Ancient Texts

← Library

Bósa saga ok Herrauðs

Old Norse · Sagas · 16 sections

  1. 1

    HRINGR hefir konungr heitit, er réð fyrir Eystra-Gautlandi.Hann var sonr Gauta konungs, sonarÓðins, er konungr var í Svíþjóð ok kominn var utan afAsíam ok frægastar konungaættir eru frá komnar hér áNorðrlöndum. Þessi konungr, Hringr, var bróðir Gautreksins milda at faðerni, en móðerni átti hann göfugt.Hringr konungr átti Sylgju, dóttur Sæfara jarls af Smálöndum;hún var fríð kona ok vel skapi farin. Bræðrhennar váru þeir Dagfari ok Náttfari. Þeir váru hirðmennHaralds konungs hilditannar, er þá réð fyrir Danmörkok mestum hluta Norðrlanda.Þau áttu einn son, er Herrauðr hét. Hann var mikillvexti ok fríðr sýnum, sterkr at afli ok vel at íþróttumbúinn, svá at fáir menn máttu við hann jafnast. Hannvar vinsæll af öllum mönnum, en ekki hafði hann mikitástríki af feðr sínum, ok olli þat því, at konungr áttiannan son frilluborinn, ok unni hann honum meira.Sá er nefndr Sjóðr. Konungr átti hann í æsku sinni, okvar hann nú fulltíða maðr. Konungr fekk honum lénmikit, ok var hann ráðgjafi konungs ok tók saman skattahans, leiðangr ok landskyldir, ok var hann fyrir ölluminntektum ok útlátum, ok þótti flestum hann frekr í útheimtunum,en fastr í lyktum ok launum, en hollr varhann konungi ok vildi hans jafnan fullastan, ok hófstaf því sá málsháttr af hans nafni, at sá er öðrum kallaðrsjóðfelldr, er honum sér mesta hagsmuni ok geymir bezteptir. Sjóðr samdi til þess punga þá, er síðan váru kallaðirfésjóðar, at geyma í silfr þat, er tekit var í skuldirkonungs. En þat, sem hann tók meira en til stóð, þá gerðihann þar at smápunga, ok kallaði hann þat slæg, ok umvendihann því til kostnaðar, en landaurum var óbrigt.Ekki var Sjóðr þokkasæll af mönnum, en konungr unnihonum mikit ok lét hann einn öllu ráða.

  2. 2

    Maðr er nefndr Þvari ok var kallaðr Bryn-Þvari. Hannbjó skammt frá konungs atsetum. Hann hafði veritvíkingr mikill inn fyrri hlut ævi sinnar, ok þá er hannvar í víkingu, mætti hann skjaldmey einni, er Brynhildrhét. Hún var dóttir Agnars konungs ór Nóatúnum. Þaubörðust, ok bárust sár á Brynhildi, þangat til at hún varóvíg. Tók Þvari hana þá til sín ok mikinn fjárhlut meðhenni. Hann lét græða hana at heilu, ok var hún síðanhnýtt ok bömluð, ok var hún því kölluð Brynhildr baga.Þvari gerði brúðlaup til hennar, ok sat hún á brúðbekkmeð hjálm ok brynju, en þó váru ástir þeira góðar. LagðiÞvari þá af hernað ok settist í bú, ok áttu tvá sonu, okhét Smiðr inn eldri; hann var eigi mikill maðr vexti,manna fríðastr sýnum ok slyngr við allar íþróttir ok sváhagr, at hann lagði á allt gerva hönd. Bósi hét annarrsonr þeira. Hann var mikill vexti ok sterkr at afli, dökklitaðrok ekki mjök fríðr ok líkr móður sinni at skaplyndiok sköpun, kátr var hann ok keskimáll ok þráfylginnþví, sem hann tók upp, ok eigi mjök fyrirleitinn viðhvern sem hann átti. Móðir hans unni honum mikit,ok var hann kenndr við hana ok kallaðr Bögu-Bósi. Hafðihann ok margar tiltekjur til þess bæði í orðum ok verkum,at honum var þetta sannnefni.Busla hét kerling. Hún hafði verit frilla Þvara karls.Hún fóstraði sonu hans. Hún kunni margt í töfrum.Smiðr var henni miklu eptirlátari, ok nam hann margtat henni. Hún bauð Bósa at kenna honum galdra, enBósi sagðist eigi vilja, at þat væri skrifat í sögu hans, athann ynni nokkurn hlut með sleitum, þann sem honumskyldi með karlmennsku telja. Mjök var nær um aldrþeira Herrauðar konungssonar ok karlssona, ok var vingottmeð þeim, ok var Bósi jafnan í konungsgarði, oklögðu þeir Herrauðr lag sitt saman. Sjóðr vandaði um þat,at Herrauðr gaf Bósa klæði af sér, því at hans váru jafnaní sundr rifin. Bósi þótti ok harðleikinn, ef hann var atgamni með þeim, en engi þorði um at vanda fyrir Herrauð,því at hann mælti allt eptir Bósa. Nú beiddi Sjóðr,at hirðmenn skyldi lemja hann ór leik.

  3. 3

    Þat var nú eitthvert sinn, at hirðin hafði soppleik,ok léku menn með kappi miklu, ok gerðuþeir nú leik til Bósa, en hann tók hart í móti,ok gekk hönd ór liði á einum konungsmanni.Annan dag braut hann fót í öðrum. Inn þriðja dag veittustat honum tveir menn, en margir óþægðu honum.Sló hann þá augat ór einum með soppinum, en annanfelldi hann, ok brotnaði hann á háls. Hlupu þeir þá tilvápna ok vildu drepa Bósa, en Herrauðr stóð hjá honummeð þá menn, sem hann gat fengit, ok var búit viðsjálft, at þeir mundu berjast, áðr en konungr kom til.En fyrir tillögu Sjóðs gerði konungr Bósa útlægan, enHerrauðr kom honum undan, svá at honum varð eiginát.Litlu síðar beiddi Herrauðr föður sinn at fá sér herskipok röskva menn til fylgdar, því at hann létzt viljaór landi ok afla sér meiri frægðar, ef þess verðr auðit.Konungr bar þat mál fyrir Sjóð, en hann kveðst ætla,at sneyðast mundi féhirzlurnar, áðr en Herrauðr er sváheiman gerr sem honum líkar. Konungr sagði, at þeirskyldu við þat leita, ok varð svá at vera sem konungrvildi, ok var nú búin ferð Herrauðar með miklum fékostnaði,ok var hann vandr at öllu, ok kom þeimbræðrum lítt saman. Hafði hann fimm skip ór landi,ok váru þau flest öll forn. Vaska menn hafði hann meðsér ok mikit fé í gulli ok silfri, ok sigldi hann nú burtaf Gautlandi ok suðr til Danmerkr.Einn dag í miklu veðri þá stóð maðr á bjargi okbeiddi fars. Herrauðr sagðist eigi gera sétr króka til hans,en segir far til reiðu, ef hann náir skipinu. Þessi maðrstökk af bjarginu ok kom niðr á sveifinni fyrir utanstýrit, ok var þat fimmtán álna langt hlaup. Þar þekktumenn Bósa. Herrauðr fagnar honum vel ok segir hannskyldu vera stafnbúa á skipi sínu. Þaðan sigldu þeir tilSaxlands ok herjuðu, hvar sem þeir fóru. Þeim varðgott til fjár, ok fóru þeir svá fimm vetr.

