundr ok Herrauðr á skip, okhöfðu þeir dreka þá ina góðu, sem þeir höfðu áttVísinn ok Bolabjörn. Er eigi getit um þeira ferð, fyrren þeir koma norðr á Hálogaland. Ok er landsmennsá dreka þeira, þá sagðist Óttarr konungr vita, atþessir menn mundu langt at komnir. En þegar þeirváru landfastir, slógu þeir tjöldum. Ásmundr gekk áfund föður síns við tólfta mann. Hann kvaddi konungvirðuliga. Konungr þekkti hann eigi, en móðir hansþekkti hann, þegar hún sá hann, ok hvarf til hans.Óttarr spurði, hverr sá maðr væri, er hún léti sválíkliga við, en Ásmundr sagði til it sanna. Reis þar núupp ágæt veizla, ok sátu þar mánuð í miklum fagnaðiok sögðu konungi frá ferðum sínum, ok þótti konungiþeim vel hafa til tekizt ok gæfusamliga. Sagði Herrauðrþá Ásmundi, at hann vildi, at þeir sigldi austr til Gautlandsat biðja Æsu, dóttur Hrings konungs. Ásmundiþótti þat vel stofnat. En þegar þeim gaf byr, siglduþeir austr í Gautland, ok fagnar Egill þeim vel ok þeirHringr konungr. Hafði Herrauðr þá uppi orð sín okbað Æsu, ok var þeim málum vel svarat, ok var húnhonum gift með sæmiligri heimanfylgju. Var þegardrukkit brullaup þeira, ok fór þat vel fram.En at þeiri veizlu liðinni, þá sigldu þeir Egill okHerrauðr í Austrveg, en Ásmundr skyldi hafa vald yfirGautlandi, þegar Hrings konungs missti við. En þáþeir kómu í Tattaríá, þá var Tryggvi konungr andaðr,ok var Egill þar til konungs tekinn, ok bjuggu þauBekkhildr þar síðan, en Herrauðr settist at ríki sínusíðan, ok kómu þeir ekki norðr hingat síðan.Ásmundr fór heim til Hálogalands, ok stýrði hannþar lengi. Ármóðr hét sonr hans. Hann átti Eðnýju,dóttur Hákonar konungs Hámundarsonar ór Danmörk,ok er þaðan mikil ætt komin. Þenna Ármóð drapStarkaðr inn gamli í laugu, ok var þat it síðastaóskapaverk hans. Brynhildr lifði ekki lengi, ok giftistÁsmundr síðan ok fekk dóttur Soddáns konungs af Serklandiok átti at sækja brullaup sitt á einu skipi, því atþeir vildu svíkja hann, ok lét Ásmundr þá gera skipþat, er Gnoð hét, ok hefir þat skip stærst gert verit, sváat menn viti, fyrir norðan Grikklandshaf. Af því skipitók Ásmundr nafn ok var kallaðr Gnoðar-Ásmundr, okþykkir hann hafa verit mestr af fornkonungum þeim,sem ekki stýrðu þjóðlöndum. Hann tapaðist við Hléseyok með honum meir en þrjár þúsundir manna, oksegja menn, at Óðinn legði hann með geiri í gegnum,þá hann hljóp fyrir borð, en Gnoð sökk til grunna meðöllum farmi sínum, ok hefir síðan engi hlutr fundiztaf henni ok engu því, sem þar var á, ok lúkum vér þarþessi sögu.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.