  4. 4

    Nú er þar til at taka heima í Gautlandi, þá er Herrauðrvar í burt farinn, skoðaði Sjóðr féhirzlur föðursíns. Váru þá tómar kistur allar ok svá töskur, ok varðhonum opt it sama á munni: "Man ek þat," sagði hann,"at öðruvís var í þenna sjóð at líta." Síðan bjóst Sjóðrheiman at taka saman konungs skatta ok landskyldir,ok var hann þá frekr í flestum útheimtum. Hann kemrtil Þvara karls ok beiddi þar leiðangrs sem annars staðar.Þvari sagðist frá eldr herferðum ok sagðist leiðangr eigigera. Sjóðr sagði hann meira leiðangr eiga at gera enaðra menn ok kvað hann því ollat hafa, at Herrauðr fórór landi, ok beiddi bóta fyrir þá menn, er Bósi hafðimeitt. En Þvari sagði, at maðr ætti at ábyrgjast sik sjálfr,ef hann gengr til leiks, ok kvaðst eigi ausa út fé sínu fyrirslíkt, ok sló þá í deilu með þeim. Braut Sjóðr þá uppútibúr Þvara karls ok tók í burt tvær gullkistur ok mikitfé annat í vápnum ok klæðum, ok skildu þeir við svábúit. Fór Sjóðr heim ok hafði mikinn fjárhlut, ok sagðihann konungi frá ferðum sínum. Konungr kvat þat illa,er hann hafði rænt Þvara karl, ok kveðst ætla, at honummundi þat illa gegna. Sjóðr kveðst eigi sakast um þat.Nú er at segja frá Herrauði ok Bósa, at þeir búastat sigla heim ór hernaði. Þá höfðu þeir frétt, at Sjóðrhafði rænt Þvara karl. Ætlaði Herrauðr þá at friða fyrirBósa ok sætta hann við konung. Þeir fengu veðr svámikil, at skip þeira skildust, ok týndust þau öll, semHerrauðr hafði heiman haft, en hann komst með tvauskip í Elfarsker, en Bósa rak til Vindlands einskipa. Þarlá fyrir Sjóðr með tvau skip, nýkominn ór Austrvegi,ok hafði hann keypt konungi dýrgripi. En er Bósi vissiþat, bað hann menn sína vápnast, ok lagði hann tilfundar víð Sjóð ok spurði, hverju hann vildi bæta, erhann hafði rænt Þvara karl. Sjóðr kvað hann firna djarfan,er hann þorði slíkt at mæla, þar sem hann var áðrútlagi konungs, ok kvað honum vel yfir at láta, ef hannmissti eigi meira. Þá tóku hvárirtveggju til vápna, ok slóí bardaga með þeim, ok lauk svá, at Bósi varð banamaðrSjóðs. Gaf hann þá grið þeim, sem eptir váru, en tók atsér skipit ok allt þat, er á var. En er honum gaf byr,siglir hann undir Gautland ok fann þar Herrauð, fóstbróðursinn, ok sagði honum tíðendin, en Herrauðrsagði honum, at þat mundi eigi bæta um vinsældir hansvið konung, -- "eða hví fórtu á minn fund, svá nærrimér sem þú hefir höggvit?" "Ek vissa," sagði Bósi, "atmér mundi eigi tjá at forðast þik, ef þú vildir illu tilþín slá, en ek þóttumst þar allt traust eiga, sem þúvart.""Kalla má," segir Herrauðr, "at lítill mannskaði væri atSjóð, þó at mér væri skyldr, ok mun ek fara á fund föðurmíns ok freista, ef ek gæti sætt ykkr." Bósi kvaðst eigivænta mikils létta af konungi, en Herrauðr sagði, ateigi dygði ófreistat.Fór hann á fund föður síns ok gekk fyrir hann okkvaddi hann virðuliga. Faðir hans tók honum fáliga,því at hann hafði frétt áðr sameign þeira Bósa ok Sjóðs.Herrauðr mælti til föður síns: "Þar er til bóta at sjá,sem þér eruð, við Bósa, félaga minn, því at hann hefirhent slys mikit. Hann hefir vegit Sjóð, son þinn, þó atsakir væri nokkurar til, ok viljum vér bjóða sættir okfé svá mikit sem þú vilt sjálfr kjósa ok þar með vártfylgi ok hylli ok slíka þjónustu sem þér vilið hannkrefja." Konungr svarar þá reiðuliga: "Mikit kapp leggrþú á, Herrauðr, at fylgja illmenni þessu, ok mundi mörgumþykkja þér betr standa at hefna bróður þíns ok várrarsvívirðu." Herrauðr svarar þá: "Lítill mannskaði varat Sjóð. Veit ek ok eigi, hvárt hann var minn bróðir eðaeigi, þó at þú heldir mikit til hans, ok þykkir mér þúeigi virða mik mikils, at þú vilt eigi taka sættir fyrirmínar bænir, en ek þykkjumt þá bjóða betra mann ístað Sjóðs í þá þjónustu, sem hann hafði." Þá mæltikonungr reiðr mjök: "Allt þitt formæli, sem þú veitir Bósa,skal mikit spilla til, ok þegar ek get honum nát, skalhann uppi hanga miklu hæra en menn viti dæmi til, atnokkurr þjófr hafi svá hátt hangit." Þá svarar Herrauðrreiðr mjök: "Þat munu margir mæla, at þér kunnið eigisóma yðvarn at þiggja. Nú með því, at þú vilt mik einskisvirða, þá máttu til þess ætla, at eitt skal yfir okkr Bósaganga, ok skal ek svá verja hann sem sjálfan mik ok mérendist líf til ok karlmennska, ok munu þat þó margirmæla, at nógu dýrt muni þá keyptr einn ambáttarsonr,ef þér gefið oss við." Snýr Herrauðr þá í burt reiðrmjök ok létti eigi fyrr en hann fann Bósa ok sagði honum,hversu þeir feðgar höfðu skilit.

  5. 5

    Hringr konungr lætr nú blása saman liði sínu ok ferrtil móts við þá fóstbræðr, ok sló þar þegar í bardagameð þeim ok hafði konungr lið hálfu meira eða þrjúslík. Þeir Herrauðr ok Bósi gengu vel fram ok drápumargan mann, en þó urðu þeir ofrliði bornir ok váruteknir ok settir í fjötra ok kastat í myrkvastofu, en konungrvar svá reiðr, at hann vildi þegar láta drepa þá,en Herrauðr var svá vinsæll, at allir mæltu hann undan,ok var þá fyrst skipt herfangi ok grafnir inir dauðu.Váru margir menn á dagþingan við konung, at hannskyldi taka sættir af Herrauð, ok var hann leiddr fyrirkonung. Konungr bauð honum grið, ok lögðu margirþar vel til, en Herrauðr segist eigi grið vilja þiggja,nema Bósi hafi bæði lífs grið ok lima, en konungr sagðiþess enga ván. Herrauðr sagðist þess manns baniskyldu verða, sem réði lífláti Bósa, ok eigi konungihlífa heldr en öðrum. Konungr segir þá, at þat færieigi illa, at sá hefði brek, er beiðist. Var konungr þá sváreiðr, at eigi mátti orðum við hann koma, ok bað leiðaHerrauð aptr í myrkvastofuna ok skyldi þá báða drepaum morguninn, því at konungr vildi eigi annat, ok þóttinú flestum óvænliga horfa.Þetta kveld kom Busla kerling at máli við Þvarakarl ok spurði, hvárt hann ætlaði ekki at bjóða fé fyrirson sinn, en hann sagðist eigi vilja ausa út fé sínu oksagðist vita, at hann gæti eigi keypt þeim manni líf,sem deyja skyldi ok feigr væri, ok spurði, hvar nú værikomit töfrum hennar, at hún veitti eigi Bósa nokkut lið,en hún sagði sér eigi mega göngumannligar fara enhonum. Þetta kveld it sama kom Busla í þat herbergi,sem Hringr konungr svaf í, ok hóf upp bæn þá, er síðaner kölluð Buslubæn, ok hefir hún víðfræg orðit síðan,ok eru þar í mörg orð ok ill, þau sem kristnummönnum er þarfleysa í munni at hafa, en þó er þettaupphaf á henni:"Hér liggr Hringr konungr,hilmir Gauta,einráðastrallra manna;ætlar þú son þinnsjálfr at myrða,Þau munu fádæmifréttast víða.Heyr þú bæn Buslu,brátt mun hún sungin,svá at heyrast skalum heim allan,ok óþörf öllum,þeim sem á heyra,en þeim þó fjándligust,sem ek vil fortala.Villist vættir,verði ódæmi,hristist hamrar,heimr sturlist,versni veðrátta,verði ódæmi,nema þú, Hringr konungr,Herrauð friðirok honum Bósabjargir veitir.Svá skal ek þjarmaþér at brjósti,at hjarta þitthöggormar gnagi,en eyru þínaldregi heyriok augu þínúthverf snúist,nema þú Bósabjörg of veitirok honum Herrauðheipt upp gefir.Ef þú siglir,slitni reiði,en af stýristökkvi krókar,rifni reflar,reki segl ofan,en aktaumarallir slitni,nema þú Herrauðheipt upp gefirok svá Bósabiðir til sátta.Ef þú ríðr,raskist taumar,heltist hestar,en hrumist klárar,en götur allarok gagnstígartroðist allarí tröllhendr fyrir þér,nema þú Bósabjargir veitirok Herrauðheipt upp gefir.Sé þér í hvílusem í hálmeldi,en í hásætisem á hafbáru;þó skal þér seinnasýnu verra,en ef þú vilt við meyjarmanns gaman hafa,villist þú þá vegarins;eða viltu þulu lengri?"Þá svarar konungr: "Þegi þú, vánd vættr, ok vert íburtu, elligar mun ek láta meiða þik fyrir forbænirþínar." "Svá höfum vit nú fundizt," segir Busla, "at vitmunum eigi skilja, fyrr en ek hefi minn vilja." Konungrvildi þá upp standa, ok var hann þá fastr við sængina,en smásveinar vöknuðu eigi. Busla lét þá frammiannan þriðjung bænarinnar, ok mun ek láta þat umlíða at skrifa hann, því at þat er öllum þarfleysa at hafahann eptir, en þó má svá sízt eptir hafa hann, at hannsé eigi skrifaðr. En þó er þetta þar upphaf á:"Tröll ok álfarok töfrnornir,búar, bergrisarbrenni þínar hallir,hati þik hrímþursar,hestar streði þik,stráin stangi þik,en stormar æri þik,ok vei verði þér,nema þú vilja minn gerir."En er sú þula var úti, mælti konungr til hennar: "Fyrren þú illmælir mér lengr, þá mun ek gefa Herrauði líf,en Bósi fari ór landi ok sé dræpr, nær ek get hann áhent.""Þá skal taka þér fram betr," segir Busla. Hóf hún þáupp þat vers, er Syrpuvers er kallat ok mestr galdr erí fólginn ok eigi er lofat at kveða eptir dagsetr, ok erþetta þar í nærri endanum:"Komi hér seggir sex,seg þú mér nöfn þeiraöll óbundin,ek mun þér sýna:getr þú eigi ráðit,svá at mér rétt þykki,þá skulu þik hundarí hel gnaga,en sál þínsökkvi í víti."Ráð nú þessi nöfn, svá at rétt sé, elligar hríni allt þat áþér, sem ek hefi verst beðit, nema þú gerir minn vilja."En er Busla hafði úti bænina, vissi konungr varla, hverjuhann vildi svara fyrir fortölum hennar. "Hverr er núþinn vili?" segir konungr. "Sentu þá forsending," segirkerling, "þá sem tvísýni er á, hversu þeim gengr, okábyrgist þeir sik sjálfir." Konungr bað hana þá í burtfara, en hún vildi þat eigi, fyrr en konungr sór hennitrúnaðareið, at hann skyldi halda þat, sem hann hafðihenni lofat, en þá skyldi Buslubæn ekki á honum hrína.Hvarf kerling þá í burtu.

  6. 6

    At morgni dags er konungr snemma uppi ok lét blásatil þings, ok váru þeir þangat leiddir Herrauðr ok Bósi.Konungr spyrr þá ráðgjafa sína, hvat við þá skyldi gera,en flestir báðu hann vægja við Herrauð. Þá mælti konungrtil hans: "Lítils viltu virða mik," segir hann, "ennú vil ek gera þat fyrir bæn vina minna, at Bósi skal hafalífs grið ok lima, ok skal hann fara ór landi ok koma eigiaptr, fyrr en hann fær mér þat gammsegg, at skrifat erallt með gullstöfum utan, ok erum vit þá sáttir, en elligarskal hann heita hvers manns níðingr. En Herrauðrfari hvárt, er hann vill, at fylgja Bósa, eða geri hvertráð fyrir sér, sem hann vill, því at eigi munum vit samvistumsaman vera at svá búnu." Váru þeir þá leystirbáðir, ok fóru þeir þá til Þvara karls ok váru hjá honumum vetrinn. En er váraði, bjuggu þeir ferð sína ór landiok höfðu eitt skip ok á fjóra menn ok tuttugu, ok fóruþeir mjök at tilvísan Buslu, ok heldu þeir í Austrvegok kómu undir Bjarmaland ok lögðu undir einn eyðiskóg.

  7. 7

    Hárekr hét sá konungr, er þar réð þá fyrir. Hann varkvángaðr ok átti tvá sonu. Hét annarr Hrærekr, en annarrSiggeirr. Þeir váru kappar miklir ok hirðmenn Goðmundarkonungs á Glæsisvöllum ok landvarnarmennhans. Dóttir konungs hét Edda. Hún var fríð sýnum okum flesta hluti vel kunnandi.Nú er at segja frá þeim fóstbræðrum, at þeir várukomnir undir Bjarmaland ok þann skóg, er Vínuskógrheitir. Þeir reistu tjald á landi mjök fjarri mannavegum.Um morguninn sagði Bósi mönnum sínum, at þeirHerrauðr mundu ganga á land ok kanna skóginn okvita, hvers þeir yrði vísir. "En þér skuluð bíða okkarhér mánuð, en ef vit komum þá eigi aptr, þá skuluð þérsigla, hvert sem þér vilið." Mönnum þeira þótti mikitfyrir þessu, en þó varð svá at vera sem þeir vildu. Síðanganga þeir fóstbræðr á skóginn ok höfðu þat eitt tilmatar, sem þeir skutu, dýr ok fugla, en stundum höfðuþeir ekki nema ber ok safa. Skógrinn ónýtti mjök klæðiþeira.Einn dag kómu þeir at húsabæ einum. Þar stóð karlúti ok klauf skíð. Hann heilsar þeim ok spyrr þá atnafni. Þeir sögðu til it sanna ok spurðu, hvat karl hét,en hann kveðst heita Hóketill. Hann sagði þeim tilreiðu nætrgreiða, ef þeir vildu, en þeir þágu þat. Karlfylgir þeim til stofu, ok var þar fámennt. Húsfreyjavar við aldr. Dóttur áttu þau væna, ok dró hún klæðiaf gestum, ok váru þeim fengin þurr klæði. Síðan váruhandlaugar fram látnar, ok var þeim reist borð ok gefitgott öl at drekka, ok skenkti bóndadóttir. Bósi leit opthýrliga til hennar ok sté fæti sínum á rist henni, okþetta bragð lék hún honum. Um kveldit var þeim fylgtat sofa með góðum umbúningi. Bóndi lá í lokrekkju,en bóndadóttir í miðjum skála, en þeim fóstbræðrumvar skipat í stafnsæng við dyrr utar. En er fólk varsofnat, stóð Bósi upp ok gekk til sængr bóndadótturok lypti klæðum af henni. Hún spyrr, hverr þar væri.Bósi sagði til sín. "Hví ferr þú hingat?" sagði hún."Því, at mér var eigi hægt þar, sem um mik var búit,"ok kveðst því vilja undir klæðin hjá henni. "Hvat viltuhér gera?" sagði hún. "Ek vil herða jarl minn hjá þér,"segir Bögu-Bósi. "Hvat jarli er þat?" sagði hún. "Hanner ungr ok hefir aldri í aflinn komit fyrri, en unganskal jarlinn herða." Hann gaf henni fingrgull ok fórí sængina hjá henni. Hún spyrr nú, hvar jarlinn er.Hann bað hana taka milli fóta sér, en hún kippti hendiniok bað ófagnað eiga jarl hans ok spurði, hví hannbæri með sér óvæni þetta, svá hart sem tré. Hann kvaðhann mýkjast í myrkholunni. Hún bað hann fara meðsem hann vildi. Hann setr nú jarlinn á millum fótahenni. Var þar gata eigi mjök rúm, en þó kom hannfram ferðinni. Lágu þau nú um stund, sem þeim líkar,áðr en bóndadóttir spyrr, hvárt jarlinum mundi hafatekizt herzlan. En hann spyrr, hvárt hún vill herða optar,en hún kvað sér þat vel líka, ef honum þykkir þurfa.Greinir þá ekki, hversu opt at þau léku sér á þeiri nótt,en hins getr, at Bósi spyrr, hvárt hún vissi ekki til, --"hvert at leita skyldi at gammseggi því, sem vit fóstbræðrerum eptir sendir ok gullstöfum er ritat utan."Hún kvaðst eigi minna mundu launa honum gullit okgóða nætrskemmtan en segja honum þat, sem hann villvita, -- "en hverr var þér svá reiðr, at þik vill feigan oksenda þik forsending?" "Eigi gengr illt til alls, ok verðrengi frægr af engu," segir hann, "eru þeir ok margirhlutir, at opt snúast til gæfu, þó at háskasamliga séstofnaðir."

  8. 8

    "Hér í skógi þessum stendr hof mikit. Þat á Hárekrkonungr, er hér ræðr fyrir Bjarmalandi. Þar er göfgatgoð þat, er Jómali heitir. Þar er gull mikit ok gersemar.Fyrir því hofi ræðr móðir konungs, er Kolfrostaheitir. Hún er mögnuð af blótskap, svá at hennikemr engi hlutr á óvart. Hún veit þat fyrir með konstrumsínum, at hún á eigi at lifa út allan þenna mánuð,ok því fór hún hamfari austr á Glæsisvöllu ok nam íburt Hleiði, systur Goðmundar konungs, ok ætlar, athún skuli vera hofgyðja eptir sik. En þat er þó skaðimikill, því at hún er allra meyja fríðust ok kurteisust,ok væri betr, at þat færist undan." "Hvat er til vandhæfaí hofinu?" sagði Bósi. "Gammr er þar," sagðihún, "svá bölvaðr ok grimmr, at hann drepr allt þat,er fyrir verðr hans ódæmum. Hann horfir beint í mótidyrum ok þekkir hvat, er inn kemr, ok er því engulífs at vænta, sem verðr fyrir hans klóagangi eða eitri.Þræll einn er í hofinu; hann vaktar mat gyðjunni.Tvævetra kvígu þarf hún í mál. Undir þessum gammier egg þat, sem þú ert eptir sendr. Griðungr einn er íhofinu, trylldr ok blótaðr. Hann er bundinn með járnviðjum.Hann skal skjóta kvíguna, ok blandast þá ólyfjanvið hana, ok tryllast þeir allir, sem af eta. Hanaskal matgera fyrir Hleiði konungs systur, ok verðr húnþá líka tröll, sem hofgyðjan var áðr. Nú þykkir méróvænt um, að þú munir sigra óvætti þessa, við svá mikinntröllskap sem um er at eiga." Bósi þakkar henninú sögu sína ok gerði henni góðan danganda í skemmtanarlaun,ok fór þá báðum vel, ok sváfu þau nú allttil dags. En at morgni fór hann til Herrauðar ok sagðihonum, hvat hann hafði frétt, ok dvöldust þeir þarþrjár nætr, ok sagði bóndadóttir þeim, hvat þeir skyldustefna til hofsins, ok bað hún vel fyrir þeim at skilnaði.Fara þeir nú leið sína.Ok einn morgin snemma sá þeir, hvar maðr fór mikillvexti í grám kufli. Hann leiddi með sér naut. Þeirþóttust vita, at þat mundi vera þrællinn, ok stilltu þeirþeir nú at honum. Bósi sló hann kylfuhögg svá stórt,at þat var hans bani. Síðan drápu þeir kvíguna okflógu af henni belg ok stöppuðu upp með mosa oklyng. Herrauðr fór í kufl þrælsins ok leiddi eptir sérkvígubelginn, en Bósi steypti kápu sinni yfir þrælinnok bar hann á baki sér, þangað til at þeir sá hofit. Þátók Bósi spjót sitt ok rak í rass þrælnum ok neðaneptir honum endilöngum, svá at oddrinn kom út viðherðarnar. Ganga þeir nú at hofinu. Herrauðr gekkinn í hofit í búningi þrælsins. Hofgyðjan var þá ísvefni. Hann leiðir kvíguna á básinn, en leysir griðunginn.Hann hljóp upp á kvíguna. Mosabelgrinn varðléttr fyrir, ok rak griddi höfuðit út á múrinn ok brautaf sér bæði hornin. Herrauðr greip þá í bæði eyrun áhonum ok í granirnar ok snaraði hann svá ór hálsliðinum.Þá vaknaði gýgrin ok hljóp á fætr. Í þessu komBósi inn í hofit ok bar þrælinn uppi yfir höfði sér áspjótinu. Gammrinn brá nú við skjótt ok steypti sérofan ór hreiðrinu ok vildi gleypa þann, sem inn varkominn. Svalg hann nú þrælinn ofan at mitti. Bósiþrýsti þá spjótinu, svá at þat gekk upp í háls gamminum,þar til at stóð í hjartanu. Gammrinn setti núklærnar í þjóin á þrælsskrokkinum ok setti vænghnúfanavið eyrat á Bósa, svá at hann fell í óvit. Fell gammrinnþá ok ofan á hann, ok váru hans fjörbrot ógurligamikil. Herrauðr réðst á móti hofgyðjunni, ok var þeiraatgangr inn harðasti, ok hafði kerling illa skornar negl,ok reif hún hold hans niðr at beini. Þau bárust þangatat, sem Bósi var fallinn, ok var þar blóðugt mjök. Kerlinguvarð hált í gammsblóðinu, ok fell hún á bakaptr, ok váru þá sviptingar miklar með þeim, svá atýmsi váru undir. Bósi raknaði þá við ok greip höfuðgriðungsins ok rak á nasir gýginni. Herrauðr sleit þáaf henni höndina í axlarliðinum. Tók henni þá at dafnaleikrinn, en í fjörbrotum hennar varð landskjálftimikill.Þeir gengu nú um hofit ok rannsökuðu þat. Í hreiðrigammsins fundu þeir eggit, ok var þat allt með gullstöfumritat. Þar fundu þeir gull svá mikit, at þeirhöfðu nóg at bera. Þeir kómu at stalla þeim, sem Jómalisat á. Af honum tóku þeir gullkórónu, setta meðtólf gimsteinum, ok men þat, sem kostaði þrjú hundruðmarka gulls, ok ór knjám honum tóku þeir silfrbollasvá stóran, at engir fjórir menn mundu af drekka. Hannvar fullr af rauðagulli. En pell þat, sem tjaldat varum Jómalann, var meira vert en þrír farmar af drómundiþeim, er ríkastr skríðr um Grikklandshaf. Þettatóku þeir allt til sín.Þeir fundu afstúku eina í hofinu, ok var hún kominmjök leyniliga. Þar var fyrir steinhurð sterkliga læst,ok váru þeir at allan daginn at brjóta hana upp, áðren þeir kómust inn. Þeir sá þar konu sitja á stóli. Eigihöfðu þeir aðra vænni sét. Hár hennar var bundit viðstólbrúðir; þat var fagrt sem hálmr barinn eða gullteint. Járnfestr var um hana miðja vandliga læst athenni. Hún var grátin mjök. En er hún sá mennina,spurði hún, hvat olli ókyrrleika þeim, "er verit hefirí morgin, eða hví þykkir ykkr líf ykkart svá illt, at þitfýsizt hingat í trölla hendr, því at þeir, sem hér ráðafyrir, munu þegar drepa ykkr, er þit sjáizt hér?" Enþeir sögðu, at mörgu svaraði frestin. Þeir spurðu at,hvat hún hét ok hví hún væri þar svá harðliga haldin.Hún sagðist Hleiðr heita ok vera systir Goðmundarkonungs austr á Glæsisvöllum. "En tröllkona sú, semhér ræðr fyrir, sótti mik þangat með fjölkynngi okætlar, at ek skuli ganga fyrir blótum í hofinu ok verahér abbadís, þá hún er dauð, en ek vilda fyrr verabrennd." "Góð mundir þú vera þeim manni," segirHerrauðr, "er þik frelsaði heðan." Hún segist vita þatmundi engi gert geta. Herrauðr mælti: "Viltu eigamik, ef ek kem þér heðan?" "Engan veit ek svá leiðanmennskan mann," segir hún, "at ek mundi eigi heldrvilja eiga en at vera blótuð hér í hofinu, eða hvert ernafn þitt." "Herrauðr heiti ek," segir hann, "sonrHrings konung af Eystra-Gautlandi, en eigi þarft þúat óttast hofgyðjuna, því at vit Bósi höfum sungit yfirhausamótum hennar, en til þess máttu ætla, at ekþykkjumst sæmda af þér verðr, ef ek leysi þik heðan.""Ekki hefi ek meira í veð at setja en sjálfa mik," segirhún, "ef þat er vili frænda minna." "Eigi mun ek tilþeira giftingar leita," segir Herrauðr, "ok vil ek hérengan undandrátt í hafa, því at ek þykkjumst í enguþér varboðinn ok skal leysa þik sem áðr." "Eigi veitek þann mann," segir hún, "at ek vil heldr eiga enþik, af þeim, sem ek hefi sét." Þeir leysa hana nú.Herrauðr spyrr, hvárt hún vill heldr fara heim meðþeim ok geri hann brúðlaup til hennar eða senda hanaaustr til bróður síns ok sjái hún hann aldri síðan. Enhún kjöri at fara með honum, ok lofaði hvárt öðrutrú sinni.Eptir þat báru þeir út gull ok gersemar ór hofinu,en síðan lögðu þeir eld í hofit ok brenndu upp atösku, svá at enga örmul sá nema öskuna, ok fóru síðanburt með þat, sem þeir höfðu fengit, ok léttu eigifyrr en þeir kómu til Hóketils karls ok dvöldust þareigi lengi ok gáfu honum fé mikit ok báru á mörgumhestum gull ok gersemar til skips, ok urðu menn þeiraþeim fegnir.

  9. 9

    Þessu næst sigldu þeir burt af Bjarmalandi, sem byrgaf, ok er þá eigi getit um ferð þeira, fyrr en þeirkómu heim í Gautland, ok höfðu þeir þá tvá vetr íburt verit. Þeir gengu nú fyrir konung, ok færði Bósihonum eggit, ok var þá brotin rauf á skurninu, ok váruþar í tíu merkr gulls, ok hafði konungr skurnit fyrirborðker. Bósi gaf konungi þat kerit, er hann tók afJómalanum, ok váru þeir nú sáttir.Í þenna tíma kómu þeir til hirðar konungs Dagfari okNáttfari, bræðr drottningar, ok váru þeir sendir af Haraldikonungi hilditönn í liðsbón, því at þá var settrtími til bardagans á Brávöllum, er mestr hefir veritá Norðrlöndum, sem segir í sögu Sigurðar hrings, föðurRagnars loðbrókar. Hringr konungr bað Herrauð farafyrir sik, en kveðst skyldu geyma brúðar hans á meðan,ok skyldu þeir þá vera sáttir um allt þat, sem þeirahafði í millum farit. Herrauðr gerði nú sem hans faðirbeiddi, ok fóru þeir Bósi með þeim bræðrum með fimmhundruð manna ok fundu Harald konung. Í þessiorrostu fell Haraldr konungr ok með honum fimmtánkonungar annars hundraðs, sem segir í sögu hans, okmargir aðrir kappar, þeir sem konungum váru meiri.Þar fellu þeir Dagfari ok Náttfari, en þeir Herrauðrok Bósi urðu báðir sárir ok kómust þó báðir ór bardaganum.Þá höfðu orðit þau umskipti í Gautlandi,sem síðar mun sagt verða, meðan þeir váru á burtu.

  10. 10

    Nú af því, at eigi má í senn segja meir en eitt, þáverðr nú þat at skýra, sem fyrr hefir til borit í sögunni,ok er þar nú til at taka fyrst, at Hleiðr, systirGoðmundar konungs, hvarf í burt af Glæsisvöllum.Ok sem konungr saknar hennar, lætr hann leita hennarbæði á sjó ok landi, ok kunni hana engi upp atfrétta. Þeir bræðr váru þá með konungi, Hrærekr okSiggeirr. Konungr bað Siggeir bindast fyrir um eptirleitHleiðar ok vinna þat til eiginorðs við hana. Siggeirrkvaðst ætla, at þat mundi eigi auðvelt at finna hana,ef hofgyðjan á Bjarmalandi vissi ekki til hennar. Þeirbjuggust nú ór landi ok höfðu fimm skip ok fóru tilBjarmalands ok fundu Hárek konung ok sögðu honumsín erendi, en hann bað þá fara til hofsins ok kvað eigimundu laust fyrir liggja, ef Jómali eða gyðjan vissuekki til hennar. Þeir fóru nú til hofsins ok fundu þaröskudyngjuna, ok sást engi örmul neins þess, er þarátti at vera. Fóru þeir nú um skóginn ok kómu tilbyggða Hóketils karls ok fréttu eptir, hvárt þau vissuekki til, hverr hofinu hefði grandat. En karl kvaðstþat eigi vita, en hann sagði þó, at tveir gauzkir mennhefði legit undir Vínuskógi mjök lengi, ok hét annarrHerrauðr, en annarr Bögu-Bósi, ok kvað hann þá sérþykkja líkasta til at hafa gert slíkt stórræði. En bóndadóttirsagðist hafa fundit þá á veginum, þá þeir fórutil skips, ok þeir höfðu með sér Hleiði, systur Goðmundarkonungs af Glæsisvöllum, ok sögðu hennar tilsín leita mega, ef nokkurr vildi hana finna.Ok sem þeir urðu þessa vísir, sögðu þeir þetta konungi,ok söfnuðu þeir nú liði um allt Bjarmaland okfengu þar þrjú skip ok tuttugu ok sigldu síðan til Gautlandsok kómu þar þann tíma, sem þeir fóstbræðr váruí bardaganum á Brávöllum, ok var Hringr konungrfámennr heima, ok buðu þeir honum þegar bardagaeða gefa upp meyna. Konungr kjöri heldr at berjast,ok urðu þar skjót umskipti. Fell þar Hringr konungrok mestr hluti liðs hans. Tóku þeir nú meyna, en ræntufé öllu ok fóru í burt síðan ok léttu eigi, fyrr en þeirkómu heim á Glæsisvöllu, ok varð Goðmundr konungrfeginn systur sinni ok þakkaði þeim vel fyrirferðina, ok þótti hún orðin in frægasta. Siggeirr biðrnú Hleiðar, en hún var treg til þess ok kvað þat makligt,at sá nyti sín, er hana frelsaði ór tröllahöndum.Konungr kvað Siggeir vel hafa til hennar unnit oksegist eiga at ráða gifting hennar, -- "ok skal eigi útlendumhöfðingjum gagnast at eiga þik, ef þú vilt eigivárum ráðum hlíta," ok varð nú svá at vera sem konungrvildi. Ok látum þá nú búast við brúðlaupi sínu,því at þeir hyggja nú gott til sín, en þat mætti verða,at beinaspjöll yrði á boðinu.

  11. 11

    Þar er nú til máls at taka, at þeir Herrauðr ok Bósikómu heim í Gautland hálfum mánuði síðar en þeirSiggeirr sigldu í burt. Sakna þeir nú vinar í stað oktaka nú ráðagerðir sínar, ok sótti Bósi föður sinn atráðum, en hann sagði, at þeir mundu verða of seinir,ef þeir söfnuðu liði miklu, ok því sagði hann, at þeirmundu heldr ná konungsdóttur með djúpsettum ráðumok snörum atburðum, ok var nú þetta ráðit, atþeir bjuggu eitt skip ok á þrjá tigi manna. Smiðr skyldinú fara með þeim ok hafa alla forsögn um þeira ferð.Karl lagði þeim mörg ráð ok þau Busla. Sigldu þeirnú, þegar þeir váru búnir. Smiðr hafði byr ávallt, þáer hann stýrði, ok varð þeira ferð með meira flýti enlíkendi mundi á þykkja, ok kómu þeir nú vánumbráðara austr á Glæsisvöllu ok lögðu skipi sínu undireinn eyðiskóg. Smiðr hafði hulinshjálm yfir skipi þeira.Þeir gengu á land upp Herrauðr ok Bósi. Þeir kómuat húsabæ litlum ok kyrfiligum. Þar bjó karl ok kerling.Þau áttu dóttur væna ok vel kunnandi. Bóndi bauðþeim nætrgreiða; þat þágu þeir. Þar váru góð hýbýli.Þeim var unninn góðr beini, ok váru tekin upp borðok gefit mungát at drekka. Bóndi var fálátr ok óspurull.Bóndadóttir var þar mannúðigust, ok skenkti húngestum. Bósi var glaðkátr ok gerði henni smáglingrur;hún gerði honum ok svá í móti. Um kveldit varþeim fylgt at sofa, en þegar at ljós var slokit, þá komBögu-Bósi þar, sem bóndadóttir lá, ok lypti klæði afhenni. Hún spurði, hvat þar væri, en Bögu-Bósi sagðitil sín. "Hvat viltu hingat?" sagði hún. "Ek vil brynnafola mínum í vínkeldu þinni," sagði hann. "Mun þathægt vera, maðr minn?" sagði hún; "eigi er hann vanrþvílíkum brunnhúsum, sem ek hefi." "Ek skal leiðahann at fram," sagði hann, "ok hrinda honum á kaf,ef hann vill eigi öðruvísi drekka." "Hvar er folinn þinn,hjartavinrinn minn?" sagði hún. "Á millum fóta mér,ástin mín," kvað hann, "ok tak þú á honum ok þókyrrt, því at hann er mjök styggr." Hún tók nú umgöndulinn á honum ok strauk um ok mælti: "Þettaer fimligr foli ok þó mjök rétt hálsaðr." "Ekki er velkomit fyrir hann höfðinu," sagði hann, "en hann kringirbetr makkanum, þá hann hefir drukkit." "Sjá núfyrir öllu," segir hún. "Ligg þú sem gleiðust," kvaðhann, "ok haf sem kyrrast." Hann brynnir nú folanumheldr ótæpiliga, svá at hann var allr á kafi. Bóndadótturvarð mjök dátt við þetta, svá at hún gat varlatalat. "Muntu ekki drekkja folanum?" sagði hún. "Sváskal hann hafa sem hann þolir mest," sagði hann, "þvíat hann er mér opt óstýrinn fyrir þat hann fær ekkiat drekka sem hann beiðist." Hann er nú at, sem honumlíkar, ok hvílist síðan. Bóndadóttir undrast nú,hvaðan væta sjá mun komin, sem hún hefir í klofinu,því at allr beðrinn lék í einu lauðri undir henni. Húnmælti: "Mun ekki þat mega vera, at folinn þinn hafidrukkit meira en honum hefir gott gert ok hafi hannælt upp meira en hann hefir drukkit?" "Veldr honumnú eitthvat," kvað hann, "því at hann er svá linr semlunga." "Hann mun vera ölsjúkr," sagði hún, "semaðrir drykkjumenn." "Þat er víst," kvað hann. Þauskemmta sér nú sem þeim líkar, ok var bóndadóttirýmist ofan á eða undir, ok sagðist hún aldri hafa riðithæggengara fola en þessum.Ok eptir margan gamanleik spyrr hún, hvat mannihann sé, en hann segir til it sanna ok spurði á móti,hvat þar væri títt í landinu. Hún segir, at þat væri núnýjast, at þeir bræðr Hrærekr ok Siggeirr höfðu nátHleiði konungs systur, en drepit Hring konung íGautlandi, -- "ok svá eru þeir nú frægir orðnir af förþessi, at engir þykkja nú þeim líkir í Austrvegi, okhefir konungr gefit systur sína Siggeir, ok er þat þóá móti hennar vilja, ok á nú brúðlaupit at vera innanþriggja nátta. En þeir eru svá varir um sik, at þeirhafa njósn á hverri götu ok í hverri höfn, ok má þeimekki á óvart koma, en þeim þykkir aldri örvænt, nær þeirHerrauðr ok Bósi koma at vitja meyjarinnar. Konungrhefir látit gera sér höll svá mikla, at á henni eru hundraðdyra, ok er jafnt langt í millum allra; hundraðmanns má rúmliga sitja í millum hverra dyra; tveirdyrverðir eru við hverjar dyrr, ok á þar engi inn atganga, sá sem eigi er þekktr við einhverjar dyrrnar, enþann, sem við engar er þekktr, skal taka ok hafa ívarðhaldi, þar til at prófað er, hverr maðr hann er.Sæng stendr á miðju hallargólfi, ok er þar fimm pallaupp at ganga. Þar skal liggja brúðrin ok brúðguminn,en hirðin öll skal vaka um kringum, ok má þeim þvíekki á óvart koma." "Hverir eru með konungi," segirBósi, "þeir sem hann heldr mest af?" "Sá heitir Sigurðr,"sagði hún, "hann er ráðgjafi konungs ok svámikill meistari til hljóðfæra, at hans líki er engi, þóat allvíða sé leitat, ok þó mest á hörpuslátt. Hann ernú farinn til frillu sinnar; hún er ein bóndadóttir hérvið skóginn, ok lætr hann sauma sér klæði ok semrhljóðfæri sín." Ok fellr þar nú tal þeira, ok sofa þauaf um náttina.

  12. 12

    Um morguninn snemma kemr Bósi til Herrauðarok segir honum, hvat hann hefir frétt um náttina, oksíðan bjuggust þeir frá bónda, ok gaf Bósi dóttur hansfingrgull, ok fóru þeir nú at tilvísan hennar, þar tilat þeir sá þann bæ, er Sigurðr var á. Þeir sá nú, hvarhann fór ok einn sveinn með honum ok stefndu heimtil hallarinnar. Þeir gengu nú á veginn fyrir Sigurð.Bósi rak spjótit í gegnum hann, en Herrauðr kyrktisveininn til bana. Síðan fló Bósi belg af þeim báðumok fór síðan til skips, ok sögðu Smið, hvat þeir höfðuafrekat. Þeir gerðu nú ráð sín. Smiðr færði Bósa íaðra nágrímuna, en fór sjálfr í aðra ok í þann búning,sem sveinninn hafði haft, en Bósi í þann, er Sigurðrhafði átt. Þeir sögðu Herrauð fyrir allt, hversu hannskyldi bera sik at, ok fara þeir nú heim til borgarinnarok kómu at þeim hallardyrum, sem Goðmundr konungrvar fyrir. Þóttist hann þar kenna Sigurð, ok fagnarhann honum vel ok leiðir hann inn, ok tók hann þegarvið féhirzlum konungs ok ölgögnum ok kjallara okhefir skipan á, hvert öl fyrst skal ganga, ok segir byrlurumfyrir, hversu ákaft þeir skulu skenkja. Sagði hann,at þat varðar mestu, at menn verði it fyrsta kveld semdrukknastir, því at þar eimir lengst af. Þessu næst varhöfðingjum í sæti skipat ok brúðrin inn leidd ok ábekk sett ok með henni margar meyjar hæverskar.Goðmundr konungr sat í hásæti ok brúðguminn hjáhonum. Hrærekr þjónaði brúðgumanum. Eigi er greint,hversu höfðingjum var skipat, en þess getr, at Sigurðrsló hörpu fyrir brúðunum. En er minni váru inn borin,sló Sigurðr svá, at menn sögðu, at eigi mundi fásthans líki, en hann kvað þar lítit mark at fyrst. Konungrbað hann eigi af spara. Ok sem inn kom þatminni, sem signat var Þór, þá skipti Sigurðr um slagina,ok tók þá at ókyrrast allt þat, sem laust var, hnífarok borðdiskar ok allt þat, sem engi helt á, ok fjöldimanna stukku upp ór sínum sætum ok léku á gólfinu,ok gekk þetta langa stund. Því næst kom þat minniinn, er helgat var öllum Ásum. Sigurðr skipti þá ennum slagina ok stillti þá svá hátt, at dvergmála kvað íhöllunni. Stóðu þá upp allir þeir, sem inni váru, nemabrúðguminn ok brúðrin ok konungrinn, ok var núallt á ferð ok för innan um alla höllina, ok gekk þvílanga stund. Konungr spyrr nú, hvárt hann kann nokkutfleiri slagi, en hann segir eptir vera nokkura smáleikaok bað fólkit hvílast fyrst. Settust menn nú tildrykkju. Sló hann þar Gýgjarslag ok Drömbuð okHjarrandahljóð. Því næst kom inn Óðins minni. Þálauk Sigurðr upp hörpunni. Hún var svá stór, at maðrmátti standa réttr í maganum á henni; hún var öll semá gull sæi. Þar tók hann upp hvíta glófa gullsaumaða.Hann sló nú þann slag, sem Faldafeykir heitir, ok stukkuþá faldarnir af konunum, ok léku þeir fyrir ofan þvertréin.Stukku þá upp konurnar ok allir menninir, ok engihlutr var þá sá, at kyrr þoldi. En er þetta minni var afgengit, kom inn þat minni, er signat var Freyju, ok áttiþat síðast at drekka. Tók Sigurðr þá þann streng, er lá umþvera strengina, ok bað konung búast við Rammaslag.En konungi brá svá við, at hann stökk upp ok svá brúðguminnok brúðrin, ok léku nú engir vakrara en þau, okgekk þessu langa stund. Smiðr tók nú í hönd brúðinniok lék allra vakrast. Hann tók borðbúnað af stólnumok kastaði upp í sængina, þegar hann sá sér færi á. Enfrá Herrauði er þat at segja, at hann lætr menn sínameiða öll þau skip, sem með sjónum váru, svá at ekkivar sjófært. Suma hafði hann heima í borginni, ok báruþeir til sjóvar gull ok gersemar, er Smiðr hafði lagitþeim til handargagns. Var nú mjök húmat. Sumir váruuppi á höllunni ok skynjuðu, hvat inni var, ok dróguút um gluggann þat, sem upp var kastat í sængina, ensumir færðu til skipa ok sneru stöfnum frá landi.

  13. 13

    Þat berr nú til nýlundu, at þá þeir léku sem glaðast íhöllunni, at maðr gekk inn í höllina. Sá var mikill vextiok fríðr sýnum. Hann var í rauðum skarlatskyrtli ok silfrbeltium sik ok gullhlað um enni. Hann var slyppr okfór leikandi sem aðrir, þar til er hann kom fyrir konung.Hann reiðir þá upp hnefann ok dregr svá snöggt umnasir konungi, at ór honum hrutu þrjár tennrnar, enblóð stökk ór nösum hans ok munni, en hann fell sjálfrí öngvit. Sigurðr sér nú þetta. Hann kastar nú hörpunniupp í sængina, en rak báða hnefana í millum herðakvámumanninum, en hann sneri undan, en Sigurðreptir honum ok þeir Siggeirr ok allir aðrir, en sumirstyrmdu yfir konunginum. Smiðr tók í hönd brúðinniok leiddi hana upp í sængina ok læsti hana innan í magahörpunnar, en þeir drógu hana út um glugginn, semúti váru, ok svá Smið með, ok flýttu sér til skips ok gengusíðan út á þat. Þá var sá þar kominn, er konunginn hafðislegit. Sigurðr gekk ok út á skipit, er hann kom at, enSiggeirr eptir honum með brugðit sverð. Sigurðr snýrþá aptr í móti honum ok hratt honum á kaf; urðuhans menn at draga hann á land verr en dauðan. EnSmiðr hjó landfestina, ok drógu menn segl upp ok gerðubæði at sigla ok róa ok létu ganga út á haf slíkt er mátti.Hrærekr hljóp til skips ok margir menn aðrir með honum,en er skipum var fram hrundit, fell þar inn kolblársjór, ok urðu þeir at landi at leggja ok urðu at hafa sitthugarmót svá búit, váru ok allir menn verr en ráðlausiraf drykkjuskap. Konungr raknar nú við ok var þó lítilsmáttar, ok leituðu menn við at næra hann, en hann varmjök máttdreginn. Snerist nú veizlan í sút ok sorg. Enþá konungr hresstist, gerðu þeir ráð sín, ok kom þeimþat saman at slíta eigi fjölmenninu ok búast sem skjótastat fara eptir þeim fóstbræðrum.Ok látum þá nú búast, en víkjum sögunni aptr tilþeira kumpána, at þeir sigla, þangat til at vegir skiljastok annarr lá til Bjarmalands. Þá bað Bósi Herrauðsigla heim til Gautlands, en hann kvaðst eiga erendi tilBjarmalands. Herrauðr segist eigi við hann skilja, -- "eðahvat er í erendum þínum þangat?" Hann segir þatmundu síðar sýnast. Smiðr bauð at bíða þeira fimmnætr. Bósi sagði, at þeim mundi þat vel duga, ok fóruþeir nú á bátnum til lands tveir saman ok földu bátinní leyni nokkuru, en þeir gengu til byggða, þar sem karlbjó ok kerling. Þau áttu dóttur væna. Þar var vel viðþeim tekit ok gefit gott vín at drekka um kveldit. Bögu-Bósileit hýrliga til bóndadóttur, en hún var mjök tileygðtil hans á móti. Litlu síðar fóru menn til svefns.Bósi kom til sængr bóndadóttur. Hún spyrr, hvat hannvill. Hann bað hana hólka stúfa sinn. Hún spyrr, hvarhólkrinn væri. Hann spurði, hvárt hún hefði engan. Húnsagðist engan hafa, þann sem honum væri hæfiligr. "Ekget rýmt hann, þó at þröngr sé," sagði hann. "Hvar erstúfinn þinn?" sagði hún. "Ek get nærri, hvat ek má ætlahólkborunni minni." Hann bað hana taka á millum fótasér. Hún kippti at sér hendinni ok bað ófagnað eigastúfa hans. "Hverju þykkir þér þetta líkt?" sagði hann."Pundaraskapti föður míns ok sé brotin aptan af þvíkringlan." "Tilfyndin ertu," sagði Bögu-Bósi; hann drógull af hendi sér ok gaf henni. Hún spyrr, hvat hannvill á móti hafa. "Ek vil sponsa traus þína," sagði hann."Ekki veit ek, hvernig þat er," segir hún. "Ligg þú sembreiðast," kvað hann. Hún gerði sem hann bað. Hannferr nú á millum fótanna á henni ok leggr síðan neðan íkviðinn á henni, svá at allt gekk upp undir bringspölu.Hún brá við hart ok mælti: "Þú hleyptir inn sponsinuum augat, karlmaðr," kvað hún. "Ek skal ná því óraptr," segir hann, "eða hversu varð þér við?" "Svá dáttsem ek hefði drukkit ferskan mjöð," kvað hún "ok hafþú sem vakrast í auganu þvegilinn," sagði hún. Hannsparir nú ekki af, þar til at hana velgdi alla, svá at hennilá við at klígja, ok bað hann þá at hætta. Þau tóku núhvíld, ok spyrr hún nú, hvat manna hann væri. Hannsagði it sanna ok spyrr, hvárt hún væri nokkut í kærleikumvið Eddu konungsdóttur. Hún sagðist opt koma ískemmu konungsdóttur ok vera þar vel tekin. "Ek munhafa þik at trúnaðarmanni," sagði hann, "ok vil ek gefaþér til þrjár merkr silfrs, at þú komir konungsdótturí skóginn til mín." Hann tók nú ór pungi sínum þrjárvalhnetr. Þær váru sem á gull sæi. Hann fekk henniþær ok bað hana segja konungsdóttur, at hún vissieinn þann lund í skóginum, at slíkar hnetr væri nógar.Hún sagði konungsdóttur eigi upporpna fyrir einumok sagði henni fylgja at jafnaði gelding þann, "er Skálkrheitir ok er svá sterkr, at hann hefir tólf karla afl, hvatsem reyna þarf." Bósi kvaðst þat eigi hirða, ef ekkiværi við fleirum at sjá.Um morguninn snemma fór hún at finna konungsdótturok sýnir henni gullhnetrnar ok sagðist vita, hvarslíkar mætti nógar finna. "Förum þangat sem fyrst,"segir konungsdóttir, "ok þrællinn með okkr." Ok svágera þau. Þeir kompánar váru nú komnir í skóginn oksnúa til móts við þau. Bósi heilsar jungfrúnni ok spyrr,hví hún ferr svá einmana. Hún kvað eigi hættligt umþat. "Þat er nú sem takast vill," segir Bósi, "ok ger núhvárt er þú vilt, at fara með mér viljug eða geri ekskyndibrúðlaup til þín hér í skóginum." Þrællinn spyrrnú, hverr gaurr svá firna djarfr er, at slíkt lofar sér atgleypa. Herrauðr bað hann þegja, fúlan slána. Þrællinnsló með stórri kylfu til Herrauðar, en hann brá viðskildinum. Höggit var svá þungt, at hann brotnaði allr.Herrauðr hljóp undir þrælinn, en hann tók fast í móti,ok váru þeira sviptingar sterkligar, ok fór þrællinn hvergiá hæl. Bósi kom þá at ok tók fætrna undan þrælnum, oklögðu síðan snöru á háls honum ok hengdu hann þar áeikunum. Síðan setti Bósi konungsdóttur á handleggsér ok bar hana til skips, ok létu frá landi ok fóru þartil, er þeir fundu Smið. Konungsdóttir barst lítt af, enþegar Smiðr hafði orð við hana, tók af henni allan óhug,ok sigldu heim í Gautland.

  14. 14

    Þat byrjast nú, sem þeir bræðr höfðu fullbúit sittlið ok höfðu ógrynni liðs. En svá hafði Goðmundi konungiorðit þungr pústrinn Herrauðar, at hann var eigiferðugr at fara þessa ferð, ok skyldu þeir bræðr hafaaf veg ok vanda. Þeir höfðu fjóra tigi skipa af Glæsisvöllum,en juku þó mörgum við í ferðinni. Þeir kómutil Bjarmalands ok fundu Hárek konung, föður sinn, okváru þeir Herrauðr ok Bósi nýfarnir þaðan. HafðiHárekr konungr þá fulla vissu af því, at þeir höfðutekit í burtu dóttur hans. Hafði hann þá búit lið sittok hafði fimmtán stór skip. Slæst hann nú í ferð meðþeim bræðrum, ok höfðu þeir alls sex tigi skipa oksigla nú til Gautlands.Nú er at segja af þeim Herrauði ok Bósa, at þeirsafna liði, þegar eð þeir koma heim, ok vildu verabúnir, ef þeim væri eptirför veitt, en halda þá brúðlaupin,er gott tóm væri til. Þvari karl hafði látit smíðaspjót ok öxar ok örvar, á meðan þeir váru í burtu, okkom þar nú saman mikit fjölmenni. Þeir frétta nú, atþeir eru við land komnir Hárekr konungr ok synirhans, ok var nú eigi þusulaust. Lét Herrauðr nú leggjaút skipum sínum á móti þeim; hafði hann lið mikit okfrítt ok þó miklu minna en þeir Hárekr. Lagði sínuskipi á móti konungi Smiðr Þvarason, en Bósi mótiHræreki, Herrauðr á móti Siggeiri, ok þurfti þar eigiat sökum at spyrja, ok tekst með þeim bardagi mjökharðr, ok váru hvárirtveggju inir áköfustu.Ok er bardaginn hafði eigi lengi staðit, réð Siggeirrtil uppgöngu á skip Herrauðs ok varð skjótt mannsbani.Sniðill hét stafnbúi Herrauðar. Hann skaut spjótiat Siggeiri. Hann tók spjótit á lopti ok skaut aptr atþeim, er sendi. Spjótit flaug í gegnum Sniðil ok sválangt í skipsstafninn, at hann nisti hann þar við. Herrauðrsneri nú í móti Siggeiri ok leggr til hans meðatgeir, svá at gekk í gegnum skjöldinn, en Siggeirr snaraðisvá hart skjöldinn, at Herrauði varð lauss atgeirrinn,en hann hjó til Herrauðar, ok kom á hjálminnok tók af fjórðunginn, ok fylgdi þar it hægra eyrat.En Herrauðr greip upp eina stóra ruddu af þiljunumok laust á nasir honum, svá at hjálmblikit gekk atandlitinu, ok brotnaði í honum nefit ok ór honumallar tennrnar, ok stökk hann öfugr aptr á skip sitt okfell þá í óvit ok lá mjök lengi. Smiðr barðist drengiliga.Hárekr konungr komst upp á skip hans við tólftamann ok ryðst um fast. Smiðr snýr nú á mót honumok hjó til hans með saxi því, sem Busla kerling hafðigefit honum, því at hann bitu eigi atkvæðalaus vápn.Höggit kom framan um þverar tennrnar, ok brotnuðuþær ór honum allar, gómbeinit brotnaði ok varrirnarsprungu báðar, ok hljóp þar ór blóð mikit. En viðþetta högg brá honum svá, at hann varð at flugdrekaok spjó eitri yfir skipit, ok fengu margir menn bana.Hann steypti sér niðr at Smið ok gleypti hann ok svelgirhonum niðr í sik. Þeir sáu nú, hvar fugl fló af landiofan, sá er skergípr heitir. Hann hefir höfuð svá mikitok hræðiligt, at honum er jafnat til fjándans, ok réðstá móti drekanum, ok var þeira atgangr hræðiligr. Ensvá lauk þeira viðskiptum, at þeir fellu báðir niðr, okfell skergíprinn niðr í sjóinn, en drekinn kom niðr ískipi Siggeirs. Herrauðr var þar þá kominn ok lét gangakylfuna á báðar hendr. Hann sló til Siggeirs, ok komhöggit undir eyrat, ok brotnaði í honum allr haussinn,en hann hraut fyrir borð ok kom aldri upp síðan. Hárekrkonungr raknar nú við ok varð at einum gelti okgreip til Herrauðar með tönnunum ok reif af honumalla brynjuna ok festi tennrnar í brjóstinu á honumok reif af honum báðar geirvörturnar niðr at beini,en hann hjó í móti á trýnit á geltinum, ok tók af fyrirframan augun. Var Herrauðr þá svá móðr, at hann fellá bak aptr, en galtinn trað hann undir fótum sér, engat eigi bitit, er af var trýnit. Þá kom at glatunshundtíkmikil á skipit ok hafði stórar vígtenn. Hún reif gatá náranum á geltinum ok rakti þar út þarmana ok hljópfyrir borð. En Hárekr var þá í mannslíki ok steypti sérfyrir borð eptir henni, ok sukku þau til grunna, okkom hvárki upp síðan, ok þótti mönnum sem þat mundiverit hafa Busla kerling, því at hún sást aldri síðan.

  15. 15

    Bögu-Bósi er nú kominn upp á skip Hræreks okbarðist alldrengiliga. Hann sá, hvar faðir sinn flautmeð borðinu mjök máttdreginn. Stökk hann nú fyrirborð ok hjálpaði honum ok kom honum upp í skipsitt. Þá var Hrærekr kominnn á skipit ok hafði drepitmargan mann. Bósi kom þá upp á skipit ok var mjökmóðr, en þó réðst hann í móti Hræreki ok hjó í skjöldhans ok klauf hann allan niðr í gegnum ok af honumfótinn í ristarliðnum. Sverðit kom í vindásinn ok stökksundr í miðju. Hrærekr hjó á móti. Bósi snerist undaná hæli. Sverðit slapp af hjálminum ok niðr á herðarnarok reif af honum alla brynjuna, ok fekk hann sár á herðablöðunum,ok gekk svá niðr um allt bakit, at öll klæðinrifnuðu af honum, svá at hann var nakinn allr eptir,ok af vinstra fæti hælbeinit. Bósi þreif upp ás einn, enHrærekr vildi þá hlaupa fyrir borð. Bósi sló hann ísundr við hástokkinum, svá at sér fell hvárr hlutrinn.Var nú ok fallinn mestr hluti liðs þeira, en þeir þágugrið, sem eptir lifðu. Þeir kanna nú lið sitt, ok var eigieptir meir en hundrað manns liðfært, ok áttu þeir fóstbræðrnú miklum sigri at hrósa. Skiptu menn nú herfangi,en þeir váru græddir, sem græðandi váru.

  16. 16

    Síðan bjuggust þeir við brúðlaupum sínum Herrauðrok Bósi, ok skorti nú eigi tilföng bæði nóg ok góð, okstóð veizlan mánuð, ok váru menn með virðuligum gjöfumá burt leystir. Tók Herrauðr þá konungsnafn yfiröllum þeim ríkjum, sem faðir hans hafði stýrt. Litlusíðar söfnuðu þeir liði ok fóru til Bjarmalands, ok beiddiBósi sér þar viðtöku ok taldi þat til, at Edda ætti landallt eptir föður sinn, er nú var orðin eiginkona hans, oksegist hann svá helzt mega bæta landsmönnum þannmannskaða, sem þeir höfðu af honum fengit, at verakonungr yfir þeim ok styrkja þá með lögum ok réttarbótum.Ok med því at þeir váru höfðingjalausir, þá sáþeir engan sinn kost vænna en taka hann sér til konungs.Var Edda þeim kunnig áðr at öllum góðum siðum.Gerðist Bósi nú konungr yfir Bjarmalandi. Hann áttison við frillu sinni, þeiri er hann herti jarlinn hjá.Sá hét Sviði inn sókndjarfi; hann var faðir Vilmundarviðutan. Bósi fór austr á Glæsisvöllu ok sætti þá Goðmundkonung ok Herrauð. Þau Hleiðr unnust mikit.Þeir dóttir var Þóra borgarhjörtr, er Ragnarr loðbrókátti.Svá hefir sagt verit, at í gammsegginuu því, sem þeirsóttu til Bjarmalands, hafi fundizt yrmlingr sá, ergullslitr var á, ok gaf Herrauðr konungr hann dóttursinni í tannfé, en hún lét leggja gull undir hann, okóx hann svá mikit, at hann lá í hring um skemmuhennar ok varð svá grimmr, at engi þorði nærri honumat koma nema konungr ok sá, er honum færði mat.Uxa gamlan þurfti ormrinn í mál, ok þótti hann inmesta meinvættr. Heitstrengdi Herrauðr konungr þessat gifta þeim einum manni Þóru, dóttur sína, sem þyrðiat ganga í skemmuna til máls við hana ok af réði orminn.En þat þorði engi fyrr at gera en til kom Ragnarr,sonr Sigurðar hrings. Sá Ragnarr var síðan kallaðrloðbrók, ok tók hann nafn af klæðum sínum, er hannlét gera sér, þá er hann vann orminn, ok lúkum vérhér nú sögu Bögu-Bósa.

Old Norse texts from the Perseus Project (perseus.tufts.edu/hopper/opensource/download), via CLTK's old_norse_text_perseus mirror. Licence: CC BY-SA 3.0 US. Source.